In tōpica cicero. commentarioꝝ liber. iii.

mant neceſſe eſt: ad que referūtur. Quo ſit vt ex hisrebus quas determinat diffinitio: ī ipſas diffinitōesquedaꝫ proprietas tranſferatur: ſꝫ quia quod ad aliquid refert̉: id non poteſt idem eſſe ei: ad quod dicit̉propriam quoqꝫ ipſum qd̓ refert̉ ad aliud formamneceſſe eſt poſſidere. Eoqꝫ ſit: vt in diffinitionibus: ⁊ſua cuiqꝫ inſit forma: ⁊ ea quam ab his accipiūt: quediffiniunt: conſideret̉. Quod. M. T. videns primumdiuidit diffinitiones ẜm ea que diffiniunt̉: quaꝝ genera duo eſſe proponit: vnum eaꝝ reꝝ que ſunt: alterum eaꝝ: que intelliguntur. Has igitur diffinitionūdifferentias ex his videt̉ ſumpſiſſe: que in diffinitiōemonſtrant̉. Omnia enim que diffiniunt̉: aut corporalia ſunt: aut incorporalia. Res enim omnes in hec pͥmitus diuidunt̉. Ea vero que corporalia ſūt: eē dicit:ea que incorporalia ſūt: non eē: Non quod oīno ea q̄incorporalia ſūt: non ſint: alioquin nec diffinitionemſuſciperent. Nā ſi diffinitio eſt. qua explicat̉ id: quoddiffinit̉ ꝗd ſit: eius rei: que oīno non eſt: nec ꝗd ſit explicatio vlla eſſe poteſt. Sed quia humanum genusſenſibus degit: id maxime eſſe arbitrat̉: qd̓ ſēſuū cōprehēſioni ſubijcit̉. Quis enī ſibi nō magis lapidē ſcire videat̉: aut hominē: qͣꝫ iuſtitiā vl̓ hereditatē: velquicꝗd alid̓ nō ſēſibus: ſed ītelligētia comprehēdit:vn̄ ſit: vt ꝓpter euidētiam cognitionis ea magis eē videant̉: que ſubiecta ſūt ſenſibus: ea minime que ītelligentie rōne capiūt̉: ſed id ſciēdū ē. M. T. ad hoīuꝫꝓtuliſſe opinionē: nō ad veritatem. Nā vt īter optime philoſophātes cōſtitit illa maxime ſunt que longe a ſēſibus ſegregata ſint: illa minus q̄ opiniōes ſenſibus ſubminiſtrāt. Unde etiā idē Cicero ī timeo aitquid ē quod ſemꝑ ſit: nec vllū habeat ortuꝫ: ⁊ quodgignatur: nec vnqͣꝫ ſit. Quorū alterū ītelligētie rōne cōprehēdit̉: alterū affert opinioni ſenſus rōnis expers. Hic igitur id quod ſemꝑ ſit: rationi adiecit: idv̓o qd̓ nūqͣꝫ ſit ſenſibꝰ iunxit. Sed vt dictū ē: corporea eē: ⁊ īcorporea nō eē: nō ad ꝟitatem ſed ad cōemquorūlibet hominū opinionē loquutus ē. Ponit igitur exēpla earū quidē rerū que ſūt: formas quaſdaꝫcorporaliuꝫ rerū: vt fūdū: edes: parietes: ſtillicidiuꝫ:atqꝫ id genus: que corporalia eē hac rōne on̄dit: qm̄cerni tangiqꝫ pn̄t. Eaꝝ v̓o rerū que nō ſūt: exemplapoſuit vſucapionē: tutelam: gētē: ceteraqꝫ: que ſūt incorporea: que ex hoc īcorporea eē mōſtrauit: ꝙ ait eatangi demonſtrariue non poſſe: ſed ītelligētia atqꝫanimo cōprehendi. Cur v̓o ea non eſſe dixerit: ſuppoſuit rationē dice̓s: nullū quaſi corpus earū rerumeē: nec molē aliquā: que feriat ſenſū. Quod enim corpus eē poteſt vſucapionis. Nā ipſa que vſucapiunt̉:corporea ſunt: ipſa vero vſucapio corporea nō ē. Ipſaenī ꝑ vtēdi cōſuetudinē poſſidēdi firmitudo: quod nācorpus habere pōt. Itē qd̓ quis tutela regit: coporale ē: hō nāqꝫ ē. Ip̄a ꝟo cura tutele atqꝫ ipſū ius aliūtuēdi: nihil oīno corporiſ habere poteſt. hoīes quoqꝫqui in eadē gētilitate ſūt: corporei ſūt: Ipſa ꝟo gentilitas ideſt cōis noīs liberorū ſocietas: vt ScipionūUalerioꝝ: ⁊ brutorū: certe īcorporea ē: ſed quedā earum rerū incorporalis animi conceptio eſt: atqꝫ ītelligētia: quā notionē vocauit. Ip̄a enī imaginatio vſucapionis vel tutele atqꝫ ītellectus īcorporalis rei notio dicitur: quā greci ερρόίαρ vocant. Diuiſit igiturdiffinitionē ī has duas ꝑtes: ſcilicet ẜm ſubiectī differētias: vt alias quidē eē diceret diffinitiones earuꝫrerum: que ſunt ideſt corporalium: alias v̓o reꝝ quenon ſunt: id eſt īcorporalium. Hic queri pōt: qd̓ etiaꝫ

ſuperius breuiter cōmemoraui: Quo nā modo diffinitio non īter affecta numeretur: cum oīs diffinitioad aliquid eſſe videatur. Idcirco enim affecta eſſe dicta ſunt: ſimilitudo: contrarium: ⁊cͣ. quoniā ſemꝑ adaliquid referuntur. Quod ſi etiā diffinitio refert̉ adaliquid: nec eſt abſolute ac proprie conſideratiōis: eaquoqꝫ īter affecta ponenda eſt: ſed occurritur: quoniam ea que affecta ſunt tāquā vmbre quedā corpꝰita extra poſita non poſſunt id relinquere: ad quodabantur affecta: ⁊ aut omnino ſubſtantiā eorum ad qaffecta ſunt: non ſignant: vt cōtrariū: ſimile ⁊ cetera.aut ſi quādo deſignāt vna quedā pars ītelligitur eēſubſtātie: velut: genus: ſpecies: differentia. Non enigenus tota ſubſtantia ē ſpeciei: quandoquidē non ſolum genus ſpeciem format: ſed differētia quoqꝫ: nodifferentia totam ſubſtantiam continet forme: quādoquidē nō ſola differentia ſpeciē ꝑficit: ſed etiā genus. Ipſa v̓o ſpecies quedaꝫ generis pars eſt. at verdiffinitio ⁊ ſi ad aliꝗd eſt: tamen totam ſubſtantiammonſtrat: atqꝫ exequat̉ ei rei: quā diffinit: ⁊ ſubſtantiā perficit: vt neqꝫ extra poſita ſit: ſicut ſimilitudo ⁊contraria: neqꝫ pars eius ſubſtātie ſit: quā diffinitione determinat. ſꝫ potius ipſa ſubſtantia ſit. At de hacquidē re ſatis dictuꝫ eſt. idem vero de partibus dicipoteſt. Naꝫ coniuncte partes totuꝫ id efficiunt: cuiuspartes ſūt. Nota quoqꝫ totū ſignat id: quod deſignatatqꝫ omnia coequant̉: ⁊ diffinitio diffinito ⁊ partestoti: ⁊ nota rei: quaꝫ ſignificatione declarat: ſi non ſitvniuoca: vel equiuoca: vel ſi res que deſignat̉ non ſitmultiuoca. Sane illd̓ dubitari recte poteſt: cur cundixiſſet duo genera eſſe diffinitionū: non ipſas diſfinitiones partitus eſt ſed que diffiniunt̉ ideſt corporale atqꝫ īcorporale. Quod idcirco dictuꝫ videtur:quia diffinitio cum ſit ad aliquid vt dictuꝫ ē: quandācapit ex his: quorū ſubſtantiā determinat: qualitatē.¶ Atqꝫ etiaꝫ diffinitiones alie ſunt partitionū aliediuiſionuꝫ. Partitionū cuꝫ res ea que propoſita ēquaſi in membra diſcerpitur: vt ſi quis ius ciuildicat id eſſe quod in legibus. ſe natuſconſultis. rebus iudicatis. iuriſꝑitoruꝫ auctoritate. edictis megiſtratuū. more equitate cōfiſtit. Diuiſionuꝫ auteꝫdiffinitio formas omnis cōplectitur. que ſub eo gnere ſūt. quod diffinitur hoc modo. Ab alienatieſt eius rei. que mācipi eſt. aut traditio alteri nexuaut ī iure ceſſio. īter quos ea iure ciuili fieri poſſūt.¶ Quoniaꝫ diffinitio ita ex ſubiecta re quā diffinit ꝓprietatē capit: vt tamen formaꝫ propriaꝫ non relinquat: idcirco poſt eas differentias diffinitionumque ab is rebus tracte ſunt: que diffiniebantur: nūcpropria forma diffinitionū differentias tradit. Propria vero forma vniuſcuiuſqꝫ cōpoſiti in ſuis ꝑtibusconſtat. itaqꝫ ex partibus diffinitionum tales differtias docet: ꝙ alie diffinitiones per diuiſioneꝫ: alie ſpartitioneꝫ fiunt. Diffinitur eniꝫ res quelibet dunaut eius ſpecies omnes enumerant̉ aut partes. Pates v̓o a ſpecie quid differant: paulo poſterius dicnunc exponenda arbitror Ciceronis exempla dat enpartitionis exēplū hoc. Sit enī propoſituꝫ diffinirequid ſit ius ciuile: dicemus ita. Ius ciuile eſt quod īlegibus. Senatuſcōſultis: rebus iudicatis. iuriſperitorū auctoritate: edictis magiſtratuū: more: equitateconſiſtit. Lex igit̉ eſt: quā populꝰ cēturiatis comitijsſciuerit. Senatuſconſulta ſunt: que fuerit ſenatus atctoritate