Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
153v
Einzelbild herunterladen
 

In cōpica cicero. commentarioꝝ liber. iii.

plū. Hic v̓o eſt qui ſumit̉ ab auctoritate iudicij locꝰvalde ꝓbabilis: ēt ſi maxīe neceſſitatis. Que .n. neceſſaria ſūt: hec ex ꝓpa cōſiderant̉ naͣ. Que ꝟo ꝓbabilia ſūt: plurimoꝝ iudiciū expectāt: ea nāqꝫ ſūt ꝓbabilia: vidēt̉ vel oībꝰ: vel pluribꝰ: vl̓ maxīe famoſis.atqꝫ p̄cipuis: vel ẜm vnāquāqꝫ artē ſcīamqꝫ eruditis: vt qd̓ medico ī medicina: geometre ī geometria:ceteriſqꝫ in propria ſtudiorum facultate verſatis: dequo extrinſecus loco ſic loquitur. Que auteꝫ aſſumuntur extrinſecus. ea maximeex auctoritate ducūtur. Itaqꝫ greci tales argumētatiōes ατἕχήουσ vocant ideſt artis expertes. vtſi ita reſpondeas. Alia ꝗppe argumēta ſūt: ip̄e elicit orator: atqꝫ ip̄equodāmō ex deſignatis locis ſibi cōparat: ꝓpͥa facutate cōꝗrit. Alia extrīſecꝰ poſita ipſe īuenit: ſꝫſentibꝰ vtit̉ paratis: veluti teſtimonia: tabule: famaceteraqꝫ deꝗbus. M. T. latiꝰ tractaturus ē. eniꝫſibi ipſe teſtimōia parat orator: ſꝫ paratis vtitur: necipſe iudiciuꝫ facit: ſꝫ poſito ac ſpōtaneo rumoreveniēte vtit̉ ad cauſam. atqꝫ idcirco hos locos greciἄτέχνουσ vocant .i. īartificiales. atqꝫ vt Tulliusdixit artis exꝑtes enī ꝓprio oratoris artificioparātur: ſed ſe extrinſecus venientia ſubminiſtrant.Hec iure artis expertia appellata ſunt. huius exemplum eſt: vt ſi ita reſpondeas. Quoniam. P. Sceuola id ſolum eſſe ambitusediuꝫ dixerit quamtuꝫ parietis cōis tegendi cauſatectum proiceretur. ex quo tecto in eius edes quiprotexiſſet aqua deflueret. id tibi ius videri. Soluꝫ ābitus ediū ē: quātū ſoli ediū ābitus clauditSceuola igitur dixit id eſſe ābitus ediū ſolū qd̓ tectidiffuſiōe tegeret̉. Manifeſtū ē enī tecta latiꝰ fundi:nec parietibꝰ adequari vt ſtillicidiū lōgiª cadat cuꝫita ſint: ꝗdā parietē cōeꝫ tegere nitebat̉. q̄rit̉ an ſitaliqd̓ ius tegēdi: reſpōdeas tu īquit Cicero Trebatiid ius tegēdi parietis cōis: vt ī eiꝰ tegat alid̓ qd̓libet tectū ſtillicidij aqͣ fūdat̉: alias iuris: vt tegat ꝗs parietē ſtillicidio ī vicini tecta defluēte. Hecenī ſtillicidij ſeruitus noua niſi cōſētiēte vicino nihiliuris hꝫ. Sed ſi huic reſpōſo opponat̉. ne ſic ꝗdē vt tegat iuris: qn̄ ꝗdē ediū ſolū tātū ē qͣꝫtum cuiuſqꝫparietes claudūt. Qui v̓o tegit tectū lōgius mittit.Tu inquit reſpōſuꝫ tuū Sceuole auctoritate firmabis dicēs Sceuolā reſpōdiſſe: hoc ſolū ābitꝰ ediuꝫqͣꝫtū tectū ꝓijceret̉: qͣꝫtū parietes ābirēt. Ius ē igitur ꝓijcere tectū: ītra ābitū adhuc ſuaꝝ ediū tegitſed ita vt in ſuuꝫ tectū aqua defluat: nec vicino nouanoceat ſeruitute. In qua qōne neqꝫ a ſubiecto: neqꝫa p̄dicato termino ductuꝫ eſt argumētū qd̓ in his locis cōſiderari moris ē: ī ip̄is herēt ꝗbꝰ agit̉ terminis: vt ī oībꝰ exēplis ē diligētiſſime declaratū. Sꝫ/ſumit̉ argumētū extrīſecꝰ: dubitationi iudiciū cuiuſlibet opponit̉: vt nūc Sceuole cuiꝰ auctoritate reſponſum eſt. atqꝫ ideo ex loco qui vocatur extrinſecꝰſumptum dicitur argumentum. His igitur locis qui ſūt expoſiti ad omne argumentuꝫ tanꝙͣ elementis quibuſdam ſignificatiodemonſtratio ad reperienduꝫ datur. Utruꝫ igiturſatis eſt; tibi quideꝫ taꝫ acuto taꝫ occupato puto.Sed qm̄ auiduꝫ homineꝫ ad has diſcendi epulasrecepi. ſic accipiā. vt reliquiarū ſit potius aliquid.ꝙͣ te hinc patiar non ſatiatum diſcedere.

C Omne elemētū principiū eſt eius rei: cuius elemētūeſſe ꝑpēdit̉. eius qd̓ ex elemētis ſit: ipſa elemēt.neceſſe eſt loco principij. ergo qm̄ loci ſuperiª deſignati argumētoꝝ qͣſi q̄dā pͥncipia ſūt ip̄i .n. ſūt ꝯtnēt argumēta. autem qd̓ ꝯtinet: eiꝰ qd̓ ꝯtinet̉ prīcipiū eſt. Idcirco ait Cicero veluti quedā elemēta argumētoꝝ videri locos hos quos ſuꝑiꝰ poſuit. cautiſſimeqꝫ adiecit qͣſi q̄dā elemēta. .n. ītegre elemētaſꝫ qͣſi ī ſil̓itudīe elemētoꝝ ſūt hi loci: ī argumētis eſficiēdis ſumūt̉. Idcirco qm̄ argumētoꝝ q̄dā vidēt̉prīcipia. alioꝗn elem̄tū minima ꝑs ē eiꝰ qd̓ elemē ē. id qd̓ ex elemētiſ efficit̉: ꝑtis vice ꝯiūgit: vt lr̄eorationeꝫ. at vero locus non ꝑs argumenti ſed totuꝫeſt. eſt enim ſignificatio quedam: demonſtratio acreꝑiendum argumētum data: vt ſi locuꝫ reſpexerisnoueris vbi conditur: vn̄ duci debeat argumentum.Sed reliqua ad T rebatiuꝫ expeditiſſime dicta ſunt.blanditurqꝫ ei etiam breuia poſſe ſufficere acuminiprerogatiua p̄ſertī ſit iuris occupatione deſtrictꝰ tēpꝰ legēdi plura hēat. Sꝫ qm̄ vt inꝗt auidiſſi ſtudij ad has doctrinaꝝ epulas recepit: non vuldeguſtatū: ſed ſatiatū relīquere: vt ne deſit aliꝗd: ſꝫ pleno etiā relīquat. factaqꝫ ē a cōuiuādo trāſlatioiucūdiſſima. Declaratis oībꝰ igit̉ locis eorūqꝫ exemplis diligēter expoſitis pauca quedā de locoꝝ vi atqꝫordine diſputabo: ꝗbus pleniſſima diſputatione expeditis: ad ea reſtāt explanāda tranſgrediar: ſꝫ itertio iaꝫ volumine faciendū ē: qm̄ liber. Secundushabet proprium modum. Eiuſdeꝫ Boetij in Topica Ciceronis commentariorum liber tertius.¶Nteqͣꝫ latiorē. M. T. diuiſionē de numratis ſuperiꝰ locis aggrediar: paucaſumpollicitꝰ de viatqꝫ ordine locoꝝhi vident̉ tractanda: vt eoꝝ natura dLiligētiꝰ cognita facilior ſe argumentoꝝ copia ſubminiſtret. Primū igitur qm̄ loci omnes diuiſſunt in eos: in ipſo hererēt: de quo querit̉: in eorqui extrīſecꝰ aſſumerent̉: vidēdū eſt ꝗnā ſunt hi locqui in ipſo herēt: de quo querit̉: vl̓ ꝗd ab ipſis diffirāt: inꝗbꝰ herere dicunt̉. atqꝫ illud ꝗdem planiſſimeexpeditū eſt: ipſos dici terminos illos ī qōne verſātur: hoꝝ alterū p̄dicatū: alteꝝ v̓o ſubiectū ſuꝑioexpeditio pate fecit. Ab eo igitur terminode quo agtur ꝗd differt locꝰ a toto: quādo ꝗdem idē eſt ip̄mqd̓ totuꝫ. neqꝫ enī eſt aliud eſſe quēlibet terminuꝫ inqōne propoſitum: qͣꝫ totuꝫ eſſe terminum eundē quin qōne eſt ꝯſtitutꝰ. de ꝑtibus quoqꝫ idē dicemꝰ.ſi omnes ꝑtes afficiūt id: cuiꝰ ꝑtes ſūt: terminūqꝫ inqōne ꝓpoſitū ſue ꝑtes efficiūt: eſt dubiū ꝗn ꝑtequoqꝫ omnes cōueniētes id qd̓ ip̄m ē in qōne ꝓpſitū rectiſſime intelligant̉. Notatio v̓o eodē illꝰip̄m ē qd̓ in qōne ꝓponit̉. enī vnāquāqꝫ omnecabulū deſignat ac denotat. ſit igit̉ vt totū: ꝑtes: anota idē qd̓ ē ip̄m de quo querit̉ eſſe vidant̉. In tatigit̉ ſil̓itudine reꝝ dāda ē differētia. neqꝫ enī vt den̄eſt: ſi locꝰ heret in eo ipſo de quo querit̉: atqꝫ ab ipſede quo queritur: capi non poteſt argumentum: nepoteſt vt locus idem eſſe poſſit: quod ipſum eſt. Sehec differentia eſt: ipſum eſt: quod confuſe ac ſinguiriter ītelligitur: vt homo in eo īeſt totū ſuū: qd̓ ē diſfinitio. Ipſiꝰ igit̉ totū ab eo quod ipſuꝫ eſt ītelligetia ſeparat̉ quod illud ꝗdeꝫ ſingulariter intelligituhoc vero ſub generis ac differentiaꝝ enumeratioimonſtrat̉. Diuidit enī diffinitio atqꝫ diſꝑtit. totupatefacit