Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
106v
Einzelbild herunterladen
 

De interpretatio. editionis ſecūde lib. tertius.

in nobis eſt habere dicimur: nullo extra impedientevel cogente ad qd̓ nobis videtur rōne iudicante proſilimus. Nec omnia neceſſitatibus ſurripienda ſunt.Oīum nanqꝫ aīalium genus in eo aīalia ſunt ſubiectum eſt aliud nature: aliud celeſtibus ſideꝝ curſibusaliud rōni quoqꝫ mentis cogitationi. Arboresnamqꝫ aīalia non rōnabilia. Illa quidē tantū nature ſubiecta ſunt. Pecora vero qꝛ libeꝝ arbitriumhn̄t: celeſtium etiā decretis. hoīes autem natureſideribus proprie voluntati ſubiecti ſunt. Multa .n.natura dominante vel facimus vel patimur vt mortem vel hmōi habitudinem corporis. Multa etiam ſecum rerum ipſaꝝ neceſſitas trahit: vt ea que facere volumus: non tn̄ facere valeamus. Multa autemdat voluntatis libeꝝ arbitriū: que nobis volentibusfiunt: non fierēt niſi vellemus. vn̄ ſit vt natura quemotus eſt principiū: liberi arbitrii facultate animi quoqꝫ rōne participet. aīa vero velut illigata corporibus: quibus natura dominat̉: imaginationibus cupiditatibus iracundie ardoribus ceteriſqꝫ: queafferunt corpora: ex ipſa cui illigata eſt natura participat. Cuncti autē diuine prouidentie ſubiecti ex illaquoqꝫ diuinorum voluntate pendemus. itaqꝫ nec celeſtium neceſſitas tota ſubruit̉ nec caſum diſputatiohec de rebus eliminat: libeꝝ firmat arbitrium: ſedhec maiora ſunt: quā vt nunc digne pertractari queant. Sumus igit̉ nos quoqꝫ rerum principia exnr̄is conſiliis atqꝫ actibus in rebus plura conſiſtunt.Qd̓ ſi ea per hanc rōnem afferunt̉: perſpicua ſunt vero ponit̉ .i. affirmationes negationes oēs in futuro veras eſſe eque perſpicuū eſt: cur dubitamꝰmendacē ſubterfugere rōnis viam tenere ea cumvera ſint: tum manifeſta ſunt repudiatis his que necveritate vlla firma ſunt: nec perſpicue clareſcunt. Etqm̄ iam ſupra dixerat: quare non oportebit neqꝫ cōſiliari: neqꝫ negociari. nūc hoc reddidit ad id qd̓ ait ꝯſiliari dicēs nos principiū futurorū ab eo ꝯſiliamur. ad id qd̓ ait neqꝫ negociari reddidit id qd̓ ſubiecit: ab eo qd̓ egimus. Quare tāta breuitate orō cōſtricta eſt: vt in ea teneat̉ rationis ordiniſqꝫ neceſſitas. Et quoniā eſt omnino in his: que non ſēper actuſūt: eſſe poſſibile non eſſe ſimiliter: in ꝗbꝰ vtrūqꝫcontingit eſſe non eſſe: quare fieri non fieri.multa nobis manifeſta ſūt ſic ſe habētia: vt quoniāhanc veſtē poſſibile eſt incidi: incidet̉: ſed pͥusexteret̉. Similiter autē incidi poſſibile eſt.enī eſſet prius exteri: niſi poſſibile eſſet īcidi.quare in alijs facturis: que ſecūdū potētiā huiuſmodi dicūt̉. manifeſtū igitur eſt: quoniā omniaex neceſſitate vel ſūt vel nūt: ſed alia ꝗdē vtrūlibet non magis vel affirmatio vel negatio vera eſt: aliavero magis quidē in pluribus alterū: ſed cōtingitfieri alterum: alterum vero minime. Continuus quidē ſenſus eſt ex ſuperioribus hoc:ſupra .n. ait: ſi hec non ſunt poſſibilia .i. vt oīa neceſſitas adminiſtret. Uidemus .n. a nobis quoddam eſſeprincipium futuroꝝ a noſtris actibus atqꝫ cōſiliishis illud addit. qm̄ ſunt aliqua que poſſibilia ſuntcum non ſint: non cum ſint. hec ēt ſimul auferentur: ſi neceſſitas in oībus dominet̉. ſenſus quidēſuꝑioribus ita cōiunctus eſt. Qd̓ autem hꝫ argumentationis tota ſnīa. hoc perſpiciendum eſt. poſſibile eſſe dr̄ in vtramqꝫ partem facile nature ſue rō-

ne vertatur: vt cum non ſit poſſibile ſit eſſe: nec cumſit vt non ſit res vlla prohibeat: ita ergo poſſibile dicimus a neceſſitate ſeiungimus. Aliter .n. dr̄ poſibile me eſſe ambulare: cum ſedeam: aliter ſolē nūceſſe in ſagittario: poſt paucos dies in aquariū trātgredi. ita .n. poſſibile illud eſt: vt etiam neceſſe ſitpoſſibile aūt dicere ſolemus: cum non ſit eſſe potſit. cum ſit non eſſe iterum poſſit. Si quis ergoneceſſitati ſubiecerit. ille naͣm poſſibilitatis interepit. T res ergo ſunt ſnīe de poſſibilitate. Philo. enidicit poſſibile eſſe quod natura propria enunciatiōiſuſcipiat veritatem: vt cum dico me hodie eſſe Thecriti bucolica lecturum. hoc ſi nihil extra prohibeatquantum in ſe eſt pōt veraciter predicari. Eodem idē ipſe philo. neceſſariū definit: veꝝ ſitqͣꝫtū in ſe ē nunqͣꝫ poſſit ſuſceptiuū eſſe mēdacii. noneceſſariū āt determinat: qͣꝫtū in ſe eſt poſſit ſiſciꝑe falſitatē. impoſſibile vero ſcd̓m propriam naͣnnunqͣꝫ poſſit ſuſciꝑe veritatē. Idem tn̄ ipſe ꝯtingē poſſibile vnū confirmat. Diodorus poſſibile eſdeterminat: qd̓ aut eſt aut erit: īpoſſibile falſuſit: erit veꝝ. neceſſariū qd̓ ſit veꝝ non erit falſiNon neceſſariū qd̓ aut eſt aut erit falſū. Stoici vro poſſibile ꝗdem poſuerunt qd̓ ſuſceptibile eſſet vere p̄dicationis nihil ꝓhibentibus alijs extra ſin ipſo tn̄ fieri ꝯtingunt. Impoſſibile aūt nullanvnqͣꝫ ſuſcipiat veritatē alijs extra euentū ipſius prohibētibus. Neceſſariū aūt qd̓ cum veꝝ ſit: falſam prdicationē nulla rōne ſuſcipiat. Sed ſi oīa ex neceſſit.te fiūt in diodori ſnīam non rectā ſine vlla dubitatōveniendū eſt. Ille .n. arbitratus eſt ſi ꝗs in mari moreret̉: in terra mortē potuiſſe ſuſcipere. neqphilo. neqꝫ ſtoici dicunt. ſed qͣꝫ qͣꝫ iſta dicant: tn̄vnā partē cōtradictionis euentu neceſſitatis metiūt̉idē diodoro ſentire cogunt̉. ſi ꝗs in mari mortuus ē: illū neceſſe fuit in mari necari. īpoſſibile .n. efuit in terra mortē ſuſciꝑe. qd̓ falſū eſt. Atqꝫ hecimpoſſibilia ſubire cogunt̉: ꝗcunqꝫ .n. definite altercōtradictionis partē in futuro verā eſſe ꝯtendunt: ſi neceſſitatē in rebus inducūt. Neqꝫ .n. ſi ꝗs naufrgio periit in pelago: idcirco ſi nunqͣꝫ nauigaſſet intalis in terra futurus fuiſſet. At vero ex euentu: ſed ex naͣ euentus ipſos ſuſcipientiū propoſitionicontradictiones iudicāde ſunt. Si .n. mihi oīa ſuppetunt nūc. vt athenas. ēt ſi non vadam: poſſe tn̄indubitatū eſt. ergo idem eſt poſſibile: vt ſit necſariū. Sed qͣꝫ qͣꝫ quod neceſſariū eſt poſſibile ſit: ē talia quedā extrinſecus poſſibilitatis naͣ: que ab iipoſſibili a neceſſitate ſeiuncta eſt. Ariſtoteles enirhanc hn̄s opinionē de his: ſemper neceſſe eſt:putat nullā habere ad contraria cognationē: vtqm̄ ſemper eſt frigida nūqͣꝫ calori cōiuncta ē. Igniquoqꝫ nunqͣꝫ frigori cognatus eſt. Idcirco qm̄ ſenin frigoris contrarietate verſatur .i. in calore. Eroīa quecunqꝫ ſunt neceſſaria: nullā ad contrariorunqualitatem: quam ipſa retinet hn̄t cognationeꝫ. Qſi quā cognationem haberet ignis ad frigus fruſtreſſet illa cognatio. nunqͣꝫ .n. ignis ſe in frigoris quatatē verteret: ſed nouimus nihil propriū natū fruſtinam ſolere perficere. Ergo illa ſunt poſita neceſſarq̄cunqꝫ ad cōtraria nullam hn̄t cognationē: quecūcaūt hn̄t: illa ſunt non neceſſaria. Sed qm̄ ad vtracpartem contrarietatis naturali quadam cognatioividentur