De interpretatione ſecūde editiōis liber. iii.

ſumqꝫ diuidat: vt vna vera altera falſa ſit: vnā oꝫ eēaffirmationē ⁊ vnam negationem. qd̓ ꝯtingit ſi neqꝫſubiectū neqꝫ p̄dicatū multa ſignificet. ꝙ ſi plura deſignet ⁊ equiuocum ſit: non erit in huiuſmodi propoſitionibus vna ſemper vera altera falſa: Herminiusvero ſic ſentit: Quod ait Ariſtoteles. Sin vero duobus vnū nomen eſt poſitū: ex quibus non eſt vnū: nōeſt vna affirmatio nec vna negatio: vt in eo īquit qd̓eſt homo greſſibilis eſt. quoniam qd̓ dicimus greſſibile poteſt ⁊ bipes eſſe ⁊ quadrupes ⁊ multiplex animal demonſtrari. Ex his inquit oībus vnum ſit quodeſt pedes habens. Iſta inquit huiuſmodi affirmationon multa ſignificat. ſed ſententia ariſtotelis omninonon ſequit̉. neqꝫ enī ex his oībus vnū ſit. nec quadrupes bipes ⁊ multipes pedes habere faciūt. hic enimnumerus pedū eſt: non pedū cōſtitutio. quare Herminius p̄termittendus eſt. Huic aūt expoſitioni quāſupra diſſerui Aſpaſius ⁊ Porphyrius ⁊ Alexanderin his quos in hunc librū edidere cōmētarijs cōſenſere. ſed ne diutius nobis Ariſtotelis exemplū caliginisobſcuritatem ferat: hoc in aliquo noto exemplo vocabuloqꝫ videndū eſt. Cum enim dicimus. Aiax ſe peremit ⁊ Telamonis aiacem filium: ⁊ Oileū demōſtrat:ex quibus duobꝰ vnū fieri aliquid nō poteſt ex duobꝰenī indiuiduis nihil omnino iungit̉. Quare huiuſmodi propoſitio multa ſignificat. ſed hec hactenus.nunc autē determinat hec que de propoſitiōibus ſupra iā dixerat. non de oī tꝑe: ſed de ſolis tantū preterito ⁊ preſenti: quēadmodū ſe in veritate ⁊ falſitatehabent diſeruiſſe. In futuris vero non idē eſt: qualede p̄ſenti ⁊ p̄terito in propoſitiōe iudiciū: iccirco qꝛiam vel cōtingit: vel cū eſt: definita veritas ⁊ falſitasin propoſitiōibus inuenit̉: vt cum dico brutus conſulatum primꝰ īſtituit ſub rege tarquinio: dicat aliusbrutus cōſulatū non primꝰ inſtituit ſub rege tarquinio. Hic vna vera altera falſa ē etiā affirmatio deſinite: vera eſt. definite falſa negatio. Rurſus in preſeti cū dicimus vernū tempꝰ eſt: vernū tempꝰ nō eſt: ſihoc verno tꝑe dictū ſit: affirmatio vera ē ⁊ definitevera negatio falſa ⁊ definite falſa eſt. Quod ſi haudverno tempore dictū ſit: definite falſa affirmatio: ⁊definite eſt vera negatio. iccirco ꝙ ſiue in preſenti ſiue in preterito veritas affirmationis negationis veiam contingit. in futuro vero nō eodē modo ſe ſe hꝫvt cū dicimus: franci gothos ſuꝑabunt: ſi quis negatfranci gothos non ſuperabūt: vna quidē vera eſt: altera falſa. Sed que vera que falſa ſit: nullus ante exitū agnoſcit: atqꝫ hoc eſt quod ait. in his ergo que ſūt⁊ que facta ſunt. neceſſe eſt affirmationem vel negationē verā vel falſam eſſe: in vniuerſalibꝰ quidē vniuerſaliter ſemꝑ hanc quidē verā: illam vero falſam.Et in his que ſunt ſingularia. vt dictū eſt: vt nō mōvna ſemper vera ſit altera falſa in tota contradictiōeSed illud quoqꝫ habeat: vt in vna qualibet definitveritas aut falſitas reperiat̉ ita vt in his ſingularibꝰveritas ⁊ falſitas in propoſitionibus diuidat̉: in vniuerſalibꝰ aūt ſi his ꝑticularitates opponātur (quēadmodum dictum eſt) vnam neceſſe eſt veram eſſe alterā falſam. Sed definita propoſitionū veritate velfalſitate ſicut ſupra diſſerui. Quare in ſequentibus qͣdam de futuris tractanda ſunt ⁊ quoniam maiuſ opꝰeſt quā hic breuiter dici poſſe viderimus: ⁊ nos ſecūdi voluminis ſeriem longius extraximus. hoc loco faſtidioſam longitudinem terminemus.

IMA que huius libri ſeries cōtinebit: expoynere altioris pene tractatus eſt: quā vt īAlogica diſciplina cōueniat diſputari. ſꝫAqm̄ (vt ſepe dictū eſt) oratiōibꝰ ſenſa ꝓ¶ ¶ Mceruntur: quibꝰ ſubiectas eſſe res manifeſtū ē: non ē dubiū quin qd̓ in rebus ſit. id ſepe trāſferat̉ ad voces. quare mihi recte cōſiliū fuit ſubtiliſſimas Ariſtote. ſētētias gemino ordine cōmentationis aperire. Nā quod prior tenet editio: ingredientibus ad hec altiora ⁊ ſubtiliora quādā quodāmodo faciliorē ſemitam parat. Qd̓ aūt ſecūda editio in patefaciēdis ſubtilibus ſentētijs elaborat. Hoc ſtudio doctrinaqꝫ ꝓuectis legendū diſcēdūqꝫ proponit̉: quareprius quedā pauca dicenda ſunt: quatenus ea de quibꝰ poſtea tractaturi ſumꝰ. hec ip̄a legētibꝰ nō videātur ignota. Categoricas ꝓpōnes greci vocant q̄ ſinealiqͣ ꝯditiōe ꝓpōnis ꝓmūt̉: vt ē dies ē: ſol ē. hō ē. ſolcalet ⁊c. q̄ ſine alicuiª ꝯditiōis nodo atqꝫ ligamīe ꝓponūt̉. Sūt āt ꝯditiōales ꝓpōnes hmōi. ſi dies ē luxeſt: quas greci hypotheticas vocant. Conditionalesaūt dicunt̉: ꝙ talis quedā proponit̉ cōditio: vt dicat̉ſi hoc eſt illud eſt. ⁊ illas quidē quas cathegoricaſ greci nomināt. latine p̄dicatiuas dicere poſſumus. Namſi cathegoria predicamētū eſt: quare nō quoqꝫ cathegorice propoſitiōes predicatiue dicant̉. Harum autēquedā ſunt: que cū ſempiterna ſignificent: ſicut he requas ſignificant ſemper ſunt: ⁊ nunqͣꝫ a propria natura diſcedūt: ita quoqꝫ ip̄e propoſitiones īmutabili ſignificatiōe ſunt: vt ſi quis dicat deus eſt deus īmortalis ē. he nāqꝫ ꝓpoſitiōes ſicut de īmortalibus dicūtur: ita quoqꝫ ſempiternā habēt ⁊ neceſſariā ſignificationē: neqꝫ hoc in vniꝰ tꝑis natura ꝑſpicitur. ſed inoīuꝫ. Nā cū dicimus deus īmortalis ē: vel īmortalisfuit: vel īmortalis erit: a propria ſignificatiōis neceſſitate nō diſcrepant. neceſſarias autē propōnes vocamꝰ in ꝗbꝰ id qd̓ dicit̉. aut fuiſſe: aut eſſe: aut certe neceſſe ē euēire. ⁊ hec ꝗdē que ſēpiterna ſignificāt: ſempiterne neceſſitatis ſūt. Nā ēt ſi ī his nō ſit manifeſta veritatis natura: nihil tn̄ ꝓhibet fixā eē neceſſitatis ī natura cōſtātiā: vt ſi nobis ignotū eſt vtꝝ pariaſint aſtra an īparia: nō tn̄ iccirco poterit euenire: vtnec paria nec īparia videāt̉: ſꝫ ſine vlla dubitationeaut paria ſūt aut īparia. Oīs .n. multitudo hoꝝ alteꝝretīet ī natura. quocirca ⁊ ī his ſi ꝗſdicat aſtra pariaſūt: aliuſqꝫ reſpōdeat aſtra paria nō ſūt. vel ſi ꝗs dicat aſtra īparia ſunt: aliuſqꝫ rn̄deat aſtra īparia nonſunt vnꝰ hoꝝ veꝝ ex neceſſitate ꝓponit. ⁊ qͣꝫ qͣꝫ id qd̓ꝗlibet hoꝝ veꝝ dixerit: nobis ignotū ē: neceſſe ē tn̄ īmutabiliter eē qd̓ dicit̉: atqꝫ he quidē ſūt īmutabiliter neceſſarie ꝓpōnes. Alie v̓o ſūt que non ſempiterna ſignificātes ſunt tn̄ ⁊ ipſe neceſſarie: quouſqꝫ illaſubiecta ſūt. de ꝗhª ꝓpō aliꝗd affirmat aut negat: vtcū dico homo mortalis ē. qͣꝫdiu hō ē tādiu hoīeꝫ eſſemortalē neceſſe ē: nā ſi ꝗs dicat ignis calidꝰ ē: quādiuē ignis tādiu ex neceſſitate vera ē ꝓpō. Alie v̓o ſūt q̄a natura neceſſitatis recedūt: ⁊ q̄dā tm̄ cōtīgentia ſignificāt. ſꝫ hec aut cqͣl̓r ſe ad affirmationē negationēqꝫ habētia ſūt: aut ad vnū vergētia frequētiꝰ. eqͣl̓r ſeꝗdē hn̄t: vt ſi ꝗs dicat me hodie eē lauādū hodie men̄ eē lauādū. Nihil .n. negatio vel affirmatio fiet magis. vtreqꝫ .n. eqͣl̓r neceſſarie n̄ ſūt. Ille v̓o q̄ plꝰ ad alterā ꝑte̓ vergūt hmōi ſūt: vt ſi ꝗs dicat hoīeꝫ ī ſenectute caneſcere: hoīeꝫ ī ſenectute nō cāeſcere: ſit ꝗdēfreq̄ntiꝰ vt caneſcat: nō tn̄ ītercluſū ē: vt nō cāeſcat.Predicatiuaꝝ āt ꝓpōnū naͣ ex reꝝ veritate ⁊ falſi-