Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
97v
Einzelbild herunterladen
 

De interpretatione ſecunde editionis lib. ii.

rimus dicentes omnis homo aut particulariter dicētes quidam homo. omnis enim nomen vniuerſalitatis ſignificatiuum eſt. Quocira ſi omnis quod vniuerſale ſignificat: ad hominem quod idem ipſum vniuerſale eſt adiungatur: res vniuerſalis que eſt homo vniuerſaliter predicatur ſecunduꝫ id diffinitio ei adiicitur quantitatis. Sin v̓o dictum fuerit quidam homo: tunc vniuerſale quod eſt homo addita particularitate per id quod adiectum eſt quidam particulariter profertur: dicitur res vniuerſalis prolata particulariter. Sed quoniam particularis eſt predicatiodam homo. particularis rurſus predicatio platōnisde vno enim dicitur quidam homo: de vno diciturplato. non eodeꝫ modo particulares vtreqꝫ eſſe dicūtur. plato enim vnam ac definitam ſubſtantiam proprietatemqꝫ demonſtrat: que conuenire in aliuꝫ nonpoteſt. quidam homo vero quod dicitur particulariter ipſuꝫ nomē vniuerſale determinat: ſed ſi de eſſetquidam id quod dicimus homo vniuerſale eſſet achoc ambiguum permaneret: quod vero dicimus plato nunqͣꝫ eſſe poterit vniuerſale: Nam ſi quādo nomen hoc plato pluribus imponatur. non tamen hocnomen: iccirco erit vniuerſale. Namqꝫ humanitas exſingulorum hominum collecta naturis in vnam quodammodo redigitur intelligentiam atqꝫ naturaꝫ.men v̓o hoc dicimus plato multis ſecundum vocabulum fortaſſe commune eſſe videret̉: nulli tamen illa ꝓprietas platōnis cōueniret: que erat proprietatisaut nature eius platōnis qui fuit ſocratis auditor: lꝫeodem vocabulo nuncuparetur. hoc v̓o ideo quoniaꝫhumanitas naturalis eſt. nomen v̓o proprium poſitionis. Nec hoc nunc dr̄: nomen platōnis de pluribusnon poteſt predicari ſed proprietas platōnis. Illa eniꝫproprietas naturaliter de pluribꝰ dicitur ſicut hominis: ideo incommunicabilis (vt dictum eſt) qualitas eſt ipſa platonitas. cōmunicabilis v̓o qͣlitas vniuerſalis: que in pluribus ī ſingulis eſt. vnde ſit utcum dico omnis homo in numerum propoſitioneꝫdam. cum v̓o dico ſocrates aut plato: non in numerūemittam: ſed qualitatem proprietatemqꝫ vniuſ in ſuaindiuidua ſingulariqꝫ ſubſtantia conſtringam ac predicem. Quare in hoc quoqꝫ maxime he due particularitates quidam homo plato diſtant. quod cum dico plato: quem hominem dixerim vocabulo deſignaui: proprietatemqꝫ vniuſcuiuſqꝫ quem nomino. Cumv̓o dico quidam homo: numerum tm̄ reieci: ad vnitatem propoſitionem redegi. De quo autem dicam:hec particularitas mihi non ſubdidit: quidam enimhomo poteſt: ſocrates plato cicero vnuſꝗſqꝫ ſingulorum: quoqꝫ ꝓprietates a ſe in ſingularitatꝭrōe natura diuerſe ſunt. vnde cōmodiſſime Theophraſtus hmōi particulares ꝓpoſitiones: quales ſūtquidam homo iuſtus: ꝑticulares indefinitas vocauitPartem namqꝫ tollit ex homine eſt vniuerſale vl̓vocabulo vel natura. Que tamen ipſa ſit pars quaproprietate deſcripta non determinat nec definit. vnde vniuerſale vocauit quod de pluribus naturaliterpredicatur. vt homo: non quod poſitione quemadmodum nomen Alexandri de troiano de macedonephilippi filio de pluribus dicitur. hoc enim poſitionede pluribus dicitur: illud natura perſubtiliter ait.quod in pluribus natum eſt predicari. Eſt enim hecvniuerſalitas naturalis. illaꝫ v̓o nominis reiqꝫ ꝓprietatem que particularis eſt ſingularem vocauit dicēs.Plato eorum que ſunt ſingularia: quod auteꝫ ſecutꝰ

eſt dicens. Neceſſe eſt auteꝫ enunciare qm̄ ineſt aliꝗdaut non aliquotiens quidem eorū alicui que ſunt vniuerſalia aliquotiens autem eoruꝫ que ſunt ſingulariahuiuſmodi eſt tanqͣꝫ ſi diceret. Omnis quidem affirtio negatio ineſſe aut non ineſſe demonſtrat. Etquid enunciatur. aut de eo quod eſt eſſe proponit̉: vtplato philoſophus hec enim ꝓpoſitio platōni ph̓iamin cōſtituit. aut de eo qd̓ ē īeſſe: vt plato ph̓usnon eſt: hec enī a platōne ph̓iam diuidēs eidē ph̓iamnon ineſſe ꝓponit. ergo qm̄ neceſſe eſt aut aliꝗd alicui ineſſe dicere: at aliquid alicui ineē: illud quoqneceſſe eſt vt intelligamus cui ineſſe aliquid dicimusaut vniuerſale eſſe: vt dicimus albꝰ eſt: albednem vniuerſali rei ineſſe mōſtramꝰ .i. hōini aut certepaticulare ac ſingulare vt ſi quis dicat ſocrates albeſt albedinē enim ſocrati ſingulari ſub̓e ꝓprietatiincōmūicabili ineſſe ſignificauit: ſꝫ in ſingularibꝰ ſiuaffirmetur aliquid ſiue negetur: vnꝰ oppoſitiōis modus eſt: qui vim contradictionis obtineat. qm̄ ſingulare atqꝫ indiuiduū nulla ſectiōe diuidit̉: ſcd̓m ip̄ꝫquoqꝫ facta contradictio ſimplex erit: In his āt que ſvniuerſalibus fiūt eſt vnus modus contradictiōis dico ſocrates ē ſocrateſ ē: ſola hmōioppoſitio ſi oīa illa cōueniant: que cōtra argumentoruꝫ importunitates ſupra iam dicta ſunt ad faciendācontradictionē idonea reperit̉. Sin v̓o tale aliꝗd ſubiectum ſit: de quo aliꝗd predicet̉ qd̓ ſit vl̓e: in pluriribꝰ (vt ipſe ait) natum ſit predicari: non eſt ſimplexoppoſitio cōtradictionis. Sunt enim earum propoſitionum que de vniuerſalibus rebus fiunt tres differtie vna que omnis complectitur: vt cum dico omnishomo animal eſt. alia que ex indefinita multitudineinnumera pluralitate ad vnam propoſitionis vim coligit atqꝫ conſtringit. hec huiuſmodi eſt tanqͣꝫ ſi qudicat quidam homo aīal eſt. alia vero eſt que neqꝫ inpluralitatem propoſitionē tendit: neqꝫ in particulartatem redigit: vt eam que ſine vlla determinationeꝓponitur: vt eſt homo animal eſt: homo aīal non eſt.huic enim nec quidam quod particularitatis: nec oīsquod eſt vniuerſalitatis adiunximus. vnde ſit vt ſingularitas ſimpliciter predicetur: vniuerſalitas v̓o aquotiens vniuerſaliter: vt omnis homo anīal eſt: hares vl̓ is vl̓r predicata eſt. ſit homo vniuerſaqd̓ ei adiectu eſt oīs vniuerſalitateꝫ vniuerſaliter/pellari facit. Rurſus eſt: vt vniuerſalitas particulater predicetur: vt cum dico quidā homo aīal eſt.ꝑticulare determinat: ſed iunctum ad hominē vl̓enſb̓am particulariter predicari fecit. Eſt quoqꝫ vniuerſale vniuerſaliter predicare: quotiēs ſine adiectiōvniuerſalitatis vel particularitatis ſimpliciter nomivniuerſale ponit̉: vt eſt homo animal eſt. Determinationes auteꝫ dicunt̉: que vniuerſalē vel in totū fidunt: vt oīs: vel in partē contrahūt: vt quidā. oīs v̓ovel quidā qͣꝫtitatē ꝓpoſitionis determināt: qͣꝫtitasiuncta qͣlitate ꝓpoſitionū quatuor variat̉ modQualitas aūt propoſitionū in affirmatiōe negatione eſt aut .n. vniuerſalē reꝫ vniuerſaliter p̄dicat affimatiue: vt oīs animal eſt. aut vniuerſalē paculariter affirmatiue: vt quidā animal ē: aut vniuerſalē vniuerſaliter negatiue: vt nullus lapiseſt aut vniuerſalē rem particulariter negatiue: vtēdam lapis eſt. Oꝫ aūt in his que vniuerſali determinatione ꝓponūt̉ in ipſis determinatiōibꝰ fiernegationē: vt qm̄ determinatio vniuerſalis rei ē vniuerſaliter: dicimꝰ oīs homo iuſtus eſt: ſi vniuerſaliter negabimꝰ