Druckschrift 
1 (1499) Opera philosophica minora et theologica
Entstehung
Seite
63v
Einzelbild herunterladen
 

In librum de interpretatione editio prima

ſiones anime ſunt: quoꝝ he ſimilitudines: res ēt hequod ſi ita ſcriptū ē: hoc dicere: oſtendit .n. quoꝝ ſintvoces note: quorum rurſus ſint anime paſſiones:qͣꝫ ſi diceret. Uoces quod ſignificāt: quoꝝ note ſūtille ſunt aīe paſſiones. rurſus quorum ſimilitudinesſunt he que ſunt anime paſſiones: he ſunt res: tanqͣꝫrurſus ſi diceret quorum ſunt ſimilitudines ea que inintellectibus atqꝫ aīe paſſionibus ſunt: ille res ſunt.Sed de his diſputationes trahere longius non vultAit enī de his quidē igitur dictū eſt. In his que ſuntdicta de anima. Alterius eſt enī negotii. Etenī aliudeſt principaliter de intellectibus aīe diſputare: aliudtantū ſibi ad diſputatiōeꝫ ſumere: qͣꝫtū ad logice poſſit pertinere peritiā. Quare alterius negocij eſt principaliter de anime paſſionibus diſputare. Eſt aūt quēadmodum in anima aliquotiens intellectus ſine vero vel falſo: aliquotiens vero cuineceſſe eſt horum alterum ineſſe: ſic etiam in voce.circa compoſitionem enim diuiſionem eſt falſitas veritaſqꝫ. De enūciatione dicturus in qua veritas falſitas īuenitur: recte prius monſtrare cōtendit: in qua prolatione vocū hoꝝ alterū ideſt aut veritas aut falſitas īueniri queat. Sꝫ omnis vox animi ſenſa ſignificat.Quare ex animi intellectibꝰ quicquid euenit: vocibusindicatur. Ergo nunc hoc dicit. Similitudo eſt inꝗtquedā inter ſe intellectuū atqꝫ vocū quēadmodū enīſunt quedā ſimplicia que ratiōe animi cōcipiunt̉: conſtituūturqꝫ intelligentia mentis: in quibus neqꝫ veritas vlla: neqꝫ falſitas inuenit̉: ita quoqꝫ in vocibꝰ eſt.Simplex enim intellectus: vt verbi gratia hominisvel equi: neqꝫ falſitatem vllā retinet neqꝫ veritatem enī intelligo ſimpliciter hominē vel ſubſtātiā ip̄aꝫnihil veri vel falſi in cogitatione retineo. Qd̓ ſi curſūrurſus animi cogitatiōe ꝑſpexero: cogitatio ipſa qm̄ſimplicis rei tenet intuitu: veritate falſitate ſecluſaeſt. Sed qnͣ curſuꝫ hominē iūxero: ex his aliquidintelligentia mea fecero id quoqꝫ ſi voce proferā: hiiuſmodi erit: currit. Tunc ex hac ſubſtantie accidētis cōpoſitione coniunctione huiuſmodi intellectus ſit: in quo vel falſitas poſſit eſſe vel veritas. Ergo quemadmodum in intellectu quedam aliquotiensſimplicia vero falſoqꝫ carentia: aliquotiens autemiam neceſſe eſt aut veritateꝫ ineſſe intellectui aut falſitatem: ſic eſt etiā in voce. Nam fi ſimplicem intellectū vero falſoqꝫ carēteꝫ vox proferat: ipſa quoqꝫ voxa veritate falſitate relīꝗt̉. Qd̓ ſi huiuſmōi ꝓferat ītellectū: qui in ſe verū falſumqꝫ contineat: ipſa quoqꝫveri falſiqꝫ retinet ſignificationem. Docuit autē perhoc qd̓ ait. Circa compoſitionē enī diuiſionem eſtveritas falſitaſqꝫ: in qua prolatione vocis enunciationes poſſumus inuenire. Quotiens enī ſub̓am accidenti coniungimus atqꝫ cōponimus: vel intellectumintellectui copulamus: vt fieri poſſit propoſitio in cogitatione: tunc ſit idem in voce. Et eſt nunc affirmatio: vt homo currit. Hominem quippe curſumqꝫpoſuit atqꝫ coniunxit: inde affirmatio nata eſt veritatem continens vel mendacium. Nunc vero negatioſi huic aduerbium negatiuum iunxero: ſubſtantiaꝫab accidente diuiſero atqꝫ diſiūxero: vt eſt homocurrit: non quod eſt aduerbium negatiuum homineꝫa curſu diuiſit atqꝫ diſiunxit: factaqꝫ eſt inde negatio rurſus veritatem falſitatem ue ſignificanſ. Recte

matio: vel diuiſionem quod eſt negatio: veritatis falſitatiſqꝫ conſtare naturam. Nomina igitur ipſa verba conſimilia ſunt ſinecompoſitione vel diuiſione ītellectui vt homo velalbuꝫ quādo non additur aliquid. neqꝫ enī adhucverum aut falſum eſt. Nunc quid ſit intellectꝰ ſine vero vel falſo cōtinuataoratiōe perſequitur. Ea enī inquit que ſimplicia dicūtur: ſimilia ſunt ſimplicibus intellectibus: qui ſine vlla compoſitione vel diuiſione animi puro capiuntur ītuitu. Cum enim homo vel album ipſa quidem ſimplicia ſint: ſignificent aliquid: nihil tamē neqꝫ verūneqꝫ falſum deſignant. Omne enim ſimplex nomē vverbū a veritate falſitate ſecludit̉. Atqꝫ ideo (quoniā vt dictū eſt) quecūqꝫ ſunt in vocibus: ſignificantanime paſſiones. Simplices voces ſine compoſitione vel diuiſione ſimiles ſunt his intellectibus quosſine compoſitione diuiſione ſimplex intelligentiacipit. In his enim atqꝫ in huiuſmodi nulla neqꝫ veritas neqꝫ falſitas inuenit̉: niſi enī aliꝗd addatur: vt idquod ſimplex intelligis: vel per ſe conſtituas eſſe: velei aliquid ſcd̓m eſſe cōiungas: in his veritaſ falſitanon erit. Cum enim ſimpliciter dico homo: ſi non alquid addidero: vt verbū eſt: fiat huiuſmodi compoſitio: homo eſt: vel huiuſmodi aliquid: vt homo viuitquod idem valet: tanqͣꝫ ſi dicam: homo viuens eſt. ego niſi aliquid huiuſmodi fuerit adiunctum quod intellectam rem vel per ſe eſſe conſtituat: vt homo eſtcum dico hominem: per ſe eſſe deſignaui: vel iunctoaccidente tale aliquid apponatur: quod idem ei qꝛeſt eſſe ſignificet: vt eſt homo viuit. Uita enim honi iuncta eſt: viuit idem ſignificat: quod viuens eſtnulla veritas nec falſitas valet intelligi. Hoc autencōuenientiſſimo monſtrat exemplo Signum autem huius eſt eteniꝫ hyrcoceruus ſgnificat quidē aliquid. ſed quod nondum verumvel falſū. ſi vel eſſe vel non eſſe addatur vel ſimpliciter vel ſcd̓m tempus. Magnam vim habet exempli huius ſubtilitas. n.enim ſola illa nomina vel verba falſitate ac mēdatiſeparata ſunt: quecūqꝫ ſimplicia ſunt: ſed etiam illacūqꝫ ſūt compoſita ſi ſint ſimpliciter dicta. Hyrcoceuus enī cōpoſitū nomē eſt: ſignificans hyrcū ceruSꝫ niſi ei aut eſſe aut eſſe addat̉: vt dicamꝰ hyroceruus eſt: vel hyrcoceruus non eſt: nullus inde verfalſiue intellectus poterit prouenire. Ipſum eniꝫ quqͣꝫ ſit cōpoſitum tamen ſimpliciter dictū veritati velfalſitati proximū non eſt. Si quis enim dicat tm̄ hyrcoceruus: nihil enunciat. Quod ſi nihil enunciat preter veritatē falſitatemqꝫ: quoddam compoſitum deſſimnpliciter vel ẜm tempus: ad hocªoq vero ait regnans nomen auditor intellibit̉. Qu. gr ne puraremus tunc fieri ſolum de nomine enunciationem. Cuꝫei preſens tempus adijcitur: vt dicimus hyruus eſt: vel hyrcoceruus non eſt: in hiaut falſitas. Sed non ſolum ſi preſens tempus deſiquis dgnet propoſitio: ſed etiam ſi pretecat: hyrcoceruus fuit: vel futurū: vt ſi quis dicat hyicoceruus erit: enunciationem facit: ergo ideſt quodait vel ſimpliciter vel ſecundum tempus huiuſmodienim eſt. Simpliciter facta enunciatio ſecundum preſens eſt. Etenim quod preſens dicimus tempus noneſt ſed confinium temporum tempus enim eſt futurum aut preteritum: ergo non poteſt: ī eo quod ē hy