¶ Prohemiū
pret ſmenſes vacuos ꝓpter qd̓ ꝑ oppoſitum plenitudo dierumdeſignat in eo abundantiā bonoꝝ fortune quibus vſus ēad virtutem: ⁊ bonoꝝ gratie quibus ꝑductus eſt ad futuram gloriam que ꝑdurat in ſecula ſeculoꝝ.¶ In ca. xlij. vbi dicit̉ in poſtilla. Ipſe eſt rex ſuꝑ om̄es filios ſuperbie .i. excedit om̄es alios in ſuperbia.¶ Additio prima.Si tranſlatio noſtra habet. Ipſe eſt rex ſuꝑ om̄s filios ſuꝑbie. in hebreo habet̉. Ipſe eſt rex ſuper omnes filios ſaphac. Saphac v̓o eſt vocabulum obſcurum qd̓ nō ſignificat ſuperbiā: nec aliqd̓ certū habet ſignificatū ẜm expoſitores hebreoꝝ: eo ꝙ vocabulum iſtudnō habet ſimile in ſacra ſcriptura ẜm eos: vnde dicunt ꝙebet exponi ꝓut ꝯgruit loco in quo ponit̉. ⁊ quia in hocloco plane agit̉ de ceto leuiathan qd̓ eſt maximū animal⁊ potentiſſimū inter marina cōiter: ideo dicūt: ꝙ interpretatio huiꝰ dictōnis ⁊ piſcꝭ: eſt ſic. ẜm eos dicit̉: ipſe ē rex ſuper om̄s filios piſciū: ſed hec expoſitio eſt falſa: et etiaꝫ vtcredo ficta. Primū patet: nam aliud vocabulū ſimile reperitur Eſa .xxxvij. vbi dicit̉. Comede hoc anno que ſponte naſcunt̉: ⁊ in anno ſcd̓o pomis veſcere. Et vbi tranſlatio nr̄a habet pomis: in hebreo habet̉ ſaphac ſeu ſaphicque eſt ſimilis dictio huic que hic ponit̉. ⁊ eſt ſnīa ẜm hebreos. ꝙ deus ꝑ yſaiam ꝓph̓am p̄noſticabat ezechie regi:ꝙ poſtqͣꝫ ſennacherib receſſiſſet a iudea quā dimiſerat penitus deuaſtatam. totus populus ezechie in primo annomiraculoſe viueret ex his q̄ naſcerent̉ ex granis cōtritꝭ abexercitu aſſyrioꝝ ſine cultura hominis ⁊ in anno ſecundoviueret etiā miraculoſe d̓ fructibus arboꝝ qͣs preciderantaſſyrij. ⁊ ſic pꝫ ꝙ ſaphac ſignificat rē p̄ciſaꝫ a ſua radice q̄qͥdē ſignificatio ꝯuenit ꝓprie in hoc loco: vt ſit ſenſus. Ipſe eſt rex ſuꝑ om̄s filios ſaphac. id eſt ſuꝑ om̄s filios preciſionis ſeu exciſionis: qd̓ ꝓprie ꝑtinet ad dyabolū per leuiathan in hoc loco figuratum qui excedit om̄s a deo preciſos in auerſione a deo que eſt ꝓpria p̄ciſio. ⁊ quia hec priciſio primo ⁊ principaliter fuit ꝑ ſuꝑbiam: ideo tranſlatōnoſtra cōpetenter ſe habuit interpretando hoc nomen ſaphac ꝑ ſuperbiā: ⁊ ſic patet primū. Scd̓m v̓o ꝓbabiliterapparet. nam ipſi hebrei omīa iſta que hic tradunt̉ de leuiathan intelligūt de ipſo ceto nō de dyabolo. de quo ſcꝫceto multa tradūt fabuloſa ⁊ penitus incredibilia ꝓut poſtillator ponit ſupra. xl. cap. ⁊ in alijs locis: ⁊ vt talia quodammodo ꝯfirment euacuando veram ſententiā noſtraꝫde leuiathan ſpūali: ideo finxerūt ꝙ ſaphac ſignificat piſces modo p̄dicto: ⁊ fixerunt ꝙ ſimilis dictio in ſacra ſcritura non inueniatur.¶ In eodem ca. vbi dicit̉ in poſtilla. Ideo de pulchritudine filiarum Iob ſubdit̉. Non ſunt inuente ⁊cͣ.¶ Additio ſecunda.Er pulcritudinem corporalem nō deſignatur pulcritudo morum. vnde Prouerb̓. xj. cap. Circulusaureus in naribus ſuis ml̓ier pulcra ⁊ fatua. ⁊ ibidem ca. vltimo. Fallax gratia ⁊ vana eſt pulcritudo. mulier timens deum ipſa leudabitur: ſed per pulcritudinē filiarum lob potius innutiur: ꝙ illa que tradunt̉ in geſtꝭ iobmagis ſunt referenda ad ſenſum ſpūalem quem beatusGrego. notabiliter ⁊ large exponit qͣꝫ ad literalem. modicum em̄ cederet in veram laudem iob vtruꝫ pulcerrimasfilias haberet: quarum ſimiles nō inuenirent̉ in vniuerſaterra. ꝓut litera bene teſtat̉. an ꝙ eſſent mediocriter pulcre¶ Explicit poſtilla Nicolai de lyra cum additionibꝰ burgen̄. ⁊ replicis magiſtri Nath̓. ſuꝑ Iob fideliter.
īper pſalterium feliciter incipit.Ropheta magnus ſurrexit in nobis Iuce. vij. Ꝙͣuis liber pſalmorum apud hevbreos inter agiographa computetur. tam̄apud latinos inter libros ꝓpheticos reputatur. nec immerito. quia Dauid qui fecitpſalmos ſaltem pro maiori parte nō ſolūdicit ꝓpheta: ſed etiam eximius ꝓphetarum. vt dicitur inprincipio gloſe ſuꝑ librum pſalmorum. ꝓpter qd̓ conuenienter dicit̉ de eo verbum ꝓpoſitum. ꝓpheta magnus ⁊cͣ.In quo quidem verbo poſſunt notari quatuor cauſe huius libri .ſ. efficiens. materialis. formalis. et finalis. Cauſaautem efficiens duplex eſt .ſ. principalis ⁊ inſtrumentalisprincipalis aūt eſt ipſe deus reuelans myſteria in hoc libro deſcripta. Inſtrumentalis aūt ip̄e dauid cui ẜm aug:om̄ia ꝯtenta in hoc libro fuerūt reuelata ⁊ ab eo deſcriptaScd̓m v̓o Hiero. ⁊ hylarium ⁊ om̄s doctores hebraicosDauid nō fecit om̄s pſalmos ſed maioreꝫ partem. Plures aūt alij aliqͦs pſalmos ſcripſerūt vt moyſes ſalomon⁊ aliqui alij vt magis patebit infra ꝓſequendo per titulospſalmoꝝ. Pſalmi tamen facti a dauid ⁊ alijs collecti fuerūt ⁊ in vno libro congregati. qui dicit̉ liber pſalmoruꝫ ethoc per Eſdram ſcribam ⁊ ꝓphetam vel ꝑ alium ꝓphetamſanctum quicūqꝫ fuerit vt dicit Hiero. in ꝓlogo ſuꝑ librūiſtum qui in modernis biblijs ꝯmuniter nō habet̉. Tenetur tamen cōiter a docroribus noſtris ꝙ Eſdras qui legeꝫꝯbuſtam a chaldeis reꝑauit pſalmos a diuerſis factos inhoc volumine ꝯgregauit. nō tn̄ dicit̉ auctor libri ſeu cauſaefficiens inſtrumentalis ſed magis ipſe dauid. qui maiorem ꝑtem pſalmoꝝ fecit. Totum em̄ a maiori parte denominat̉. Hec aūt cā efficiens duplex .ſ. principalis ⁊ inſtrumentalis tangit̉ cum dr̄ ꝓpheta. Ad actum em̄ ꝓphetandiconcurrit deus menteꝫ ꝓphete tangens ſeu eleuans ad ſupernaturalem cognitōnem. ⁊ mens ꝓphete hoc modo tacta ſeu illuminata: oportet em̄ ꝙ ſimul ſint: mouēs actu ⁊res mota. ꝓpter qd̓ dicit dn̄s Nume. xij. Siquis int̓ vosꝓpheta domini fuerit in viſione apparebo ei: aut ꝑ ſomnum loquar. In quo verbo tangunt̉ duo modi ꝓphetandi. ad quos om̄s modi ꝓphetie ꝓprie dicte reducunt̉ proutinfra magis videbitur. Onus eſt in vigilia qui notat̉ cuꝫdicitur in viſione apparebo ei. Alius eſt in ſomno. qui notatur cum dicit̉. aut ꝑ ſomnum loquar. In vtroqꝫ tamenmodo ꝯcurrit deus vt agens principale. et mens prophete vt agens inſtrumentale: qd̓ patet ꝑ hoc quod dicitur inviſione apparebo ei .ſ. in vigilia veritatem ſuꝑnaturalemei oſtendens. Aut ꝑ ſomnū loquar occulta ſibi reuelans.Et ſic patet primum ſcilicet cā effectiua. Secundo tangitur cā materialis ſiue ſubiectiua cum dicitur magnꝰ. Adcuius intellectum ſciendum ꝙ ꝓpheta aliquis dicit̉ magnus: ⁊ prophetia eius magna dupliciter. Uno modo intenſiue ⁊ hoc tantomagis contingit quanto clarior eſt cognitio ipſius ꝓphete. ⁊ ẜm hoc dauid dicit̉ ꝓpheta magnꝰvnde ⁊ in principio gloſe ſuꝑ librum iſtum dicit̉. Alij prophete per quaſdam rerum imagines atqꝫ verborum tegumenta prophetauerūt. dauid autem ſolius ſpirituſſanctiinſtinctu ſine om̄i exteriori adminiculo ſuam edidit prophetiam. Et hic modus eſt excellentior ꝓphetie: vt inframagis videbitur cum agetur de gradibus prophetie. Sꝫhic modus magnitudinis prophetie magis pertinet adcauſam formalem: que conſiſtit in modo tractandi qͣꝫ adſubiectiuam. Alio modo accipitur magnitudo propheteſeu ꝓphetie extenſiue. ſcilicet quādo ad plura ſe extendit.⁊ hoc ꝑtinet ad cām ſubiectiuā ſeu materialem. Et hͦ modo prophetia in hoc libro contenta dicitur magna. qꝛ quodammodo ſe extendit ad omnia que in ſacra ſcriptura cōtinent̉. Scd̓m em̄ Caſſiodorum ſuper librum iſtum totꝰxp̄us qͣꝫtum ad caput ⁊ membra eſt ſubiectum in tota ſacra ſcriptura accipiendo ſubiectum ꝓ materia. Et ſimiliter ẜm eum totus xp̄c eſt materia huius libri diffenti tn
D n ij