LI.I

Utrum omnia nomina dicta de deo dicantur ẜm ſubſtantiam. Et ꝙ non. immo aliter. oſtenditur autoritate Auguſtini qͥnto de trinitate. Illud precipue teneamus. qͥcquid ad ſe dicit̉. preſtantiſſima illa et diuinaſublimitas ſubſtantialiter dicit̉. quod autē dicitur adaliud. non ſubſtātialiter ſed relatiue dicitur. Sed pater ⁊ filius dicit̉ ad aliud. ergo ⁊cͣ. Item Boetius īlibro de trinitate. Deus eſt ſine quantitate magnus. ſine qualitate bonus. ſed non eſt ſine relatione relatusergo relatio vere ⁊ proprie manet in deo. ergo ⁊ modꝰdicendi relatiue. Item hocipſum videt̉ ratione. qꝛin diuinitate funt aliqua nomīa incōmunicabilia. vtpatet in omnibꝰ perſonalibus. ſed ſubſtantia eſt communicabilis cū ſit vna in tribus. ergo talia noīa nonindicant ſubſtantiā. ergo in diuinis eſt alius modusdicendi qͣꝫ ẜm ſubſtantiā. Item in diuinis eſt alio ⁊alio modo ſe habere. quia aliter ſe habet ad patrem filius qͣꝫ ſpirituſſanctus. ſed non eſt aliud ⁊ aliud eſſeſiue ſubſiſtere. ergo cum hoc cōtingat intelligere. ⁊ intellectū dicere. neceſſe eſt ꝙ ſit ibi alius modus dicendi ⁊ intelligendi qͣꝫ ẜm ſubſtantiā. ergo ⁊cͣ. Cōtra. omne quod dicit̉. aut dicit̉ ẜm ſubſtantiam. aut ẜm accidens. quia ſubſtantia ⁊ accidens ſufficienter diuidūtens ſed in diuinis nihil dicit̉ ẜm accidēs. ergo ẜm ſubſtantiam Item omne quod dicit̉. aut dicitur per ſeaut non per ſe. ſi per ſe tunc ẜm ſubſtantiā. ſi non ꝑ ſe.tunc ergo per aliud. ⁊ in alio. ſed omnia que dicunturde deo dicūtur per ſe. ergo omnia dicuntur ẜm ſubſtātiam. Item dici ẜm ſubſtantiā. aut ẜm relationemaut dicit diuerſitatem a parte rei. aut a parte modi intelligendi ſiue modi dicendi. Si a parte rei. ergo ī deoeſt diuerſitas ⁊ compoſitio. Si a parte modi dicenditunc cum diuerſus ſit modus dicendi. in hoc ꝙ eſt bonus. ⁊ in hoc ꝙ eſt magnus. ⁊ in hoc ꝙ eſt deus. quiaſi queratur quantus eſt deus? reſpondetur magnꝰ. nōreſpondetur bonus. Similiter ſi queratur qualis eſtdeus. reſpondetur bonus. non magnus. ergo non tm̄eſſent duo modi. ſed etiā multo plures qͣꝫ duo. Iteꝫquod reſpondet̉ ad queſtionē factaꝫ per quid diciturẜm ſubſtantiam. ⁊ quantū ad rem. ⁊ quantum ad modum. ſed nomina relatiua reſpondent̉ ad queſtionemfactam per quid de deo. ergo dicuntur ẜm ſubſtantiā.Probatio maioris. Augu. in libro de doctrina chriſtiana. Si queratur. quid eſt deus. conueniēter reſpondetur pater ⁊ filius ⁊ ſpūſſanctus Item cum quedāſint in diuinis que non dicuntur ẜm ſubſtantiam ſecnec ẜm relationē. vt hoc nomē incarnatus. hoc nomēingenitus. videtur ꝙ iſta diuiſio non complectit̉ omnia nomina diuina. ℟º. ad predictoꝝ intelligentiam eſt notandū. ꝙ eſt dici diuerſimode ẜm triplicemdifferentiā. Uno modo dici diuerſimode attenditurẜm diuerſum modum eſſendi qui eſt per ſe ⁊ per accidens. ⁊ hoc quidem modo non eſt dici diuerſimode īdiuinis. quia iſta diuerſitas modi. ponit diuerſitatēeſſentialem in re dicta. ⁊ quantū ad hoc vnus ſolꝰ modus dicendi eſt in deo. Nam omnia que dicuntur dedeo. ſuut ipſe deus ⁊ eius ſubſtantia. Alio modo dicidiuerſimode eſt ẜm diuerſum modū intelligendi. quiquidem attendit̉ ẜm aliam ⁊ aliā rationem fiue modūcognoſcendi. ⁊ ſic non tm̄ eſt dici diuerſimode in nominibus diuinis. īmo omnimode. quia deus non tm̄cognoſcitur per diuerſa. īmo per omnia rerum genera. ⁊ ſic nomina dicta de deo quedam dicuntur ꝑ modum ſubſtantie. vt deus. quedam per modum quan-

titatis. vt bonus. ⁊ ſic de alijs omnibus. Tertio modo dici diuerſimode eſt ẜm diuerſummodum ſe habēdi. quod quidē attendit̉ quantū ad abſolutum. et adcomparatū ſiue relatum. ⁊ hic quidē modus diuerſitatis minor eſt qͣꝫ primus. ⁊ maior qͣꝫ ſecundus. Minor qͣꝫ primus. quia ẜm primū attendit̉ diuerſitas eſſentialis ⁊ compoſitio. Maiorqͣꝫ ſecundus. quia ẜmillum nulla omnino attenditur īre diſtinctio. Scd̓mautem iſtum modū attenditur in eo vnitas ⁊ pluralitas. vnitas ẜm abſolutum. pluralitas ẜm reſpectum⁊ quantū ad hunc modum ſolū ſunt duo modi dicendi. ſcilicet ẜm ſubſtantiā ad ſe. et ẜm relationem. vt illa que dicuntur ad aliquid. Quia vero non dicūt alium modum eſſendi. ideo hec predicantur de illis. ⁊ ſūtvnum. Et quia dicunt alium modum ſe habēdi. ideoẜm hoc vnitas. ẜm illa pluralitas. Ex. his patent oiecta. Ꝙ enim obijcitur. ꝙ omne quod dicitur. d̓citur ẜm ſubſtantiā vel ẜm accidens. dicendum ꝙ indiuinis habet inſtantiam. vbi relatio non eſt accidēsnec tamen dicit̉ ẜm ſubſtantiam. Ad illud qd̓ obcitur ſecundo. ꝙ omne quod dicitur in diuinis ē ensper ſe. dicendū ꝙ verum eſt. ſed tamen non ſequitur.dicitur vt ens per ſe. ergo ẜm ſubſtantiaꝫ. quia nō dicitur nomen dici ẜm ſubſtantiam vt ſubſtantia dicitur per ſe. ſed vt dicitur ad ſe. Ad illud quod obijcitur qualis ſit hec diuerſitas. aut ẜm rem aut ẜm modum intelligendi. dicendū ꝙ ẜm modum ſe habendi.qui non tantū eſt in noſtro intellectu. ſed etiam in re.Ad illud quod obijcitur quarto. ꝙ nomina relatiua reſpondētur ad interrogationem factam de ſubſtā.tia. dicendum ꝙ ſubſtātia dicitur dupliciter. aut ensper ſe. aut ad ſe. Si vt ens per ſe. tunc omnia et relatiua ⁊ abſoluta dicunt in deo ſubſtantiam. et quia hͦmodo ſubſtantia reſpondetur ad queſtionē factam ꝑquid. ideo omnia poſſunt reſponderi Si autem dicatur ſubſtantia vt ens abſolutum non comparatuꝫ. ſicdicitur ẜm ſubſtantiam quod dicitur ad ſe. ⁊ ſic accipit Auguſtinꝰ. ⁊ ſic pater ⁊ filius ⁊ relatiua ẜm ſubſtantiam non dicuntur. Ad illud quod vltimo obijcitur. ꝙ multa dicuntur de deo que non dicuntur ẜmſubſtantiam. nec ẜm relationem. dicendū. ꝙ dici relatiue in diuinis poteſt eſſe dupliciter. Quedam em̄ nomina dicūtur relatiue ex principali nominis intellectu. quedam ex conſequenti. Prima differentia diuiditur in tres. Quia quedam ſignificant relationem ⁊dicuntur relatiue. vt pater. quedam ſignificant relationem vt paternitas. que non dicitur ad alterum. ſꝫeſt ipſum quo alterum refertur. quedam dicuntur relatiue. quia priuant relationem. vt ingenitus. inproceſſibilis. tamen iſta non eſt priuatio pura. vt infravidebitur. Que autem important relationem ex conſequenti intellectu. ſimiliter ſunt ẜm triplicem differentiam. Quedam enim dicuntur dici relatiue. quiaponuntur pro relatiuis. vt cum dicitur. deus generatdeum. id eſt. pater filium. Quedam dicuntur relatiuequia claudunt in ſuo ſignificato interius relationemvt cum dicitur incarnatus. ſenſus em̄ eſt. id eſt. carnivnitus. vnio enim dicit relationem. que ſingularemperſonam reſpicit ſiue aſſumere carnem ⁊ huiuſmodi. Quedam dicuntur relatiue. quia claudunt relationem in ſuppoſitis. vt ſimilis ⁊ equalis. non em̄ ſuntſimiles. niſi qui referunt̉ ⁊ diſtinguunt̉.

24

25

26

27

23