SecundusLiber

Cōparat gr̄am p̄uenienteꝫad ſubſequētem ẜm idēptitatē⁊ diuerſitatē. inqͥrens vtrū vnaeadēqꝫ ſit gr̄a q̄ dicit̉ operans ⁊cooperās.3Ic conſidierandū eſt. cū predictū ſit ꝑ gr̄am oꝑāteet p̄uenientē volūtatē hoīs liberari ac p̄parari vt bonū velit

⁊ ꝑ gr̄am cooꝑantē ⁊ ſubſequētem adiuuari ne fruſtra velit.vtrū vna ⁊ eadē ſit gr̄a .i. vnummunus gratis datū qd̓ oꝑeturet cooꝑetur. an diuerſa. alterūoꝑans ⁊ alterū cooꝑans. Quibuſdā nō irrōnabiliter videt̉ ꝙvna ⁊ eadē ſit gr̄a .i. donū. eadēꝟtus q̄ oꝑat̉ ⁊ cooꝑat̉. ſꝫ ꝓpterdiuerſos eiꝰ effectꝰ ⁊ d̓r oꝑans⁊ cooꝑans.ª Oꝑans em̄ gr̄a d̓r ainqͣꝫtū liberat ⁊ p̄parat volūta-

ad magna opera faciēda. Alius eſt modus intelligendi ẜm quē liberū arbitriū dicit̉ a gr̄amoueri. Gratia eīeſt ſicut quedā influentia ꝓcedens a luce ſuꝑna. q̄ ſemꝑhabet cōiunctionē cū ſua origine. ſicut lumen cū ſole. etqꝛ ſemꝑ ſue origini cōiungitur. iō nō tm̄ attribuit̉ ei operatio rōne ſubiecti in quo. ſed etiā rōne ſubiecti a quo.Unde ſicut lumē nō ſolū oꝑatur cū aere. ſꝫ etiā oꝑaturin ip̄m aerem. ratione cōtinuationis cū ſuo fonte. ſic etgr̄a nō ſolū oꝑatur cū libero arbitrio. ſꝫ etiā oꝑatur inli. ar. ⁊ liberū arbitriū mouet. Unde nō eſt aliud diceregr̄am liberū ar. mouere. qͣꝫ gr̄am eſſe ſpūſſancti inſtrumentū ad mouendū liberum arbitriū. Uterqꝫ horū modoꝝ intelligendi cōueniens eſt ⁊ rectus. nec vnus ſinealtero ſufficit. Nam primus cōpetit gratie cooperanti ſiue ſb̓ſequēti. Scd̓s cōpetit gr̄e operanti ſiue preuenienti Gratia em̄ operās liberū arbitriū p̄uenit ⁊ mouet. qꝛ deꝰ illā infundendo voluntatem hoīs ſanat ⁊parat. Gratia vero cooperans ſiue ſubſequens liberūarbitriū dicit̉ mouere. qꝛ volūtas tali dono gr̄e īformata mouet ſeip̄am. Hanc em̄ potentiā habet volūtas ſclicet mouendi ſeip̄am. qꝛ eſt potentia materie nō alligeta. ſicut ſupra on̄ſum eſt cū de libero arbitrio agebaturConcedende ſunt igitur rōnes on̄dentes ꝙ gratia ad liberū arbitriū cōꝑari habet in ratione motoris. Ad rationes aūt ad oppoſitum plana eſt reſponſio ex iam dictis. Ad illud em̄ qd̓ primo obijcit̉ de volūtate ꝙ ſeip̄am mouet. dd̓m. ꝙ hoc non obſtat. immo cōſonat eiqd̓ dicit̉ ꝙ mouetur per gratiā. Sicut em̄ volūtas mouet ſeip̄am ad oꝑa naturalia. ſic adiuta ꝑ gr̄am mouer

ſeip̄am ad oꝑa meritoria. Uel ẜm aliū modū intelligendi. deus ꝑ gratiam mouet volūtatem. nec tn̄ hoc voluntati repugnat. qꝛ voluntas vult ſic moueri a deo. Unde ſic mouetur a deo ꝙ mouet̉ etiā a ſeip̄a. ⁊ ideo omneopus meritoriū attribuitur gratie ⁊ libero arbitrio.Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ motor diſtat a mobili. dd̓m ꝙillud intelligitur in eo motu in quo moueri eſt vere pati. ſicut eſt in motu corporali. ⁊ de eo motore qͥ eſt totacauſa efficiens. ⁊ tota cauſa motus. Zalis aut motornō d̓r eſſe gratia. pro eo ꝙ non mouet niſi ſicut diſpoſitio. vel ſicut inſtrumentū. ſicut prius fuit explanatumAd illud qd̓ querit̉ aut mouet naturaliter ⁊cͣ. dd̓m.ꝙ mouet volūtarie nō a volūtate qua ip̄a gratia ſit volens. ſed a voluntate qua deus gratiā influens eſt volens. ⁊ a voluntate qua li. arb̓. gratificatū vult mouereſeip̄m. Ad illud qd̓ q̄ritur vtrū ſit motor motus velnō motus patet reſponſio. Illa em̄ diuiſio motoris eſtde motore qͥ eſt hoc aliqͥd. ⁊ eſt ſubſtātia. ⁊ eſt motor ſufficiens. talis aūt motor nō eſt gratia vt predictū eſt.Ad illud quod obijcit̉ ꝙ idē manens idē ſemꝑ ⁊cͣ. dicendum ꝙ illud fallit in deo. ⁊ ideo ẜm ꝙ deus mouetper gratiam. ꝑ eandē gr̄am pōt excitare ad diuerſa opera. Scd̓m vero ꝙ liberū ar. ſeip̄m mouet ꝑ gratiā ad diuerſa opera. eſt in ip̄a cognitionis ⁊ affectionis diuerſitas ẜm quas ordinari habet ad diuerſa operū generaet ideo qͣꝫuis gr̄a nō varietur in ſe. mouet tamen ad diuerſa rōne variationis in motore ſicut cōiuncto ſine qͦnō poteſt mouere. nunqͣꝫ em̄ gratia eligit opus meritorium niſi voluntas ſibi cooperetur.

Diſtinctio. xxitorio gratie ꝓut cōparatur ad h⁊ vſum ſibi debitū.Ie cōſiderādum eſt cū predictum ſit ⁊c̄. Supra egit magiſter de adiutorio gratie in ſe. hicvero agit de ip̄o in cōparatione. Diuidit̉ aūtypars iſta in duas. In prima cōparat vnaꝫdifferentiam gratie ad aliam ſub ratione habitus. Inſcd̓a vero cōparat vnū habitum ad aliū ſub ratiōe vſusvſus autē gratie eſt meritum. Unde cōparat primo gratiam preuenientē ad ſubſequentē ẜm idēptitatē ⁊ diuerſitatem. Scd̓o vero cōparat gratiam ad virtutem ⁊ admerēdi efficaciā. ibi. Si vero q̄ritur quomodo ip̄a gratia p̄ueniens mereatur ⁊c̄. Et illa ſcd̓a pars diuiditurin duas. In prima parte mouet q̄ſtiones ⁊ p̄mittit quedam p̄ambula ad determinationē. In ſcd̓a vero incipitdiſſoluere. ibi. Hic videndū eſt qͥd ſit virtus. vbi vt cō

muniter aſſignatur initiū diſt. .xxvij. q̄ melius ſignaret̉aliqͣꝫtulum ante ſicut ſignauimus. qꝛ ibi vbi ſignaturfit (ſicut apparet) determinatio prioris q̄ſtionis p̄miſſeIlla igitur pars in qua ſoluit habet duas partes. Inprima ſoluit ad predictā q̄ſtionem ẜm opinionē cōmuniorem. In ſcd̓a vero determinat ẜm aliorum opinionem q̄ minus tenetur cōmuniter. ibi. Alij vero dicuntvirtutes eſſe bonos vſus ⁊c̄. Prima pars habet duasIn prima magiſter determinat. In ſcd̓a epilogat. ibiEx p̄miſſis iā innoteſcere ⁊c̄. Prima pars habet duasẜm determinationē duoꝝ dubiorum. Primo em̄ determinat illā q̄ſtionē qua q̄ritur de cōparatione gratie advirtutē. Scd̓o vero determinat illā q̄ſtionē qua queritur de cōꝑatione gratie ⁊ virtutis ad meritū. Primuꝫfacit ibi. Hic videndum eſt quid ſit virtus ⁊c̄. Scd̓mfacit ibi. Cum ergo ex gr̄a dicātur eſſe bona ⁊c̄. Subdiuiſiones aūt partiū manifeſte ſunt in littera.

a Operansem̄ gr̄a dicit̉ inqͣꝫtū liberat ⁊cͣ.Obijcit̉ Grego.in mora. diſtinguens gr̄am preuenientē ⁊ ſubſequētem dicit itaꝙ gr̄a preueniēsattendit̉ qͣꝫtū addona nature. ſb̓ſequens aūt qͣꝫ-

tū ad dona gratie. gͦ ſi idē ē gratia oꝑans ⁊ cooperas. videt̉ ꝙoperās non dicat̉ illa q̄ homīsvolūtatē liberatSi forte tu dicas ꝙ alio modo accipit̉ ibi p̄ueniens ⁊ ſubſequēs. tunc eſt q̄ſtio de rōne iſtorū noīm qͣre ſcꝫ

46

47

48

44

Queſtio

Rn̄ſio.I

DI. XXVII