Druckschrift 
... in Secundum librum Sententiaru[m] (1493)
Entstehung
Seite
48r
Einzelbild herunterladen
 

DI.VIII

⁊ ī telligētie ꝙ demon p̄t ludificare ſenſus. ſiue on̄dēdopreſens eſſe qd̓ nō eſt. ſiue aliter on̄dendo qͣꝫ eſt. ſiue abſcondēdo qd̓ p̄ſens eſt. Primū quidē facit ſpecies offerendo. ſecundū facit ſenſum vel obiectū diuariandotertiū vero facit impedimentū p̄ſtando. Primū pōt intelligi ſic. qn̄ fantaſmata exiſtētia interiꝰ offerunt̉ fortioblatione ip̄i virtuti interiori. vel virtꝰ interior fortitillis intēdit. ſimilitudo rei videt̉ eſſe veritas. Hoc manifeſtū eſt ꝑ naturā. nā frenetico propt̓ aſcenſuꝫ fumoſitatū ad cerebruꝫ. ex modica occaſione exteriori videt̉ei ꝙ videat multa q̄ nō ſunt ſibi p̄ſentia. vel ꝙ audiat.Similiter ꝑ fortē conuerſionē intētionis fantaſma videtur veritas. ſicut Augꝰ. exēplificat in li. de trinitateꝙ quidā tāta ꝯuerſione recogitabat cuiuſdā mulierisimaginē ꝙ ei carnaliter cōmiſceri videbat̉ etiā vigilando. ꝑ hunc modū demon poteſt ſiue intentionē ad imaginem ꝯuertere. ſiue fumos aliquos immittēdo. ſpiritum animalē immutare ⁊ fantaſmata diuerſimode variare ⁊ intētioni offerre. ⁊ ſic diuerſa hoī facere apparere. ⁊ hͨ modo vtit̉ frequētiſſime. Et huiꝰ ſignū eſt. quianunqͣꝫ facit hominē aliqͥd ſentire cuiꝰ imaginē non hbeat in interiori organo virtutis imaginarie. Nunꝙͣem̄ cecos naturaliter facit ſomniare d̓ coloribꝰ. nec ſudos de ſonis. nec eis talia repn̄tat in vigilia vel in ſomnis. Scd̓m modū poſſumꝰ intelligere ſic ꝙ res aliomodo. vel ſubſtātia alia diſpoſitione appareat ſenſui.qͣꝫ ſit naturalit̓. poteſt cōtingereꝓpt̓ variationē aliquāex parte organi. ſicut quādo humor ſanguineꝰ vel vapor igneus deſcēdit adoculos. videt̉ homini ꝙ ea q̄ exterius ſunt. ſint rubea. vel ꝓpter variationē aliquaꝫ exꝑte obiecti. ſicut cōtingit aliquando ꝙ ex poſitiōe candele ⁊ diſpoſitiōe paleaꝝ vident̉ palee ſerpētes eē operatione naturali. Simile eſt in aliquibꝰ virtutibꝰ quarundā reꝝ numeraliū. Et qꝛ iſte modus nō latet demones ⁊ ſunt miniſtri veloces potētes que neceſſaria ſūtad hoc ſtatim offerre. ideo ſenſus noſtros frequentedeludunt. oſtēdentes rem aliter qͣꝫ ſit. dū eam faciūt aliter qͣꝫ ſe habeat apparere. qd̓ quidem fit ꝑ variationemmodicā inducēdo circa organū vel obiectū. que qͥdemvariatio nō mutat formā. ſed ſolū ex quadaꝫ accidētaliadherētia. ⁊ eſt vt paſſio. nō vt paſſibilis qualitas.Tertiū modū ſic poſſumꝰ intelligere. Res ſiquidque p̄ſto eſt ſenſum noſtꝝ ſine viſibili obſtaculo. pōdupliciter latere. aut impedit̉ virtus ſenſus ne ꝑueniat ad ſenſibile. aut quia impedit̉ ſpecies ſenſibilis ne ꝑueniat ad ſenſum. ⁊ vtroqꝫ modo impedit̉ ſenſus necipiat qd̓ ſibi eſt p̄ſto. vtrūqꝫ autē hoꝝ ſatis credendūeſt eſſe poſſibile virtuti demonis. ⁊ ideo d̓r poſſe facereꝑ hanc viā vt hoīem reddat inuiſibilē. qd̓ tn̄ certū noneſt. ſi tn̄ eſt. hac via poſſe fieri nō eſt multū incredibileHis viſis ptꝫ rn̄ſio ad queſtionēꝓpoſitā. qm̄ termināda eſt in ꝑte affirmatiuā. patet etiā in ꝑte rn̄ſio ad obiecta. Ad illud em̄ qd̓ obijcit̉ ꝙ ſenſus nō erat circa ꝓpriū obiectū. dd̓m ꝙ hoc intelligit̉ qͣꝫtum eſt de ſui natura. ſalua ſcꝫ mediā diſpoſitiōe organi. medij. ⁊ obiecti. Intelligit̉ etiā de ſenſu ꝑticulari ꝑ ſe. In hac aūt deceptione ſenſus cōmunis ſiue fantalia q̄ d̓r collatiua.admiſcet̉ ſenſui particulari. ⁊ iudicat eſſe alteriꝰ qd̓ eſtſuū. Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ nulla res poteſt videri5niſi ꝑ ſuā ſpēm. dd̓m ꝙ ſpēm nec de nouo dat. nec d̓ nouo offert. ſꝫ illā que erat in fantaſia. tā viuaciter ꝟtutiilli interiori obijcit vt credat ſe rē exteriorē ſenſibilit̓ intueri. Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ facit hoīeꝫ videri capꝫvtrū illa ſpēs hoīs deferat̉ ad viſum. dd̓m ꝙ fortaſſis īpedit ne ꝑueniat ad viſum. vel viſus ad eā. vel ſaltem

impedit ne ꝑueniat ad iudiciū. dū loco illiꝰ offert ſpeciem capre quā hꝫ in fantaſia. ⁊ ſic dū aſpicit ad corꝑhumanū. eſtimat ſe videre caprā. Itē illud qd̓ q̄rit̉.vbi facit īmutationē. vel circa organu. vel obiectū. velvirtutē. dd̓m ꝙ pōt facere ⁊ facit circa oīa hec ꝓ loco ⁊tꝑe. ſic̄ ſibi videt̉ expedire. nec tn̄ videt̉ ꝙ ſit veꝝ miraculū. qꝛ nō eſt ibi ꝟa formaꝝ trāſmutatio aut inductioſꝫ ſolū quedā trāſitio ⁊ quaſi momentanea īmutatio. q̄cū on̄dat circa rē verā eſſe trāſmutationē. nō eſt veruꝫmiraculū. ſꝫ vanū ⁊ falſum p̄ſtigium.QueſtioIIIIUtꝝ demon poſſit cogitatiōes īmittere. Et ꝙ ſic. videtur pͥmo aucͣte ve. te. in pͣs. Immittit āgelꝰ dn̄i ī circuitu ti. eū. ſi bonꝰ angelꝰ pōt īmittere. cū bonꝰ ⁊ malꝰ ſinteiuſdē nature. ptꝫ ⁊cͣ. Itē aucͣte Ioh̓. xiiij. cū diabolus miſiſſet ī cor vt traderet eū iudas. ſꝫ mittere in cornō eſt aliud qͣꝫ īmittere. gͦ ⁊cͣ. Itē Grego. in moral̓.Maligni ſpūs ī cordibꝰ malignoꝝ cogitatiōes īmittere nō deſiſtūt. Itē ſuggeſtio ē aculeꝰ diaboli. ſed ſuggeſtio nihil aliud eſt qͣꝫ praue cogitatiōis īmiſſio. ſi ergo diabolꝰ pōt mala ſuggerere. gͦ ⁊ pōt malas cogitationes īmittere. Cōtra. Math. vij. ſuꝑ illud. ihiqd̓ in os intrat coinqͥnat aīaꝫ. dic̄ glo. Bern̄. ꝙ diabolus nō eſt malaꝝ cogitationū īmiſſor. Itē ſi pōt cogitationē īmittere. cū in cogitatiōe formet̉ acies intellgētie. gͦ pōt mentē noſtrā formare. qd̓ falſum eſt. cum hͦdicat Augꝰ. eſſe ꝓpriū veritatis pͥme. Itē nihil nob̓intimiꝰ eſt qͣꝫ nr̄a cogitatio. gͦ ſi diabolꝰ pōt cogitationes īmittere. gͦ pōt qn̄ vult ad īteriora nr̄a ſpūalia ītroire. ſꝫ hͦ nihil aliud eſt qͣꝫ illabi. gͦ mēti nr̄e illabi poteſt.qd̓ ſupra improbatū eſt. Itē ſi pōt cogitatiōes īmitmittere. gͦ pōt qn̄ vult malū facere cogitare. ſꝫ ip̄e cōtinue nobis optat malū. gͦ nūqͣꝫ ꝑmitteret nos a cogitationibꝰ malis deſiſtere. qd̓ manifeſte falſum eſt. Eſt igitur q̄ſtio qͣꝫtū poſſe habeat diabolꝰ reſpectu cogitationū generādaꝝ ī nob̓. vtꝝ ſcꝫ poſſit efficere vel tm̄ offerre. ⁊ ſi offerre. vtꝝ neceſſario poſſit nos compellere adhͦ ꝙ nos recipiamꝰ oblatū? Et ꝙ ſic videt̉. qꝛ ſi aliqͥd p̄ſentat̉ aſpectui oculoꝝ nr̄oꝝ. neceſſariū eſt nos videre⁊ ſic de alijs ſenſibꝰ. gͦ ſil̓r videt̉ de cogitatōibꝰ. Ꝙ ſi verū eſt. videt̉ ꝙ a malis cogitatiōibꝰ nō poſſumꝰ euadere. ⁊ ꝙ mala cogitare nō ſit rep̄henſibile. cū tn̄ dn̄s rep̄hēdat Math̓. ix. Quid cogitatꝭ mala in cordibꝰ vr̄is?⁊cͣ. ℟º. dd̓m ꝙ īmiſſio dic̄ actū cuiꝰ effectꝰ terminat̉in eo qd̓ intꝰ ē. Hūc aūt actū dupl̓r pōt dicere reſpectuilliꝰ effectꝰ. Aut ſic̄ cauſe pͥncipalit̓ agētis ⁊ efficientisaut ſicut excitātis vel impellētis. Primo mō ꝓprie accipit̉. ⁊ ſic cōpetit ſoli deo reſpectu aīe. ip̄e em̄ ſolꝰ eſt qͥꝑ modū pͥncipal̓ agētis pōt in eiꝰ intimis cogitatōes ⁊affectiōes gignere ⁊ formare. Alio mō accipit̉ large vl̓minꝰ ꝓprie. qm̄ īmiſſio de rōe ſui noīs q̄ndā ꝟtutē ⁊ autoritate ſufficiētē reſpectu effectꝰ īportat. ⁊ iō qn̄ ſolummodo dic̄ excitatōꝫ vel īpulſionē. large accipit̉ ⁊ minꝰꝓprie. ⁊ ſic cōpetit demoni reſpectu aīe. qm̄ eiꝰ officiū eſtſiue ꝑuerſuꝫ ſtudiū eidē malas cogitatiōes ſuggerere.Et ſic pꝫ ℟º. ad rōes ad vtrāqꝫ ꝑte. Nā rōes ⁊ aucͣtesad pͥmā ꝑtē īducte ꝓcedūt de miſſiōe ⁊ īmiſſione cōiterdicta. rōes ꝟo ad oppoſitū ꝓcedūt d̓ miſſiōe ꝓprie dictaAd illd̓ ꝟo qd̓ q̄rit̉ vltīo. qͣꝫtū poſſe habeāt demones.reſpectu malaꝝ cogitationū noſtraꝝ. dd̓ꝫ ꝙ fantaſmata pn̄t offerre. Ad illud qd̓ q̄rit̉ vtꝝ neceſſario poſſint cōpellere. diuerſimode a diuerſis rn̄det̉. Quidamem̄ dicūt ꝙ neceſſario poſſint cōpellere ad cogitatiōesmalaꝝ nō tn̄ malas. Logitatio ei q̄ eſt de malo non eſtmala. niſi eqͥ comitet̉ affectio mala q̄ ē in ptāte noſtra.

57

53

58

ec

cc

5g