Druckschrift 
... in Quartum libru[m] Sententiaru[m] (1493)
Entstehung
Seite
99r
Einzelbild herunterladen
 

Di.XVII

videtur magiſter dicere in littera. Ad illud quodobijcitur de foro iudicij ꝙ adducūt̉ manifeſta. Dicēdūꝙ foro iudiciali. qd̓ ꝓcedit ẜm rigorem iuſticie ad cōdēnationem. alius eſt actor. alius ē reus. alius teſtis. ⁊ iōoportet ꝙ pluribus ſit notum illud de quo quis accuſatur. Sed in foro penitentiali ſacerdos tenet locum dei⁊ confitens tenet locum accuſantis ⁊ accuſati ⁊ teſtisnam ratio accuſat volūtatem. teſtimoniū ferente cōſcientia. ⁊ quia iſte ē teſtis priuatus quem nihil latet. ⁊ deomni occulto teſtimoniū ꝑhibet. ideo tali iudicio cōpetit occulta iudicare. Ad illud quod obijcitur ꝙ confeſſio ē latentis peccati manifeſtatio ꝑ auguſtinum dicēdū ꝙ ē peccati latentis illum cui cōfitet̉ ꝑ modū iudicis. Ul̓ dd̓m. ꝙ peccatū om̄e ī anima ē quaſi apoſtemaintrinſecū. ⁊ qͣꝫtumcūqꝫ homo peccet aperte. adhuc virus peccati latet in anima. ſed in confeſſione rumpituvulnus. ⁊ ſanies peccati ad exteriora trahitur. vt dicitGregorius. ⁊ hinc eſt ꝙ Auguſtinus dicit ꝙ confeſſiodicitur ꝑ quam morbus latens ſpe venie aperitur. Ad illud qd̓ obijcitur de euidentia patrati ſceleris.⁊c̄. Dicendū ꝙ illud intelligitur in foro iudiciali. qꝛ ſcm̄illud exterius notum ē. ⁊ teſtibus nō eget. ⁊ qꝛ nulla poteſt tergiuerſatione celari. ſꝫ nō ſic in foro penitētie. creditur enī ibi teſtimonio ſolius conſcientie. Si enī conſcientia teſtificet̉ nunc contra hoīem. in iudicio teſtifiabitur ꝓ homine. alioquin ſemꝑ erit teſtis contrariꝰ Ad illud qd̓ obijcitur ꝙ eſt ad ſciendam qͣꝫtitatē peccati. dd̓m ꝙ iſta non ē tota ratio. īmo rationes que ſuperius aſſignate ſunt. ⁊ preterea ad hoc ē vt ſciat ꝑ modum iudicis. Queſtio iij. vUtrū teneamur confiteri oēm peccati circumſtantiamEt ꝙ ſic videt̉. quia Augꝰ. dicit in libro de penitentia.enarrās multiplicia genera circumſtātiarū. Om̄is inquit iſta varietas cōfitenda ē ⁊ deflenda. Item ratōevidetur. quia confeſſio maxime fit ad ſciēdā peccati qͣꝫtitatē. quia imponenda ē penitentia ẜm menſurā ⁊ extimationē peccati. ſicut dr̄ Leuit̓. v. ſꝫ penes circūſtantias conſiſtit peccati quantitas. ergo neceſſe ē eas confiteri. Prima manifeſta ē. Secūda ꝓbatur ꝑ hoc quoddicit Bern̄. ꝙ nuge in ore ſacerdotis blaſphemie ſunt.hoc aūt nō dicit niſi propter aggrauationem peccati. gͦ⁊c̄. Item in ꝯfeſſione neceſſe e genus peccati apeririſꝫ genus peccati variatur ꝑ circūſtātias. ſicut patꝫ. cōgnoſcere enī nō ſuam q̄ ſoluta ē fornicatio ē. cognoſcerenon ſuam que habet virū eſt adulterium. ergo neceſſe ēconfiteri circūſtantias. Itē cōfeſſio potiſſime fit aderubeſcentiā. ſed maiorē erubeſcentia in confeſſiōe circumſtantiarū adiacentiū qͣꝫ etiā in enarratōne actus. qvidet̉ ꝙ potiſſime ſit circa circumſtantias ī cōfeſſiōe inſiſtēdū Ite cōfeſſio pͥncipaliter fit ad accuſationē peccantis. lꝫ accuſatōis actio ē ex circumſtantijs. vnde tilius ī pͥmo rethorice. circumſtantie ſūt a quibꝰ trahunt̉argumenta accuſationis vel defenſionis. Et Boeciusin. iiij. Circuuſtantie ſūt que queſtionē rethoricā faciunt de laude ⁊ vituperio ꝑſone. Item ſtrictius ē diuinum iudicium qͣꝫ humanū. ſꝫ in humano iudicio modofit inquiſitio ⁊ reſponſio de circumſtantijs. vnde noneſt ſufficiens querere de actu. ergo multo fortius in iudicio diuino. ſꝫ hoc ē iudicium penitentie. ergo. ⁊c̄.Itē ſicut diligetius carādus ē morbꝰ ſpūalis qͣꝫ corꝑal̓ſic magna diligētia ē habēda circa ſpm̄. ⁊ maior qͣꝫ circacorpꝰ. ſꝫ morbꝰ corꝑal̓ nō detegit̉ ſufficiēter niſi etiā cir-

cumſtantie detegātur. gͦ. ⁊cͣ. Cōtra. trāſlato pͥncipali ncc̄e ē ꝙ trāſferat̉ ā ne xū. ſic̄ apl̓s d̓t Hebre. vij. Trāſlato ſacerdotio neceſſe ē vt legis tranſlatio fiat. ſꝫ pctm̄eſt pͥncipale. gͦ ſi ꝑ ꝯfeſſionē dn̄s trāſfert pctm̄. pari rōne ⁊ circumſtātiā. Itē circūſtātie ſūt infinite nobis.⁊ nullus tenet̉ ad illud ad qd̓ ſibi ē impoſſibile. gͦ nō tenetur circūſtātias pctī recolligere ⁊ referre. Itē nō ē neceſſe ꝙ pctōri imponat ſacerdos ita grauē penā ſic̄ exigit culpa. īmo tota die imponūtur multo minores. ergo pari rōne nō ē neceſſe ꝙ pctōr ꝯfiteat̉ ſe ita grauiterpeccaſſe. ſicut peccauit. Itē ſi tenet̉ confiteri circumſtātias ad ſciēdū qͣꝫtitatē pctī. ⁊ qͣntitas pctī noſcitur.niſi ſciant̉ circūſtantie alleuiantes ſic̄ aggrauātes. ⁊ circumſtātie defendētes ſic̄ accuſantes. gͦ hō tenet̉ in ꝯfeſſion ſeip̄m excuſare. ſed hͦ falſū ē. gͦ ⁊cͣ. Itē vr̄ ꝙ circumſtantia nō augeat qͥntitatē. qꝛ ī bonis q̄ntitas meriti n̄cauſat̉ ex circūſtantijs. ſꝫ ex qͣntitate amoris qͦ cōuertit̉homo ad deū. ergo pari rōne cū pctm̄ ſit auerſio. quantitas peccati ꝯſiſtit ī libidine ſiue ꝯtemptū cordis. nōergo in circumſtantia exteriori. Itē videt̉ ꝙ non datſpeciē pctō. qꝛ om̄e illud qd̓ dat ſpem ⁊ forma. dat eſſeeſſentiale ⁊ intrinſecū ⁊ vnicū. ſꝫ circūſtātie ſūt extrinſece ⁊ accidentales ⁊ variabiles. gͦ nulla circūſtantia trahit īgenꝰ pctī nouū. nō gͦ vr̄ ꝙ oporteat circūſtātias cōfiteri. Eſt gͦ qͣſtio qͣs oporteat ꝯfiteri ⁊ qͣs nō. ℟ʰ. d̓cēdū ꝙ circūſtātie q̄ attingūt pctm̄. q̄dā ſūt alleuiātes.quedā ī aliud genꝰ trahētes. ꝗ̄dā aggrauātes. Circum/ſtantias ī alid̓ genꝰ trahētes ꝯfiteri ē nccͣriū. qm̄ genuſpctī ꝯfiteri oꝑtet. Circūſtātias ꝟo alleuiātes ꝯfiteri n̄eſt bonū niſi ꝓpt̓ hͦ vt ſatiſfaciat aliene inqͥſitioni. velvt ꝓuideat̉ eiꝰ ſcādalo ⁊ ꝑturbatōni. vtpote ſi timeretꝯfeſſorē ex hͦ acciꝑe occaſionē ad malū. vl̓ etiā tm̄ diminuat vt ſit ī genere venialis. ſic̄ cōedere carnes in quadrageſima ꝓpter infirmitatē. ita tamē ꝙ a latere nō ſitguloſitas aliq. Et rō huiꝰ ē. qꝛ ī ꝯfeſſiōe nō dꝫ pctōr ſeexcuſare ſꝫ accuſare. De circūſtātijs aūt q̄ aggͣuat ſi genus pctī nō mutatū ē. eſt int̓ doctores opinio diuerſa.Quidā enī dicūt ꝙ penitētes tenētur ꝯfiteri. ſꝫ p̄ceptūaffirmatiuū ē. ideo obligat nō ad ſꝑ ſꝫ ꝓ loco ⁊ tꝑe .ſ. qn̄eā cognoſcit ſiue per ſe ſiue per inquiſitionem alienamvnde ſapiens ⁊ intelligens tenetur eas ꝯfiteri abſqꝫ inquiſitione. ſimplex tenetur ſi ab eo inquiratur. Alij dicunt ꝙ non tenemur ad ꝯfeſſionem harū circumſtantiarū tentione neceſſitatis. ſed de bono ⁊ equo. ⁊ qͣꝫto ſūtmagis ſapientes ⁊ perfecti. tanto magis debent diſtinctius eas explicare. ſed nō tenemur ad hoc niſi forte expropria conſcientia obligemur. Hanc poſitionē credoꝓbabiliorem. Unde dicendū ꝙ confeſſio circumſtantiarū in aliud genus trahentē ſpectat ad ꝯfeſſionem qͥntum ad neceſſitatem. ꝯfeſſio vero aggrauantium qͣꝫtūad congruitatem. ꝯfeſſio vero alleuiantiū potius facicongruitatē. ⁊ hoc intelligitur exceptis caſibus p̄dictꝭOmnes igitur ratōnes ꝓbantes circūſtantias eſſe confitendas ſunt congruitatis q̄ntum ad aggrauātes. alsſi velint ꝓbare neceſſitatem ab inſufficienti proceduntilla excepta que eſt de circumſtantia trahente in aliudgenus. Unde verbum Auguſtini conſilium eſt. Et qd̓obijcitur de quātitate ⁊ erubeſcentia. ⁊ accuſatōne ⁊ diligentia habenda. nō concludit niſi qd̓ competētiꝰ exprimatur cuiuſlibet peccati circumſtantia. Qd̓ obijcitur in contrarium Dicendum ꝙ nō oportet eas confiteri. congruum eſt tamen Illd̓ quod obijcitur ꝙ circūſtantie alleuiantes ſunt cōfitende. ⁊c̄. dicendum ꝙ nōeſt ſimile. quia aggrauantes non tātum oportet prop-

129

130

131

33

132

34