DI.XXVIII

¶ Inquirit vtrū liberū arbitriū hoīs an̄ lapſumeguerit gratia oꝑante ⁊ cooꝑante.ᵐ deranMIHOCCONIL dumeꝑvtꝝ hō an̄ pctm̄ eguerit gr̄a oꝑate ⁊ coritqnte. Ad qd̓ breuit̓ dicimꝰ. qꝛ nō cōm operāte tm̄. ſꝫ etiā oꝑante gr̄a indigebat. nō quia dē ẜm oēm oꝑandi modū oꝑantis gratie. Oꝑat̉

em̄ liberādo ⁊ p̄parādo volūtatē hoīs ad bonumEgebat itaqꝫ hō ea. nō vt liberaret volūtatē ſuāque peccati ſerua nō fuerat. ſꝫ vt p̄pararet ad volēdū efficaciter bonū qd̓ ꝑ ſe nō poterat. Nō em̄poterat bonū mereri ſine gr̄a. vt Augꝰ. in ench.euidenter tradit. Illā inqͥt īmortalitatē in qͣ poterat nō mori natura humana ꝑdidit ꝑ liberū arbitriū. Hanc vero in qua nō poterat mori acceptu

cere aliqͥd qd̓ ſit deo placitum. Et ꝙ ad hͦ ſit munꝰ gratie neceſſariū expreſſe innuit̉. fap̄. viij. vbi d̓r. Sciui qm̄aliter nō poſſum eſſe ꝯtinens niſi deꝰ det. ⁊ hoc ipſumerat ſapīa. ſcire cuius donū hoc eēt. Un̄ nō eſt ꝑuū donum gre cognoſcere ip̄m munꝰ gratie. ⁊ cognoſcere ꝙ ſine gratia hō ſaluari nō pōt. Tertio mō d̓r aliqͥd bonuꝫqꝛ in finē eſt ordinabile. ⁊ hꝫ aliquā ordinatiōeꝫ intra ſeſiue ex trāſitū ſuꝑ materiā debitā. ſicut paſcere eſurientem. ſiue ex debita circūſtātia ſuꝑaddita. vicꝫ cum hocfaciat cum exigit tempꝰ ⁊ locus ⁊ oportunitas. Ad illud aūt genꝰ boni cōplendū. ⁊ ſi gr̄a gratis data ſit neceſſaria ad hoc ꝙ fiat faciliter. circūſcripto tn̄ om̄i munere gratie. ⁊ li. ar. relicto in puris naturalibꝰ. ꝑ naturale iudicatoriū ⁊ inſtinctū poſſet in tale bonū deo ſibicooperāte. ſicut cooperat̉ alijs creaturis. Nā ſine primo agente nullū agens pōt agere. ſicut ſuo loco inframanifeſtabit̉. cum aget̉. vtrū om̄is actio ſit a deo. Adpn̄s aūt tantū dixiſſe ſufficiat ꝙ li. ar. ſola dei cooꝑatione. abſqꝫ aliquo munere gr̄e licet difficiliter) pōt exire in aliqd̓ bonū morale. ꝑ illud tn̄ nec diſponit̉ ad gratiam. nec ad gloriā. qꝛ nō eſt in finē vltimū ordinatū. ſꝫtm̄ ordinabile. ⁊ iſtud ꝯcludunt rōnes ad pͥmam ꝑteminducte. ⁊ ideo ꝯcedēde ſunt. In bonū aūt qd̓ ducit adbonū ꝑfectū. ſiue merito congrui. ſiue merito condigninō pōt abſqꝫ auxilio dei. ſicut exp̄ſſe dicūt autoritatesſanctoꝝ ad ꝯtrariū adducte. ⁊ ſic oēs intelligende ſuntEt ꝙ iſto mō debeāt intelligi planū eſt. Naꝫ ſi li. arbi.inſolis naturalibꝰ ſuis relinquat̉. adhuc remanebit eirationis iudiciū ꝑ quod cognoſcit ꝑentes eē honorandos. ⁊ conſtat ꝙ ſi hꝫ hoc naturale iudicatoriū. ꝑ illudꝑ quod pōt noſſe ꝑentes eē honorandos. ꝑ illud pōt cogitare. ⁊ cū habeat naturalē inſtinctū poteſt velle. ⁊ cūhabeat exteriora organa ſibi ſubſeruiētia pōt opere implere. ſed ꝓut illud facit iudiciū rōnis recte. abſqꝫ munere gratie nō dirigit ad obtinendū finem qͥ deus eſt. ⁊mercedē eterne beatitudinis. quā noſſe nō poteſt niſideus reuelet. Et propterea dicūt ſancti ꝙ nec cogitarenec velle. nec facere. poteſt bonū abſqꝫ iuuamine diuine gratie. qꝛ loquunt̉ de bono ẜm ꝙ eſt ordinatū ad aſſequendū beatitudinē. Si aūt intelligant̉ autoritatesde alio bono. tunc noīe gratie nō eſt intelligendꝰ aliqͥs

habitus ſuꝑadditꝰ naturalibꝰ. ſꝫ intelligit̉ gratuita deiinfluētia ꝑ quam cetera ꝯſeruat ⁊ adiuuat vt cōpleantoꝑationes ſuas. Et ſic intelligit̉ illud verbū Ioh̓. xiiij.Sine me nihil poteſtis facere. Et illd̓ Iſaie. xxvj. Omnia oꝑa noſtra innobis. o. e. domine. ⁊ ꝯſil̓ia. Et ſic intelligēdū eſt illud qd̓ dicit̉ in li. de cognitōe dei. ꝙ nullus p̄t aliqͥd addiſcere niſi deꝰ doceat. Hoc em̄ nō dicit̉qꝛ oīs cognitio fit infuſa. ſꝫ qꝛ lumē creatū nō pōt ꝑficere oꝑationē ſuā abſqꝫ cooꝑatione lumīs increati ꝑ qd̓ illuminat̉ oīs hō qui venit in hūc mundū. Et hoc mō intelligenda ſunt verba Dyoni. ⁊ alioꝝ ſanctoꝝ qui dicunt ꝙ oīs eēntia ⁊ oīs vita a pͥma vita. ⁊ oīs intelligētia a pͥma intelligētia. ⁊ oīs bonitas a pͥma eſt bonitate. Hec em̄ dicta ſunt. nō qꝛ deꝰ ſit tota cauſa. ſꝫ qꝛ ſineip̄o nō pōt agere aliqua virtꝰ creata. ¶ Patet igit̉ ex p̄dictis quātū ſit neceſſaria li. arbi. gratia gratū faciensqꝛ ſine ea nō pōt a peccato reſurgere. nec p̄t aduerſariūvincere. nec p̄t mādata dei implere. Patꝫ ninilominꝰquātū ſit neceſſaria gr̄a gratis data. qꝛ ſine ea nō p̄t li.ar. ad gratiā gratū faciētē ſe diſponere. nō pōt etiā omitentatōi reſiſtere. nō p̄t etiā in aliqd̓ bonū quātūcunqꝫmodicū qd̓ ſit ordinatū ad ſalutē. Et licet poſſit in aliqd̓ bonū morale. vix aūt nunqͣꝫ faceret niſi malū. ꝓpterpeccati originalis corruptionē. Et ex his manifeſte cōuincit̉ error pelagij ⁊ ſuꝑbia qua ſe ꝯtra diuinā gratiāerigebat. ⁊ ingratꝰ gr̄e dei. ſibi qd̓ erat gr̄e vſurpabat. ⁊dū hoc agebat. ſeip̄m a munere diuīe gratie elongabat.⁊ ꝓpterea error iſte cauēdus eſt nō modicū. Un̄ Bern̄.in li. de li. ar. c. xviij. Cauendū eſt. ne cū hoc ſit bonumꝓpoſitū. inuiſibilit̓ intra nos aut nobiſcū excitari ſentimus. aut volūtati nr̄e attribuamꝰ que infirma ē. aut d̓ineceſſitati q̄ nulla eſt. ſꝫ ſoli gratie qua qͥs plenꝰ eſt. hecli. ar. excitatꝭ cū ſeminat cogitatū. ſanat cū inuitat affectum. roborat vt ꝑducat. ſeruat ne ſentiat defectū. Sicaut cū li. ar. oꝑat̉. vt illud pͥmo p̄ueniat. in ceteris cōitet. ad hͦ itaqꝫ p̄ueniēs vt ſibi deinceps cooꝑet̉. ita tn̄ ꝙgra ceptū ꝑiter ab vtroqꝫ ꝑficit̉ vt mixtim nō ſigillatimſimul nō viciſſim per ſingulos ꝓfectꝰ operent̉. nō ꝑ artim gr̄a nō ꝑtim li. ar. ſed totum ſingula opere indiuiduo peragunt totum quidē hoc. ⁊ totum illa. ſed vt totum huic vel in hoc ſit. totum eſt ex illa.

¶ Diſtinctio. xxix. de poteſtate li. ar. primi hominis vtrū eguerit gratia oꝑāte ⁊ cooꝑante ẜmſtatum nature inſtitute.Oſt hec conſiderandū ⁊c̄. Supra on̄dit magiſter quantū li. ar. indiget auxilio gratie ẜm ſtatum nature lapſe. in hac ꝑte inqͥrit vtrū egueritgratia oꝑante ⁊ cooꝑante ẜm ſtatū nature inſtitute. Diuidit̉ aūt pars iſta in duas ꝑtes. In quaꝝ pͥma determinat de auxilio gr̄e qd̓ collatū fuit homini an̄ pctm̄.In ſecūda ꝑ oppoſitū determinat de ſupplicio pene qd̓inflictū fuit homini poſt pctm̄. ibi. In illiꝰ quoqꝫ pctī

pena. ⁊c̄. Prima ꝑs hꝫ duas. In pͥma inqͥrit magiſtervtrū li. ar. hoīs an̄ lapſum grā eguerit. Secūdo verovtrū in ſtatu illo gratiā ⁊ virtutes habuerit. ibi. Preterea queri ſolet vtrū hō an̄ lapſum. ⁊c̄ͣ. Similiter ſecūdapars pͥncipalis duas hꝫ. In pͥma determinat cuiuſmodi pena hō fuit punitꝰ ꝓpter peccatū. vicꝫ pena expulſionis de paradiſo. Ubi etiam explanat verba ſcripturecirca hāc materiā. In ſecūda remouet dubitationē queex dictis hꝫ originē. ibi. Pōt aūt queri vtrū de ligno vite. ⁊c̄. Et ſic terminat̉ illa totalis ꝑs in qͣ egit magiſterde pͥmi hoīs lapſu. ⁊ quantū ad peccatū ꝑ quod cecidit⁊ quantū ad adiutoriū ꝑ quod ſtare potuit.

l

Ddd 2