XXVII

tē hoīs vt bonū velit. Cooꝑāsinqͣꝫtū eādē adiuuat ne fruſtravelit. ſcꝫ vt opus faciat bonumIp̄a em̄ gr̄a nō eſt ocioſa. ſꝫ meretur augeri. vt aucta mereat̉pfici.¶ Cōparat gr̄am ad virtutemet ad merēdi efficaciā. inqͥrensqͥd ſit ip̄a gr̄a. ⁊ qūo meret̉ augeri. ⁊ de tribꝰ generibꝰ bonorum.¶ Si vero q̄rat̉ qūo ip̄a gr̄a p̄ueniens mereat̉ augeri ⁊ ꝑfici.

cū nullū meritū ſit abſqꝫ liberoar. ⁊ qͥd ſit ip̄a gr̄a an ꝟtus annō. ⁊ ſi ꝟtꝰ an actꝰ vel nō. Ut hͦaꝑte inſinuari valeatʰ p̄mitten ꝑdū eſt tria eē gn̄a bonoꝝ. Alianāqꝫ ſūt magna. alia minima.alia media. vt Augꝰ. ait in. j. li.retracta. Uirtutes inqͥt qͥbusrecte viuitur magna bona ſūt.Spēs aūt qͦrūlibet corpoꝝ ſineqͥbꝰ recte viui pōt minima bona ſunt. Potentie vero animiſine quibus recte viui non poteſt media bona ſunt ¶ Itemvirtutibus nemo male vtitur.

ſic nominatur vt dicatur q̄dam p̄ueniens. quedā ſubſequens. q̄dam operans ⁊ q̄dam cooperans. vr̄ em̄ ꝙomīs gr̄a ſit cooꝑans. qꝛ nulla oꝑatio debet̉ forme alicui ꝑ ſe niſi cū ſubiecto. videt̉ etiā ꝙ nulla debēt dici p̄ueniens. Aut em̄ preueniōꝑationē ad actuꝫaut ꝑ comꝑationem ad ſubiectū¶ Si ꝑ comꝑationē ad actumſic oīs forma d̓rp̄ueniēs. qꝛ oīsforma p̄cedit actū ſuum. ¶ Sper cōꝑationemad ſubiectuꝫ. ſinulla debet dicip̄ueniens. cū nl̓la ſit an̄ ſubiectūſuū. Eſt igit̉ queſtio cū gratiadiuerſis diuerſimode dicatur. ⁊hmōi nomīa diuerſimode exponātur. vnde hecdiuerſitas veniat. ¶ ℟º. dd̓mꝙ cū gratia vnaſit multiplices tamen habet diuiſiōes ẜm diuerſas cōſiderationes. habet em̄ gratia cōꝑari ad ſuū principiūa quo. habet cōꝑari ad ſuū ſubiectum in quo. habet nihilominus cōꝑari ad ſuum oppoſitū cōtra qd̓. Habetcōꝑari ad ſuū effectum ad que ordinat̉. Per cōꝑationeꝫad ſuum principium. ſic diuidit̉ gr̄a in gr̄am p̄deſtinationis. vocationis. iuſtificationis. ⁊ magnificationisPrimo em̄ deus gratiam preparat. ſcd̓o offert. tertioconfert. ⁊ quarto cōplet ¶ Et ẜm hoc attendit̉ predictadiuiſio q̄ ſumitur de eo qd̓ dicit apl̓us. ¶ Roma. viiScd̓m aūt ꝙ gr̄a cōꝑatur ad ſuū ſubiectum. ſic diuidit̉in gratiam cogitationis. voluntatis. ⁊ ꝑfectionis ẜntriplicem potentiā eius ſb̓e in qua eſt gratia. vicꝫ ẜmintellectiuā. ⁊ affectiuā. ⁊ oꝑatiuaꝫ. Et hec diuiſio ponitur a Bern̄. in li de lib̓. ar. Scd̓m aūt ꝙ cōꝑat̉ ad ſuūoppoſitū ſic ē illa diuiſio gratie. qꝛ ē gratia protectiōis.liberationis. ⁊ ſaluationis. Sumitur em̄ hec diuiſioẜm ꝙ gratia adiuuat ꝯtra multiplex malū. videlicꝫ maſum tēptationis ſiue pugne. malū perſecutiōis ſiue miſerie. malū culpe ⁊ malū ſeq̄le. A primo protegit. a ſecūdo liberat. a tertio extrahit. ⁊ a quarto ſaluat. ¶ Et hecdiuiſio ſumitur pro eo quod dicit̉ Eſa. xxxj. Protegatdominus exercituum iudeā ⁊ hieruſalem. protegens ⁊liberans. tranſiens. ⁊ ſaluans. Scd̓m cōparationemad effectum ad quem eſt. diuiditur in preuenientem etſubſequentem. ſiue operantem ⁊ cooperantem. queſunt differētie gratie ẜm effectus quos habet in ipſamvoluntatem ¶ Dicitur em̄ gratia preueniens inqͣꝫtumipſam volūtatem facit bonam. ⁊ ideo p̄uenit. quia nōeſt a lib̓. arb̓. ſed potius infundit̉ ab ipſo deo. Coope⁊ rans vero ſiue ſubſequens dicitur inqͣꝫtum adiuuat liberū arbitriū reſpectu boni operis eligendi ¶ Et notandum ꝙ ẜm ꝙ nomen gratie diuerſimode accipitur.ſic etiam ⁊ iſte due differentie preueniens ⁊ ſubſequēsAccipitur enim gratia vno modo largiſſime. et ſic cō-

prehendit dona naturalia. ⁊ dona gratuita. vtraqꝫ em̄de ſurſum eſt. et hoc modo gratia habet diuidi in preuenientem ⁊ ſubſequentem. ita ꝙ preueniens vocant̉ dona naturalia. ſubſequens vero dona gratuita. et ſic accipit Gregoriꝰ in moralibus. ¶ Alio modo accipiturgratia minus cōmuniter. et ſiccōprehendit gratiam gratis datam et gratū facientem. et tuncdiuidere gratiāin preuenienteꝫet ſubſequenteꝫnihil aliud eſtqꝫdiuidere gratiāin gratis datamet gratum facientem. Et ſic diuiuidit Bern̄. cuꝫdicit ꝙ quedameſt gratia que ſeminat cogitatūet hāc vocat gr̄atiam preuenientem. Quedam q̄perficit bonū. ⁊hanc dicit gratiam ſubſequentem. ¶ Ait enim ſic in li. de libero arbitrio. ¶ Hec tria in nobis operatur deus. ſcilicet cogitare. velle. perficere. ¶ Primum ſine nobis operatur. Secundū nobiſcum. Et tertium per nos. ¶ Accipitur et gratia ſtricte et ſic comprehendit gratiamgratum facientem et gloriam. et tunc diuidere gratiamin preuenientem et ſubſequentem non eſt aliud quā diuidere in gratiam et gloriam. et ſic diuidit Auguſtinꝰin libro de natura et gratia cum ait. ¶ Gratia preuenitvt pie viuamus. ſubſequitur vt cum illo ſemper viuamus. Nunc preuenit vt vocemur. tunc ſubſequitur vtglorificemur. ¶ Accipitur etiam gratia magis ſtricte.et tunc nominat ſolum gratiam gratum facientem. ettunc diuidere eam per preuenientem et ſubſequentem.hoc eſt ẜm duplicem effectum gratie qui poteſt diſtingui tripliciter. vel ita vt vnus effectus ſit contra malum et alter ad bonum. Uel ita ꝙ vterqꝫ ſit ad bonumſed vnus competat gratie ẜm ꝙ informat. alter ẜm ꝙmouet. vel ita ꝙ vterqꝫ attribuatur gratie mouenti. ſedvnus in ingreſſu. et alter in profectū ¶ Et ſic tripliciter exponitur ab Auguſtino in libro de natura et gratia. ¶ Uno modo ſic. Gratia preueniens. hominis voluntatem liberat ⁊ preparat. ſubſequens vero inqͣꝫtumeadem adiuuat. Secundo modo ſic. Gratia preueniens preuenit voluntatem vt ſanemur. ⁊ ſubſequiturvt ſanati vegetemur. ¶ Tertio modo ſic. Gratia preuenit voluntatem vt velit. ⁊ ſubſequitur ne fruſtra velit. et per hoc patet reſponſio ad obiecta.¶ Premittendum eſt tria eſſe genera bonorum.Alia nāqꝫ ſunt magna ⁊c̄. Uidetur iſta diuiſio bonieſſe inſufficiens. quoniam multē ſunt alie bonorum differentie. ¶ Eſt enim bonum fortune. ⁊ bonum natureet bonum gratie et glorie. ¶ Si tu dicas ꝙ iſte differentie reducuntur ad has. queritur tunc ſub qua iſtarum contincatur bonum quod deus eſt ſiue ip̄a animaBbb 4

2

Bbb 4