DI.XXV

rōnalibus poteſtatibus defectibilibꝰ ⁊ creatis. nō tamēverū eſt in rōnalibus poteſtatibꝰ in quibus nō poteſteſſe defectus. Abſit em̄ ꝙ illud ph̓icum verbū ſit veruꝫquo dicit̉ ꝙ deꝰ pōt praua agere. hͦ em̄ eſt ꝯͣ veritatem⁊ꝯ augꝰ. ſicut in. j. li. oſtenſuꝫ fuit. ⁊ inferius ſuo locoon̄det̉. Ꝙ em̄ dicunt̉ rōnales ptātes eſſe ad oppoſita.hoc nō eſt qꝛ ſunt rōnales. ſꝫ qꝛ ſunt deficientes. maxīeſi in eius oppoſitis intelligatur. qͦꝝ vnū eſt priuatio atterius. ſicut ſe hꝫ bonū ⁊ malū. ⁊ ita ex hoc nō ſequit̉ qli. ar. ẜm ꝙ libeꝝ poſſit ad malum. Ad illud qd̓ obī̄I li. ar. ſeip̄o poteſt in malū. dd̓m ꝙ et ſi ſcip̄o poſſit. nōtn̄ pōt ſeip̄o ſufficiente ſꝫ potius ſeipſo deficiēte. ſeip̄oem̄ pōt deficere. nec oportet aliquid aliud interueniread hoc ꝙ exeat in malum.IIII¶ QueſtioDe li. ar. in comꝑatione ad aliud agens creatum. Et ēqueſtio. vtrū li. ar. ab aliquo agente creato poſſit cogiEt ꝙ ſic vr̄. Taꝫ dam̄. qͣꝫ ph̓s dicūt ꝙ quedā ſunt oꝑationes ꝑtim voluntarie. ꝑtim inuoluntarie. ⁊ quedammixte ex voluntario ⁊ inuoluntario. ſicut iactare merces in mare. ⁊ ſimilia. Si igit̉ inuoluntariū ē illud qꝛeſt ꝑ violentiā. aliquas oꝑationes exeuntes a li. ar. cōtingit ꝑmiſceri violentia. gͦ ſi contingit magis ⁊ minꝰꝑmiſceri. cōtingit eas ſimpliciter eſſe inuoluntariaset coactas. gͦ li. ar. cogi poteſt in actione ſua. Item maior virtus pōt inferre violentiā minori. ſꝫ qd̓ pōt inferre violentia pōt cōpellere. gͦ minor virtus a maiori poteſt cōpelli. ſꝫ aliqua virtus potentiorē li. ar. viatorisvtpote angeli. gͦ ſaltē ab angelo li. ar. noſtrū pōt cogi.Item ſi aliqua virtus pōt impediri ab actu ſuo. pōt violentari. ⁊ ſi ſufficienter pōt impediri ſufficienter pōtviolentari. ⁊ ſi ſufficienter pōt violentari pōt cogi. cuꝫigitur li. ar. ab actu ſuo vl̓ vſu impediri poſſit. ſicut pꝰꝙ diabolꝰ pōt auferre vſū li. ar. ⁊ facere furioſū. gͦ vr̄oab eo li. ar. noſtrū poſſit cōpelli vel cogi. Item qn̄ radus ē iunctus aque. mota aqua neceſſe e moueri radiuꝫſed multa maiori vinculo cōiungit̉ aīa corꝑi qͣꝫ coniungat̉ radius aque. gͦ moto corꝑe neceſſe eſt moueri affectus aīe. ſi igit̉ aliqua virtꝰ creata pōt corpus trāſmutare poterit ꝑ cōſequēs li. ar. vertere ⁊ cōpellere ip̄o nolente. Item ſicut ſe hꝫ intellectus ad verū. ita ſe hꝫ affectus ad bonū. ſꝫ intellectus compelli pōt ad credendūaliquod verū. gͦ ⁊ affectus ad amandū bonū. ſi gͦ li. arnon dicit aliud qͣꝫ rōnem ⁊ voluntatē. vr̄ ꝙ ⁊ ip̄m compelli poſſit ꝑ actionē alicuiꝰ agētꝭ creati. Itē agēs creatum ſua actione poteſt li. ar. cogere coactione inducente. que eſt diſpoſitio reſpectu coactionis ſufficientꝭ. ſꝫdiſpoſitio ꝑ frequentē ſui iterationē ⁊ intenſionē p̄t fieri neceſſitas. gͦ vr̄ ꝙ ſi voluntas poſſit cogi coactioneinducente. ꝙ ꝓceſſu tꝑis compelli poſſit coactione ſufficienti ꝑ actionē alicuiꝰ creature. Sed ꝯͣ. Bern̄. de li.ar. Uoluntas pro ingenita ſui nobilitate nulla cogiturneceſſitate. ſi igit̉ voluntas a nemine pōt cogi. ⁊ h noneſt ob aliud niſi ꝓpter li. ar. libertatē. gͦ lib̓. ar. a nullacreatura poteſt cogi. Item ſi aliqua creatura poſſet li.ar. hominis cogere. hͦ maxime competeret ip̄i diabolode quo dicit̉ Iob. xl. Nō ē poteſtas ſuꝑ terrā q̄ ei poſſit comꝑari. ſi gͦ diabolꝰ li. ar. noſtrū nō pōt cogere. qͥatunc faceret nos continue peccare. vr̄ ꝙ nulla alia creatura poſſit ipſum cōgere. Item nulla maior compulſio poteſt fieri li. ar. hominis qͣꝫ ꝑ cōminationem mortis. ſꝫ mortis cōminatio ad cōpellendū li. ar. nō ſufficitſicut ptꝫ in martyribꝰ. ſanctis. ⁊ alijs. gͦ a nulla creatura poteſt compelli. Item ſi li. ar. eſt ẜm id qd̓ eſt ſupre-

mū in anima. cum ip̄ius ſit regere ⁊ mouere omnes potentias. ſꝫ eo qd̓ ſupremū eſt in aīa. ſolus deus maioreſt. gͦ nulla creatura poteſt ſuꝑ illud. nulla igit̉ creatura poteſt in hominis li. ar. cōpellendū. ℟º. ad p̄dictorū intelligentiā ē notandum ꝙ eſt loqui de li. ar. qͣꝫtumad actum exteriorē ⁊ qͣꝫtum ad actū interioreꝫ. ſiue qͣꝫtūad actū ꝓpriū. ⁊ qͣꝫtum ad actū alienū. Si loquamur deli. ar. qͣꝫtum ad actum exterioreꝫ. ſic reſpectu taliū actuum poteſt interuenire coactio. pōt em̄ quis cōpelli vtgenua coram ydolo flectat. ⁊ vt manibusⁱ ꝓprijs thuraaltaribus imponat vel incendat. Si aūt loquamur qͣꝫtum ad actum interiorē. qͥ .ſ. ē velle vel eligere aut cōſentire. ſic reſpectu talis actus poteſt li. ar. aliquo mō induci. pōt ⁊ impediri. ſꝫ nullo modo poteſt cōpelli. Induci quidē pōt. qm̄ amat aliud a ſę. ⁊ qd̓ infra ſec̄. Un̄ꝑ obliuione alicuiꝰ rei amate vel ablationē pōt induciad cōſentiendū in aliquid multuꝫ efficaci ꝑſuaſione. ꝑquē modū ydolatre tēptabāt ſanctos martyres cōſentire in ydolatria. mō ꝓmittendo delectabilia. mō infligēdo triſtia. ¶ Iſta tn̄ inductio longe diſtat a coactioneſicut ꝓbat ipſe exitus. qꝛ nec blandimētis allici. nec tormentis terreri adeo potuerūt vt a veritate iuſticie mutarent̉. ⁊ ſic li. ar. induci poteſt. qꝛ amat aliquid infraſe. vtpote vitam temporalē vel aliquid cōſimile qd̓ poteſt agens creatū cōferre vel auferre. Poteſt etiā impediri ꝓpter inclinationē ⁊ cōiunctione ſui ad corꝑalemnatura. q̄ ſubeſt virtuti creature. vnde bene poſſet aliquis aliū ita ledere ꝙ vſum li. ar. amitteret. ex hͦ tn̄ li.ar. non cogeret. Coactio em̄ ponit li. ar. actū ⁊ vſuꝫ. ſꝫligatio vel imepditio tollit. Et iterū impeditō ꝓuenire poteſt ab inferiori. coactio ꝓuenire hꝫ a ſuꝑiori. hīceſt ꝙ li. ar. et ſi poſſit induci ab agente creato rōne boni exterioris amati. ⁊ poſſit impediri rōne cōiuncti corporis. nō poteſt tn̄ cogi reſpectu actus ꝓprij. Hanc em̄dignitate hꝫ li. ar. vt inqͣꝫtum li. ſoli deo ſit ſubiectum⁊ qꝛ inqͣꝫtum libeꝝ nulli agenti creato ſubeſt. cū coactōſit a ſuꝑiori. nullum agens creatū poteſt ipſum cogereUnde cōcedende ſunt rōnes hoc oſtendentes ¶ Ad illud aūt qd̓ primo obr̄ in ꝯtrariū ꝙ eſt actio mixta ex voluntario ⁊ inuoluntario. dd̓m. ꝙ illud intelligit̉ de action exteriori. ⁊ qͣꝫtū ad illā pōt interuenire coactō. Priterea intelligit̉ ibi de inuolūtario ꝓut dicit̉ īuolūtariūꝑ violentiā nō inqͣꝫ ꝑ violētiā coactiōis ſufficiētis. ſedſolum inducentis. Ad illud qd̓ obr̄ ꝙ maior virtus p̄tviolentare minorem iam pꝫ rn̄ſio. qꝛ qͣꝫtum ad libertatis dignitatem. ſicut oſtenſum fuit in primo ꝓblemateomnes creaturas rōnales habent equalitatē. nec vnanata eſt ẜm iſtam ꝓprietatem in alterā agere. ⁊ ꝓpter hͦnec alteram violentare nec cogere. Cum enim d̓r ꝙ maior virtus pōt violentare minorē. hͦ veritatē hꝫ ſi ẜm ꝙmaior eſt nata ſit agere in minorē. ¶ Ad illud qd̓ obr̄ ꝙli. ar. pōt in ſua actione impediri. dd̓m ꝙ verū eſt. tamex hoc non ſequit̉ ꝙ poſſit cogi. Impedimētum em̄ priuat actū libertatis. ſꝫ coactio ponit actū li. ar. ⁊ ſimulcum hoc ponit ꝙ non ſit libertatis. ⁊ iſta ſunt incompoſſibilia. ſicut ſi poneret̉ aliquis actus eſſe voluntatis ⁊ non eſſe voluntarius. ⁊ melius videbit̉. jͣ. ⁊ iō ratio illa non cogit. Ad illud ꝙ obr̄ ꝙ aqua mota neceſſario mouet̉ radius ei coniunctꝰ. dd̓m ꝙ non eſt ſimile. ꝑ eo ꝙ radij multiplicatio eſt naturalis. nec pōt luxſeip̄am non multiplicare cuꝫ inuenit materiā ſibi aptā⁊ ſicut multiplicatio radij eſt natural̓. ita ⁊ reflexio eiꝰeſt naturalis ⁊ repercuſſio. ⁊ ꝓpterea cum aqua mouetur. Alio modo ſuſcipit̉ radius. ideo neceſſe eſt ipſum

55

5

57

54

58

59

A a a 2