Druckschrift 
... in Secundum librum Sententiaru[m] (1493)
Entstehung
Seite
84r
Einzelbild herunterladen
 

DI.XV

aīalia q̄ nō valent hoī niſi ad eſum. quedā non valentniſi ad veſtimentū. ſed ſi hō ſtētiſſet his nō indiguiſſetergo hmōi aīalia. aut facta eſſent fruſtra. aut nō ſuntfacta ppter hoīem. Si tu dicas ꝙ deꝰ ea fecit qꝛ p̄uidithoīem eſſe lapſurū. tūc videt̉ ꝙ in volūtate hoīs ⁊ poteſtate ꝯſiſteret vtꝝ illa aīalia fruſtra eſſent qd̓ falſumeſt. Itē ſi aīalia facta ſūt ꝓpter hoīem. gͦ nulla debē̄teſſe facta ꝯͣ hoīem. ſed multe beſtie hoī ſūt nociue. gͦ nōdebuerūt fieri in pͥmaria rerū ꝯditiōe. aut certe fruſtrafacte ſūt. Si tu dicas ꝙ beſtie nō pn̄t nocere ſi hō nonpeccaſſet. tūc videt̉ ꝙ poſt pctm̄ hoīs fuit noua potentia eis tradita. Itē ſi aīalia facta ſūt ꝓpt̓ habitatiōeꝫhoīs decorādā. cū in ſtatu innocentie nō deberet habtatio fedari. videt̉ ꝙ nō debuerūt corruptibilia aīaliafieri q̄ ſuis corruptiōibꝰ ⁊ exalationibꝰ inficerēt aerē.Si tu dicas ꝙ non corrūꝑent̉. hͦ eſt ꝯͣ Aug. ſuꝑ Gen̄.ad lit. li. iij. qͥ dicit tūc facta eſſe aīalia viuētia de rapꝰna. Ait enī ſic. q̄dā refectionē corꝑis ſui ex aliorū q̄rūcorporib ꝰ. vbi loqͥtur de beſtijs. Itē qͥcqͥd ſit de hͦ ſiue morianʳ̉ ſiue nō moriant̉. videt̉ ꝙ aīalia q̄ alia deuorāt hoīs habitationē dehoneſtent. cū ea deſtruāt q̄ adipſiꝰ faciūt decorē ⁊ ornatū. ℟º. ad p̄dictoꝝ intelligentiā ē notandū ꝙ finis ad quā res ordinant̉ duplexeſt. Quidā enī eſt finis pͥncipalis ⁊ vltimꝰ. qͥdā eſt finis ſub fine. Si pͥmo mō loqͥmur d̓ fine. ſicut oīm creaturarū tā rōnaliū qͣꝫ irrōnaliū finis eſt deꝰ. qꝛ oīa ꝓpſemetip̄m creauit altiſſimꝰ. oīa enī fecit ad laudem ſuebonitatis. Si aūt loq̄mur de fine nō pͥncipali qͥ eſt finis qͦdāmō. ⁊ finis ſub fine. ſic oīa ſenſibilia alia factaſūt ꝓpter hoīeꝫ. Et hͦ inſinuat ph̓s cū dicit. ſumꝰ finisnos qͦdāmō oīm eoꝝ q̄ ſunt Inſinuat etiaꝫ ſcripturamulto excellentiꝰ cū dicit. faciamꝰ hoīem ad ima. ⁊ ſimi. no. ⁊ p̄ſit piſ. maris ⁊cͣ. qꝛ enī hō rōis capax ē. iō hꝫlibertatē arbitrij. ⁊ natꝰ eſt piſcibꝰ dn̄ari. qꝛ ꝟo ꝑ ſil̓itudinē natꝰ eſt in deū tendere īmediate. iō om̄s creaturerōnales ad ip̄m ordinant̉. vt mediāte ip̄o in finem vltimū ꝑducant̉. Et ſic cōcedende ſūt rōnes on̄dentes aīalia ꝯpter hoīem facta eſſe. Ad diſſolutionē aūt rōnū q̄ inducunt̉ in ꝯriū notandū eſt ꝙ alit̓ ordinant̉ aīlia ad hoīeꝫ ẜm ſtatū innocētie. aliter ẜm ſtatū naturelapſe. Scd̓m ſtatū īnocētie ordinant̉ ad hoīem ẜm rōnem qͣdruplicē. Prima rō ē ad manifeſtandū eiꝰ imperiū qd̓ manifeſtarent dū ei ꝑ oīa obedirent. Scd̓a addecorādū hoīs habitaculū. ꝑpulcrū enī erat habitacilū hoīs aīaliū multiplicatiōe non ſolū arboꝝ decorariTertia ad excitandū hoīs ſenſuꝫ. vt in ipſoꝝ aīaliumnaturis diuerſis. videret hō multiformitatē ſapīe cōditoris. Quarta ad moderādū eiꝰ affectū. vt dū hō videret aīalia ẜm rectitudinē ſue nature currere. ⁊ amare illud ad qd̓ naturaliter facta ſunt. ex hͦ excitaret̉ adamandū deū. Et propter has rōes nō ſolūmō fecit d̓siumenta. ſed etiā beſtias ⁊ pecora. oīa enī faciūt ad hōminis vtilitatē ẜm rōes predictas. Scd̓m ſtatū nature lapſe ordinant̉ iſta aīalia ad vtilitateꝫ hoīs. ſed alibeſtie ⁊ aliter iurēta. umēta enī ⁊ pecora ordīant̉ adrcleuandū hoīs indigentiaꝫ qͣꝫtū ad cibū. ⁊ qͣꝫtū ad veſtimentū. ⁊ qͣꝫtū ad obſequiū. ſicut ſunt eqͥ ⁊ aſini. ⁊ qͣꝫtu ad ſolaciū. ſicut ꝗdaꝫ aues ⁊ catuli ⁊ ſil̓ia. ⁊ ſic factaſūt propt̓ hoīem rōne qͣdruplici. Sil̓r anīalia ſiue beſtie noxie ordinant̉ ad hoīem ẜm qͣdruplicē rōem ⁊ vtilitateꝫ quā ponit Aug. ſuꝑ Gen̄. ad lit. li. iij. dicit enꝙ aut penaliter ledūt. aut ſalubriter exercēt. aut vtiliꝓbant. aut ignorāter docēt. Et ſic patet ꝙ tā beſtie qͣꝫreptilia ⁊ iumenta facta ſūt propter hoīem. ſiue in ſta

tu innocētie. ſiue in ſtatu nature lapſe. Planū eſt etiaꝫꝑ hoc illud qd̓ obijcitur in cōtrariū. Ad illud enimqd̓ obijcitur ꝙ eſſe finē eſt magne dignitatis. dicendūꝙ veꝝ eſt de fine pͥncipali q̄ eſt finis carens fine. nō autē ē verū de fine qͥ ē finis qͦdāmō Ad i ld̓ qd̓ obijcit̉de aīalibus nō valentibꝰ ad eſum ⁊ veſtitum. Rn̄deripōt ꝙ illa fecit deus qꝛ preuidit hoīem lapſurū. eſto tn̄ꝙ nō laberet̉. non tn̄ erut fruſtra. haberēt enim p̄ter releuationē indigentie ꝗdruplicem vtilitatē. ſicut determinatū eſt ſupra. Ad illud qd̓ obijcit̉ de beſtijs queſunt ꝯtra hoīem. dicendū ꝙ hoīe ſtāte nulla animaliaipſum offenderēt. ſed oīa ſibi māſueta eſſent. ſicut aliqn̄ diuino imꝑio fere crudeliſſime ſanctꝭ dei māſuetefacte ſunt. vt leones danieli. ꝙ autē noceant vel offendūt hoc eſt ꝓpter peccatū hoīs. non propter nouā potentiā eis datā. ſed propter dignitatis preſidentiā abhoīe amiſſam. vn̄ ſicut oculus ſanꝰ a ſole non ledit̉. ſedcū efficitur lippꝰ ſtatim offendit̉. nō propter mutationem factā inſole. ſed in oculo. ſic ⁊ in propoſito intelligi pōt. Ad illud qd̓ objcitur ꝙ hoīe ſtante non debuerūt fieri aīalia mortalia. dicendū ꝙ ſicut aīalia ſuavita habitationē hoīs decorāt ⁊ ornāt. ſic etiam morteſua ex ſucceſſiōe faciūt ad vniuerſi decorationē. ⁊ ſicutaīalia ſeinuicem iuuātia ſunt rō ſapientie excogitāde.ſic etiā animalia ſeſe offendētia. ⁊ de carnibꝰ alioꝝ animaliū nutrimentū ſumentia. qꝛ illa corruptio aerē hominis nō inficeret. ꝙ eiꝰ odoratū offenderet. ſed potiꝰquadā ſucceſſiōe ⁊ ordine dū aīalia ſibi ſuccederet. vniuerſum decorarēt tāqͣꝫ pulcerrimū carmen in qͦ ſillabaſuccedit ſillabe. Similiter dū beſtia aliud anīal comedendo occideret in hoīs habitatione diſcordiā non faceret. ſed potiꝰ occaſionē eruditionis hoī preberet. Ethͦ eſt qd̓ dicit Aug. iij. ſuꝑ Gen̄. ad lit. nimirū alie beſtie cibi ſūt aliorū. nec recte poſſumꝰ dicere ꝙ nō eſſentalie quibꝰ alie veſcerent̉. habēt enim oīa qͣꝫdiu ſūt menſuras. numeros. ⁊ ordines ſuos. q̄ cūcta merito ꝯſiderata laudant̉. nec ſine occulta (ꝓ ſuo genere) moderatione pulcritudinis tꝑalis ex alio in aliud trāſmutantur. ⁊ certe omnibꝰ talibꝰ inferioris creature motibꝰ p̄bentur hoī ſalubres āmonitiōes. deinde planiꝰ exemplificat. ⁊ ex his patet rn̄ſio ad obiecta. QueſtioDe ordine ꝓductiōis ſenſibiliū quantū eſt ex ꝑte tēporis. Et dicit ſcpͥtura ꝙ volatilia ⁊ natatilia facta ſūt īvno die ſcꝫ. v. greſſibilia ꝟo cū hoīe facta ſunt die altero ſcꝫ. vj. Cōtra iſtū ordinē ob̓r ſic pͥmo ex ꝑte ipſoꝝaīaliū ſenſibiliū in ſe. Scd̓o ꝟo in cōꝑatiōe ad hoīeꝫ.Cōtra pͥmū ob̓r ſic. Uno die fuerūt oīa elemēta diſtincta. nō ſolū aer ⁊ ignis. ſed etiā aqͣ ⁊ terra. igit̉ pari rōea ſūmo opifice debēt fuiſſe ornata. igit̉ in vno die debuit fieri ornatꝰ aeris ⁊ aq̄ ⁊ terre. Itē diſtinctio dierū fit penes diuerſitatē oꝑationū. gͦ ſi tria ſūt elemētaq̄ ornant̉ ex aīalibus. ⁊ tria ſūt genera aīaliū. ſcꝫ volatilia ⁊ natatilia ⁊ greſſibilia. videt̉ ꝙ ꝓduci debueruntſaltē in tribꝰ diebus. Item terra prior omnibꝰ producta eſt. gͦ prior oībꝰ dꝫ eſſe ornata. gͦ illa q̄ terram ornāt priꝰ ꝓduci debuerūt qͣꝫ illa q̄ ornat aquaꝫ vel aerē.Item cū ꝓducunt̉ aīalia ornantia elemēta. aut ꝓducūtur ẜm ordinē dignitatis vt incipiat̉ a ſup̄mo. aut ẜmordinē aſcenſiōis. vt incipiat̉ ab infimo. Si pͥmo mō.ergo deberet priꝰ fieri ornatꝰ ignis qͣꝫ aeris. Si ſcd̓omo. gͦ priꝰ deberet fieri ornatꝰ terreqͣꝫ aque. qͦrū vtrūqꝫ repugnat ſacre ſcpͥpture. ⁊ ordinationi productōispriꝰ determinate qͣꝫtū ad ꝓductionē ipſorū animaliū.

39

35

31

27

I

29