s . > CHORO
tatis & munitionis obtinuit , comitatum Hilche-rodetifem redemit , Andernacenfe , Bonnenfe, &Novejiatium fsu Scncenfe portoria Cafaris munifi-centia impecravit.CUNO VALCHENSTEINIUST^olpiacum a Julia: Ducibus reluit , ac Arnsbtr-genfem comitatum pretio pariter ac donatione S.Petro tranfcripfit. Plura alia Caftra , Topar-chia: , fundique variis temporibus acceflerunt:dequibus videri poteft Algidius Gelenius.
z Nunc propius topographiam Archidicecefisinfpiciamus, Ea cum duos PRINCIPATUS,RHENANUM , et WESTPHALICUM com-pledatur , Rhenanus commode in luperiorem &inferiorem Dioecefin fecatur.
Superior fere Confinis eft Mofellae , ad quem'prxfe 6 turam unam ZELTINGENSEM et RAT-TIGENSEM non procul a Berncaftel poffidet,Sc inde Coloniam ufque delcendit : Montanafupra Bonnam , cum Eiffliam ingreditur jplana vero infra Bonnam eft. Ac praeter didamMofellanicam prefeduram cis Rhenum has AN-DERNACENSEM, ALDENACENSEM,BON-NENSEM , BRULENSEM, GODESBERGEN-SEM , MECKHEIMENSEM , HARTENSEM,LECHENICHENSEM,TULPETENSEM,REIM-BACENSEM , et NURBURGENSFM com-pleditur , trans Rhenum vero LINCENSEM,ALDEWIEDANAM , NEVERBORGENSEMet NVOLCKENBURGENSEM prarfeduras.
Fertilis tota regio exceptis Eifflia: locis , ubimontibus editioribus horrefeit, ut circaNurbur-gum , in quorum aliquibus non defunt plumbi fer-rique fodinae : in Collibus vini optimi imprimiscirca Bonnam rubelli : in plano omnis generisfrumenti , uti & vicina Julia feraciffima. Prx-ter RHENUM Germania: fluminum Regem flu-vios NEITAM fupra Andernacum , ARAM cir-ca Aldenariam & Arovillam , ac ERPAM circaLecheniehium habet ; oriuntur hi tres in arduisEifflia: jugis & praecipiti curfu ad plana delapfi;Ara circa Lintzium ; Erpa circa Novellum Rhe-no mifcentur. Pilees optimos omnis generis 8cpropter frigiditatem faluberrimos & maxime fa-pidos alunt. Profert quoque medicatas aquas >imprimis acidulas , quarum plures non proculAndernaco , inter quas maxime circa S. AntoniiOrdinis Carmelitani Coenobium praedicantur:ex limpidillimis bullis, fapore acidulo temperan-dis aeftivis ardoribus gradffimo fcaturientes, jeco-ris & hepatis obftrudionibus ac calculofis me-dentur.
Civitates habet complures , quafdam Antiqui-tate celebres, ut ANDERNACUM olim Anto-nacum didum a ftativis Romanorum & Valenti-niani Ctefaris ut creditur tumulo nobile : jacetin divite Rheni ripae inter montes amoeno loco ,quo Reges Auftrafiae non nunquam tempore,quo Salmones in Rheno capiebantur , Metis re-laxandi etiam animi gratia navigabant.
LINZIUM arduo viniferoque colli impolitumTri eliani belli tempore Martios exleruit Spi-ritus. AROVILLA jacet e regione in villa perquamamoena , quam fluvius Ara translabitur, pratisoptimis , agro fertili vinoque falubri laudabilis •,
Has fecundo Rheno BONNA (equitur caftrisRomanorum infignis, quam Eledores Colonien-fes fedem (labilem retinent , qux ob litus com-moditatem , fluvio , pafcuis, agris & vitreis lau-datiflima, quali Bona dicitur.
;R APH1A
Eminent in ea Palatium Eledorum , domustelonii & collegiata SS. Caffii 8c Florentii Baffli-ca , quam S. Helena regiis impendiis excitavit S:dote cumulavit.
Nunc ambitus moenium arte novisque muni-tionibus a Maximiliano Plenrico firmatur. Pra:-politus loci Archidiaconus eft ex primariis , cu-jus late per Eiffliam Malmundarium ufque jus inCurionibus veftiendis protenditur. Loci doteshis verlibus celebrantur.
Bonna folum felix , celebris locus, inclyta tellusFlorida Martyrio , terra lacrata Deo:
Exfulibus requies 8c alylum mite fuifti :Semper & externi te reperere fuam.
Nullo Rheni tradu , tam fuave & falubre ru-bellum nafei dicitur, quam in promontorio , quodnon procul Bonna Rnenum deferens retro Bru-lam extenfum , ibi paulatim delinit.
BRULA vero caftrum preciarum habet & vi-varium feris fervandis percommodum, venatio-ni quoque in lylvis vicinis fervit : auducn dMaximiliano Henrico.
A Rheno remotiora funt REIMB ACUM propemontem S. LufFtildis, LECEIENICHIUM caftroforti munitum , quod Gallo Hailb-Wimarienfisexercitui Dioecefis inferioris domitor, nullisper-fringere vel perforare bellicarum machinarumidibus valuit ; fed ibi fiftere coadus eft curfumvidoria:.
TULPETUM celebre Clodovei Regis , utquidam volunt , voto catholica: religionis in-eundae : ibidem dejedus a moenibus eft Heimen-fredus Rex Thoringorum , & Theodoricus prae-lio patrem Theodobertum profligavit.
INFERIOR DIOECESIS infra Coloniam adLippiam ufque porrigitur ; duplex eft RHENA-NA et LIPPIENSIS : Rhenana prafeduris con-flat, HILCHERADENSI, LINNENSI, VR-DINGENSI, KEMPENSI, OEDENSI, LIED-BERGENSI , RHEIMBACANA et CESARISINSULANA ; eft vero plurimum plana , fru-menti ferax , pafcua ob akiorem Rheni ripamhabet rariora , nec lylvae delunt apris & Cervisvenandis opportuna. Fluviis ERPA NERSA-QUE rigatur; ille ex Eifflia: montibus per agrumJuliacenfem , & Colonienlem dilapfus fupra No-veliam in Rhenum le exonerat: hic e Julia: con-finiis ortus Oedenkirchium&Ouden oppida lam-bit , circa Gennepiam Mosa mifcetur.
Civitatum prima SONCIUM Rheno immi-nens arcem fortem habet , quae bis terve Haflo-rum oppugnationem repreffic ; telonium etiam,quo Collegium Metropolitanum gaudet ; nihilfere bellicis tempeftatibus palfum , ut cultus di-vinus in aede principe perennaret. NOVESIUMfequitur Romanorum caftris celebre , Nuffiamvocat Ptoloma»us , Ammianus Nivelium : adfi-tum fuit olim Rheno , qui jam Civitatem deferuit,ut horae dimidio diftet: ibi tempore defedionisCivilis & Batavorum tertia decima Legio hibernahabuit , Vocula & Cerealis ibidem commorati:oppugnatum a Carolo'Audace novem Menlibusauxilio Colonienfium initio , & poftea Catfarisetiam ope ftrenue fe defendit, jus hinc cudendamonetae . immunitatem teloniorum in Rheno &aquilam auream in campo nigro pro tefleragentilitia meruit aFriderico 3 Caefare.
At Patrum «vo primum a Schenkio captum»
tum