i n d

per quietem , nec vens operum cernere fabricas mihi vi-derer: quanquam plurima quoque nunc magna ex parteruinis deformata iaceant.ExcufTo tamen ftupore,qugdam exhis xdificijs metiri incepimus,prsterqj caetera, quod CryptaTraconariam vocat,i traconibus nimirum,id eft fiftulis,autfubterraneismeatibus, perq^osinfpecum hunc olim aquxpluuixconfiuebant.Itaqj pervepres,dumos,&vrticasoftio!omodicograduUm aliquot defcenfu,in profunda motis pene-tralia deduClus, cryptam immenfam hac forma reperi. PatetVtrinqueIongitudine,latitudinecpplurimum,altitudoquo-quemaximaeft:totarationem ftrufturseconuenientifsimamobtinet:partnn tamen integra, partim ruinis deformata, &coIlapfa.Quae pars cius etiamnum cofpicitur,huiufmodi eft.In medio ambulacrum apparetlongum ped. CC. latu IIXX.adhaerentvtrincp cellsefornicatsequaternsEjIatitudinisquae-dam ped.XII.nonnulla: XVI.fpatiumetiam,quo diftant in-terfe fingu!a:,non eft idem.alibi ped.XH.alibi XVIlI.SinguIjcellte luas portas habent,omnes eadem,&parilatitudine ped.XII. quse vicilsim interfefingulsediftatinpedes XVI. primattamenabalterafpatiumaliquantomaiuspedes IIXX. caete-rarum,vtdiximus,aequaleeft. Camerarum fornicesdecufta-tim iunftiparietibusintermedijsincumbunt.Hocfdificium,Vti tum fama fert,tum etiam agnofci facile poteft,caftelIum,Vel cifterna quondam aquis recipiendis fuit. Alia quoqj prs-terea tot in intimis vifceribus montis,quxdam integra,quse-dam fer^ collapfa confpiciuntur,vt admirationem prorfusingen tem habeant,neqj fane pofient,nifi longifsima narra tio-nedefcribijprjterquam, quodetiam pleraqj veritatis fidemexcedereprofeifto viderentur.

53. M O L A,oppidum fuit quondam ad Appiam viam in Latio perelegans, hodie vicus,quemThomas Fazeilus decadisix.cap.ij.de rebus Sicu!is,Caietg fuburbiu nominat.T ullio Ciceroni,Molas Formiante diftas, quod a Formijs non longe ab-eflent.

53. MONS CIRCEVS.

56. MONSNOVVS,adPuteolanumfinum,perhorrendocafu eftortus.Anno namqj poft C.N.M.D.XXXVIII. MefeSeptebri,die qui D.Michaeli feftus agitur, antea diebusaliquotauditis terrxmotibus,repente tam terribili mugitu fremitu-queccelo ferenoterradehilcensTripergulanofein vicoape-ruit,vt vniuerfamundimachinaruere atqj difsipari videre-tur:quam rem cum attoniti accolas fpeftarent,ex illo tellurisliiatu iammt oriri vifas,cineres ardentestp lapides cum ingeti fumoproi jcientes.Saxa tanto cum impetu in ccelum eiacu-labantur, vt intuentes adiniratione prorfus obftupefcerent.Cineres vndique venti erumpentes quam latifsime difperge-bant,pr§cipueqj verfus Puteolos,ac Neapolim,adeo,vt ad oppidumSanfeuerinu vfque,quod aNeapoliP. M. 1111. & XX.abeft,cum animalium & agrorum maximeqj arborum ingenti cladelues ea peruaderet.Circum diuulfionem illam Sc voraginem foli,cineres,fpongioficp lapides cu. flammis eiefti,montemaltilsimumamplifsimumtijconftituere,quaterna radi-cum ambitu milliaria continentur.

43. MONS REGIVS, Koniglpergum,Latine'non inclegan-ter,Mons Regius,Prufsixnunc PrincipisfedesadChronum,feuBreglamamnem.In quoMagniMagiftri ordinisTheuto-nicorum fedes erat aliquando:opus eft Regis Boiemici,idqiieeaoccafione.PruteniChriftianareligioneviolata,Magiftrocpin Prufsia i Friderico Csefareconftituto ad refiftendum irnpare,vim intolerandam omnibus Chriftianisdomi, foristjj velin Mazouia,vel ad Pomeraniam accolentibus,fpohjs caidecjj,&ftrage inferebant,ita, vtin illos RomanusPontifex vexil-lum crucis fuftolli iufferit. Induit crucem Othogarus cu Bo-emis,&Auftriacis, fimilitcr Brumo nuper Epifcopus Olomu:efis creatus,cum Morauis. Accefsit moxin ltinere haud pro-ul & Vratislauia Otho Brandeburgenfis Marchio, ex fororeDthogari prognatus,quibuscopijs m vnum coniun&is, pro-cedebat Rex quadrato agmine,fperans futurum,Prutenos inaciem obuios prodituros.Quod vbi non eft faftu,edicit Rex,nequifquammilitum Chriftianis, eorumquepoffcfsionibusnoceret,cjeterum inperfidos hoftes, iurebelli vtagerent, da-titgaMagiftro du&ores,quireftami!ites adagroshoftiu de-ducerent.In illis nullum maleficium omiffiim, donec per ag-minaduo PrutenorumDuces diuifi, fea longeoftenderunt,repentecp accurretes, caftra Regis tumultu nonnihil turbauerut:vndeanimoaccepto,diepofterohaud fegniteraciem in-ftruunt,pugnamtp cu Rege conferereaudent, in qua poft pri-mum impetum fuftentatum,qui acerrimus erat, hoites adeo

ftatim animis conciderut,vt cer tamme abiefto,ali j,quo quif

e x:

que potuit,ipfi Vero Duces in vicinum Oppidu mCBnibus munitum perfugerint, in hac fuga,multi viui capti, atcp omne»vita aRegedonati,quicunquetingi,autreuerti ad Chriftia-nifmum non dubitauerunt,cxteri perfidam retinentes perti-naciam,ad internecionem cxfi. ltumtp hincad expugnandosDuces oppido mclufos, inquonullum oppidani commeatuprasparatum habebat, quo obfidionem pauio diuturniorempoffenttolerare.Requirutilli oppidanorUm confilium, quirefpondent,feiamdudumdeliberafn',vtreligionemChrifti-anam libentiusampleftantur,quamcum liberis & fortunisintereat.Ergo& nos,inquiunt, pariterillimanusdamus ,pQfteaquam apertecognofcimus,fruftra nos cum Deo pugnare,fequenti diededitionem,imperata(]j faciunt.ManeDuces,primum aBrumone Epifcopo,aqua & chrifmate tingutur, & vtamici a Regeconfalutantur.Poft hos,caeteramultitudocerta-tim ad fontem facrum properabat,no ex eo loco tantum, fedex tota infuper Prufsia,quam Rex,vfque ad mare viftor per-agrauit,vrbemc]jin littoremaris prteclaram condidit, quaniex titulo fuo Regio,Montem Rega!eappellauit,vt tanto Prutenos in officio retineret facilius. Acque hxc quidem de vrbisorigine, de eius autem politix magnificen tia plura in indice.

33. NAVALIA*

32. NAMVRCVM.

3. N EB RI SSA,vuIgbLeBrixa,HifpanixBeticf,agri vbertate,oIei,vinic]j pr^ftantia nobile oppidtim. Cuius li abunda-tiam vidiffet,fi dulcedinem deguftalfes Munfterus, nuquania Gallia,vini,frumenti,& carnium copia Hifpaniam vinci affeueraff-t.Situ eftadmodum iucundo,eo itinere,quodad oppidumS.LucardeBarrameda , DucisdeMedinaSidoniadu-cit,adoftiumBoetisfluuij. Diftatinilliaribus indequinqueXeresdelaFrontera,quademdeCahzium,& ad Gaditanufrctum peruenitur.

3z. NEMET OCERNA.

j. N ORVVICVS,quondamVenta,amplilsimaAnglia!vrbSjLondinononimmerito comparanda, Mercatoribusinfignis,xdificijsplanemagnificentifsimisreferta,muris lapi-deis circundata,acfofsis, (Nifi in orientali eius parte,vbi na*turaipfatamfluuio Yero, quamexcelfis montibusfatisde.fenfa videtur) circumualIata,Per portas numero xij.vndiqueingreffushabens.Templacum coemiterijs totolim,ante, quSincendio periret,quot feptimanascolligit annus, habuit. Inprxfenti vero prxter Ecclefiam Cathedralem, o&o & trigin-ta,ijslp ornatifsimis,decoratur.

10. N O VIOD vN VM,vel,vtpIerique, Niuernia, vulgoNeuers,Niuernenfium ducatus,vrbs tam antiqua, eoip locofita, vt fine errore eadici pofsit, cuius in Commentarijs fuismeminit C§far,hifce quidem verbis.Oppidum diruit,(de Genabo loquitur)atque incendit,prxdam militibus donat, ex-ercitumLigerimtransducit,atqUeinBiturigum fines perue-nit.Vercingetorix,vbi de Cxfaris aduentu cognouit, oppug-nationedefiftit,atqueobuiamCxfariproficifcitur:illeoppi-dumBiturigum,pofitumin via, Nouiodunu oppugnare in-ftituerat,&c.Vides,vt Gergobinx vrbi a Gallis obfeffx,auxi-lio proficifcens,Nouioduno iter habuerit,quf vrbs,non aliapoteftcenferi,quamquxnunc Niuerniadicitur,ad Ligerimfita,eo prorfus itinere,qut>Cgfari eundum erat,vbi is veritus,nemaleab exercitu Gallico acciperetur, quamuisvrbem te-neret,videns tamen aduerfum occurrere Gallorum equita-tum,qui preliumdepofceret,eamreIiquit.Itaquehodiequo-quein ipfius vrbis mcenibus,videas antiquum propugnacu-lum,magnxomnino amplitudinis, &altitudineipfos wrbismuros xquans.Et vero Niuer iiiam, effe Nouiodunum Cxfa-ris,docet Aimo llle monachus hiftorix ftix initio, rbi Celti-casVrbes enumerans,Nouiodunum, quam hodieNiuernis effe putant,inquit. Qui eadem etiam hiftoria fua perhibet, vr-bemhanc,(quemadmodum vniuerfum Niuernenfein auca-tum,cuius Nouiodunumcaputeft)initioComites habuifte,qui Rempub.Regis nomine curarent, fed Comitesdeinde e-ius poffefsionem ac dominatum vfu ccepiffe, fucceffu deindetemporis , Comitatum huncad Ducaleni digtiitatem perue-niffe. PrimumcgNiuernix Ducem fuiffe Francifcum, filiumCaroli Niuerni, & MarixAtrebatanx, cui vxor fueritMargareta Borbonia,Caroli primi Ducis Vendoni) filia.j8. NOVIOMA GVS.exquatuor Gelrix ciuitatibus,Ru-remunda 3 qipiiruui,A r nheirjia j & Zutphania,nominis vetu-

" • ttt flw,