TRIDENTVM

Vrlii Tridetitimper Taulum Gerardinum elegans,& accurata defcriptio.

RBEMTridentum,ad Athefim,locoamo?no,& falubre pofitamj quam in decima Regione ftaliae interpopulos Mediterraneos,Plinius & atrabo collocant,Galloscon(!idiflcfcribit Trogus,al j Ethnicos,quiDuce Rhetoin A!p;bus fedesfigentes, Rhetiaenomcn dedere,fed auftam poftfuilfe k Brenno, DuceGalloru. Vt vt feres habct, icuitas eft perantiqua,quac a Primordto varios fortita gubernandi modos,tandem imperij Romanorum, cui dui fubiefti fuit,incIinatione,cefsit Oilrogottorum potentix,quo-rum RexTiieodoricus,vtregnum fuumabeo latere tutiusredderet,cinxiteam muro e lapidequadra-to,vtetiamnumlicet videre,non ineleganter,complexuscirciter mille pa(Tus,forma propemodum ar-cuata,munijtqjCaftellumVerriiCx,exalterafluminisripa,Tridento imminens. Polteieftis ex ltaliaOftrogottis, fubiugarunthancciuitatem Longobardi, tituloque Ducatus Imperio fuo fubditam, te-nuerunr. Sed&hiscumeorum RegeDefiderioi CaroloMagno profligatis, poftliminioad ius redijtImperatorum, exquoinitiumopibusamplificanda:EccLfiasTridentinx. Narn Carolus Ripam oppi-aum adBenacum, Valies quafdam,& hiriftbftiones pro fua in Deum pietate, acque Ecclefias munificentia, Epifcopo largitus, & prx-claredehacipfaEcclefiaellmeritus,&fucctflbribusfuislmperatoribus, Regibusqj Romanorum prxbuit documentunr liberalita-tis.SedfupracxteroseminuitliberalitasConradi Saxonis,eiusnomiuis Il.lmperatoris,& Francix orientalis Ducis, quiComitatumTridentinum,feu Ducatum,feu Marchionatum, ite vallcm venuftam, ac8o!zamum Ecclefix huic donauit,ius profanum, quod tem-porale vocant,facro,& fpirituali coniungens;quam donationem deinderatam habuerunt Sueuici fanguinis Imperatorcs,Fridericusprimus,&fecundus.Habiti funtdehincEpifcopiTridentiniPrincipesImperij,ijsipabImpp.diplomata (Rcgaliaappellat)vt cxterisPrincipibusdata.EtvthuiustaminfignisEcclefixftatusperpetuotutior,fecuriorqjperfifteret,adfcitus eftei defenfor, & proteftorVicinusComesTyrolis,cuiuspotentia,atqueauftontasipfiEpifcopo& Ecclefix adomnescafuseffetprxfidio.hoconus vt alacriusfufciperet Comcs, ornatus fuitab Epifcopo beneficijsminime vulgaribus, Caftris videlicet, atquelurifdi&ionibus: ex quo inter ip-fosComites& Epifcoposad totius Prouincix,&dominiorum fecuritatem,nataeftmutuo fuccurrendi, atqueauxilium ferendi ne-celsitudo. Exercet itaque Epifcopus prxter fpiritualem lurifdiifhonem etiam temporalem, quamacceptam fert Imperatoribus,quosfolos,acfupremoseainredominos agnofcit,& honorat.ln fpiritualibus porro eftilli Metropolitanus Patriarcha Aquilcgienfis. Etquanquam ciuitatem Tridentinam antea fpedtabilem mulcareddebant,vt templum Cathedrale operis exquifiti, laniio Vigilio Epi-fcopo & Martyri confecratum,CollegioqjCanonicorum, vel Nobilitategeneris,veldo&rinallluftrium,ipfius Epifcopi liberam ele-ftionemhabentium,infigne;&inquoSanftihuius,atqueeiusmatrisfan&xMaxentix, aliorumqj fan&orum corpora, & reliquixprxcipua in veneratione habentur; vt,i tem m templo Diui Petri,quod Gcrmanorum eft, B.Simonis pueri ante annos centum k pcrfi-dis ludxismartyriocoronati corpus,multismiraculisclarum: vt, Arcis,quam Epifcopus inhabitat, magnificentifsima, regijljj pala-tij in modum ftru&ura; vt, xdium priuatorum elegantia & commoditas tanta, quantam in nulla alia Ciuitate mediocri, qualis efthxc,repeririafiirmantilli,qui plerafqueorbisregiones,Ciuitatescuperagrarunt: vtriuuli,plateas omnesfiliceconcinni ftratas per-enni decurfu irrigantes,atqueimmunditiem om nem ablnentes: huic tamen Ciuitati tantum addidit celebritatis, facrum, & cecume-nicum fuperioribus annis in ea habitum, finitumqiicConcilium,vt propterea inter prxcipuas Europx Ciuitates merito debeat nu-merari.Eft quidemalpeftrishuius Regionisfitus,led tamenprxteraerismiramfalubritatem,ijsabundatadviuendum commodita-tibus,vtpaucis,xquali magnitudine Regionibus debeat inuidere. nam frumenti,olei,laftis,carnis tam altilis,quam ferinx, pifciumquoque&omnisgenerisfruftuumeahiccftprxftantia,atquecopia, vt VII. S. R. E.Cardinalibus,inter quos quinque erant SedisApoltolicxlegati, III. Patriarchis, Archiepifcopis XXXI11. EpifcopisCCXXXV.Abbatibus VII. ordinumgeneralibus VII. Theo-logis,tum fecularibus,tum RegularibusCXLVI.FerdinandiCxfaris,tamImperij,quam Regnorum fuorum,Hungarix, & Bohemixnomine,Regum Gallix,Hifpanix,Polonix,Portugalix,Venetorum,Ducum,Bauarix,Sabaudix,Florentix,aliorumlu Ecclefiaftico-rum Principum: Item Heluetiorum VI I.Cantonum 01 atonbus,eorum<u famihjs, quxin vniuerfum quatuor millium Capitum numerumexcedebantjCumomniumadmirationecommeatus,alidqueadfuftentationemneceflaria fuppeterent. Gens ipfa hofpitaliseft & aperta,iras quacunque de caufaconceptas facileremittens,in quo Germanicam ingenuitatem refert:qux fi, quo valet ingemo,id ad publicam rem priuataque amplificandamconferret ftudiofius,futuru effet,vtCiuitas hxc propter ipfius fitu, fluminisqj opportunitatem,vicinasopibusvelfuperaret,velcertexquaret.Argumentoeft,quod, quihinc aggrefsi peregnnis in Regionibus verfan-tur, alijoptimarumdifciplinarum egregiacognitione,alij virtutebeilica,militixiuofficijsetiamprimanjs,alijnegociatione,alijalijsbonisrationibus,&rem,&exiftimationemnon parumauxerunt.Acfueruntintereosomni tempore viri,& funt,qui velpropter fa-crarum, & Ciuilium legum,velartis Medicxfcientiam: hi Imperatorum, Rtgum, aliorumcpmagnorum principum tuendx fa_nitati periti cuftodes accerfiti ; illi,iuri dicundo,legationibus, alijfve honeftifsimis muneribus prxfe&i,laudem magnam retulerint,hodieque fimilibus ex funftioniliusreferunt. Prxter ius commune habent Tridentinileges municipales, quas eifdem epilcopustanquamipforumPrrnceps,confirmat.Vtitur ciuitas hxc ldiomate Germanico, & Italico, vtpoteexhisnationibus coflata, quan-quam longe fit maior numerus Italorum. Et quod in Ciuitatibus limi taneis perrarum eft, tanta eft vtrifque fermonis puri tas, vt vclin media Germania, vel Italia vix audiaspurius loquentes.Portas habet quatuor,fantti Martini,fan<fti Laurentij,fanftx Crucis,& A-quilanam. Xenodochia quatuor.Parochias item quatuor,fanfti Vigihj,fan£ti Petri,fan&x Marix Maioris, & fanftx Manx Magdale-nx.Monafteriainipfa Vrbeduo,fanfti Auguftini,ad fan&umMarcum,virorum,&ad S.Trinitatem,mulierum obferuantium.ln fub-urbio quinque, Cruciferorum,fanfti Dominici,ad fan&um Laurentium, fan&i Francifci Conuentualium,& alterum obferuan tiumadfanftumBernardinum.ItemS.ClarxadfanftumMichaelem.NumeratEcclefiaTridentinaalouino primo Paftore, & Epifcopoinftituto 4 S.Hermagora eiufdem Ecclefixfundatore,nunc Nonagefimum feptimum Ludouicum exBaronibus Madrutij,in ipfo epi-fcopatu oriundum, S. R. E.Cardinalem,apud fedem Apoftolicam Nationis GermanicxProtedlorem; virum in quo fiue dodlrinxinTheologia,ac Philofophia,omnibus<u liberalibus difciplinis excellentiam,fiue rerum maximarum vfum,fiue pietatem in omnes,fiue deniquereligionis Catholicxamplificandxftudium fpeftes,nihil queatdefiderari;licetaliquotordinefequentes ipfumIouinumfinemitraEpifcopali prxfiderint huic Ecdefix. Inter Epifcoposprxcipuecelebraturmemoria fanfti Vigilij, dodlrina, martyno,& miraculis dari, cui dicatum eft templumCathedrale,&anniuerfarium feftum V I.kal.Iul.inftitutum. Etquanquam ccclefix huiusopes magnaex parte temporuminiunafintdiminutx,manettamenadhucillidominiumCiuitatis,&eiusPrxtura fubicftiTerrito-rij.Oppidorum Ripx,Trameni,Pertini,& Leuigi.Valliumitem Nauni,feu Annanix,Solis, Lagarinx, ludicariarum,Flemarum, &Randenx,in quibus vallibus permultx funt parochix populatx,& Arces,Nobilium virorum fedes.Ecdefix huius beneficiarij feu va-falli etiamnum funt,ComesTyrolis,DuxMantux,Comites Archi,Comites Lodroni,Comites de Lichtenftein, Barones de Mandru-tio,de VVolkenftein,de Vvelfperch, deFirmiano, deSpauro, dePayrsperg, Nobiles domini de Grefta, de Bifeno,de Thono,deArtzio,deCIefio,alijqjc6plures,Caftra,iurifdiftiones,Decumas,Prxdia,Poffefsionestjjab Epifcopoin feudum recognofcentes.De TridentietymoficfcnbitPrintiusinhiftoriafuaTndentina:coniefturaeft,i tnbus torrentibus ex propinquis montium lugis propeVrbemcadentibus,Tridentum,quafitorrentum vocatumfuiffe,quorum vnusperportam Aquilx in moenia delatus, angultoalueoper mediam vrbem Athefi comifcetur ; alius qui Ferfinaappellatur,muros prxterlabitur ; tertium paulo longius de!abcntem,Saletumnominant. Alij exiftimant a tribus dentibus appellatum, quiainter tria montium cacuminapofitum fit. Sunt,qui i Tridente illinomendatumfuifledifputant,qu6deaCiuitasaprincipiofueritNeptunodicata:quod vtfacilius perfuadeant, verilimili vtunturargumento.aiuntenim,ficuti RandenenfesSaturnum,itaTridentinosNeptunum coluiffe,quemDeumTridente vfum fuifle fa-bulata eftantiquitas.adhancconiefturamvalidumadferunt teftimonium.affirmantenim,eoin lateretempli D.Vi.gilij,quodforumrefpicit,extarelapidem,vtlicetvidere,vetuftifsimum,&aliqua in parte corro-fum,inquocerniturTridentisforma,quofacil£ ducimur credere,

Neptunum olim a Tridentinis, vtDeumcultumfuifle,atqj inde vrbem nomentraxifle.

4S