PATAVIA-

OIAM fIucBoiariam,(icuti AnnaIestradunt,Narifc!,VindeIici,&Noriciinlubitaruntpopuli,quinuncBaiiari3eappellatione innotefcunt.Infuperiorem &inferioremdiuiditur. Superior Alpibus, Auftrotyfubdica,ob paludes,lacus,fyluasqjvmbrofas,grata venatoribusexercitia,pecoribusIjetapabulapra;bet.lnferiorautem,quiafertilior,& amcenifsimis diftinifta fluminibus,nempe,Danubio,Ifiara,Lauaceo,lIliceto,&c.maiore etiam incolarum,& ni-tidifsimarum vrbiumfrequentia, colitur, &exornatur. lnter prarcipuas autem PatauiafiuePatauium, vulgopnffhtn/Ptolemeo & antiquitatum inueftigatonbus, Boiodurum, etiamBcedurum.Vrbs ampla,elegansatquec!a.rifsima, in infirna, infenoris Bauari*parte ad Auftnae initiu, in vtriufque nimirum Prouinciae confinio,inter Da-nubij & Oeni confluentes,peninfulxinftar,loco commodifsimo pariter,amcenifsimoipfita. Epifcopa!i,cui parer,catliedra, & amplifsim a, quxftuofifsimafpomnis generis coinmerciorum ncgortiatione admodum celebris. Tanipratftanti fiquidem ad negotiationem fitu ob fluuiorum,lociip oportunitatem excellit, vt,quemadmodum ob ra-pidilsimorum fluminum concurfum, Lugdunuin Gallijs, Gandauu in Flandna, quxftuofanegonatioefloretrltabow uirmanix tractu, eodem nomine prxcxteris vrbibuscommendetur.PatauiaHincetenim omnisgenerismerces,velexAtbefina Prouincia,& Oenana valle, per Oenu flumen, vel ex vicinaBoiemia, cum per Ulicium,nauigio,tum permontana,iumentorum tergis,aut ex omni reliquaGermania,per Danubiumin Auftriam, & vicinasregionescopiofifsimedeportari folent.lnter Danubij <Sc Oeni confluentes, no fecusacpeninfu-la,Ioco commodifsimo pari ter amcemfsimotp fita.Porreftaeftautem Patauia, ob montium eorundemq; nemorofifsimorum vicinitatem 111 lon-gum tota, ab Occidente nimirum in Orientem ad paffus bis milleac centum, fluminibus, montibus, ac fyluis, tanquam natiuo muro,ab omniparteconclufa.Danubium aSeptentrione fere habet, vnde infraarces Epifcopales, tertius fluuius in Boiemico nemore natus,llicius diftus,arcemHils,peruetericomitatu,& Lichtenburgenfium Landgrauiorum titulocelebrem,prxterfluens,acpauloinferius peculiarem ciuitatuIam,vulgo0t4Ot/conftituens,affluit,ibidem(^ ilico defcendenti per Bauariam Danubio aflociatur. Oenum fluuium amcenifsimu lympidifsimum-que,qui NoricosaRhetis,&AuftriosaBauarisfeparat, quiqucabvrbium,quasprxteritplurimas, incolispotarietiam foletjameridiehaber.Hi paulo infra ciuitatem,loco,vulgariter (Ditr/quafi finis vel terminus,difto, congrediuntur, ambo equidtm vndofi,ambo nauigabiles. Danu-bius lentus acfegnis.Oenus,rapidus,celer, & propter Formbacenfes,a vicino coenobio fic nuncupatas, catara&as, impetuofior. Qui maximo hicimpetu,in Danubianas irruit aquas, vt longifsimo ab his fpatio abforptus, alueurn quafi peculiarem obferuet, quemadmodum ex diuerfo vn-darum colore,longifsimo traftu confpici poteft.Porro vrbs Patauicnfis tota,antiquitus eieftis h NoricoBoijs,a quibus condita creditur, Roma-norum,vniuerfum Noricum olim tenentium,Colonia fuit:Et Battauorum populoruin,qui Battone Duce, cum Pannonibus bella gefsifle legun-rur,eft di&a Colonia. Poftea verbaBauarorum Duce,Theodoneprimo, magnanimiterrecuperata, ac tandem lmperatorum munificentia,eiusloci Epifcopis donata.Patauienfis veroappellatione.etfi alij ^Batauis, quos Hollandos nunc dicimus: Alij, aBatauis caftris,Etitem alij, Batauo-rum incomparabili duce,Sorano,qui inPannonijs fub Imperatore Aelio Adriano Augufto,bella gefsit, alijquealiundederiucnt; quod ipfis equi-dem in hac rerum obfcuritate,tuendu relinquo:Tamen ex Germanicis duabus vocibus pufl & >/ quarum prior Traie&um,altera,Infulam fi-gnificat,natam,& a Latine loquuturis pro p.tflinn & Paffauia, Patauiam duftam, mihi equidem dubium non eft. Id namque vctus Ioci fitus pul-chreatteftari videtur. Certum nanque eft, Danubuim,qui nuncvno tantumalueo P atauiam prxterfluit, duos olimeodem lococonftituiffeal-ueos,vnum anguftiorem,reftaqjfecundum montinm vicinorum pedes defluentem,veluti nunc totus defluitverfusllicenfeoppidum ; Alterumveroampliorem,in dextrum latus,aminoreauerfum,(cui teftimonium perhibet area antemurana, Adarenas, vulgo, 2(m@.1n!>t/ di&a) naturaper iliam terramduftum fuiffe,quam hodiemcenibusciu-iratis indufam,fub S.Pauli Parrochiali templo,vicinoqueTilileto,& ea ciuitatis pars,(quxnoui fori appellationenota eft)& inferior Marca, quxS. Nicolai oratorio hodiefubeft, Iateoccupat.Etcongreffum Oeni cuni Danubio, eoipfoextitiffeloco,qui Oenanxciuitatis fupremx parti,feu initio,acBoiodurenfi riuo,propequem traieftuserat,reft& eft oppofitus,vbi facellumD.Andrex antiquitus(ex quo S.Nicolai monafterium pofteanatum)fitum fuit,hodieadhucfaxisinfixiferrei annuli,& intufa foramina, quibusnaues alligabantur,ac funes naUtici inferti erant, monftrare poffunt. Sic Danubius duobus iftis alueis, infignem tunc temporis conftituebat,acegregie fpaciofam infulam.ln quam ab Ilicenfi oppido,ponticulus eratfublicius.Hxc infula,cuius is quoque meminit,qui fan&i Seuerini vitamconfcripfit,iumentis oppidanorum fufficientifsima prxbens pafcua,patria lingua ab ipfis 2Iutr> appellitabatur, protit vlitatum eft Germanis lu-fulas,Augias,quemadmodumpeninftiIas Vuerdas, cognominare:fuifft(pponticulumfupra minorem Danubijalueum, teftaturdomus honefticiuis,honoratiijjfenatorisThomx Aigneri,quxpnmaeiusloci,&pifcatoriafuitdomuncuIa, vt antiquitus, ita adhuchodie2tm0tccg/hoceft,Ad ponticulum difta.Fuiffe vero & infulam Ulic, qux Ilicenfibus, ac Boiodurenfibus oppidanis pafcua prxbuerit,teftabitur prxterD. Seuerintencomiaften,alia infuper domus, Monafterio S.Crucis Niderburgenfi,(quod in infima ciuitatis parteeft)vicina,Vaccaru lapidis titu!o,infcripta,& noftrate Iingua,2tm2U )UC |mm /nominata.Iam vero hoc etia nemo inficiari poteft,exBoioduro,(qux nunc Oenana ciuitas eft)propeD.Seuerinifacellum,perconfluentes traieftum fuiffe,ad eum fere locum,quem inferiorem Marchia hodie vocat,vicum nimiru fubantemurano S.NicoIaioratorio confpicuum. Eum traie&um AccolxPaffagiu vulgari lingua 3Dcnp.;fl/Et alij.SDcit paflfln obcrgcgcn&cc 2titt»/nominarefohti fuerut.Cumip poftea m Infula ciuitas condi inchoaretur, nomen ei a traieftu,& ab ca lpfa infulari planicie (vt p.;ff.uii» & Latin^ Paffauia, ab alijs veroeuphonixgratia,Patauia tandem diceretur)contigiffeomnino verifimileeft. InhacautemPatauienfi vrbe, Archiantiftitis quondam fedes fuir,quxinde Caroli Magni,& Arnonis Epifcopi Salisburgenfis temporibus,praxi quadam,qux multarum deindecontentionum fomenta fuppedi-tauit,Salisburgenfi Epifcopatuiafsignatur. Quanquamnihilominus,CarolusilleMagnus,liceteius translarionis vtplurimum au&orfuerir,liberalitate tamen regia vtramque & Laureacenfem, & Paffauienfem complexus eft Ecclefiam . Atque deinde Arnulphus Imperator ex Romano-rum Regecreatus,& Carolo Craffo patruo fuo in Imperio fuccedens,tertio Imperij fui,Chnfti vero DCCCLX XXIIlI.vel,vt aIij,DCCCXCVIII.VVinchirdo ArchiepifcopoPatauienfi,totam hanc vrbePatauienfem,vnacum integro telonio,cum vtriuftp fexus mancipijs,moIendinis,pifca-tionibus, vineis,omnibufque, & quibufcunquealijs rebus ad eam ciuitatem pertinentibus, & quas ipfe vel in vrbe,vel extra eam, tanquam pro-priumpoffeditjdono dedit.Ad hxcOtto Imperator donatChriftianoEpifcopoPatauienfi, ommbuitpfuisfuccefforibus, eiufdemciuitatismer-catum,bannum,monetam,teIonium,& totius publicxrei diftri&um. Ab Arnolpho itaque Imperatore, ad hxc vfque tempora, Vrbs PatauienfisEpifcopis femper fedes fuit, eiuftpIociEpifcopo immediat£femperfubie<fta,iIliqueomni mero& mixto imperio fubditaeft.Quemadmodum&hodieReuerendifsimo,&IlluftrifsimoPrincipiacDo.DominoVrbano,£perueteriacnobiliequeftrifamiliaBauaricaTrenbachia,Rodolphi

optimi, & nobilifsimi viri filio,finguIari,debitaque obferuantia,vti Principi,atque adeo Parenti fuauifsimo paret.Qux hoc prxfertim nominefelix& beata politiacenfenda eft.Quod fi enim Platoni,ex fcelices exiftimantur Refpub. quarum moderatores aut Philofophi funt,aut vitx du-ci, animiqueculturxPhilofophix operam nauant:Iuftioribus de caufis ex hominum focietateslatque Refpubhcx beatifsimx nuncupandxveniunt,quibus diuinafauenteclementia, viri philofophianon fucata & fuperftitiofii, fed fiindta &religiofaTheofophia illuftres contigeruncreftores,his prxfertim turbulentilsimis temporib.in qux funeftarum feditionum & hxrefum maturitas erupit. Foelix itaqueBauarorum Pata-uia, cuius clauum eiufcemodi gubernator nunc tenet, moderatur, &regit, quihis facultatibus atque fcientijs prxftat, quarum prxfidio pluri-miad optatum falutis portum peruenerunt. Qui rerum Ecclefiafticarum, ftudiorumque cura minimeintermiffa, xdificia, vetuftate colla»pfa tam eximii reparat,atquereftaurat, vtmulto prxftantiora illa, quam prius vnquam fuerunt, refurgant, veteremquemagmficentiam atquaIjalendorem multis modis nunc fuperent. Nam primarium vrbis templum,xdificijs long^ magnificis fplendidifsimisqjexornando,fimul & reli-

gionemfouit,&vrbiPatauienfidecusaddidit. AntiftitumquoquePalatiumanguftioribusantelimitibuscomprehenfum,xdificiorumnitore,

imprimis vero turri vifenda, ingenti pecuniarum fumptu adauxit,qux fua fe pulchritudine effert, & in tantam fublimitatem exfurgit, vt ex eaVeluti ex fpecula, vniuerfa Patauia confpiciatur;quam bibliotheca infuper omni hbrorum genere inftruftifsima,exornauit. Quis vero Cathe-dralis Bafilicxornamentahicreferat, cuiusfaftigiumadmultos cubitos in cxlum euexit, vndemaxima luminisabundanua m fanum ipfumdiffunditur: pauimentumautem elegantifsimo opere, nobiliex marmoreconftrauit.D. Stephani infuper Protomartyris magnificam &admirandam noua ftruftura effectt bafilicam, vt fpeftaculo videntibus exiftat. Epifcopatum denique,grandi pecunia & alie-no xre varijs in loci spreffum.mumficentia, & liberalitate fuaredemit, poffefsionibus infuper & prxdijs qui-bufdamadau xit,&c.Deus opt. Max. tantum virum,ad Reipub. Chriftianxfalutem & Pa-taui enfis Ecclefix fplendorem, quam diu tifsime mcolu-mem tue atur.

Af,<$