S V S A T V M-

VSATV M, vrbsVVeftphaliac,poftMonafl:crium,quondam,Mediolanum, A Mittiigardevor.da,opulentifllma,amplifliniaq;,vt,qua£decem populofls fitdiftincta Paroecijs.PrimxUa fundationccaftrum,feu Pra-feduram fuiireperhibent,quxintantam paulatim vrbem excreuerit.Indeq ; Sufatiadpellationem natam,quod obloci fltusq 5 opportunitatem,a'dificiorum aliquid ad caftrum ipfumfemper accelferit,vtaquotidianoincremeto,Sufatum,quafi (Jtnjttfatj/fitcognominatum . Com.plurespagosvicinosfibilubditosoccupat,olimPra:fe<fturas minores,quospopulari nunc lingua,Q3ftr&cn/indigetant,qu6dgrauamina A onera,^quibus ciucsimmunes funtacliberi,fuftincar.Ager,et(i totius paflim VVcftphalixfyluis,& pecorum pafcuis,quim aruis,firlxtior,circaSufatumtamenatq; Hammonem,frumeta.riaglebafoelicior:Salinarum etiam foecundirate commendatur.Vicinus namq ; vrbi Palfcndortf,pagus,faliniscelcbris,maximam praftanti(fimifaliscopiam,quotidianocenfufuppeditat,vndenon Sufatenfium modo,fed & vicinorum,ren»otioribuspaflim locis,ncceflitati fubuenitur.Earum vero falinaru do.mini,patritijs,vtplunmum orti familijs,vrbis funt ciues.Vrbsipla molas fex.adcommunem ciuium vfum habet,quibus a.qua,quacircumagitantur,detrahendxfacultas,exteriseftomnispr£cifa.Eftin eamagnificum Canonicorum Collegium D.Patroclo,qui & vrbispatronuseft tutclaris,facrum.Ineo hoctcmpore Prxpofituseft, vir celeberrimi nominis GodefridusGropperus Agrippinas,Ecclefix Colonienlisarchidiaconus,lureconfultus,eloquentia& eruditione, magnisq-, legationib.percelebris.Multisac varijspriuilcgijs&immunitatibus,Sufatientcsgaudcnt,inter quxid coprimismemorabile.quodprxcxteris VVeftphalixoppidis.no folum in proprio,verum etiam viciniPrincipisfundo,cuiulcunq;generisferas venandi iusobtineant.Vtiturprxtereavrbsipfameroacmixtoimperio, & fub llluftriflimi Cliuorum, Iuliacenfium, ac MontenfiumDucisclicntela degit: cumanteiub Archiepifcopo Colonienfi fuilfetper annosducentos,o£luaginta,atempore Fridericiprimi Imperatoris,quo illeHenricum Leonem, SaxonixDucem,prouincijspulfum,omniexueratfeudi dignitate.Tum& Sufatum coepit parere EcclcfixColonienfi,vfq ; adtemporaanni M.CCCC.XL.quandoSufaticnfcsamicitiam AdolphiCliuenfis Ducisaffedarunt,quod fediccrentab Archiepifcopoinantiquislibertatibusanftari. Itaq ; ad Duccm Cliuenfemdefecerunt,cuifaluisimmunitatibusantiquis,facramentumfidclitatisprxftiterunt:multis interim nuncijs ac Jiterishinc,atq ; inde miflis ; ad Ducem,vt abftineret aliena ditionc: ad vrbem,vt ad cor rcdiret, agnofcens(quem debebat) ColonienfemArchiepifcopum dominumin temporalibus &fpiritualibus.fcd,cum toto triennio,hisatq ; alijsvijsnihil proficeretur, adarmaperuentum eft,vtrinq ; comparara.IoannesCliuenfis,Adolphifilius,tumfiliusfamilias,cum validoprxfidio,vrbc tu.endamingreditur,faluratusqueaciuibusPrincepsatquedefenfor,folenniiureiurandoinauguratuseft.Tum validas colli.ligens copias, ditionem Cliuenfem ingreditur, vrbem Xan&enfem obfidionecingens.qux mcdia exparte,CoIonienlis e.ratdominij ; quam cum vicoepiflet,inderediensSufatu,pafliiseft feibioblideri.Theodoricus autem Archiepifcopus,com.paratiscopijs,adobfidionemfeparans,multosfibiconfocderatosconciliat, Monafterienfcm,Hildesheimcnfem, Minden.fem Epifcopos,LudouicumBauarixEle£torem ; GuilhclmumBraufuicenfemDucem ; IoanneNaffouix,GerhardumSeie-num, & alios Comites. Venerat etiam illi auxilio VVilhelmus Landgrauius Turingix,Dux Saxonix,intcr agmina fua du.censduo milliaquingentos,cxBohcmis,homines,armisiam diuinnatos,&quifineexcmplocrudeliterdefxuirent.Hi,ini.pfo itinere,Ioannem de HoyaComitem Ofnaburgi,a ciuibus vin£him,folisc6minationibus,e feptennali & tam arfta capti.uitate.in qua fevirprocerus erigerenonpoffetin fublime.relaxarunt.SolusRodolphusTraieftenfis Epifcopus,& Bernar.dusLippixComes,partes Ioannisitutatifunt.Adolphuspater,propter fenium &imbecillitatem,expeditioninonintcrfuir.Obfeditergo Archiepifcopus Sufatum,multismilibusarmatorum,(fcribitColonicnfisChronographus,oduagintamilliain Epifcopicaftrisfuiffe.)Oppugnauitautcmtotomenfe,rarointermittensbombardarum tonitrua.Sed,cum ca non tcrre.ientciucs,apparatismagna multitudinefcalis,ftatuitvarijsfimul locis inuaderemurum.Erateafcalarum multitudo,& idroboris,vtvna,tres,autquatuorinquaqueftarent,&afcenderent.Oppidaniaduerfuseamiferuntlapidcsactrabes: fedom.niumcratvalidiflimumdefenfionisgenus,Sartaginesin murisdifponebantpcrinterualia,fubiecloigne, pultesinaquisbullientc fcruoremifccbant:huncliquorenicapacibusvafis,feruefcentem fuderein armatos, fcalis incumbentes.Exupcrabatea visomncgenustormentorumjinipfisluisarmisardoreexcruciatijfuffocabantur.Tormenti genus incomparabile.Talitummododefenfimuri,periereexfcander;tibusplurimi, quiprofuodebitoprimi venerant ad arma. Nam Boiemi faci.leceflereindigenishonorcm,vtmilitiaprxiati,primicffentinpericulis.Archiepifcopuseoacccptoincommodo,oppugna.tionem deferuit.Ex hoc tempore,Sufatum in iure DucisCliuenfis permanet.Hxc,partim exSaxotiia Crantij,partim ex Co.lonienfiChronographo,partimexmanufcriptis,excerpfimus. Eaautem,quxfequuntur,excodicemanufcriptoin Biblio.thecaDominicanorumSufaten.annotauimus,cuititulus,MappaMundi Magiftri IacobideSufato,&c. In VVeftphalia et.iamfinquitjeftSufatumjnobilisillaciuitaSjantiqua&prxclara.pulcherrima&ditiflima intcr cxteras VVeftphalix ciuita.tes ,abundans,opulenta,&populofa,incampopiano,inreragros vberrimosfita,murodupliciprofundisq ; foffatiscircun4a.ta ,rurrestriginta,fexprincipales,altas,firmas,acprodefenfionedi<ftxciuitatis,fiopuseffet,interiori muro annexas,per giruhabet & bene munitas,habetinquam & decem portasad diuerfas regiones exitum prxbetes.Sunt ibi pluresEcclefi^pulchrxSan£lorumlaudibus,fumptibusgloriofisconfummatx.interquasmagnaeftfamofaEcclefia,mirxmagnitudinis, turrima.ximxaltitudinis,gloriofimartyrisS.Patrocli,di£bxciuitatisgloriofipatroni.Ibi CollegiumClericoru dienu<ftuq ; Dominofamulantium.lbi religioforum fanftimonialiumpulchra monafteria,quxcirca Dei cultum diurnis no£turnisq ; horis, di.uinisobfequijs deuotiflimein fanttitateoccupantur.Eratcnina hxcciuitas oppidum olim inclytum regni Augarorum, &poftea caput Ducatus V Veftphalix,ad Duces Brunfvvicenfcs deuolutum, fed ab Henrico Leonis, Duce Brunfvvicenfi de.pcrditum propter crimen lxfx Maieftatis,impofitum eidem per Fredericum I. Imperatorem, Anno 14. fui Imperij, ab ipfopatienterinpoenam rcceptum,& Archiepifcopo Colonicnli Reinoldo.cum roto Ducatu VVeftphalix vfq ; ad fagittx ia£tuin Rhcnum gratiose datum,& fic infeudatur,quia prxdictus Archiepifcopus,prxdi£to Frederico in obfidione ciuiratis Mc.diolanenfis.aqua fraudulenter,di£tusHenricusLeo rccefferat,fideleprxbuitauxilium,& conftanter. Inluper & Philippusfucceffor RcinoldiaFrederichoImperatoreiam di£to,pretioquinquaginta marcaru puriargenti &feruitiocorporali for.tifl!mo& multiplici comparauit,fibi fuisquefucccflbribus& Pontificiali dignitatiperpetualiterincorporauitjVoluitq; fibidc confilio Ducatum hunc emereprctio tantillo potius,quam in beneficia accipere propter maiorem fibi firmitatem.

VVARBVRGVM-

ARBVRGVM,noninelegansVVeftphalixoppidum,fitueftinxquali,Dimulxaquisinftructum,Comitatuso.limtitulo, vti Hammelmanusperhibet,illultre,quiidem hoc oppidumaprxftanticommendatccreuifia, gratifli-moijspotu,qui cum paruo crumcnxdifpendio,gcnio indulgerecupiunt.

37