AD LECTOREM,

nia,quod oppidum, munitionem,aut caftrum muniant,&:Murus,a munitione.Quibus ex re-bus conftat,primam rationem eorum, quioppidorum ac vrbium inftitutionem inuenerunt,fuiftc,vt tute degerent,&: a vi ac impetu munirentur. Tranquillitas nanque vi tx dux illius ex-titit,ad innumerabiles commoditates excogitandas. At vero,quiacomplures, tutioris vitse a-more,inciufcemodi multorum,vnä degentium, coetum, cöirent, frequentioresplurium fo-cietatcs,a coeundo, Ciceroni, ciuitates fiint didse, quod amabili focietatis vinculo, in vnumcoeuntccetum,quimaiorem oppido,multitudinem contineat.Peculiares verbin vrbibuscondendis,fiue etiam colonijs deducendis ritus, numinumq; propitiationes veteresobferuärunt:SietenimOuidioinq.Faftorum,Plutarchoin Romulivita,Varroni, lib.de lingualatina,

Catoni in originum libris,Alexandra Sardo de moribus Gentium lib.2. Et Antiquorum nu- dend^üaemis,quibus non minus,quam eruditorum fcriptis hac in re debetur,credimus:Oppida 3c vrbes dtfuclndecondebantur,Colonias item deducebantur in Latio ritu hetrulco, religionis caula, apto 3c au- ritU5 -fpicato die,ac loco fatali,credo nimirü vexillo,ameo vomere,Thufco,vt ait Carminius,more,fulco,qui dicitur primigenius,moeniorum loca defignabant,fexu diipare bobus,tauro dextera,vacca finiftra iundis,ftiua incurua,vt intra cadcrent glebse. ( Nam qui aratri fequebantur du-dorem,ijs id dabatur negotij,vt quas aratrum lufcitaretglebas, in interiorem partem diuerte-rent, nec vllam delapfam extra eftepaterentur )incindu ipfi Sabino ,togse fcilicet parte caputvelati,parte fuccinda: Vbi portse futurse,{ufpendebant aratrum, 3c intus aris conftrudis,{äcri-ficiafaciebant dijs immortalibus. Hinc Varro,aitvrbem dici, quod aratro praefinita eflet. EtPomponius Iureconfultus peregregius vrbem dida afterit, quod vrbare, aratro definire fit,vr-bum,optimum vetuftilsimorum verborum indagatorm prseterea dixifle ait, curuaturam a-ratri appellari,quod in vrbe condenda adhiberetur.Terram,quam aratro excluferant, foftamvocabant,& introrfum fadum murum. Spatium vero,quod poftmurum intus manebat, de-tradis per fyncopen litteris,pomoerium,quafi poft murum locus,quem neque habitari,nequearari fas erat. Quoniam vero locum portis aptatum, aratrum attollentes,edudo vomere,in-tadu rclinquebant,murus totus,exceptis portis,facer puta'oatur,portas aüt fäcras putantes, resneceflarias,nifx ante expiatse,importare aut exportare religione impediebätur.Quocirca fuereGrammatici vetci v-^cjui ara;,~„ 4 p unt p 0rtam dici, non a b importando,exportandoque,qusevfui eftentjfed a portando aratro,quauüvj v£*<-rorum ritu eo loci eleuaretur,ne in portse limine fofta fieret. In portis vero quondam Mineruam, in fuburbijs Martern depingebant, quodintus prudentia,forisarmis imperia conferuarentur. Neque vero in vrbibus tantum conden-dis,tanta diligentia veteres funt vfi, Ted dum caftra ftatiua militum eligerent, fadis facrificijs,diligentifsime bidentium exta rimabantur,&: ft iecinora liuida, aut vitiofa inueniebant, quo-niam id aquse vitio fieri arbitrabantur,locum quamprimum mutabant. Sed nunc ad vrbiumconditores redeamus.Quemadmodum certas numinum propitiationes in codenda vrbe,fcri-ptorum turbaobferuatas affirmat, ita pari fuperftitionü vanitate, Penates, priuatis incolarum .sedibus,quibus vrbs conftat,prsefedos,eosq vrbanos acpatrios, nücupatos efte tradidit.De qui-bus Cicero lib.2.de natura Deorum fcribit.Penates Dij,fiuc apenu dedudo nomine, eft enimomne,quo vefcuntur homines, penus,fiue ab eo,quod penitus infident,ex quo etiam penetra-les dij,ä Poetis vocantur.Hinc 3c Feftus ait,Penctralia efte Penatium Deorum facra. Macro-bius Penates Tic didos arbitratus eft,quod per eos penitus Ipiremus, per quos 3c corpus habea-mus,& rationem animipofsideamus. Seruius Grammaticus,Penates,inquit,omnes Deos efte,qui domi coluntur,vnde 3c pro domibus ipfis fsepe ponuntur.De figura vero ac forma eorum,icribit Gyraldus Syntagmate XV.Dionyfium non procul a foro Romano in templo obfcu-ro ac humili, duas duorum Troianorum imagines vidifte, duorum iuuenum fedentium, ha-bentiumq; pilainmanibus,veteraeiusartisopera,quibus eftet infcriptio, D. PENATES.'Timeus quidam Hiftoricus, afterit eos lituos ferreos,&: sereos 3c Troianum vas quoddam fi-dile fuifle,eaq; in occultis 3c reconditis Laudni iacuifte facra. Ne quid porro sedium in ciuita-tibus deeflet cuftodise, prseter Penates, etiam Lares ijfdem antiquitas curiofa prsefecit. Quos Lar«.

(?) ~ domi-