10
fidei in reconciliato hoste infido, infirmitate eius, & paratacopia ulciscendi eiusdem est validius? Certe nulluni. Namad societatem Gallicam quod attinet, erit quidem in eaquoque non parvum pacis fideique fitmamentum. Sedquandiu vetulu.s iam vivot Henricus, cui & animus iste &vires, & qui terrori Hispanis est? quam incerta omniahaec a inorte eius? Quapropter utendum nunc oceasione,dum in vivis est ille, quem timent Hispani, possessioque perarma iam parta retinenda fidentius, & consensu tacitoexpressove in hac transactione, velut novo & aliero iurefirmanda. Et quae paralior copia ulciscendi Hispanuma fide recedentem queat esse, quam haec conservatio nego-ciationum Indicaium, & sociotatis tarn validae ac locupletis?<juae non solum fontem illum 0])iim niinuet hosti & ari-diorem reddet, sed ad nos quoque derivabit, opibusque &viribus nos augebit, atque insuper promptam & commodamfacultatem nobis praestabit in iuguluni ijjsuni hostis expediteinvadendi, faucesque eius premendi, quod nunc ipsa nosdocuit experientia. Sed huiusne causa dixerit quispiambellum continuandum & fessae exhaustaeque provinciaerursum affligentae? Ego id futurum non puto. Qua speenim ad arma redibunt, qui de tuenda per vim India tarnaperte desperant? Imo qui, si arma resumpserint, deamittenda quoque America & reliquis ad Occidentem am-plissimis regionibus periclitandum sibi vident? adeo(]uecalamitatem istam ob oculos positam intuentur? quorummalorum pressura in hanc quaerendae pacis necessitatemvere sunt praecipitati. Verum si in discordiam intestinamnos ista de rebus Indicis quaestio vitio nostro actura sit,has potius dimittendas quam istam tarn exitialem bestiamnosque dissipaturam, admittendam censuero. 1 ) Vale 26. Febr.
') Emmius hat gewiß das Interesse des indischen Handels fürdie Republik richtig erkannt. Er vorstand, daß es »ich hier nicht umeine Privatsache, sondern um ein allgemeines Interesse handelte. Auchdie Pläne einer West-Indischen Kompagnie hatten seine Genehmigung.Jedoch irrte er sich darin, daß die Ost-Indische Kompagnie schondamals kräftig und reich war; sie war im Gegenteil noch schwach undkonnte zuerst 1610 ihre ersten Dividenden erstatten. Auch hat Emmiusohne Grund gefürchtet, daß die General-Staaten .jemals den indischenHandel aufgeben würden, um den Frieden von Spanien zu erlangen.Es ist zu beobachten, daß im allgemeinen in den Landprovinzen einigeNeigung sich zeigte, in diesem Punkte nicht zu viel Schwierigkeitenzu machen. Desto mehr verdient es die Aufmerksamkeit, daß Emmiushier mehr auf der Seite von Oldenbarnevelt und den Seeprovinzenstand. Vgl. auch Wagenaar, Vad. Hist, IX, S. 321 flg.