66 EXCERPTA

In illis quoque diebus Saxones nimium rebelles cum Bertoaldo Duce cotnmoverunt exercitumgentium plurimarum contra Dagobertum Regem Auftrafiorum. Dagobertus vero & ipfe col-ledohofte plurimo Rhenum tranfit,contra Saxones ad pugnam exire non dubitat. Illisquevalde pugnantibus,Dagobertus fupergalea capitisfui percuflus eft, atque abfcifla particuladecapite cum capillis ad terram dccidit. Adtira autem armiger ejus äretro ftans collegit eam.At ille lsefum cernens exercitum fuuin,dixit adipfum juvenem: Perges velociter feftinus de-ferens crihes capitis mei, nuncia patri meo, quatinus veniens fuccurrat nobis antequam cun-dus corruat exercitus. Quiftatimcurfum arripiens Rhenum tranfiit, atque in Ardennam fil-vam, eo quod Rex Clotharius eo tempore ibi moraretur, Longolarium usque pervenit. Cum-que nuntiaftet ea,quxcontigerant,&deferensRegi abfciflamparticulam decapite filii fui ad-prxfentaflet, Rex nimio dolore commotuscum ftrepitu tubarum & exercitu Francorum illi-cö de node confurgens, velociter Rhenum tranfiit atque in auxilium filii fui celerrime perve-nit. Cumquefimul conjundi in unum hilari corde manibusjocundisfime- plauderent,fupraVvifera fluvium tendentes fixere tcntoria. Btrtoaldus verö Dux Saxonum ex alia parte ripaefl uminis ftans, paratus, ut ad pugnam procederet,audiens tumultum Francorum, interrogabat,quid hoc ittet 1 At Uli refponderunr, dicentes: Dominus Clotharius Rex advenit, &ob hoc lxtantur Franci. Quibus refponditcum cachinno dicens: Formidantes vos nimium,inentimini delirantes. Clotharium enim, quem vobiscum habere dicitis,nos mortuum effeauditumhabemus. Rex autemfuper ripam fluminisftans, galea induto capite, crinesquecum canitie variata obvolutos habens,&haec audiens,galeam celerrime äfuo capite depofuit.Cum nudatuma galeä apparuiflet caput Regis,agnoviteumBertoaldus Regem efle,& irridensait: Tu hie eras Laie (b ) jumentum ? Rex vero hxc audiens, valde indignatus, & hoc conviciumgraviter ferens,Wifera fluvium impatienter ingreffus, cum equo velocisfimo transnatavit, at-que ferus, ut erat,corde Bertoaldum perfequebatur. Francorumque exercitus fequentes Re-gem , natando vix fluvium cum Dagoberto tranfiebant per gurgites immenfos. Rex- itaqueClotharius per fecutus Bertoaldum, certabat valde cum eo. Dixitque ei Bertoaldus: O Rexrecedeä me, nc forteinterficiam te. Qui fipraevalueris adverfumme, ita omnes homines di-cent,quod fervumtuum Bertoaldum gentilem interemeris. Si autem ego interfecero te,tuncrumor magnus in eundis gentibus audietur, qvod fortisfimus Rex Francorum ä fervo fitinterfedus. Rex vero nequaquam adquievit didis ejus,fed fremens ira,magis magisquein-furgebat fuper eum. Equites itaque a longe feqventes Regem clamabant, dicentes: Contor-tare contra adverfarium tuum,DomineRex, Erantque manus Regis valde graves. Erat enimRex loricatus,& aqva finum ejus, dum transnataretfluvium,replens indumenta omnianimiumadgravaverat. Sed diu multumque decertantes, tandeminfurgensRex fuper Bertoaldum, in-terfeeit eum. Tollensque caput ejus in conto,reverfus eft ad Francos. Jllique lugentes (ne-fciebantenim,qvid Regi contigilTet) vifo eo gavifi funt gaudio magno. Rex vero totam ter-ram Saxonum devaftans & omnem populum interficiens, non ibidem majorem hominem vi-ventem reliquit, quam longitudo gladii fui, qvem fpatam vocant, habere videbatur. Hoc ita-que iignumin regionem illamftatuit, feilieet utpofteri difeerent, quanta Saxonum perfidiaextiterit&quantaFrancorum polieret potentia, quantaque Regum provocata pnevaleret ani-mofitas—■•-

Cap. XXXI, Denique anno X. regni fui (c), cum ei nuntiatum faiftet, exercitum Winido-rumToringiamfuifleingreflum, cum exercitu nii moratus ex regno Auftrafiorum aburbeMettis promovens,tranikaArdenna Magontiamadgrediturj difponensque Rhenum tranfire,fearam de eledis virisfortibus ex Neuftria & Burgundia cum Ducibus &Grafionibus fecumhabens,Saxones mifibsad eumdiriguntpetentes,ut eistributa, quaz fifcorumdhionibusde-folvebant,indulgeret. Ipfi vero ftudio fuo& utilitate Winidisrefiftendumfpondent, & Fran-corum limitem de illis partibuseuftodirepromittunt. Rexitaqve Dagobertus confilioNeu-ftrafiorum adeptus, eis, qvod pofcebant,praeftitit. Saxones autem, qui hujuspetitionis fugge-rendi caufaveherant,facramentis,ut eorummos erat,fuper armapatratis,padumpro univer-lis Saxonibus firmant. Sedparum hxcpromisfio fortitur eftedum. Attamen Saxones tri-butum,qvodreddere confueverant,perpraeceptionem Dagoberti hadenus habent indultum.£>uingentas emmvaccas zw^wrfW/fj-annisfingulisaClothario feniore cenfiü reddebant, qvodtunc a Dagoberto Rege caflatum eft.

37. Ex-

(b ) Convicio canitici ejus illufit. Vale enimGermanis eft grifeum feu fubalbicaas , cjuafidicecet, du fahles aafs, Apud Aimoinum 1. 4.cap. ig. aliter habetur: Tunc hie eras muta be-

ftia ? quod Rex antea filendo prajfenciam fuaoidisfimulaflet.(c) Dagoberti I.