V E T E R U M. 41
mentis homincs acerba peftis corripuit,qua:inbrevi tantamejus multitudinem ftravit,utnefepeliendis quidem mortuis vivi fomcerent: fed nc morte quidem fuorum, nee timore mor-tis, hiqui fupererant, ämorteanimz,qua peccando ftemebantur, revocari peterant. Vndenonmulto poft acrior gentem peccatricemultio diri fcelerisfecutaeft. Initum namque eftconcilium, quid agendum, ubi qusrendum eilet prxfidium ad euitandas vel repellendastarn feras,tamque creberrimas gentium aquilonarium irruptiones: placuitqueomnibuscumfuo rege Vortigerio , ut Saxonum gentem de transmarinis partibus inauxilium vocarent: quodDomini nutu difpofitum eife conftat, utveniret contra improbos malum, ficut evidentiusrerum exitus probavit.
Anno ab incarnatione Domini quadringentefimc nono, Martianus cum Valentinianoquadragefimus fextus ab Augufto regnum adeprus, feptem annis tenuit. Tunc Anglerumfive Saxonum gens ,\x\v\xzx.z ä rege prafato in Britanniam, tribus longis na~t>ibtts advehitur, &in Orientali parte infulx jubenteeodem rege,locum manendi, quali pro patria pugnatura,re autem vera hanc expugnatura fufeepit. Inito ergo certamine cum hoftibus , qui abAquilone ad aciem venerant, vi&oriam fumpfere Saxones. Quod ubidominunciatumeft,fimul & infula: ferti!itas,ac fegnitia Britonum, mittiturconfeftim illö ciastis prolixior arma-torum, ferensmanum fortiorem, qux praemiflac adjunda cohorti,invincibilem fecit exerci-tum. Sufceperunt ergo, qui advenerant, donantibus Britannis locum habitatiohis intertos: ea conditione,uthi pro patria: pace&falute contra adverfarios militarent, illi militan-tibus debita ftipendia conferrent. Advenerant autem de tribus Germania: populis fortiori-bus, id c(i,Saxonibus, Anglis, Vitis. De Vitarum origine funt Cantuarii & Veciuarii, hoc eil,eagens,qua: Veclam ten,et infulam, & ea qua; usque hodie inprovincia oeeidentalium Saxo-num, Vharum natio nominatur, polita contra ipfam infulam Veclam. De Saxonibus,lde(\: yea regione,qux nunc antiquorum Saxonum cognominatur, venere orientalcs Saxones , Mcri-diani Saxones , Occidui Saxones. Porro de Ang/is, hoc eft, de illa patria, qua: Anglia dici-tur, & ab eo tempore usque hodie manere defertus (*) inter provincias Vitarum & Saxo-num perhibetur, wV/z/^Afj- Angli, Mediterranei Angli , Menü tota Nord-humbrormn progenies,ideft, iilarum gentium, qua: ad Boream Tumbri fluminis inhabitant, esterique Anglorumpopuli funt orti. Duces finde perhibentur eorum primi duo fratres Hengißus & Horfus,e quibus Hor/ks poWca. oeeifus inbello äBritonibus,hadtenusin "orientalibus Cantii partibusmonumentum habet fuo nomine infigne. Erant aucem filii Vuetgißi, cujus pater VeSta^ cuiusPater Voden : de cujus ftirpe multarum provinciarum regium genus originem duxit. Nonmora ergo, confluentibus certatim in infulam gentium memorararum catervis, grandefeere po-pulus eeepit advenarum, ita ut iplis quoque, qui eos advoeaverant indigenis eflent terrori. Tumfiibito inito ad tempus foedere cum Pi&is, quos longius iam bellando pepulerant, infociosar-ma vertere ineipiunt. Et primum quidem annonas fibi eos afnuentius miniftrare cogunt,quaerentesque occafionem divortii proteftantur, ni(i profufior fibi alimentorum copia daretur,fecuncla infula: rupto feedere loca vaftaturos: neque aliquando fegniusminasefTe&ibuspro-fequuntur. Siquidem, ut breviter dicam , accenfus manibus paganorum ignis, juftas de fee-leribus populi Dei ultiones expetiit: non illius impar, qui quondam a Chald^is fuccenfusHierofolymorum meenia, imo &a:dificiacunclaconfumpfit, Sic enim & hie agente impio-viftore, imo difponente jufto Judice, proximas quasque civitares agrosejue depopulans, aborientalimariusqucadoccidentale nullo perhibentefuum continuavit incendium,totamqueprope infula: pereuntis fuperficiem obtexit. Rucbant aedificia publica fimul & privata, partimiacerdotesinteraltaria trucidabantur,praefulescumpopulis,(ine ullo refpeclu honoris, ferropariteraeflammis abfumebantur , nee erat , qui crudeliter interemptos (epukurae traderet.Itaque nonnulli de miferandis reliquiis in montibus comprehenfi acervatim jugulabantur.Alii fame confe&i procedentes, manus hoftibus dabant pro aeeipiendis alimentorum fubfi-diis,aeternum fubituri fervitium: fi tarnen non continuo trueidarentur. Alii transmarinas re-^/owfj-dolentespetcbant: alii perftantes in patria trepidi pauperem vitam in montibus, filvis,velrupibusarduis,fufpecla fempermente agebant.
At ubi hoftilis exercitus , exterminatis difperfisque infula: indigenis, domum reverfuseft, eeeperunt & illi paulatim vires animosque refumere, emergentes de latibulis, quibus abditifuerant,&unanimoconfenfu auxilium ccelefte prccantes,ne usque adinternitionem,usque-quaquedelerentur. Utebantureo tempore ducc Ambro/7o Aurel/ano , viro modefto, qui folusforte jRö^^Ä.c^Ä/^praEfatajtempeftatifuperfuerat^ccifisineadem parentibus regmm nomen& inßgne ferentibus. Hoc ergo duce vires capefliint Britones, & viclores provocantes adpradium,victoriam ipfi(Deofavente) fufeipiunt. Et ex eo tempore nunc cives, nunc hoftes
E vince-
(*) An: manere dtferta dicitur ?