■■■

Lib. VI. Cap. IX.

probarö priüs crimine fuga; per latarn iudfcis fcn-tenciam , quia ante illam , non eft adhuc factusferuus peenx : & addit in hoc omnes concardare,confentireque, iuxta Arctinum tnprafteg. eius qui.§.i.poft n.^.verf.vntu Hl: fieri, inquam, inteftabi-lem deomnibusbonis.qux habet acquifita,nonau-tem de illis, qua; poft hanc confifeationem acqui-fierit.iuxta modo dic~ta.

Uli verö banniti, qui fnernnt damnati ad pee-nam mortis, praefentes, auditi,&defenfi,licet effa-giant.mancut tarnen intcftabilcs,eo quöd iam fintfacti ferui peena;, ai quam per fententiam fueruncdamnati,& per fugam nonillam effugiunt,vt opti-ma docet Iulius Clarus Üb. 3. § teflamentum,num.i.& ideo, neque intra territorium ) & regnum,in quoFueiunt damnati, neque extra illud teftari validepofliint.fiue de bonis contentis intra illud terriro-rium , & regnum , fiue de bonis contentis extra. illud,quia talis fententia lata iuftc,& iuridicc illuminteftabilcm fecitabfolute.S: vbiquelocorumjaffe-cir enim ea fententia perfonam illius hominis de-linquentis vbicunqueilla fit,& bonaillius,vbicun»que etiam fint, & reddidit illam incapacem, & in-habilcm ad teftandum , & feruam praedic"be peense,vt de fe patet; fic publice excommunicatus,derl3-ratus, & minimc toleratus in vno loco , vbique eftexeommnnicatus, cum conftitcrit de illius exeom-municatione, &c declaratione fadta in alio , quiaexeommunicatio peilbnam illius hominis affecitabfolutc , & independencer ä loco , vt alibi di-ximus.

Sunt etiam alij banniti,qui in abfentia indefcfllad mortem damnantur, poluis publicis odi£Hs,vtappareant intra certum terminum,& fe defendant,qui poftea labente tempore ipfi fe fiftunt, & in iu-dicio przfentant, appellantcs a data fententia, vtfua caufa de nouo videatur, & in iudicio tractetur:& hi quidem meo iudicio , teftari poitunt, ante-quam feeundö ad eanilem mortem damnentur : Scratio eft primo^ quia per appcllationem a primafententiadata in eorum abfentia res redacTra fuitadpriorem ftatum , ac perinde fe negotium habet, acfi nunquam agitata fuerit caufa illius, vt diximusfuprä nitm.it. Secundo, quia non fuit auditus, needefenfus, nee ftetit per illum non audiri, & defen-di , quia cum tanto virae periculo non tenebaturtunc apparere , & obedire prxcepto apparendiin publicis edtöis pofitö, vt late probauimus inquinto praxepto in noftro primo tomo in Deca-logum.58. Ad finera huius capitis fupereft dubium graue

contentum in titulo illius, an feilieet, omnes in-tcftabiles ac"tiue, nimitum, qui teftari non polTiint,&c quibus eft inhibita teftandi poteftas , fint triaminteftabiles pafllue, hoc eft , non poflint inftituihxredes, & hsereditatem , autlegatumaccipeie exteftamento ? & qnidem quatftionem hanc tangitIulius Clarus lib.}. ^.teftamentwn^qu&ft.itt.num.x.& breuiffimc tefpondet cum hie diftin&ione: namaut quisinteftabilis eft , & prohibitus facere tefta-mentum ex aliquo crimine , vel proprer aliquodcrimen in peenam illius , vr crimen heerefis , lsficmaieftatis,ptoditionis,latrotinij, vel aliud quodru-que crimen dignum peena: mortis: aut eft imefta-bilis propter aliquem defedtum , & cxcefTum , quinon cadit in crimen, vt eft pupillus,mutus,furdus,prodigus,filiusfamilias, impubes, & alij fimilcs. &de primis ait, nee teftari aeiiue pofte, nee harredesinftitui pofTc pafliue : fecus de feeundis , quia hi,licet prohibeantur actiue teftari, non tarnen pro-hibentur inftitui hasredes pafliue, & nullam rario-

nem huius rei reddit. citat tarnen pro hncfua opi-nione gloftam in l. ü cui. §. 1. & glof'am final, infine, f. deteftament. cv ait illas approbare commu-niter Do&ores , & de hac communi appröbauoncteftatur etiam Aretinus in diüa l. u au, in eo §.1.colum. vltima. verf. in glojfu pldma. Ratio ^amei:efte poteft, quia in reliquis perfonis, qua: non funtcriminofa:,non apponitur ea prohibuio in peenam,Sc grauamen alicuius" criminis, fed apponitur invtilitatem illarum, non vr puniantur proprie , leivt illis , öc illorum bonis confulatur : in reljquisvero perfonis criminofis apponitur ea prohibitibtanquam pura peena delicti , & ideo diximusw.u. non ineurri , nifi poft latam fententiam.

Eft tarnen fpeciale dubium de publicis , & ms-> zy.nifeftis vfurariis. Sed re bene confiderata , mihividetur cos poft fententiam latam , non incarrerepoenam inteftabilitatis ob crimen vfura?, quia ha;cetiam inhabilitatis poen3 non illis imponitur inpuram peenam dclic"ti,fed in vtilitatem earum per-fonarum, qua; ab illis in neceffitate vfuras petie-runt;& magis ea prohibitio habet rationem refpe-£tionis boni alterius,quara rationem caftigationis,&fupplicij propn'j delidli.quod probatur, quia, v*diximurv«w.2f .illi puniuntur hac pccna,ribnfim-plicirer, & abfolute, fed fub conditione, fi nolintvfuras foluere, aut cautionem priftare foluendi, &reftituendi damnum alterius , & ideo non fimpli-citer redduntur inteftabiles , quemadmodum red-duntur alij criminofi , fed cönditionatc, nifi-priüsvfuras foluanr, aut cautionem prxftent; nee fim-pliciter illa prohibitio in illis, eft peena, fed eft re-ftitutio iuris naturalis: & fi mauis, vfurarium ma-nifeftum poft latam fententiam ineurrere peenaminteftabilitatis , rficemus illam ineurrere proptercontumaciam, quia noluit obedire praxepro prs-ftandi cautionem de reftitutione illarum,aut de re-ftituendis vfuns , non propter peccatum illarum,quia.vt diximus mim. 1 v. non fimplicitcr huiufrafo-di vfurariis imponitur haec pcena,fed cönditionatc,fi nolint reftituerc.

Cap vt X.

De reftamentis Ckricorum. An Pne-lati, & Clcrici poflint teftari ? Agi-tur de Tamoiis Indis ad Caput fri-gidum habitantibus, an fint capti-ui iure belli,& in feruitute nati ?

1 J^«» nomine Clericorum pro inßituto pr&fenti in-telligantur , an etiaf» CUrici prim<t tonfur& } &Epifcopi.

X Qua boHA venire pojfint in confiderationem , dequibiu Clcrici pojfmt teftari.

} Olim initio nafcentü Ecdefu Cleria cum Epi.fcopü viuebant ex communi bonorum Eccleßa.Poftea circatempora D.Hicronymi,& D.AugH-ftini dinifa funt bona Eccleftaftica in quatuorpartes.-attributafuit vna Epifcopo, altera Clcricü; altera fabrics. Eccleftarmn \ alterapau-pertbut; hodte confufa eß pars pauperum cumparte Fralatorum,& Epifcoporttm. ibi.

4 Poffu-u, &fat eft Epifcopü, Clericis, & benefi-ciatii teftari pie , & profane de bonis fuit p*-trimonialtbtu acquifitü tarn ante Cltticatum %quam poft illum.

BBb 4 S Dt