54^ De tranüat.dominij per vlt. volunt.
IO.
XI.
n.
mcntum cft id , quod in §. anteccdenti num. 8. te-tigimus, quia exigere hanc iuridicam rationcm,officium eft pubiicx poteftatis ob Reiptiblicxcommune bonum intiodu£tum , quod teftacor etfivelit , impcdirc non potcft, maximc cum huiufmo-di impedimentum occafionem pra:bcar non exi-guam pcccandi.
Prxcipit ins in Aitthentic. de Ecclcf. titul. §.ßcjuii ad ttdificationem , vc quando tcftator iubct infco teftamento , remplum , aut Ecclefiam acdifi-cari , tencantui' cxccutores illam xdificarc intraqninque annos. Nonnulli fibi pcifua.lcnt hoc iusantiquatum eile in cap.y de teHam. in quo ftatui-tur, teneri exectoies extruere monafterium in-tra anmim ä die eis intimarx admonirionis abEpifcopo ; iScmaiori cum rarioneteneri intra idemtempus Ecclefiam xdificarc , qux facilius , quammonafterium conftrui poteft. Ar Panormitanus incap.y de teßam. ntm.y. Couarruuias ibinum (,. ScMolina.'ow. i. de iußit. diffiut. ip. §. in Authen-co. pag. 1C42. colam. 1. initio , melius affiimant,cap. i 11 li d z.imelligendum efTe , quoadxdificij in-ch.>ationem , non quoad abfolutionem illins , ni-fi commode intra anmira podit abfolui; quia ab-folutio cuiufque xdiflcij infli a teftatore in tcfta-mento xdificari arbitrio iudicis atrenta qualita-te , fk raagnificentia operis , infpc&ifque aliis cir-cunftantiis , coinmirtenda eft , quod ipfnmminuitAiKhcnticum allegatum , dum in eo additur, fih'»fpitale intra annum perfici non podit, tenereexecutorcs emere, vel locaredomum , in qua Inte-rim exerceantur opera charitatis iufla fitti in te-ftamento a teftatore.
Si tarnen tcftator relinquat aliquem , non qui-dem teftamentarium , aut executorem fuitefta-menti, fed eiectorem pauperum, intcr quos ali-qux eleemofynx diftribuendx (int , aut puclla-rum , ve! orphanorum , vt nnptiis tradantur, autloci, vel Ecclcfix , in quo capella aliqua fit xdifi-canJa,& intra annum , aut fex menfes , non cli-gat, dubitant aliqui, .vttüm co tempore elapfo,ius eligendi eo ipfo deuoluatur , ac tranfeat adEpifcopum »Bartolus , & Panormitanus in cap.yde teßam. num.11. negant. Ratio illorum eft, quiain eo cafu, non cft executor teftamenti, Ted ele-ctor , iura aurem folü*n loquuntur de executori-bire , Sc Cum peenalia , quiaeos officio priuanr, Ciintra tempus lege praeferiptum voluntatem defun-dti non expleuerinr. Affirmant , Sc re&iüs , Mo-lina torn.x. de iußit. diß>.i\\, §. poßremum dubium.Sylucfter verb. teflamentum 1. cjuaß. 8. pronunc. 1.Couarruuias/» cap. 2. citato , num.y & eft com-munis Doctorum fententia. Fundamentum eft,quia, in eo cuentu elecl:io eoineidit cum execu-tume, 8c munus clecloris cum munere executoris,cum m co euenru electio , fit qtiafi pars quxdamexecutionis ad cam requifita , quo fit, vt iura,qux cxecutionemdeuoluuntadEpilcopum,propternegligentiam execurorum intra annum , aut fexmeines, idem intelligere debeant de huiufmodieledtione.
Nota vero , quod quando ä teftatore nnllumfuit tempus affignatnm ad excquendam volunta-tem fuain , tentri tunc executorcs de iure legatapiaexoqui j mra f cx men f cs numeratos ä die pu-bhcarioms teftamenti, vel feientix executorum,idqnc fub peena reddendi przdicTra legata cum Om-nibus fructibus , & emolumentis , qux a die mor-tis defun&i pereepea f„ m , vt decernitur in Au-lbemtco. de Ecclef. titul, 1. §. fi autemhtret , verf.fiautemlegatum. Quod fi femcl , vel bis ab Epi-
fcopo fnerint admom'ti, vel eins vicatio , aut pu-blico iiucrnuncio , Sc non paiuerint, aut negle-xerinc excqui , incidunt in eandem poenam , Scinfuper priuantur commodis omnibns in refta-meruo fibi ipfis relicli^. patet ex eodem Authen->tico , §.y/ (jttif auter» pro redempttone % verf.fiau-tem qniboc. docet Panormitanus in cap. ^.dett-fiament. num. 10. & 1 1. & cap.fihs.res , eodem fit.num.\. Couarruuias in diu. cap. de teßam. num. y.Sylucfter verb.teßamentum 1. qutfi. 8. Scprxterhanc poenam executio teftamenti eo ipfo deuol-uitur ad Epifcopum , vt patet ex diu. verf fi au-tem, qui hoc , citato , & ex l. vltim. tit. \ o. part.6.Sc vltra hxeomnia , fi poft binam admonitionemexecutionem differant vfque ad latam fenten-tiam, condemnari polfimt, vt foluant legatemduplum ex fuo, vt deducitur ex §.ex waleficijs,verfic. item mixta , Inßit. aüionibtu, id aflernntCouarruuias, & Panormitanus, vterque*»pr.t-fato cap.}. de teßament. num. j. & alij , quos ce-ferunt.
Similitcr notabis , quando hxredes , aut alijexecutores funt in mora exequendi mandata , Sc.voluntatem defuneti, adquemlibetdepopulo fpe-clare admonete Prxlatos , vel iudices fiecnlares,vt faciant prxdidta teftamenta excqui , Sc Uli te-nentur ex efficio id efficere. l.nu/li , inßne , C. dtEpifcop. & cleric.& l.j. tit. 10. partit.6. qux gene-raliter loquitur etiam de non pia voluntatede-fanCti. Couarruuias w cap. fihtres , de teßament.nnm.i. Gregorius Lopez l.-j. citata. Molina tom.i.deiußtt. dtßut. i^o. %.fecundumeß , infine dilfu-tationü. Illuftrifllmus CurhaHifpaniarum Primasi.part. decreti. dißinft. 88. ad cap.\. vbi num.z.docet, Epifcopos non folüm legata pia pofle exr-cutionimandare.fed etiam illa , qux non pia , vtiiam diximus , Sc tradit Couarruuias , quem referr,ac fequitur Cencdo prall, lib. 2. c/uaß. 14. num.i.& qu<tß.$i.num.i. &alij .quosrefert Barbofa^tfofficio y & poteßate Eptfcopi , part. 5. allegat.%1,num. i$.& nuw.x. tradit idem Cunha , & bene,curam , vt defundti voluntas exequatur , xque , &promifeue pertinere ad Prxlatum , & ad iudicesixculares.
Vidi fxpe dubitare ad quem indicem pertineatin Lufitania facere inuentarium bonorum cleri-corum , & Epifcoporum defundorum in hocRe-gno Lufitanix , ad Ecclefiafticum ne, an ad fxcu-larem ? & de hac re partita eft opinio.
Prima docet in hoc Regno de iure ad iudices fx-culares pertinere: pro hac pugnat acerrime Ca-bedo 1. part. decif.84. Fundamenta illiirs hxcfunr. Prtmo , quia ita obtinuit antiquiflima, veter-rimaque confuetudo Regni Lufitanix , Sc hancconfuetudinem confirmat ille nonnullis exem-plis : nam in primis Inuentarium bonorum Epi-Tcopi Promontorij Arfinarij ( Caboverde vocantLufitani)anno Domini 1587. ä miniftris Regixmaieftatis fxcularibus conditum fuit. Inuenta-rium fimilitcr bonorum Epifcopi LamecenfisDomini Anronij Tellez de Menefes ab iifdemminiftris fxculanbus Regix maieftatis fa&um fuitanno 1 t^S.In quibuscum dubium eflet inter vtrof-que miniftros fxculares, & Ecclcfiafticos , adiudi-cata fuiteaufa in fenaturxculari fupremoOlyfippo-nenfi pro miniftris fxcularibus. Tertium exem-plum , Sc antiquius apponnnt teftamenti Ar-chiepifcopi Olyfipponcnfis D. D. Georgij de AI-meyda, quod fimiliter per miniftros fxculares coe-ptum , Sc pei fedlum fuir, Sc quod femel , aut bisfactum cft, confuetum eft.
Probat
IJ.
.
14.