Lib.V. Cap. XXXVII 475

6 Suffuit , quid id fciant Priores cuiufcumqueProuincU.O" dißimulent,& num.y.Quid,fivnus tanticmpuniatUr, qubd taxam nonjeruet, & cum c&tcris difßmuletur. ibid.& n.8.9 Prima caufa minuens prettum lege taxatum , eßabundantia. rerum fuperueniens.Taxatoreu contra iußttiampeccant ,fi iniufii ve-rum pretta taxent. ibid.io Clerici, Religioß,& per fönt. Ecclefiaftica tenen-tur triticum,oleum,& virmmfunm vendere perpretium taxa.X I Perfona Clericorum,& illorum bona funt exemptain Ulis rebus , in quibus non offen du ur ItbertatEccleßaßica.1 1 Quid , fi pntfurnantur emptoresgratis , & libe-raliter donare id, in quo venditores taxam tx-cedunt.1 3 An, quando Clerici,& perfona Ecclefiaßics, tri-ticurn fuum fuis expenßs delaturi erant ex hocloco in alium,in quo plusvalebut,pfjfit hie ven-dere illud vltra taxam.X 4 Taxato tritico,eo ipfo cenfetur taxatafarina, po-terit tarnen tienditor farint. , prttpter expenßufaflas in facienda farina , ihn deducere inpretio.I r An augeri poffit pretium t<ixa a venditoribus^iUamque non feruare , fi vendant melius triti-cum,vinum,aut oleum,quam fit itlud,quod pre-tio taxato communiter venditur.I<3 Quid , fi menfura tritici vendatur eo patlo, vtfoluatur in nouo, vel in menfura iritia,vel olei,menfura pro menfura.Et an licu um fit in Lufitsnia darimenfür am fa-lls, pro menfura milij in nouo , vt fit in regioneInteramnenfijbid.

17 Vfura, efi, nolle vendere rem taxatam.niß a ven-

ditore ematur res non tax ata , maiori pretio ,quam communiter valent, & venditur.

1 8 An liceat dare modo menfuras annont pretio nunc

currenti.ea obligatione,vt qui aeeipit \foluat inpoflerum Mas tempore conuento , vel in pretio,& peeunia , vel in annona pretio currentimodo.

Retivm icrum , praefertim earum,qua-ad victum quotidianum neceflariae funt,taxari pofle,& experientia, & conuenien-tia docer. Refidet ergo in Republicadcu in Prin-eipeJegitima poteftas taxandi rerum pretia, & h«ecpoteftas non refidet in aliis de iure ; de confuetu-dine tarnen legitime praeferipta refidere poteft : inminiftris autem Regis efle poterit commifla,& de-riuata a Principe : in Caftella acutem prohibenturConfules, feu vreatores cuiuflibet oppidi, taxarepretium in frumento, vino , oleo , nifi de licentiaRegis. patet ex /. 8. tit.i. part.6. docet Molinatom.z. de iußitia , dijp.iS^. & Rebellus z p. lib.y.deempt.&vendttiont , q»*fl.i.fett.\. Sc ratio cd,quia ficut in Principe eft poteftas legitima cen-dendi leges ad bonum publicum fpeetantes, ita &taxandi rerum pretia per eafdem leges , cum hxctaxatio muitum expediat ad bonum publicum,quod Principes, ratione oficij fui, tenentur pro-curare.

Statuo igitut fic : fi taxatio rerum fit aqua, 8ciufta, fpedatis cireunftantiis cemporum,abundan-tiac , penuria:que rerum , peccant contra uiftitiaramortaliter Uli, qu i ua nfgrediuntur taxam ; mor-taliter, inquam, fi matcria eft grauis; venialiter, licftleuis; & tenentur ad reftitutionem.fubmortali,vel veniali, rarionc materise ; peccatum cnim hoc

ex gerere fuo (emper eft lcthaIe,ratione tarnen le-uitatis mareria» , poteft efle venialis, & ha?c con-elufio vera eft , etiamfi in taxatione nulla appona-tur peena üs> qui illam tranfgrcdiunrur.Ita Couar-ruuias hb. 5. variarum , cap. 14. num. 1 $ Vbi Iatcprobat, tempore neceflitatis annonar, po(Fe quem-que einem cogi vendere res fuas , 8c tcneri ad re-ftitutionem , fi pofitam iuftam taxam excedat, &fimiliter grauiter puniri poffe,fi nolit vendere.Na-uarriis infumma Latina, cap.i$. num. 88. SouVjlib.6. deiuß. qnaß.i. art.$. concl.$. Molina tom.t.de iuß. dijp ',64.$.Pretium legitimum. & commu-niter omnes. Probatur , quia pretium inftc raxa-tum , confideratis omnium rerum cireunftantiis,confiftic in quodam puncto indiuifibili, & nuilamhabet latitudinem ; ergo,fi vltra excedatur , viola-tur iuftitia, & per confequens tenetur violans, adreftitutionem excefliis, nulla expeetäta iudicis fen-tentia, qüia, cum iurtetaxatum fit, inique, & iniu-fte aeeipitur id,in quo tranfgredietur. Pcena autemftatuta iis, qui taxam tranfgrediuntur,non debeturin confeientia , nifi poft iudicis fententiam. Con-ftatetiam , quod, quamuis tranfgreffores ptlnian-tur per publicos magiftratus ad fo'lucndam pccnUmimpofitam,ac ftatutam tranfgreflbribus taxar, nonproindc liberari illos a reftitutione illius incre-menti , quod vltra taxam aeeeperunt, quanmispcena longe maior fit. Neque refert, fi dicat ip(evenditor, emptorem liberaliter illum cxceirum ta-xx fibi condonafle , quia non praefumitur dönaflevoluntati fimpliciter, fed donafle, aut obtulifle in-uolunrarie mixte , quia feilieet non inueniebat mi-nori pretio rem, qua indigebat, & ad redimendumlaboiem,& difficultatem,quam aliunde patiebatur.ita Molina tom.z. deiußitta,diß>. 564. §. Pretium le-gitimum. Rebellus tom.x . de obligat, iufiiti&.part.x.{ib.9. quaß.i.fetJ.i. Nauarrus in fumrna ,cap.xi %num.%%. Medina 67. de reß. qu<tß.$6. Caftro lib.i,de lege pcenali. cap. 11. Vnde non bene ait Lopezde contratlibus. cap. 1 r. hanc condonationem cx-cufare venditores a reftitutione : nifi intelligaturde condonarione'fafta poftea , ceflante ipfa necef-fitate, quia ha:c excufabir , non tarnen illa, qua: fiein ipfa emptione, tempore neceffitatis : ita Nauar-rus citatus , & praeipue cap.iy. num.81. & com-muniter omnes.

Similiter,fi amuis fterilis fuetit, poteft aecrefee-re pretium taxatum frumenti,vini, &olei,& vendia particularibus hominibus , vltra taxam , abfqueiniuftitia,& abfque obligatione reftirutionis; tuncenim iam taxa antea pofita redditut iniüfta , & in-iuftum erir, vellc obligare venditores , vt vendantpretio taxato. Item, fi initio auni fuit frumentumtaxatum pretio moderaro , iiiftoque, fpedatis tunccirrunftantiis, & in menfe Maij timeatur magnaftcrilitas in annum fcquentem , augeri poteft pre-tium taxs iuxta rerum cireunftantias, & vendi po-terit vltra taxam moderate; Sc iniufti ; & irrationa-biles erunt magiftratus.fi nolinr.vt augeatur 5 irra-tionabilifque erit Pn'nceps , fi iubeat, vt ferueturpretium anriqux tax«, ac proinde ca illius volun-tas,& iuflto in confeientia foro non obligabit, vt-^ote iniufta, & irrationabilis : ita Molina tom.i. deiußitia, dtjp.\G 4. §. Conneniunt. Nauarrus sap 13.mim.%%. concinit Medina C.de rcfi.quaß.z 1 .§.Pr<£-diilis tarnen, quando autem ftcrilitas , & Caritasnon fuerir tanta, vt manifeftc reddat antiqnam ta-xam , iniuftam, & itrationabilem, adhuc illi ftan-dum erit, quandiu non fuerit reuocata. In dubioautcm,an lex & taxa, fpeftatis circunftaivn's, iufta,vel iniufta fit, praefumendum eft, efle ioftam, quia

Rr 4 in