Lib.V. Cap. XVI IL 39 r

ejuaf.6. Sotus Itb.if. de iußitia, quaß.y. art.i.ad 1.Fundamentum eft, quia tara iudex, quam teftis,cxiuftitia, ratione officij, tenentur hasc facere;quam-uis enim teftificari fit actus chariratis, tarnen eorpfo , quod teftis ad tefcificandum accedit, reneturex iuftitia, manifeftare veritatem ; (lau venditor,eo ipfo , quod rem venditioni exponit, ex iuftitiatenetur non fallere, fed manifeftare Vitium rci, &bona fidc vendere. Secuado t quia um iudex,quamteftes tenentur reftituere damnum parti, cuius eratiuftitia,tantum,quantum ei fua iniquafententia,&teftimonio dedcnmtjvndc folum, Sc praecisc ad re-uitutionem huius damni tenentur.

Dices : tenentur reftituere huiufmodi damnumhuicparti.&jnfuper tencnair reddere,Sc reftituereparti aduerf* pretium, quo cotruptj funt,quia ini-que illud acceperunr.Refpondeo, non teneri; pri-mo, quia cenfetur datum gratis , & libcraliter , adalliciendum animum iudicis , & teftium , ad eaminiufticiam iniquitatemque committendam.Sec«»-do, quia meretur pars , quae iudices, Sc teftes cor-tumpit,vt non folum in amillione pretij.fcd etiam,vt grauiffimis aliis peenis puniatur. Tertio, Sc prin-cipalitcr, quia, fi folum ius natura: attendamus, inquo reftitutio in furo confeientia; facienda funda-tur, aeeepturr. ob turpem, Sc iniuftam caufam, feuproprer opus, quod eft peccatum,fiue fit peccatumcontra iuftitiam , fiue contra charitatem , operecomplero, non eft neceftario reftituendum,vt col-ligitur ex D. Thoma z. i. qu<efi.$z. art.y. ttt corpo-re , & cjH&ß. 6z. an. c. ad z. vbi ait, poile in con-feientia retineri id, cfüod, proprer opus malum,eftaeeeptum , opere complcto. Ncc .diftinguit interopus malum contra iuftitiam , nee contra chari-tatem ; quod idem doeet Caictanus ibidem.Sc Co-narruuias ad reg. peccatum, part.z. §.i. quia,fi inrenatura; clfct reftituendum , deberet re-ftitui ei, quidedit; huic autem non eft reftituendum : tum,quiain aeeipic-ndo , nulla ei facta fuit iniuria, libenterenim , Sc übere dedit, pro opere , quod aeeipiensfaecre non tenebatur: tum, quia,etfi opus malum,pro quo dedit, qua malum eft, non fit pretio a*fti-mabüe ; tarnen , qua dclec"|:abile , vel vtile partidanti,& qua dctrimentoium,& laboriofum fackn-ti, 8c aeeipienu , inrer Iiomines , pretio eft valdejeftimabile ; ergo quod hac ratione , pro eo operefacienda, eft aeeeptum , non eft reftituendum poftfactum opus; ante factum verö eft reftituendum,qi'ia non tenetur aeeipiens , etiam poft reeeptumpretium, illud facerc , fed tenetur non efficerc.1. Exiftimant tarnen Sotus , Sc Azor relati ; fi iu-

dex. Sc teftes corrupti fuerint contra iuftitiam, propretio, non a parte litiganre , fed a quodam tertioamicQ , am affine illius, non teneri illud pretium,nee antt,ncc poft patratum opus,hoc eft, ncc ante,ncc poft fententiam , aut iniquum teftimoniumlatum, reftituere ; quia, licet iudices, & teftes re-ncautut ex iuftitia contrarium facere , non tarnenilli id faciunt, quando faciunt propter ipfam par-tcm,fed propter illum tertium amicum.vel affinem.In quo falfi funt. Nam, quod quifque non poteftfacerc per fc.non poteft facere per alium ; & quodquifque non poteft facere propter vnarn perfonam,. neu poteft etiam efficerc propter alteram;& gratiaifta non tarn foeta eftamico, Sc affini parris, quamipfi parti interefsetijad quem enim fpeetatinterefterei.lpectat etiam gratia facta propter tale interefle,vt communiterafterunr Doctores.Et quia, quandoomifllo alieuius operis,fecnndüm fe eft inuendibi-liscriam eft inuendibilis gratia,& obfequium.pro.ptti quod fit, aut non fit, alioqui vfurarius pollct

aliquid exigere,quod in gratiam Petri,det mutuumPaulo,&: collator beneficij potent ä te aliquid pe-terc,propter collationem beneficij,quod propter tcalteri contulit ; quod non eft dicendum. itaLefiiustom.i. de iufi. Itb.z. cap,\\.dub.y. num.6y.

Pollbnt iudices, ( vt fuppono, & eft probabilis ^,Docto.rum opinio ) iudicarc feeundum opinionemprobabilem, relicta probabiliori, & poftlmt etiameligere probabiliorern , ad iudicandum feeundumillam,relicta probabili. Item,ftantibus duabus opi-nionibus a:quc prpbabihbus, liberum eft iudici,vtramlibet partem in iudicando, fequi, & eligere;vt late ha:c omnia probat Sancius tom.i- Decalogi,üb. i. cap.y. a num 4t. vfcjue ad 48. Sayrus in Cla-ui Reg. lib.i. cap. 11. anum 4. Salas 1. 1. cjuaft.iutvatt. 8. difp.vnica , feü.\i. num.w^. Aragoniusx. 1. cjttttjl.G}. art. 4. & multi.quos ibi allegar San-cius. Inquiro modo , vtrum iudex poilit v.enderehanc electionem, feu aliquid aeeipere pro electio-ne opinionis, iuxta quam iudicer , fententiamveferat ? Et vei6 circa hoc. punctum, dnplicem inuc-nio opinionem.

Prima negat, & ait.teneti iudicem reftituere id,quod aeeepit pro ea clectione , Sc dererminatione.itaTanncrus t. 1. dijp 4. cjuitß.6. dnb.x. num.iyo.Anton. Diana traft. f. mifcellan. rcfulut.^. §.fednee ifiud. Vbi hanc putat probabilem ; quamuisprobabilem putet etiam contrariam. Ratio eftjquiaquamuis liberum ei fit, eligere hanc,vel illam opi-nionem, iuxra quam iudicat > tarnen hanc electio-nem ille non poteft vendere, quia ex iuftitia, & ra-tione officij .tenetur fc determinare, & vnam opi-nionem eligere, quam fcquatur, tenetur enim adtuproferre fentenriam , q*iam non poteft actu pro-ferre,nifi priuseligat opinionem,iuxtaquam,illamproferat.

Secunda opinio affirmat, pofte iudicem in con- J.feientia, illam electionem vendere, Sc pro ea ali-quid aeeipere, abfque ratione reftitutionis;peccaretarnen , ratione fcandali, (i id feiatur, aur publiceefficiat. hanc tenent Rodriguez 2. part. fumma,cap. 10. concl.9. Ludouicus Lopez z.part. inflruft.cap.i<).& i.part. cap.106. Banhes 1. 1. quteß.6i.art.<j. dttb.\. Quia poteft vtramlibet partem fequi,& non renetur ad alteram fe determinare; vndepoteft aliquid aeeipere , vt hanc feqnatur petius,quam illam. Sed ex his opinionibus,primam mul-to probabiliorern iudico , propter illius funda-mentum , quod re vera prauialet fundanien-to iftius feeunda*.

Scd hoc procedit, ftando in folo iure natura', & 6>in foro conicientiae ; nam in foro fori vetatur iu-dieibus , aliquid aeeipere pro ferendis iuftis fen-rentiis,teftibus,pro iuftis dicendis tcftimoniisjquiahoceisjtam deiurecommuni,quäm Lufirano,Ga^lico,& Rcgni Caftella:, grauiffimis peenis prohi-bitum eft,adquas nen renentur,nifi poft latam fen-tcntiam,vt alibidiximus,& eft commune in Omni-bus peenis.

Quod dictum manet de indice , idem eft dicen- y.dum de domino directo, refpectu omphyteufis, &de tefhmentario , cui commilfa eft electio Capel-lani alieuius capella-, & cui ex iuffii defundti, pra>feriptum eft in illius teftamento , vt in Ecclefia,vel monafterio, quod ipfe teftamentarius voluerit,ipfi defuno-o capellam ex bonis ipfnis adificet,cumrali, vel rali obligatione MilTarum ; ncque enimtunc, tarn dominus directus , quam pra^dictus te-ftamentarius pro electione emphyteuts , h daoafeendentes , vel defeendentes , aut confanguineicollaterales fuerint in codem gradu cum vltimo

Kk 4 cm P h y