3

86 Detfanflat.dominijperempt. &vend;

labore (imo Sc id ctiam potent cfficcrc , fi minorisven tat , ) quantum fciiicet labor ille ai&itno pro*dintls kßimab'iiur, prsfcrtim , G motus verecun-dia,auc reuetcntiVvcl metu aliquo , pretium laoo-nsTiuacIümiiib reilhonpetat. Tum, quia metusille reueremialis-,8? yütus verecundix, ei nocerenun äcbct'i feinde ,,quiaDolores iwiw.j. allegatifolüm id neg'ant, qnando xftima'tiö iUius laboris,'fibi aiiiindc per aliarti viam compcnfattu ; cum er-go non compcnfarur , poteiit tantum accipere,qnafiturh pLudencis arbitrio, xftimatur välor labo-n'süli-'.s , quem pofiiit: idque , quamuis dominusrci rutet,vcndicurem fibi id gratis facere;& quam-nis ipfe dicat, fe gratis fa&nrum , folum enimtutic p'ecqabit mentiendo , non contra iuftitiam,fibi de fuo labore fatisfaciendo, niG fit alius , quigratis id reuera faecret; Molina tarnen tom. i. deiuft.dijj>.i6i.a([cth, nihil iftum pofle in confeien-tia fibi retinerc, fi dixit, fe gratis fatturum, aut fidominus rei putet, illum id fibi gratis facere; quiaquamuis non tenebatur gratis facere,ramen, fi do-minus cxiftimer,gratis,& tanquam beneficium, idfibi ab illo fieri, dicit, non polte iftum aliquid ac-eiperejqufa , dum id fecretc aeeipit , dominus exi-ftimat, fc beneficium , Sc gratiam aeeepilfe , quamex gratitudinc tenetur cpmpcnfarc , vel benehcioaliquo.vel aliis obfequüs, & arquitas non patitur,vt vendens vtrumquecommodum aeeipiat. Verumhoc nonobftat,& quiaincertumeft, an aliunde defuo habere remuneretur, & quia dominus rci pu-tans.id fibi fieri gratis, nonmanet obligatusdeiu-ftitia.ad eam remunerationem , fed tantum ex gra-titudine;& venditor ex iuftitia fibi poterat recom-penfare,& non eft bona recompenfario,nec xqua-lis ,ea , qux fit de certo ad incertutn , Sc qux mu-tatur de obligationc iuftitia:, in obligationemgra-titudinis. .

7. Illud tarnen obferuandum eft •, fi mediator iuC-

fus effet vendere in hoc loco , Sc vrbe , Sc moralidiligentia pofita iri ea non interuenerit.qui decem,velpretium fibi adominoindicatumofferar, tunc,fi rem ad alium locum , finc iufTu domini >$»**}'tem deferat, ibique rem pluris vendaf.pofle illumliehe , &uitaconfcientia , illud plus fibi retinere,quia eft fru£tus fuae induftrix : ita Molina MEt.tom. i.deiuftitia, dijput. 363. Nauarrus inftmmaLatin. ctp.xx. num.^-j. Gabriel in ^.dift.Kj. q.i 1.

art.ydnb.4fg, Solent tarnen famuli, Sc tertix perfonx , qua:

mittuntur ( Sc hie cafus eft frequentiflimus) ali-quid emeredre in officinam mercatorum , Sc mer-catorcs eis affirmare.fe propter illos; eis remitterede pretio confueto,& ordinario tantum ; quod ipumercatores faciunt f vt eos pcllicianc, & attra-bant ad emendum in fimili cafn in fua ofheina , vtfic plures merces vendant, & plus lucrentur , obfrequentationem emptorum. v. c. valet cubituspanui a'qualis coloris, & bonicatis, communitetpretio currenti in aliis officinis, viglnti, mercatorillum eis vendit pro decem , & nouem, eifque af-firmat/epropter emptorem, illud vnum ei minuc-re : qxio , an poflitifte famulus, vel pcrfonamif-fa, illud vnum fibi retinere , afhrmando domino,cubitum panni ei ftetilTe viginti ?

Refpondeo affirmatiue. Primo,qaii dominus, Cipertoriairteremeret, pvetio viginti emeret, imo Scjpfe famulus , fi alibi emeret, pro viginti emeret,vndc videtur mercator vendens , de fuo id ei do-nare.vt affuefeat apud fc emere, Sc cinus fuas mer-ces expendat , plnfque kicretur. Secwido , quia innullo dominus damnificatiir, cum merces atque

bona fit, ac alia,quam pro pretio viginti,in alia of-ficina emeret , vt iemper fuppono ; vnde nonvideo rationem efficacem, ob quam famulos,& perfonas iil. .! ] rm reftitutionem adftrin-gamus.

Malus dubium eft , vtrüm debitum , feu chiro-

graphum continens debitum in tempus futurum,

foluendum, poflit licite minoii pretio ,quam con-

tineat, antieipate , id eft, hodie tempore praefenti

emi ? Plane reshxc valdc controuerfa eft. Et ante-

quamillam deeidam , aduerto , in primis , viuram

elfe, propter folam dilationem folutionis, celfante

rationclucricefiaiuis.veldamnicmcrgentis'huiuf-

modi credita minoris emere : ficut enim venditor,

coneeifa dilatione folutionis pretij, deficiente ea-

dem ratione lucri cclfantis , Sc damni emergentis,

nihil poteft .abfque vfura,accipere pro ipfa prxci-

fa dilatione, vt eft communis Do&orum opimo,

quam tenet Nauarrus in fumm. Latin, cap. 17. a

»«W7.130. Caietanus in fumm.verb.vfura,notabili 1.

Gabriel,& D. Antoninus,quos citat Nauarrus ; ita

emptor horum chirographorum, deficiente ambi-

guitate,difficultate, & labore in recuperatione de-

bitorum,qux contincntjtempore.quofunt foluen-

da .deficienteque ratione lucri celfantis , Sc damni

emergentis.nihil poteft accipere, abfque vfura, ab

iis , qui illa vendunt pto ipfaprxcifa folutione an-

tieipata. v

Hoc pofito,& animaduetfo , fic ftatuo primo. Sifolutio debitorum , vel chirographorum , difhciliseft,vel ambigua, vel cum labore , Sc moleftiis obti-tinenda, licite, & iufte poteris, ob folas has diffi-cultates, abfque alia ratione lucri ceflantis , &damni emergentis, minori pretio emere, qu^tncontineant, tanti , quanticae difficultates arbitrioprudentis , xftimantur ; Sc quo maiores fuerintdifficultates,eo minori pretio emi polfunt.Ratio-ne etiam lucri celfantis , Sc damni emergcntis,mi-nori qnoque emere poteris prxdidta chirographa.ita Leffius tom. 1. de iuftit. Üb. x. cap. z 1. dubit.iS.num.65. Nauarrus cap. 17. num. 131. Caietanus infummaverb. vfura , notabili z. Gabriel»« ^.fentent.dift.11. quaft. 11. art. 3. dnb 4. D.Antoninus 1. p.tit.i. cap.8. §.3. & 4. MedinaC. dereft. <?«<«/?. 3 8.infinefr communiter Dodtores. Ratio eft.quia il-la moleftia , ambiguitas,&difficultas,& labor mi-nuunt pretium debiti, quod coritinent; cur enimtantum valebit cum difficultatecomparanda,qi ; amfine illaJDeindclucrum ce(Tans,& damnum emer-gens , recompenfari poteft per diminutionem pre-tij rei emptx , vt omnes fatentur , Sc nemo

IO.

negat.

Totum negotium , Sc cardp rei,eft, qnando ni-hil horum fubeft ; id eft , quando cefiat ratio u:;ricelfantis ,& damni emergentis, & non datur dif-ficultas aliqua , aut labor in recuperatione dtbüi .contenti in prxdictis chirographis, nee vlla am-biguitas indebitis illis conrentis. An tunc pofliclicite illa credita, Sc chirographa emi minori pre-tio , quam contineant? Et hac de re, partiraeft

opinio. r

Prima afferit, fi nihil horum fublit, polie taliaiura, & credita minoris emi (non quidem prxciscpro dilatione fc lutionis, quia id tunc vfura critpalliara , perinde enim tunc eilet , ac pro ac-commodan'one prxfentis pecumx , feu prxfen-tis pretij dati , accipere illud lucrtrm maius,quod chirographa continent; ) fcäl propter has

rationes.

Prima,quia talia iura,& debita contenta ip prx-di&is librantiis,Ceu chirographis, dum proponun-

tur

tl.