Lib.V. Cap.IV.
3S9
qui aliter inftrumentum fecetit,pcrdit tabelliona-tus officiurn,& inftrumentum ipfo iuteeft nullum,& contrahentes , vcl illorum haeredes illum pote-runtannullarequocumque tempore, & bona cumfructibus recuperare ä tempore contra&us,vtfuprädiximus.
Vbi tarnen confuetudo fuorit immemorialis,qüod gabella foluatur in tabula , Sc quöd nontransferibarur chirographus in- inftrumento ven-ditionis, valebit prxdictum inftrumentum fine tatranflatione , nee tabellio perdet officium non ob-feruans formam prxdicta: ordinationis dttlt librifrimiytit.yt.num.i^.^uia. confuetudo immemoria-lis facit ius. Sc priuilegium inducit, cap.fiper qui-bufdam , vbi glojfa verb. non extat. de verborumßgnificM. l.hoc iure. $ .dullm aqu&. ff.de aqua quot.& <tßi. I. 1. Cqui. fit longa confuetudo. Iafon in l. dequibus , ntim.+i. Sc Bartolus ibt , num. j. ff. de le-gibus.It. Et circahäc difpofitionem iuris Lufitani,multa:
dubirationes infurgunt, qua: ad tres capitales rc-duci polTunr. Primae^, an hxc annullatio contra-ctus, Sc priuatio officij , requirant iudicis fenten-tiam, tanquam vera: pcena;. Secunda, an poft mul-tos annos ä celebrarione contradtus decurfos, pof-fit quis folucre gabellam , ad vitandam peenamnullitatis ipfius contractus.&amiflionem fruetuumrei venditx.cum ipfa re ? Tertia, an annullato con-tractu per iudicis fententiam , teneatur venditorreddere pretium emptori ?>l Et ver6, fi loquamur de priuatione officij, non
cftdubium,hancpriuationem,&amiiTionem illius,efte veram peenam, & requiri fententiam iuris , vtineurratur, de qua re multa egimus in tomo z. De-calogi , ad prteeptum, & librum oflauum illuu. itadocet D.Thom. 1. i.qi<<tfl.6}..art.$. ad 3.SanchezÜb. 5. de matrim. di[p. 4. num. 8. & 9. & gloffa incap.fraternuas , in verb. cum angmento.i i.quaß.x.ibi, Pcena ion debetur ante iudicis fententtarn, quodetiam axioma eft commune Theologorum , Scvtriufque iuris Profeflorum , quod procedit maxi-ne de Jcenis,qux priuanr hominem bono aliquo,aut iure acquifito. Molina totn. 1. de iufi. diip.Sj.verf.ad reüquas verb pasnas, & diff.^S. verf. Quodattinet ad paenam amijfionu. Tiraquel. multis addu-ctis in l. ß vnquant. in prafat. num. 37 Cde refetnd.vendit. Probacur,quia ea priuatio officij imponiturtabellionibus in delicti fupplicium : ergo eft verapcena. nam poena eft lasfio vindicans, ac puniensdeÜctum", quod quifque commifit, vtait D. Au-guftinus , Sc habetur in cap. pmnitentia.de panit.difi.$. &eft grauis pcena, quia priuat feribas prx-cipuo virx alimento , ex quo vita illorum pendet;ergo non obligat in confeientia ante iudicis fen-tentiam ; duriffimum enim eilet, reos obligare, vtipfi grauiflimas peenas in fe ipfos exequantur;fatisenim eft, quod fint parati ad illas fuftinendas , fiaiudiceinfligantur ; neque enim verifimile eft,quod legis latores velint obligare rcos ad exe-quendas grauiffimas peenas corporales , in femet-' ipfos;quod aurem verifimile non eft, non eft cre-
dibile, l.Mtuiwjn princ.ff.de legatü 1.ji Idem dicendum eft etiam de pcena annullatio-
nis contractusjfimiliter enim eft vera poena, & iu-dicis fententiam requirit, vt ea annullatio in foroconfeientix obliget. Probatur,quiade fe eft grauispcena , cum obliget ad amiffionem rei emptx, Scfruetuum illius,& imponitur a iure, inodium con-trahentium , qui gabellas furto auferunt a Princi-pe j ergo requirit fententiam iudicis,qui illam exc-quatur : nee dici proprie poteft folennitas iuris,Fagundez. de Iufiitia, &c.
qua non feruata, actus, abfque vlla fententia,inua<-lidus in confeientia exiftat; quia , quando confti-tutio aliqua,aut ftatutum inducit actus nullitatem,in pcenam,& odmm celebiantis illum,talis annul-latio eft vera pcena impofita in fupplicium delicti,vt numeropracedenti diximus ; ergo requirit fen-tentiam iudicis, ita docet Sanchez , & omnes nu-mero pracedenti allegati. colligitur ex l.fenatm,ff.decomrah. empt. vbi dicitur , nullitatem contractu«eile peenam j quod docent etiam Petrus Surdusconf.x f 7. num.t,. Sc Gutierrez de turamento confir-mat.part.i.cap.14. num. 11. Sc cum fit poena tem-poralis, fententiam iudicis requirat, necefle eft, vtprobatum manet.
Circa feeundam dubitationem , partita eft fen- I f .-tentia.
Prima docet, initio venditionis contractu finefolutione gabellx , euadere contrahentes peenamnullitatis illius , & amiflionis fruetuum, foluto,poft aliquos annos , gabella: tributo. hanc tenetPhcebus Lufitanus tomo 1. deeif. 13. vbi ait, itafuifte iudicatum in fupremo Senatu Lufitanije an-no 1611. Et fuaderi poteft hatc opinio his argu-mentis.
Primö , quia lex edita ad vitanda inconuenien-tia, ceftät, cellante fine ; licet enim lex princtpali-ter edita proprer finem bonum,non ceiTct.ceflantefiue ; tarnen lex edita principaliter ad vitanda in-conuenientia, ceflat , cefTante fine, vt optimc pro-bat Sanchez Üb. 3. de matrimonio. dis~p.$. num.j.lex atitem harc prohibens poena nullitatis , contra-rius venditionis initos abfque folutione gabella;,eft lata principaliter ad vitandum inconueniensfurtorum huius triburi;ergo ceftantc inconuenien-te furti,per folutionem gabellaT,cc(rat difpofitio le-gis,& pcena illius.
Secundo , quia lex prohibens celebrationemcontradus fine folutione gäbellar, continet verampeenam, vt probatum manet num. 4 ergo eft lexpornalis, Sc tanquam poenalis reftringenda eft , Scftrietc interpretanda femper eft , vr potius non in-curratur pcena nullitatis , quam ineturatur ,/. cumquidam , ff. de lib. & poßh. reg. odia,ff. de reg.iurü.Baibofa ad l. fi conftante.ff.folut.matrim. num. 101.Peregrinus conf-iy n.\o.ltb.$.
Terti'6, quia folutio gabellac,quam fifeus requi-rit , fufficit, de iure communi, quod interueniatante.vel poft initum venditionis contractum, quiaper folutionem »quocumque tempore factam,fatisfit intentioni legis, qua» tantum vult, quöd fiieusdebito fuo gabellx tributo non fraudetur ; nonenim oportet verba legis captare, fedquamenteloquatur, animaduertere; ex textu optimo in l.pe-nult.ff.ad exhtbendum. nee propter figuram verbo-rum, legis mens deferenda eft, l.qmfquis mibi,ff.deverborum ßgnificat. leg. 3. ff. de adimend, legatü*§, conditio.
Querto, quia, quando nuüitas introducitur in!peenam vnius,& fauorem alrerfus, non habet lo-cum prxdicta nullitas , cedente altero iure fuo,quod etiam procedit, quando nullitas caufatur exdolo; quifque enim poteft cedere fuo iure, Sc con-tractu» bona: fidei , qui fuit in fraudem alieuiusiniti, poteft, volenre eo , cui factus eft dolus, fu-ftineri: iuxta Tiraquel. in l.fivnquam. verb.Rtuer-tatur.num.\6.& num. 39z. C. de reuoc. donat. Sciuxta gloftäm in l. mrifgent. %.prttor ait. verb. D0I9malo, de paVü. Ruinus conf.4%. num. iz. lib.4.Crauetta conf. 175». num.xo. Caualcan. de tutelü.n. 170. ergo faltem, fi gabella aeeipiatur a fifco.vclgabellario , cuitabitur pcena nullitatis contractu«.
Ff j QuintA,