I .

%(y.

278 De tranflat.domini'i per donationern.

}7

in vxores egimus , quae loca vide omnino. Maritiigitur , de iure Lufitano in nouis ordinär. Hb. 4.tit.fi 4 fine,non poiiiinr donare, vendere.aut aliena-nec licite,nec validc bona immobüia, fine exprcflovxoris confenfu,& non fufficit tacitus(de quo con-fenfu vide Üb. 1. decontrablibwingencre , cap.it.num.i.) idquc quocunque modo conrraxerinr ,fiueper contra&um dimidieraris , fme pcrcontra&umdotis,& arrharum , vt latc diximus lib.4. de vtndit.Depecuniis autem, & bonis mobilibus,fi quid do-nauerint mariti immoderate abfqtie exprelTo vxo-tis confenfu , attcntis facultatibus,& qualitate,te-nenrur fokuo matrimonio per mortem , vel fadtodiuortio cum dinifione bonorum in vita , in con-fcientia mariri, vel illorum hseredes , quidquid itaimmoderate donarunt . accipere in partem fuitertij.

Po.flunt tarnen mariti de iure , Sc confuetudinelicite , & validc , quia adminiftrarioncm omniumbonorum habent, fine vllo confenfu vxorum taci-to,vel exprertb, imö rcpugnantibus vxoribus mo-deraras donationes , & eleemofynas facere , quasjpc&ata qualitate,& facultate rcfta ratio, & admi-niftratio bonorum poftulat,ita vt non teneantur ij-las poftea accipere in partem fuam , Sc in his prx-ferre poretuntconfanguineos >& propinquos pau-peres, eiga quos infpedta pauperrate , & qualirateillorum liberaleres aliquanrulum eile poterunt,quam erga extraneos. Si tarnen mariri bona fibi,Sc vxoribus communia diffipent per donationesimmoderatas , ant fummpm aliquam immodicamdonarent in dotem (brorum, aut cognatarum abf-que expredo confenfu vxorum , tehentur ipfi , velhaeredes corum , eam accipere in partem lui tertijfolutomatrimonio,vel fadto diuortio cum dinifio-ne bonorum : ira Molinztomo z.de iuflit. dtß>.iy^.& LefTius tom.i.de iuftit. Hb icap.i i.dub.i 4.H.S7.Petrus Nziurtaltb.yderefiitut.cap.i. num 114. Etratio eft ,primo , quja (i id de confuetudine conce-dimus vxoribas,vt diximus num. 18.<2r 1 1 .ä fortio-ri id viris concedere debemus; irrationabilis enimefler confuetudo,qüae id vxoribus concedcrer,&vi-ris denegaret- Secundb,c[nia viri funt capira, & deiure habeiu adminiftrationem bonorum vbiquegenrium , cum tarnen vxores non habeant: dona-tiunculas autem, Sc moderaras eleemofynas faceread eos fpeftat, qui de iure habent praefatam bono-rum adminiftrationem ; & quidem cum matitihanc adminiftrationem habeant , Scillacarcantvxores, ratio poftulat, vt illi laxiores aliquanru-lum , quam illas intra fuam moderationem poffintefficere.

Quando ver6 alter coniux tenetur has donatio-nes,& eleemofynas immoderatas in reniam partemfuoTum bonorum accipere , fi airer fuperftes dirfi-cultates graue<>,cxpensafque & labores timet in il-lis comparandis, poteft licite vriraciracompenfa-tione , aeeipiendo ex parre contingente viro Tan-tum , quantum vir pro fua parre diffioauit, aut in-iufte, feu illicite donauit, &ea fumma detraeta iu-rare corara iudice orphanorum,autpartitionnm,eaefte bona , qua: ex defuneto remanferunt, & nonana. Air autem Nauarrus in fumma Latina.cap .17«num. iyj. fj tnacitoi haec non aeeipiat in partemfuam.teneri donatarios, vel donatarias , admoncrevxores, aut haeredes vxorum eius rei,vt vel ipfi fibioccultc compenfent, vel maritum,& hsredes illiusin mdicio cogant, vt id i n tertiam partem maritiaeeipiant. Si autem vxor effiecret has immodera-tas donationes, vel eleemofynas fm« confenfu ma-liti,dicif, non fuffiecre, fi perfonae donatariae, quac

illas ab vxoreacceperunt,maritum admoneant, vtfibi compenfet, quando vxor illas in fuam tertiampartem non |acccpit , fed teneri infuper praedidasperfonas donatarias exceflum reftituere roaritis,aut illius ha:rcdibus , quod notat etiam Molina to-mo i.de iuftit.dijput .17 f .§ .hac tarnen,ad finern. Ra-tio Nauarri,8c Molinx cft,quia vxores non habentadminiftrationem talium bonorum , atque adeönon folüm ipfx contra iuftitiam aduersüs maritospeccant, fed etiam perfonx donataria? ab illis ac-cipientes , & in hoc bene doeet Nauarrus ; non eftramen ipfe fequendus , cpiatenus infinuat, maritospeccare mortifere , non teneri tarnen ad reftitutio-nem pro parte vxorum,quando ipfiabfque illarumconfenfu immoderaras has donationes, & eleemo-fynas efficiunt; Sc confequenter non teneri folutomattimonio , aut fado in vita diuortio cum diui-fione bonorum eas in fiuim tertium accipere ; exeo fundamenro,quianon cenfentur lucraacquifita»nifi ea,qua; tempore diuortij inueniuntur; reliquavero potuit maritus validc , bene, vel male in vitaconfumere, quia ad illum fpedtabat omnium bo-norum adminiftratio. Eft enim iftud fundamen-tum Nauarri valdeinutile, quia maritus non habetius adminiftrandi , nifi in fuum, & vxoris commo-dum,alioquin non efler ins adminiftrandi,fed diffi-pandi; ac proinde , fi aliter facit, iniufte vxoremlaedir, & tenetur illi hoc damnum,ac laefionem in-iuftam reftituere,accipiendo illnm fairem poft mor-tem in partem fi^iam. ita Leffius tom. 1. de iuftit.Ub.i.cap.u.dub. 14.wxw.88.

Animaduertes tarnen , fi maritus de confenfuvxoris ludat, Sc aliquid ludo perdar , vel lucretur,fiue mobile , fiue immobile , damnum , & hierumcenferi commune ; eft enim ludus contra£his for-tuitus, quo quis poteft perdere , & lucrari j fecustarnen dicendum, fi vxor non confentiat tali ludo,Sc contractu)", neque enim renetur confentire , li-quidem per illum confenfiim rem fuam periculoexponit : ita communitcr Doitores, & Leffius r*-mo i.deiußit.lib.t.cap.xi.dub. 1 4.»«wj.88.

De donationibus fa£tis ä maritis coneubinis eftdubium , quid dicendum ? Cert£ de iure Lufitanonoua; Ordin. lib.^.tit.66. fi maritus quidquam de-dit coneubinis, vel alteri mulieri cui carnaliter fitaflFc(äus,fiue mobile,fiue immobile illud fit, poteftvxor illud repetcre in iudicio , Sc res fic reperira fittota infolidum vxoris ,&quoad vfum ,& quoaddominium, hanc autem litem intendere pofluntvxurcs ipfis coneubinis toto vita tempore , quoipfac coneubinae fuerint fub poteftate virorum : fiautcm iam feparatae fuerint, vel per mortem viro-rum.vel quocumque alio modo, litem eis intende-re poterunt vxores inter quatuor annos comple-tos a die feparationis,non poft illos. Mottuis verovxoribus,filjj illarum,velfilise,afcendentes,vel de-feendentes eam coneubinis litem intentare pote-runt , intra quatuor annos fimiliter completos adie mortis vxorum , non aliter. hacc de foro exter-ne Et in illis verbis noftrar ordinationis, aliquid,fiue mobile,fiue immobilt,Sc in generalirare , qua lexordinationis loquitur, viderur etiam comprehendipeeunia , quia appellatione mobilium continetur,iuxta textum in Authent. denuptus , §.ßvero vni-uerfa,cell.tr.^. ibi, inpecuni)t,autalijs mobilibus , Scita docent Gzmzdecif.1i6.num.41. Thefaur.Pede-montanus«JVo/^i(to.»»»».i. Menochius confil.407.nmm.y & 8. Barbofa in additionib. feu remiflionih.Ad bunc locum, verb.aliejuid mobile. Caualcante de-cif.$.num.i$.part.i. Ceuallos commun.contra com~tnun. qu*ft.$ 1 z. num. 1. Mantica de conieüur.vltim.

volunt.

1S.

'

1?.