Lib. 111. Cap. VI.
^35
confiderari prxcifa'a malitia morali ipfius operis,& circa illa valide'pacifci pro prctio arbitrio pru-dcniis congruenti, quod non excedat pcricalum,laborem, & damnum cui lc «xpouit. —•
4. Medina tarnen citatus ait.patrato opere malorcncii promillbrem pretij illud foluere, ex fidelka-tctamcn,'.non ex iuftkia, Sc aJdit non poflc patra-toietn fceleris in con(c:enria illud rentiere, fed te-neri illud ei ftatim reftituere , nee ab eo pofle aliotitulo retinerj, nifi ex liberalitate ei donetur. Fun-datur Medina,quia opus turpe inuendibiLe eft : fal-litur tarnen Medina, quia, vt iam diximus hie,nonvendkur turpitudo actus , nee operis malitia , neepafekur circa illam, hxc enim turpkudo,& malitiainuendibilis eft., & nemo fe ad illam obligare po-teft, vt ftättm dicemus, fed vendkur labor ,indu-ftria, peticulum vkx , Sc honoris , cui fe patratorexponit , qux omnia vtndibilia funt, Sc circa illaoontrahere, Sc paeifei homines poftunt, Sc aliundecum contraetus fit ex vtraque parte onerofus, tarnex parte promillbris peetij, quam ex parte promif-fatijjfeu patraroris operis, fequitur, vt patratoope-re vtrinque obliget, non ante patrationem illius;ac proinde fequitur non teneri parratorem illius il-lud in confeientia reftituere, fi illud poft patratio-nem accepk.vt exprefseait D Thomas i.i.quaß.62,.art.$.&auteß.^i. art.y. incorpore, vbi dick portere-tineri id quod proprer opus malum , eft aeeeptum,eenerique proinde ex iuftitia promillbrem pretij il-lud ei redderc poft patratum opus , non antea. Itacommunitet Dolores , Sc fpeciatim Leffius cira-tus dtft. tom. 1. de iuft.Ub.t.cap.ii.dub.^. $. Hincfequitur.
- Secunda fententia negat, quam i'udico probabi-
lcm ; docetque hxc fententia cum , qui aliquidpromittit pro apere malo, nee ante, nee poft patra-tionem fceleris teneri ad promiffionem,im6 teneriipfum patratorem pretium reftituere, etiam poft, 1 patrationem aeeeptam. hanc aliqu! fequuntur Do-Chores, quos citat pro illa Couarruuias ad reg.pec-catttm i.part. §.1. num. 9. & ex Theologis illam fe-quitur Medina C.dereßquaß.i%. verf.inoppofitum.Durandus in $,difi. $9. quafi. 4. quam etiam pro-babilem dicit Lcilius allegatus , & magnum prxfi-dium habet hxc fententia in l-fipl a gijff- de verhör,ebligationib. vbi fic dickur,y? plagq faciendi, fatti-ve, caufa coneeptafit ßipulatio, id eft, promiflio,<«£initio non valet. quibus verbis aperte decernit pro-miflkmem pro caufa turpi non valcre , etiam ipfarc turpi patrata ; & in l. gentraliter , ff. eodem. ibi,generaliter nommiu turpes ßipulationes ejfe nulliusmomenti. quibus verbis lex reddit irritas eas ftipu-lationes, & conuentiones,& inhabiles reddit per-fonas ad contrahendum circa res turpes, & cumperfonx fint incapaces de iure ad contrahendum,fequitur quod nullker, & inualidc contrahant, vtaitLefliiJS citatus.
£ Scd ad huiufmodi leges refpondere pofTumus,&
ad alias fimilcs, illas ita aeeipiendas eile , vt figni-ficent non valcre rales conuentiones ante factumopus ; neque etiam poft factum dari ius petendipromilTum pretium in foro externo, non efle ta-rnen illarum fenfum tollere obligationem natural^,qux ex huiufmodi promiflionibus oncrofis oritur.Prxterea ad legem plagij dicendum eft , illam in-relligendam effe, quando ipfa promiffio poft rei ef-fectum, facta fuir, quia tunc maxime videtur fieriintuitu ipfius turpirudinis ; deindc refponderi po-teft iutelligendum eftc de promiflione relata adipfam turpitndinem actus, fiue ante, fiue poft ipfiuspatrationem facta fit ; quare^ non obftantibus his
teftibus implendim efTc ex iuftitia eam promiilio-nem, conuenrionemque, liue antecedentem , fiuefubfequentcm, Sc eadem relponfio danda eft etiamad pra:f atam legem generaliter ,ff. de verbor. oblig.quatenus fic ait, genenditer nouimm turpesßipu'.a-nones nulltm ejfc momenti , velutfi quü hormcidtnm,velfacrtlegiurnfeJaährHmpromirrai ; fed & officioPratorü comwetur.ex huiufmod. obligationibm attw-nem denegari, Sc ad legem pulla ,C. depnüis , ibi,Patla, qua contra leges , conßitHtionefoe, vcl contrabonos mores fiunt, nnüamvirn habere, wanbitati iuriseß. Vnde inferes , (i nullam vim habent, nulliuf-que funt momenti. Ergo id quod ex vi talis pa&iaeeipkur, non effickur aeeipientis , ac proinde eftreftituendum.
Nam omnes leges citatae, & aliae fiiniles, qus pa- 7»&a tuipia irricant , aeeipienda- funt, vt relata; adturpkudinem adtus, circa quam paeifei nemo po-teft , non vt relata; ad ciicunftaniias illius ä turpi-tudine prateifas, vt diximus, Sc ideo pacta irrkantin ordinc ad turpkudinem, & malitiam actus, nonin orüine ad illius licitas cireunftantias; in foro ta-rnen exteriori non reeipitur actio patratoris circapretium, fi ei non fit folutum , quia pra:fumiturconuenille cum promiilbrc circa malitiam, & actusturpitudinem, non circa licitas cireunftantias; neeconuenit patratoii talis actus eam actiotiem in in-dicio intendere.quia fe prodit, Sc loco pra-mij,fu-rpendium aeeipiet: leges enim, Sc legiflatores noncurant has fubtjlitates , Sc diftinetiones , quas cu-rant Theologi dum veritatem inquirunt. Non ta-rnen ipla; leges irtkames tales conuentiones, Scrurpia pacta reddunr irriiam aequifuionem rci extalicaufi, nee faciunt aeeipientem inhabilcm Scincapacem , ad comparandum cius rei dominiumpoft patratom opus, fed tantüm decernunt, vt an-te patrationem upetis habeantur'illa pacta pro in-ualidis, Sc nc ex illis oriatur aliqua actio , & obli-gatio ciuilis in iudicio, ita docet Lcfllus tom. 1. deiufl Üb. i.cap. 14. dub 8. num. 56. p.ß medium.Couarruu. adreg. ptecatum part.i. §. 2. num. 6. 8calij. Et confirmatur, quia huiufmodi leges, einliescum fint, non poiTunt iiritarc obligationem iiiamnaturalem , quae ex talibus pactis , opere cornple-to, oritur: ita enim leges pofiriuae, quantum fie-ri poteft, funt intetpretandae, vt ius naturale nonlaedanr.
Circa feeundam partem tituli huius capitis re-, 8.fpondeo,/>nme, omnes illas promifflones clTe iurenatura; irritas, quarum impletio etiam venialkereftillicita, quia nemo poteft obligari ad peccatum, Scconfequenter ctiamfi iuramento confirmentur.funtinualidac, & non obligant, quia iuramentum noneft vinculum iniquitatis : patet ex his, qux dixi-mus lib. 1. de contrablib. ingenerecap.16. num. 4.docet Molin. tom. 1. deiußit. diffut. 149- Lefliustom. \. deiuBit. lib. z. cap.iS. dub.* num. xi.Sanc.ltb.i.de matnm. dijp.^i.num.i. Azor part.i.lib. 11. cap.j. §. prima eß.
Iure autem pofitiuo, tarn ciaili, quam canonico, 9.,irritx quoque fiiot» & inwartf* omnes premiffio-nes, qux prxbent occafionem peccandi, veluti fipromittasalicpi , quod in poftetum circa contra-ctum recum initum.non tencatur de furto,dolo,autiniuria, Sc qualcs etiam funt illx, quibus teftatorespermittuwt, Sc concedunt tutoribus, & curatori-bus filiorum fuonim, vt non teneanturde d<>lo , Scdamno, quod commiferintin adminiftratione bo-norum filiorum , &'idem dicendum eft He dominiscocedentibus oeconomis, & procuratoribus fuis,vtnon teneantur de codem dolo,& darfnno in admini-
V 4
ftrauone
.