Lib 11. Cap.X V.

211

fua. hinctenent Medina C. dercß. gw<*/?. 18. Sco-tus««4 di-ß. if. qu&ß.i.§. defecundo. Gabriel, ibi-dem cju&jl. 14. art.x. in fine. Adrianus m 4. quaß.i.de pr<tfcript. ptg.i66. At vero Anron. Je Butrio *«cap. vigilanü, de prtfeript. dicic in foro confeien-tia; rencri , non in foro externo ; illorum funda-mentum eft , quia leges prxfcriptionum fancitarfucrunt ab "mperatoribus, Principibus & Iurifcon-fultis, praeeipua intentione , & finr in poenam ne-gligentia: dominorum in procurandis rebus fuis :vbi igitur eulpabiiis negligentia nondatur, nondabitur poena praeferiptionis : nam vbi non eftcul-pa , ceflät poena ; quam ob rem is, qui per legespraeferiptionis aliquid obtinuit, tenerur in con-lctentia illud reftituere , fi termräo praeferiptioniselapfo fibi conftet, rem efte aiienam , & domi-num ipfius non ruiilc negligentem in procurandate fua.80. Secunda fententia negat , aflerieque rem legiti-

me praeferibi clapfo termino pra:fcriptionis per le-ges definito, non foltun , quando dominus illiusfuit negligens in ea procuranda , & conferuanda,fed etiam quando nultam negligcntiam commifir,ac proinde , non teneri illam in confeientia refti-tuere , fi poftea fibi conftet non fuifTe negligentemdominum illius, Ted diligentem, nifi prior domi-nus per iudicis fententiam reftituatur in integrum,hauedocent D. Thomas quodltbeto \>.art.i$ Syl-uefocTverb. pr&fcnptio. 1. num. 1 j. Panormitanusin cap. vigÜAnti,depr&fcrtptio. Couarruuias ad reg.poffeffor.part.y §.1. num $. vbi more fuo multos,Sc multa iura pro ea inducir. Sotus üb. 4. de intttr.eju&ft \.art.i. Leffius tomoprimo, deiuß.ltb. i-cap.6.dub.ij. num. yo. §.vnde. Probatur prtmh ex/.}, ff.devfucapion. vbi definitur vfucapio , feu prarferi-ptio , effe dominij acquifitio per continuationem tem-pore legedefintt », vbi nulla mentio fit negligentia?domini prioris ; affirmare autem eam fuille men-tem legiflatorum, id plane diuinarc eft , noninyeritatem collimare. Igitur elapfo illo tempore, Sctermino, non tenetur is > qui bona fide , Sc Omni-bus requifitis praeferipfit, rem reftituere priori do-mino. SecHtidb , quia nee leges canonici , nee le-ges ciuiles praeferiptionis , meminerunt vnquamralis negligenriae, Ted loquuntur abfolutc, & inde-finite affignando tempus necefTarium ad praeferi-bendum, & nunquam meminerunt, eam temporisliraitationem fünfte ftatutam in peenam negligen-tia: dominorum, fed ob bonum publicum, vt celfa-rent Utes, & contentiones, /. cnim 1. ff. de vfuca-pion.itz dicitur,S(»wo publica induÜa efi vfucapio, ntdiu, & fere femper incerta effent rerum dominia. Scl. vltima,ff. pro fuo concefla dicitur , vt aliquandolitium ceffet finü. Principes autem perfuas legesiuftas , & rationabiles poffunt priuare fubdiros refua abfque culpa, quando bonum commune, Sc pu-blicum regimen Reipnb. id poftulat. Tert'tb, quianifi ita eflet, cum difficillime poflit fein* an com-miiTa fuerit negligentia a priori domino, & quantafuerit commifla, plena res foret ferupulis, Sc irrc-ducibilis adpraxim, ac proinde perpetuum fenaina-rium innumerarum litium inde oriretur , nifi le-gibus prasicriptionis tantarum litium occafionibusfuerit oecurfum. Quarto , quia lege pcenali nun-quam amittitur dominium ante iudicis fententiam,vc eft communis Do&orum fententia. Accedicqu6d ex natura fua talis negligentia femper eft ve-rtialis ex parre priorum dominorum , & rariflimepoterit efte mortalis ; venialis autem culpa nonmeretur tantam peenam, vt homo oblationc rcrumfuarum, fiepe magni momenci, puniatur.

Ire fe habent huiufmodi opmioncs. Prima ni-hil , aut paium probabiliratis haber ; fundamentaillius ex fuooamentis huius (ceundae foluta raa-nent. Neque obftat, fi dicas pro prima opinione:nemo fme culpa debec priuari rc ma ; ergodebet inlegibus prsfcriptionis intci cedere culpa ex parredominorum. Refpondeo enim id verum eile , nifiratio boni communis aliud reqnirar, vt fir in pro-pofito negotio, nee obftar etiam,fi ica diras : Fun-damentum prasferiptionis eft bona fides; ergo lub-lata bona fide fubuertitur , Sc cornut pixfcri-ptio. Refpondeo non tolli bonam fidem praeteri-tavn, ex eo quodtranfacto termino ad pra-fenben-dum feiamus rem fuille aiienam, quia tnnc perleges, & iuftiffimum ins res eft fua, licer anteafuerit aliena , vrgebis eriam efiicaciter. Si iudexadiudicet litem alicui rerrio per fententiam , qua:nitebatur in prarfumpn'one , & fundamento falfo,iftetertius tenetur poftea ad reftitutionem , feien«rei veritatem ; ergo etiam ille , qui elapfo termi-no ptzferiptionis, feiens poftea veritatem , hoceft, feiens dominum rei , quam poflidet , tiänfuifTe ncgligcnrem ineare tuenda , & procuran-da , tenebitur eam illi reftituere , quamuis ex vilegis pra:fcriptionis retineat. Refpondeo negandaillationem , quia leges praeferiprionis non nitun-tur, praeeipuein prasfumptione negligentia?, tam-quam in fundamento, vt iam diximus , fed nitun-tur in bono communi Reipublicx , vt fupti di-ximus. Et quia iudex per fententiam fuam nonintendit transferre dominium rei in illuni , proquo fententiam profert abfolute, fed foüim exfundamcnn's fibi propofitis , Sc iuridicc probarte,declarat, rem pertinere ad illum : vnde fi funda-menta funt falfa, quocumque tempore falfs jn-uenianuir, tenetur ille , cui res adiudicata fuir,eam reftituere, nee eft tutus in confeientia, li renreftituat. At Principes per leges pratfeiipifioriisintendunt transferre dominium abfolutc in cum,qui legitime , & bona fide rem prarferipfir , iy ■ defficere poffijnt ob bonum commune, tttdixinius}quare quamuis poft exaetum terminum praeferi-prionis veiicas pateat, partim referr, quia, abfo-luic loquendo , iuftam caufam habuerunt ad illudper praedietas leges rransferendum. At iude^ nul-jam iuftam caufam habet ad adiudicandam rem al-ten, nifi folam iuftitiam,& veritatem ; quare ea rc-perta tenetur ille , pro quo fententiam dixit , remreftituere, Sc fic femper ex fua natura fententia eftconditionatapendens ä veritaterei : at leges pra:-feriptionis funt abfolutae, Sc minime pendentes anegligentia dominorum.

Et ideo leges pra?fcriptionis non folüm transfe-runt dominium vrile, fed etiam directum , idquetarn in bonis immobilibus, quam in mobilibusjleges enim, Sc canones abfolutc loquuntui ,& nondiftingnunt inrer vtrumque dominium j quare vbiius non diftinguit, nee nos diltinguere debemus:ita docet Couanuuias ad reg. poffcffor , pan. 5. §. 1.fine LtSiastom.1.deiuß.ltb. 1.cap 6. dub.\j.n.\i,patetque ex cap. 5.4- & 6 - depraferiptio. Scexcap.clerici i6.qH*fi.i. vbi dominium acquifitum perprasferiprion^m appcllatur^o^y'rf^ • rändern excap.placuit 1. & 1.16. «\utß.\. & ycro fundamentanonnullornm Iurifperitorum, qiu contrarium te-nere voluerunt, diftinftionemque induecre interdominium vti!e,&direa:um,egregic foluitCouar-ruuias citatus ditt.$,\.num.i:

Prdfcrl

%.l.