Lib 11. Gap. X.

*$•

14.

«J-

n»>n licebit etiam Dynaftis, Sc fuprcmis Priflcipi-bus in propriis criam pollcfiioriib'js, modocauea-rur detrimentum vicinarum, & ftmilitcr vnufquif-que poptilus vcnationem in locis publicis Uli ter-ritorij non potcrit prohibere extraneis,quamquamhma ius Lufitanum abfque facultate Rcgis nemi-ni liceat facete, aut inftituerc defenfas , quas Lufi-tanc dicimus Coutadtu ad vcnationem , pifeatio-nem, aacupium, paftinationem, lignationem;quodtarnen non tollit.quin vnufquifque poflit fua pra:-prsedi&a prasdia fepire, & poft fopimentum ab in-grellu alios prohibere,nifi paftus fit omnibus com-munis , quia tunc non potent, nifi de confenfuomnium.

Animaduertunt tarnen omnes Do&ores , Sc be-ne quidem, deberc omnes , etiam Principes, quihuiufmodi coutadat inftituuiK , cauerc , & proui-dere , ne ex multiplicatione , & immunitate fera-rum in iis locis vicinar portefliones detrimentumaeeipiant, quod in fahibus non circumfeptis vixprxftabunt, Sc fi eadamna non virentnr ,veneri adillorum reftitutionem , nee e(Te abfoluendos fi re-ftitucre aolint. Immo addit Nauarrus cap. 17.tmm.xi^. illos non fufficienter confulerc fuas con-feientis per propofitum teficiendi omnia damna,fed omnino obligari ad temouendam caufam ra-lium damnorum , & teficiendum damnum , quodquidem reguhriter verum eft, qnia'propofitum re-ftituendi damnum , neminem deobligat a reftitu-tione damni illati, Sc aeauenda iniulla damni illa-tione in futurum.

Hxc tarnen do&rina de reftitutione, cV obliga-tione cauendi damni illationem non obligat , neeprocedit, quando domini pofleffionum vicinarum,qux damno funt expofiti, confcnfifTent, fiue gra-tis, fiue per viam contrarius in ipfam inftitutip-nem Coutads , faltufve exempti ä libero iure ve-nandi, aut Princeps illud inftituilfet in terra,quam«b hoftibus occupafTet, antequam alij ibi pofleffio-nes, vel intra id fpatium, vcl circum circa (brtiren-tur ; nam fi poft faitam h/.uc inftitutionem dentur!bi|iam agri aliis diuifi , Sc aflignati ; iam cum eoonere, & fernitutc tranfirent ; atque adeö multumreferet obferuare qualis fuerir prima loci immunisa libertäre venandi inftitutio. Re&e animaduer-tuntetiam plcrique cum Nauarro cap. \j.num.i 11.Sylueftro & Caierano verh- venatio , Sc Soto vbiJupra , non efte decemendas acerbas peenas vio-lantibus immunitatem talium locorum, quod n de-cernantur ad terrorem, non efte exequendas, nee äPrincipe , nee aiuftitiar miniftris, idque fub reammortali,nifi in aliquem fa»piüs relapfum, & leuiorasemedia contemnentem , & ratio eft , quia eaviolatio, nee eft » nee aeftimatur excefliis no-tabilis.

Illud tarnen hJc non iniufte omittendum. Eumqyi iniuftc prohibet alterum a venatione , pifeatu,aut aueupio in faltu , agro , mari,aut flumine , vbiliberum ei erat tale exercitium, peccare mortiferc,Sc ad reftitutionem teneri, quia iniun'ofa , & dam-nofa eft talis prohibitio , illampatienti : tantumverö reftituere tenetur , quantum aeftimetur fpes ?& probabilitas boni euentus venationis, auc pifea-tionis, deduftis expenfis, retitim, temporis, & la-boris , quas venator', aut pifeator erat facturus.Probat hanc dodtrinam textus expreffiis in l. fi i a .ilurn retis, de attion. empt. &vtnd. vbi docetur, fiiaftum retis quis emerir, vt faepeßt, & reßc ia&a-ri pifeator voluerit, incertum huius rei xftiman-4nm efle ; par autem ratio eft in noftro cafu, inen-»is refolwtione conueniunt, Couarryuias ca$. 17.

175

num. 1 ia.Sc plures alij; fed videtut eigtauicerob-ftarc lex, cjutdam, §. plane ,ff. ad legem ^\filiam,vbi Vlpianus ait ,fi quü rumpat retia a pijcatoribwextenfuad capieudospifees, nonpifeinmy qui ideo at»pti non funt, fieti eflimationern, cum meertum fuerit,ancaperentur; idemque eft iu venatoribus Sc in au-cupiis dicendum, quo textuperfuafus Paulus , Ca-ftrenfis, & alij iure periti aiunt, nullam deberi re-ftitutionem ob hierum eo modo impeditum ; Dc^-«Stores vero noftrs partis varios intellcäus huictextui aflignant, fed illis omnibus omi(Iis,puto ge-nuinum eius fenfum Sc conciliationerneum di£l.lc'gttßiattwn, cui viderur contradicere , in hoc con-fiftere, quod non negat faciendam arftimationemincertx alea: pifeationis; fed pifcium,qui capti nonfunt, ficut etiam in l.fiiattum, non dieuntur sefti-mandi pifees, fed incertus euentus illiusiadlus. Ita-que obferuandum cftauctoresillarum Icgum fubti-Ijterdiftinxiue inter iftimationempifciuin.qui ca-pipoterant, & inter a:ftimationem illius alea; in-certx , & in leg. ejuidam , negari xftimandos elTepifees ; in lege vero fi ittttum , doceri aeftitnandumeile illud incertum , quod erat pretio aeftimabile ;qua: difpofitiones ncquaquam contraria: funt, nifi'yelis dicerc arftimationem ipfius alcar eoineiderecum xftimatione pifeium probabiliter capiendo-rum, id enim falfum eft. nam pifees, qui probabi-liter capi pofient, non tantum valent, ac pifees,qui iam ab aqua extra&i eflent, & in poteftate ha-berentur ;ergo fpes , & probabilitas incerta illoscapiendi, multo minus valet quam Uli capti vale-rent, atque adeö a:ftimatio huius probabilitatis, feuhuius incerti, vt textus indutäi loquiintur , diueifaefte debet ab ajftimacipne pifeium. Si tarnen pi-fees fpeftarenturpiffcise, vc üibfunt tali ajeac , co-ineideret vtraque sftimatio ; Ccd non ita fpeftan-tur in illis textibus, cum in lege, fi *4ff«J»,sftima-tio pifeium ab aeftimatione illius incerti exprefsicjiftinguatur,

Ratione inftrumenjorum prohibentur multimodi venationis aueupij & pifeationis , ob publi-cam vtilitarem, ne auium , & animalimn fpeciesextinguantur, quos videre poten's in Ordinationi-bus Lufitaniac lib.^tit. 88. veluti captare perdice?fidis voeibus, pifeari retibus minutiiiimarum pla-garum, par quas nee minimi pifeiculi elabantur, &aliis modis inferuientibüs magis ad auaritiam , Scadextin&ioncm animaliura, qujm ad propriarn rc-creationem & vtilitatem.

Capvt XI.

Qux culpa,& qua: reftituendi obliga-tio per prohibicam vcnationem,aueupium, & pifeationemineurratur.

I CulpA, qu* contrahitur per venationtm, & pifea-tionem vetitam ratione perfont,, tempore , 0*inftrumentorum, regulariter loqttendo , eft ve-nialis , & nullam inducit obligAtiontm reftitH'tionti.jQuidfipifcandi gratia mittantur infimnina resvenenata qnt aquat corrumpant, & pectra oc-eidant. ibid.

x Vctmio animaliumvagorHm infitndo , vtlpr*-dio, aut fjlua altera, quatentu peccatumfit»& QHattniu ad reJlitHtionem damni dati obli-

P 4 l«>

l£.