L)b. II. Cap.II.

147

XI.

ifcirum , qx?a incolx »Hamm , ( vt rumore fertur)fe folcnt ad inuicero furari, vt Lufitanis vcndan-tar. Cum igitivr illc rumor circumfcrattir , quodmulri ex iis per iniuftitiam, & iniqnas legcs|in fer-uitutem veniant; difputant viri docti, & timorari,anlicita fitillorum negotiatio , & mercarura ? Etqui dem Thomas de Mcrcado Hb. 1. de coutraSibmcap.\\. refoluir audacter mercatorcs Hifpalcnfcsnauigames a 4 promontorium Arfinarium, hoc eftCaput viride, quod dnodeeim infulis conftat, qua:olim Hefperides dicebanrur, hodie infulx Capi-tis viridis "ocantur , auc ad alias partes illius orxmaritima: ad nundinas maneipiorum mortifercpeccare, & in ftatu damnationis eile , idqu« ob 111-mores!& rationes num.G. commemoratas ; &ean-dem etiam opinionrm tener Molin. tom. 1. de iuß.trait.z. dt/p. $). cotcl. *.pag. 1S1. FundamentumMolinx eft , quia mortiferum peccatum eft contraiuftiriam,aira onere reftirutionis emere illa.de qui-bus verofimilis eft prxfumptio, an fit iufte compa-rara, iieue lethaliter etiam peceat contra iuftitiametimeodem onere reftituendi illc , qui emit ea , dequibusdubirat, an furto fuerit vfurpara ; quate fifine certo examine id emat, quin ei de veritateconftet, (ine dubio peccabit, &c ad reftiturionemtenebitur.

Sir tarnen noftra certa conclufio. NauigatioLufitanorum , & Hifpalenfium ad hoc commer-cium , Sremptionem horum maneipiorum viridispromontorij eft hodie licita , abfolutc loquendo.hxc caret audtoribus, quia pauci de bis huius terra;maneipiis in fpecie feripferunt ,& iis , qui aliquidde illis feriptis mandarunt , defuit vera informa-tio. Probatur tarnen rationibus effic.icibus, quiaReges Lulitanix piifllmi, & iuftiffimi conuenien-tibus legibus, ordinationibufque, prxhabita fxpelonga coufultatione virorum litcratorum probatxconfeientix prouiderunt p J pccatis, i & periculis con-feientix fuorum vafallorum, qux in hoc commer-cio,& emptione horum maneipiorum poterant ac-eidere. Et mihi conftat fxpe , hac de re in hoc re-gno Portugallix dcliberatum fuifle in tribunalimenfx, regia; confeientix , & nunquam finde pro-hibitum , ( rc iterum , atque iterura examinata)tjilc commercium. Narrantque, qui id feire pote-:.int, ftatiitum fuillc fxpe a Regibus Lufitanix, vtdiiigcnter per perfonas doctas,& fanx confeientixrxaminaretur, quo titulo , qua iuftitia ^Ethiopestarn hi, quam Angolani, & Manicongici in ferui-rutem veniant, Sc cautelx adhiberentur.quibus ob-feruatis tutohxc maneipia emi poffint. Peculiari-ter autem circa ßrafilios tulit Rex Sebaftianus le-gem anno 1570. quafufScientiflimejprouiderur,necorum libertas circumueniatur. Sed an huiufmodileges , Sc cautelx exakte obferuentur , non mihiconftat, fane facile inuenirentur integri miniftri adexaminandos hos feruituris titulos.qui officio tan-ti momenti debite fnngantur. Nee Reges Regum-que miniftri officio fuo fatisfaciunt condendo le-ges, quamuis opportunas, fedtenentur infnper cu-rare, vt executionimandentur. Mulcumfauet luu'cnoftix conclufioni id quod narrat Ioannes Petrus\hffeus fftßoriarttm [ndicarum IIb. 1. pag. r. intern■A. qui loquens de moribus incolarurn capitis Ar-finarij, quod nos hodie Caput viride vocamus , Scde incolis harum infularum , & regionum. Ita aitinter alia multa. Mutant fnbinde loca , non per vi-cos, ai*t.oppida , fed per familiai plerumque diß'erß,etqiui-fiumliA ßpe inter fepropter inoptäm de aqua-Tione-, & paßnatione decertant. infeiix gtnm bomi-mm,(K- fernuuti natum. Et poft pauca, Cum ij* tgi-Fagundez de Iuftitia,&c.

turpercaptiuos agi captum eß,& depoßtaferit*te>cO'gnitA fioßrorum iitßitia commercium cum LußtanUapertum efi, hberaqueftcultatefaila, cum veße va-rq generü, & varijs domeßici vfus inßrumentü.ebnr,& aurum,& mancipii permutabaiit. Ex quibus ver-bis MafFei notabis iam apud illos fuiile maneipiaanteqiiam commercium haberent cum noftris Lu-fitanis, qux vendebant , & pro aliis ac cum aliisrebus permutabant ; notabis etiam indicafle hisverbis Maffeum caufam, ob quam ca maneipia ha-berenr, eile bella , qux inter fe habebant propterpaftinatienem , & aquationem, & propter aliasetiamcaufas : non ergo Lufitani mercatores fue-runt in caufa, vt ipfi fierent maneipia. Vocaturautem tota hxc regio hodie Guinea , ä Genne vr-be celeberrima illius, ad fauces ingentis fluuij Za-nagx impofita, ad quam propter loci oppominita-tem negotiatores vndique confluebant,tefte eodemMaffco allegato.

Debent tarnen mercatorcs in Guinea commo- *2,«rantes diligenrer examinare ius , quo quifquej€thiops pro feruovenditur : deinde illi, qui hincex Lufitania in eas partes commeant , & ex manuillorum , qui inibi commorantur, jEthiopas coif-munt, debent aliquantula diligentia inqm'rcrc , anreifte titulus feruitutis cuiufque fit qualificatus,iuxta mores illarum gentium. Qui autem Oly-fippone illos emunt de nauigiis , & gregi-bus, qui indc ad nos veniunt, non funt obli-gnndi ad fimilcm inquifuionem , fed rationabi-lirer poftünt credere indc a Chriftianis mercato-ribus non afportati, nifi feruos , Sc maneipia bo-ni rituli.

Immo licet qnis ibi fibi perfuadeat in tantamul- 1 *.titudine illorum vnum , aut paueifiimos non bonitituli deuolui ; adhuc poterit de toto numero ali-quos emere, modo talem perfuafioncm non habeatde illis fpecialibus, quos emit. Si tarnen omninocredat magnam partem illorum iniuftx feruitutifühle addidtam, non licebit ei cum hac confeientiavllum emete, faltcm de manu corum, quos poifcC-fores e(Te majx fidei exiftimat. Nam de poteftateillorum, quos conftat bonx fidei polfeirores efte,qualcs fere femper crunt illi , qui in hoc Regnöhos j£thiopes emerunt, vel alio titulo acquifie-runt, poterit illos emere, quia poflcHor bonx fidei,habet ius retinendi illos , quandiuHon conftitcritfuiftc inique circumuentos , 8c hoc ius poteft ab eoemi cum onere faciendi diligentiam pro compe-rienda verirate arbitrio prudentis nccellaria, quo-ties eiuscomperiendx fpes dabitur; vnde non lice-bit j£thiöpem , de cuius feruitute ficdubitatur,re-moueri a loco, in quo veriras feiri poreft.ad alium,vbi ea fpes prxcidatur , quamquam talis fpes rarovidetur polfe contingere, co quod miferi^Ethiopcsa terris vbi ferui fadi funt, in remotiffimas adue-hantur: quouis tarnen tempore quo conftüerit ali-quem illorum in iniuftam feruitutem deucnilfc, \\.berrati fux reftiruendus eft, in cuiufcumqne pote-ftate. reperiatur , &fifitancilla , vindicanda eft iferuitute cum tota prole fua , reneturque ipfc malxfidei pofleflbr reftituere infuper omnes operas,damna, & nocnmenta^ntea£tx feruitutis; d veräbonx fidei pofleßa fuit, tenebitur tantüm refthue-re id in quo factus eft ditior.

Et ver6 hxc reftkutio operarum,.clamnorum, Sc ja,iniurix rfurpata libcuatis , fi non fit facta fer-uo viuo, facienda eft illius hxredibus , fi illoshabeat, vel expehdenda in fufFragia pro illius ani-ma, fi non habeat. Obferuent igitur diligenrerhane doiärinam confeirarij, maxime pro mercatOT

N * ribus,