Lib. I. Cap. X V. jy

14, Si loquamur de bonis aduenytiis, in qiiibus pa-tres habent vfumfrudum , filij vero familias do-minium , Sc proprietärem ; certiflimum plane eftfiliosfamilias nihil pofle de his bonis donare inrerviuos , nifi de confenfu expreflo patris , ne dumcaufamortis, & coiifequenter rieb de illis intcrviuos valide difponerc per quofeumque alios con-tradus : ita docent commtinker Dolores, Anton.Gomez ad 1.6. Tann, num.x 4. Caldas in l. fi cura-torem, verb. Ufii mim. 151. Molin. tom.z.difp.16 1.& torn.i. de mß.dijp.nx. Sancius hb. 6.de matrim.d'Jp-59. Bonacina de iuft.dijp. i. cjuttft.io. a ihm. 3.Iulius Clarus lik^\'§ do>iatio,quaft.6. num.i. Cra-Uctt&conf.$+.num'.tj'.&cb'?ifc)J.-poft nurn.i. verf.fedpoßto.Ratiocü, quia cum pater habeat in his bonisvfumfrudum , nihil poteft filius illi praeiudicarc,Jiiii de confenfu expreflo illius, tunc enim ceflatprxiudicium, qüia volenti & confentienti null»fit iniuria , millum pra:iudicium,feqniturque dein-dr non folum inualidc facere filiosfamilias , fi ali-quid ex his bonis alienent exprefse non confen-cientibus patribus ,fed ctiam peccarc grauiter con-tra iuftiriam,u" abfque prsefaro confenfu patris alie-Tiet filkis aliquid , & reneri ad damnum datum pa-tri in confrientia, iuxta Molinam, Bonacinamqueallegatos.I J. An autem, qui ludo aliquid lucratus fuita filto-familias contra rationabilem volantatem patris,dehis bonis aduentitiis, in quibus pater habet vfum-&nm,& adminiftrationem,filiuj autem dominium,teneätur ad reftitutionem faciendam,& fimili mo-do ad eandem reftitutionem teneätur ipfe filiusfa-milias, ilüs, a quibus aliquid lucratus fuerit, & anpraedida refticutio facienda fit filio victo in ludo,an illius patri, Sc an poft mortem patris faciendafit filiis, eft dubium, de quo vide Molinam tom 2.de iuft. tratt. 1. di(p. f 1 y.verf. Main* dubium eft , ScSalas de lüde dttb.9. num 4. vbi rem ita & bene, de-eidit Molina: ait enim in primis eos, qui aliquidlucrantur ludo a filiisfamjlias de przfatis bonis, adnullam reftitutionem teneri iifdem filiisfamilias,quia quamuis illi nihil pofllnt nee licitc, nee vali-de, de his bonis alienare, Sc patres poflinc repetercid, quod cales filij ludo , aut quocumque alio con-tractu in illorum prseiüdicfum fadum alienarunticoiirradus tarnen ludi eft validus , non folum proföro.confcientiz , fed etiam pro foro externo, nifieflefcijontradus ludi fpecialiter prohibiti, vt.efttaxillorum ludus in Lufitania , qui pro foro exter-noeft'inualidus, ob quem" nulla admitteretur con-cedereturve adio in foro externo ; quamobremproprer illud ius quod comparauit lucrans, & obli-gationem naturalem , qua ei ipfe filiusfamilias te-netur, ad nullam reftitutionem ei tenetur ille, quiab ipfo filiofamilias de his bonis aliquid lucratusfuit. Simili modo, nec filiusfamilias tenetur adaliquid, ei, a quo cum ftus bonis aduentitiis ali-^uid lucratus fuit, eo quod contradus iure naturalifuit validus > & vterque pro foro conleientia; te-netur alteri de eodem contractu: quod ad patremattinet, refpondet Molina, fi pater repetiuit in iu-dicio id, quod filiusfamilias amifit in ludo , quodpoteft efheere propter prsiudicium fibi factum in*♦ bonis, quomm'ipfc adminiftrationem habet, Sc ineodem iudicio fententiam reftiturionis obrinuit:tunc quidem tenetur is qui cum filio lufit, ei refti-tuere id quod lucratus ab illo fuit : tenetur etiam»lli in eo cafu prxdidus filius in confeientia deeuidione, fi ille reftitutionem fecit parenri fuo,quia vterque refpedu alrerius tenebatur contra-hentem funra reddere indemnem in coufeienuaFagnndtx.it Inftitia, &c.

de cali contractu, nifi velit prasdidus filiusfamiliasvti priuilegio legis concedentis fibi reftitutio-nem in integrum eius rci, quam amifit in ludo.

Quia tarnen ad bona aduentitia perrinent illi, jf.qua;, vti iam diximus,filiusfam.ilias aquirit propriolaborc, arte , opificio , Sc induftria (ua , dubirabicaliquis an de illis teneätur fuftentare patrem , fi jlfeegeat l Sc circa hanc rem breuiffimc has regulas ac-cipe. Inprimis quando pater ita eft pauper, vt ni-hil habcar, vcl ex bonis, vel ex arte, Sc induftriafua vnde poifit commode viuere, nifi ei filiusfami-lias aliraenra praeftiterit: tenetur in vtroque foroprsdictus filius ex legepietatis , & iuftitiac narura-iis alimenta fubminiftrare patri. ita Sancius lib. '6,de tnatrim.difl>.$9.Scd de his obligationibus parert-tum in filios, & filiorum in parentes fatis egimustorn.i. Decalogi lib. 4. quem vide.

Quod fi pater abfolute non eget induftrialibus \j %operibus filiifamilias , non poteft pater filiumcompcllerc, vt fibi alimenta adminiftret, Sc pote-rit filius e domo patris exire, operas fuas alteri lo-care, & fibi pretium locationis retinerc, dummodofilius de bonis patris non fuftentetur, fecus fi indomo, vel extra domum patris de bonis paternisalatur; tunc enim non poterit pretium integrumfuarum operarum fibi retmere : ita OrdinationesLufitaniac Ub.d,. tit.yy. num.16. Rcbcllus Itb. 1. decontraä. ingenereqmß.%. fett.1.nurn.i 1. Bonacinade iuß.dijp.i$. qutft. i.part-^. num. 14. Sancius al-legatus, Reginald. lib. 15. fett. 2. num. 1 rö. Ratioeft , quia filius non debet patri operas fuas indu*ftriales, nifi cum ipfo viuat, & in domo patris, velextra illam ä patre alimenta aeeipiat; debet tarnenilli operas obfequiales,qux confiftunc in exhibitio-ne honoris Sc reuerentis , & in opitulatione ne-ceffitatis, quando illam patitur , conrjrmatur ex /.penult f.de obfequijt. ibi, Ltbtri partmibw non Opt-ras dtbenty nifi Ulis egeant.

Ex quo fundamento infert Sancius allegatus 18.ditto lib.6. de matrim.dijp.19 num 6. fi paterfami-lias non egeat notabiliter operis filiifamilias, nonpofle illius profectionem in Indias impedire , &confequenter, fi filius velit in ftudiis fuis expenfisali, non pofle a patre filium impediri, quia id ni-hil aliud erir, quam hominem liberum cogcre fer-uitutem feruire , contra leg. 1. ff. fi quü a parenttfuerit manumijfus. Imo fi filius aptus fit ad ftudiurr^& velit literis operas nauare , tenetur pater nonegens darc illi neceflaria pro rationc fuarum fa-cultatum, quod ex multis , & cum mukisDocto-ribus probat Rebellus Hb. 1. dtcontratt. ingenereeju&ft.ü.fttt.}. num.^i. Reginaldus lib. if. in praxi,fett. i. num. \\6. quod faltem agöndo de ftudioGrämmaticx tenet Anton. Gomez ad leg.ij. Taurinum.18. neque in eo alitteris poterit filius a patrefine rationabili caüfa impediri, qualis elTet, fi vclineprns, nel ncgligens inueniatur , aut prauis rao-ribus in ftudio corrumpatur ; & quod diitum eftde filiofamilias refpectu patris , a fortiori dicetucrefpedu matris , iuxta Rebellum , & Rcginaldumallegatos.

Quando filiusfamilias negotiatut cum bonis 1%quae non pertinent ad patrem , fiue ab eo fuften-tetur, fiue non , luctum illud pertinet ad bona ad-uenrida filiorum ; vfus vero frudus , Sc admini-ftratio ad patrem , vt bene docet Molin. tarn. 1. deiuft. dtjp.ii ) A t .& i6\,V&\hfc.dtpart.cap.ii. quodinrelligendum eft quando filius ex lucro acquifiroaliq.ua bona emic frudifera. Nam fi peeuniamtanrum lucretut , cum peeunia non fit frudifer*.nihilinea hab^bit pater j fi tarnen pater velit, vt

G i filiU»