%l.

2,1.

Lib.I. Cap.XIII.

Baldus,& Molina loquantur de alienatione per do-liacionem , ortaque ex contractu gratuito ; tarneneadem eft ratio de alienatione orta ex contractuonerofoemptionis, aut venditionis , cum vtraqueinhabilitas,& prohibitio, ad donationes, Sc vendi-tiones faciendas fundamentum habeat in dcfx-ctuiudicij ex praefumptione iuris , quem defoctumPrincipes fupplere non polTiint.20. Argues, Reges, ac Principes per huiufmodi fup-

plementum astatis veniam concedunt ad alienan-das res mobiles, qux feruando feruari non pofiunt,non autem res immobiles , nee mobilia pretiofa,qua diu feruando feruari pollunt, vt eft communisDo&orum fententia ; & ita fupplent Judicium mi-norum , vt ampliüs circa lasfionem illarum confi-dirabilem ad beneficium reftitutionis in integrumadmitti non poflint; fi ergo fupplete pollunt defe-£um iudicij ,quoad alienationem rerum mobilium,quaediu feruarinonpolhmt, curetiamnon fupple-bunt in a|ienacione rerum immobil ium , Sc mobi-lium, qua: diu feruari poftunt J Refpondeo Reges,

6 7

ec

agitur,.tenetur pro vtroque foro approbare ytilita-rem fibi impenfam , & ideo pro foro confeientia:geftori fui negotij obügatus maner, ad illas omnesexpenfas ; quasin re illius vtilitcr gerenda fecir,non aliter , aefi ipfe efficere man.laret. /. 2. ff ^«eg.gtßif.Q3ttalas, Baldus, Saliccrus , AlcxJidin l.finali 1 C.de reg. gefits.

Secunda negat omnino,camtenet Sancius lib.6.de matrim. dijp 38. num. i i. Fundamentum illinseft , primo , quia latfor non tenetur in confeientiaanteiudicis fententiam reftituere minori damnumIxüoau orta: ex contractu cum ülo inito, fed poftillam ,fiab illanon appellancric ; auxilium cnimreftitutionis in integrum minoribus in iure con-cellum, non eft, vt hefotes reneanuu: in conf-ien-tia Ulis refarcirc damnum per lajftorfom darum,fedvt iudex audita parte , eam ad hanc reftitutlcnemper fententiam obligec, probataper minores fualsfioiie. Vnde cum lafores non teneantur in eon.feientiaante iudicis fententianvad hanc reftitutio-nem , ncquc.etiam minores poterunr fibi in con-

ac Principes, nee per fc , nee per acc.dens directe, feientia de l ? W oeculte compenfare: patet ho,aut indiredte fupplete dcfc&um iudicij , aut in illo cx tcxt u %., l. fi curatorem. C. de w »iteg.refi. ibi,

implorare in integrum refHtutionem non prohibens,fi tue dum t empor apr* finita txcejferint.caufa cogm-ta. Secundo, quia de non liquidoad liquidum nonfit recompenfaeio oeculta, non cnimconftat liqui-d6, quanti damnum la:fionis arftimetur, nee con-ftare poteft, nifi per iudicis fententiam. Ergo nonpoteft fieri talis oeculta compenfatio, nüi poftillam.

difpenfarc ; nolle tarnen exeludere totalitcr,& om-nino beneficium reftitutionis in integrum ,qupadimmobilia, & mobilia pretiofa, qua: feruando fer-uari poirunt, quiaifta natura fua magis a:fti man-tur, & funt magis necelTaria ad vfum , & fuftenta-tionem vitae human« , Sc ideo maioribus infidiispatent; quare opus fuit praeeidere, atque occlude-re omnes vias,& occafiones infidiarum huiufmodi.quare quando veniam auatis fupplent in alienatio-ne bonorum mobilium minoris confiderationis,nolunt illam fupplere in alienatione bonorum im-mobiliuro, nee mobilium maioris confiderationis,hec beneficium reftitutionis in integrum in illisexeludere , quia non rot patent infidiis , nectarn neceftaria: funt ad vicam humanam confer-uandam.

Tertia quaeftio eft , an quando minor vigintiquinque annis non poteft fine magnis expends, &labore implorare in iudicio beneficium reftitutio-nis in integrum, poffit licitc oeculta vti compenfa-tione, aeeipiendo tantum , quantum lacfio , quampatitur, plus minufve aeftimatur? Partita eft opiniohac de re.

Prima affirmat , eam tenet Corduba in furnmaqutft. 1 5 f. Ludou.Lopez 1. part. iaftrhü. in z.edit.cap. U4.§- fiautemtalü minor. Fundamentum il-lorum eft, primo, quia reuera in tanto la:for ille eiconftitutus eft debitor ; quando autem creditordebitum fuum non nifi magnis expenfis, & laborerecuperare in iudicio poteft, |clam fibi poteft re-

Vtraquc opinio viderur mihi probabilis ex Sahfundamentis ; in primam tarnen inclino , quiafortiores iudico illius rationes. AJ fur.damciuafeeunda:, &in primis

Ad primum refpondeo , lgforem damnum dan-tem, feu damnificantem minorem confiderabiliterex duplüi capite tencri ex iure naturali in con-feientia , ei rcftitueie prsediftum damnum , primo,quarenus Uli damnum dedit per contractum illum,quem cum eo iniuit , Sc ex hoc capire non illi de-bet reftitutionem in confeientia , nifi poft iudicisfententiam, &probata in.iudicio larfione , Vt be-ne probar fecund.-» opinio Sancij, ac proinde nonpotent etiam in confeientia minor \xCus fibi ocul-te recompenfare, nifi poft latam iudicis fententiamliquidatoriam damni. Secundo abfolutc, quatcnusilli damnum abfolute dedit ; qnj a q iu a i ter i eftcaufa damni efficax, in confeientia illud ei tenetur,nnlla expedaea iudicis fententia, reftituere, §c pu-teft fibi creditor oeculte confequenter recompen-fare de bonis cieditoris, quando confta: de debiro,& non poteft ülud in iudicio probare, aut compa-

compenfare, quia fruftiä fit per plura , quod fieri rare, nüi cum magoii expenfis, laboribus, Sc vexa-poreft per pauciora. Secundo, quia in hoc videtnrlzfor irrationabilis , fi idaegre ,& iniuriose ferat,cum regula fit iuris communiflima , quam traduntDolores in glofa finali in l.ficm ,f de feruit. &colligitur ex /. 1. ^.pen H ltimo,jf. derelig. & fumpt.habeturque etiam inl.i. §. item Farim ,jf. depluu.Arcen , & tradit Barbof. in l. 2. inprineipio 1. pari.num.^. & }6. ff. filut. matrim. Sc Percz de Larade anninerf.& eapel.ltb. 1. cap. 1 8. num. 18. Quodilteri prodefi , & tibi non nocet, debes perr»tttere.Hoc autem prodeft lasfo, Sc non obeft laefori, im pCtiara illi prodeft, cum fimiliter illius labor, & ex-penfa: exeufentur ; tenetur igitur iam oeeuhamcompenfationem ratam habere ; alioquin irratio-nabilis eft. Tertio, quia kfus in hoc negatio vtili-cer agit rem la:foris fui, cum ille expenfas Sc labo-iemexeufet j ifte autein cuius res veilicer ab alio-

tionibus , ac proinde ex vi comratStus, & damnidati percontradium, nonpoterir fibi creditor, nifipoft iudicis fententiam, oeculte recompenfa-re debonis creditoris,accipiendo ex ilh's oeculte tanrumquantum damnum larfionis ajftiinariir arbitrio borni viri; ex vi tarnen damni abfolutc illi dati, quempatitur iniufte ipfe creditor, iuftc fibi poterit re-compenfare ante vllam iudicis fententiam , quiaqui altcri fuit caufa cffi;ax damni, iUud ei in con-feientia reftituere tenetur.

Ad feeundom refpondeo de non liquido ad li-quidum , nuilam fieri pofte i'eftitmioncm , quiaquando dcbitum non eft liquidum , nemo fibi po-teft de bonis debitoris recompeniare : at quandodebitum eft liquidum, & cerrum 5 non rarnencon-ftat hqunlo Sc mathemarice de quantiiate defeiei,conftat tarnen raoraliter plus minufve ,dc gtlanür

F 4 täte

2 3

2.4.