I

28 De Contra&ibus in genere,

II

! i

II.

i •

mo, in foto cönfeientia: a"dhuc a:ftimandam efte il-lam vtilitatem, Sc valorem aeftimationis reftituen-dum efte ei, qui paflus cft metum , Sc cui iniuriaillata fuit, ne commodum ex malitia , iniuria , Sciniquitate fua deferant. Et hoc animaduettancconfeirarij pro fuo tribunali, quod eft tribunal ve-ritatis , licer iudices fori exterrji id partim eurem,quia id eis minimum videtur , & de minimis noncurat Prxtor. Refpondeo feeundo , illosante vl-lam fenrentiam teneri in cönfeientia de, iure na-turali, reftituere rem , Sc fruetus illius pereeptos,Sc qui pereipi potetant,$c omni intereflb lucri caf-fantis , Sc damni emergentis , non quidem ex vjpraeeifa contractus metu extorti, quia is contra-ctus cum eo metu factus, fuit fimpliciter volun-tarius , &c ficut cum co metu fe poterat ille con-trahens valide Deo per votum obligare , ita pote-rat fe hominibus adftringere ; fuit cnim talis con-tractu abfohlte voluntarius,fecundum quid inuo-Innrarius. Sed ratione damni iniufte dati per ta-lem metum ; n.im ratio naturalis dietat, vt qui al-tera iniufte, Sc inique damnum infert , illud ei fta-tim in cönfeientia reftiruat. Ratione autem con-tractus folurri "tenetur rem & fructiis illius refti-tuere poft iudicis fententiam , qui iudex folüm te-netur per fententiam rcfcifiuam contractus repo-nere contrahentem metum pafFum in eodem fta-tu.in quo antea erat, hoc eft,antequam contractusper metum iniretur : reponitur autem in eodemftatu cum iubet, vt ei rem reftituat cum omni-bus fructibus percepiis ; de hac tarnen fruetuumreftitutione redibit fermo inhkcap.12.. nwni^ adquem locüm te remitto ; Sc per hoc foluitur fc-eundum , 8c tertium argumentum primse opinio-nis, qubd in hac mareria erat vrgenriflimum. Adpnmum 3 depromiiIione überall metu graui exror-ta,aflero eam iure naturali valere, & obligare pro-minentem,ficut caeteri contracTrus, etiamfi fine iu-ramento fit facta , quia fuit fimpliciter voltintan'aj'facile tarnen irritari pofle a fupenori.

AJ quartum argumentum prima? opinionis,nego eahdemellc tationem de matrimonio , fpon-falibus , promiffione dotis , & profefllone Rcli-gionis , atque de aliis contractibus metu graui ex-tortis , vt patet ex num.^ & f Ad fextum refpon-deo in opinione Soarij,omnia vota fimplicia, me-tu graui in virum conftantem cadentc facta , eileiure natura» valida ; in opinione Sancij efle inuali-da,& quamuis fintirrita ,& imjalida , non eft ta-rnen eadem ratio de contractibus , quia votafpe-cl:anrad materiam Religionis, & contractus ad iu-ftitiam.

Inftabis,fi contractus per metum grauem factu;iure naturali eft vaÜdus. Ergo virtute illius trans-fertur dominium reiinineutientem metum :ergoetiam per metum grauem mihiiniuriose incufTum,fi a me vineam , v. c. extorfifti pro leui pretio, po-teris illam in cönfeientia retinere,& facerc fru-etus illius tuos , dum contractus ä iudice non re-feinditur: nam retinebis rem cuius dominium ha-bes de iure naturali,& confequenter fruetus illius,quia res ftuetifieat domino fuo. Refpondeo cumeadem ratione , & diftinetione , ex vi praeeifa mc-tus,po(Tcre retincre vineam , & fructns illius.dumcontractus per iudicis fententiam non refeindi-tar , quia ta li s contractus fuit voluntarius fimpli-citer , & feeundüm quid tantummodo inuolunta-rius ; metus erjim grauis , & cadens in virum con-ftantem,non aufert fimpliciter voluntarium ,quiacum co pöteft quis fimpliciter peccare , & fe Deoöbiigare; £rgo etiam fepoterit hominibus obliga-

re. Aliunde tarnen ratione iniuria?, Sc damni iniu-ftc,& inique mihi dati, teneris in cönfeientia mihiftatim rem reftituere , nulla expeetata iudicis fen-tentia,cum fructibus illius , quia quialteri efteau-fiiniufta damni,illud in conicientia eiteneturre-ftituere , & ex vi huius iniurise , &iniuftitijenonfuit in te tranilatum dominium illius. Addo etiam,fi contraibus adhuc eft nudus, pofteme illumnonimplere , & tibi rem non tradere , quia compedtmihi iuftiilima exceptio de metu graui,& cui com-pctitexceptiojcompetit retentio rei, vt eft notiffi-mutn iuris prineipium , de quo late Sancius Hb. 4.dernatrim.dißntt.%. & Ul>.6. dijput.fi. mirn.n, firem iam tibiträdidi ,po(fiim eam ftatim ä teiniu-dicio repetcre, vt ex multis oftendjt Sancius hb. 3.Decalogiltb.11. »um. <)■ etiamfi iurafTem meeamtibi traditurum , quia per illam breuem , & mo-mentaneam , feu inftantaheam traditionem fatisfcci obligationi huius iuramenti, & ideo ftatimabfque relaxatiorie prasdicti iuramenti , poftumrem traditam repetcre, quia iuramenrum de tra-tjenda re,reuera iam impletum fuit, & fölüm fa-ctum fuit de re tradenda , & non de ea non repe-tenda : conftat ex cap.ad audtentiam,de hu, qua vi.ibi,Non obßantt htra-.nento pr&diclo.qtto non ad nonrepettndum ,fedad refignandum folummodo teneba-tur; ita docet etiam Lcffius tom'.i. de utftit. Itb.i.cap.ij. dub.j. ntmx% 1. &cap.^f ■ dub. 6. num 17.Comrr.depattu r.part. %.\. mun.i. inprineip. Gu-tierres deturawenti.parr.cap ^. nurn 8 Siauterhinramentum efTet quöqus de non repejendo , nonmihi eftet integrum repetere, nifi priüs relaxatio-ne obtenta.vt coHigitur a contrario fcirfii, ex diclocap adaudiennern Et ratio eft,quia illud inramen-tum polfum licite feruare ; fi vero eftet de non pe~tenda relaxatione illius ,puffern adhuc illam pete-re,quia in prarudicium iurifdictu'nis fuperioris iu-ramentum factum non poterat obligare : ita Ho-ftienf.in diclo cap.ad andient iam, num yverb.non adrepetendum, Ancharanus, Sc Antonius num.'G. Ab-bas ibi notabili 1. D.Thomas z.2. qMjfi.Sy crt.j.ad3. Sc Sancius d.ltb } Decalogicap.it.num.c).

Secunda quaeftio hie träetanda eft : An metusIetiis non caden* in virum conftantem,irritet con-tractus ipfoiurenaturali,ari iure pofitiuo tantum ?Cui refpondendum eft,contractus meru leuifactosnon efte iure naturali irritos, pofl'c tarnen refeindi,Sc inualidari per iudicem ad arbitrium illius , quimetum paflus eft , fi alioqui illi fint irritabiles, itadocet Menochius lib.z.de atbitr.centur.i.cafu i$6.num. 7. vbi ait folam rcuerentiam , feu folum , Scprareifum metum leuem , caufam efte probabilemrefeindendicontractus illos factos,in quo fupponitnee iure naturali,neciure pofitiuo effe irritos , fedpolle irritari per iudicem ad arbitrium illius , quimetum paflus cft , & idem docet etinm FrancifcusRipa lib 3 rejp cap i^.num %.finr,Sc Bonacina cummnhh aliis,decontra&ibta.dijp.} qn*ft \.pur?£io 2.§.3. nnm.%.},.& 4. quiaasquitas non patitur, vtin-iuriam inferens portet commodum ex fua iniqui-tate ,vnde pulchreoftendit Sancius Üb ^.dematri-mon.difyut $.num 4. reftinienda eile in cönfeientiaante vllam iudicis fententiam extorta per metumleuem, quando re vera tah's metus fuit canfa , finequa non ljcderetur metum paflus in re tau , quodbreuiflimc in hunc modn«i probari poreft; quiaquamuis ius ciuile non concedat in hoc cafu actio-hem,nec contractus refciilionem , id tarnen eft advitandas Utes, quia metus leuis facillimo negotioprobari poteft,& ne humana commercia facile im-pediantur :non camen approbat eam iniuriam,

nee

ia.