I c) 5» error , dolus , vel fr um inducatur a quodamtertio, alteraparte illum nefciente,poteß dolumpajftts aiuerfus decipientem agere de dolo , &habet allioncm contra illum.IS Quid ß error , er dolus in contractu non detttrcirca fubflantiam rei de qua contrahitur>ncquecirca aeeidentia , &qualttatesßtbfiaitiales il-litis , fed circa aeeidentia minorü momenti.1 1 Quidfi contrarius fuit celebratus fub condiüonc yfi res careat illit aeeidentibus minorü mo-menti.is Quid dicendum fit de contraÜu matrimonij,quando error , & dolus datur circa qualttatesfubßantiales,& circa alias non fubftantiales.1 3 Quid de profeflione facta in Religione , dato hocerrore & dolo, circa eadem aeeidentia fubß an-tialia,& non fubßantialta.

Iotabis hie peimu , id quod notauic»Syluefterz>er&o .culpa, num.i dolum ali-iquando efle bonum, & lipitum ; aliquan-do malum,& illicitum. Dolus bonus,& licitus, fu-mitur apud Do&ores pro folertia , & prudemia,quam oftendunt iudiecs in iudicando. Hinc foler-tes homines, prudentes , &bonx indolis, bonumdolum habere, Sc in fuis actionibus bono dolo vtidieuntur. Hinceciam homo bonar indolis bonumdolum intus habere dicitur , quem Rex Salomonhabuit cum inter meretrices de puero diuidendoiudicauit; qua in re bono dolp, hoc eft, bona pru-dentia, induftria, & folerria vfus eft, vt conftat excapite. Offerte mihi gladium. depr&fumpt. Sc ideolicitum eft iudicibqs hunc bonum dolum » feu bo-nam foleitiam ac fimulationem habere, dum iudi-cant, maxime fi cum furibus callidifllmis agant,non ramen eis fietam libertatem poflunt promitte-re, quam poftea eis feruare non poffint. Quam obrem quotics quis fimulationem fingit, vt fe vel fo-cium illxfum feruet, bonum dolum commififle di-citur, /. i .ff de dolo, l,at qua natura, §. cum me.ff.de»egot.geß.l.cumpater.§. Tttiaff.de legat. Vnde,do-Itu au virtus quis in hofte requirat ? Cornmunitertarnen dolus in malam partem aeeipitur; vnde ne-ceflariö prxmittenda eft diftin£tio inter dolum,fallaciam,errorem,& calliditatem; fiquidemde hisagendum nobis eft in hoc capite, vtclariüs proce-damus. Diftinctio igitur inter dolum » Sc erroremin eofitaeft , quod dolus eft fallacia adhibita addeeipiendum alterum: quod fi fiat hxc fallaeia ta-cendo,& folüm operando, dicitur calliditas: fi fiatverbis mendaeibus , dicitur mendaeium , feu falla-eia : fi fiat arte quadam verborum, dicitur machi-natio. Ita cornmuniter Doctores.

Error autem poreft contingere in contractu ab-fque vlla malitia, fiue errantis , fiue alterius , &tunc dicitur error materialis; poteft ctiam contin-gere cum malitia, & dicitur error formalis, vt no-tat Soares de iuramento, cap. w.num.x. Vt autemnotat Sancius lib.i. Decalogi, cap.i6. num.i. in eodiftinguitur ignorantia ab errore, quod ignorantiapoteft ftare, & dari abfque errore; quando,fcilicct,datur pura nefeientia, feu pura priuatio feientix,vt fi nefeias , quot fint aftra cadi. Error verö im-portat airenfum diuerfum, vt fi pures, tibique per-fuadeasomnino ex Lufitania in Gerraaniam cfleleucas centum, cum de facto fint multo plures , &tunc dicitur vel error, vel ignorantia prausdifpo-fitionis ex parte intellectus.

In errore igitur s feu dolo, vel poflumus confi-derare iniuriam , qux fit deeepto ä quodam tenio,altcro comrahente ignorante, Sc illam non parti-

Lib.L Cap. III.

n

cipanre. Et ex hac parte, & proprer hanc iniuriamlongo probabilioreft fententia illorum,qcii neganterrorem hunc viriare ccntiacYum, illiimque irri-tum reddere , vt docte pubai Soares de ktramtfit,lib.i.cap.j.& 8.Ö* 11.& patebit inr";ä, cum often-derimus, farpiffimc fubliftcre conrra&um, non ob-ftante dolo iniuriofo , feu iniuria, qua: alteri con-rrahenti fit per dolum ; quamuis oppofitum te-neant aliqui cum Molina tom. i detuß. «''/£>. 3 tz.§. vt quodfemio. Leflio tom.i.de utß b.i.cap.ij.dub.f. num. 3 3. & Conarr. in regi<la,pojjejfor,t part.S.6.num.6. Nos igitur hie condderabimus dolum,feu errorem, vel q-iarenus ex fua natura impediuncvoluntarium, contradumqueinualidant iure na-turali : vc! quatenus iure pofitiuo illum irritant,atque infirmant.

Igitur error, feu dolus, vel poteft dari circa fub-ftantiam contradtus , vel circa aeeidentia illius.Circa fubftantiam datur quando , v. c. vis emerctorqueum aureum & de fadbo aeeipis alchimicum,vel cupreum deauratum ; aur quando vis emeregemmam pretiofam,velutiadamantern, &defa6toaeeipis cryftal'.um , velvitrum. Circa aeeidentiadatur, quando intendis emere equum velocem, &aeeipis tardum ; vel fanum , & aeeipis claudum.His adnimaduerfis, fieftatuo prirn«:

Si error, vel dolusdeturcirca fubftantiamrei,de qua contrahis , eo ipfo contra&us de iure na-turali eft nullus. Idem eft de iure poficiuo , vt di-cemus infra tium.t^.concluf.A,. Ratio eft,quia deeftconfenfus necefiärius ad valorem contraäus: nonenim confenfus, quem emens habuit j dum emir,fuit confenfus circa hanc rem ; v. c, circa vitrum,aut torquem alchimicum, fed circaadamanrem, 8ctorquem aureum : & fic refpeftu vitri, aut ahhi-mix numquam habuit confenfum contrahendi,nee voluit contrahere,nec contraecum iniiiit: nonenim cenfemur velle , quod nullo modo agnofei-mus ; nam nihil volitum, quin pr^cognitum. Ha*cconclufio eft reeeptiffima inter doftores. Eam re-net,D.Thomasz.z.<7«<e/? yy.artic.^. Molin. tom. 2.de iußtt.dijput.Kj^. Leflius tom. 1. Ub.Lcap.1-7. du-bit.^.num.17. Sancius lib.-j.de matnm.dißut. 18.num.it. Bonacinaak contraEi. ingenere^Jp 3 <j.i.pun£l.z.§. 1.8c alij,quos ipfi citant.

Licet hxc conclufio fit reeeptiffima ; in vfu ta-rnen non ita eft ftrifteaeeipienda : nam fiiimer-catore emas lo.cubitos ferici Damafceni, & eosfeponas , dumque qusfitum is peeunias , vt fol-uas pretium conueritum , mercaror illos der cui-dam tertio , & tibi reponat totidem al'ios cubitoseiufdcm omnino bonitatis, Sc coloris ; vix dicipoteft venditio ,tibi fic fac~h,eflTe nulla; & tarnennon contraxifti circa illos cubitos, fed circa alios,nee confenfum habuifti circa illos cubitos, fedcirca priores, qüos fepofuifti, dum peeunias ibasqiKxfiturus. Idcm eft de cafu , in quo pro vnann-cilla tibi venditor fupponat alteram xquahs om-nino bonitatis ; & fi daremus fieri alchimice ve-rum , ac purum aurum, omninö *eq" c bonum , &tibi pro torque ex airro' puro , ac natiuo, quem in-teudebas emere , traderetur torquis ex auro al-chimico. Et cerre etiam pharmacöpolae fiepiffi-me pro vno marcriali vendunt aliud omnino fi-milc. Qu« excmpla Jäte adducit Salas de empt. &vendit. d,ib. 3 f. Et fovtafle idc6 dicere poiTumus,quod rcgulariter loquendo , non cenietnr in exi<ftimatione hominum error dari circa fubftantiam»licet aparte rei detur , quando rmämdatur,quoadindiuiduum; ita yt detur res omnino fimilis eiuf-dcm bonitatis , & xque apta ad finem ad quem

emitut,

6,