Druckschrift 
Geschichte der Heraldik : Wappenwesen, Wappenkunst, Wappenwissenschaft
Seite
342
URN (Seite)
  
Einzelbild herunterladen
 

342

Geschichte der Heraldik. III. 1.

anndern wappensgenossen zu besiezen, vrteil mit in zufchepfen vnd recht zu sprechen vnd darezu in allenstendn geistlichn vnd weltlichn fchicklich zu sein."

Die nobilitas schlechtweg, ohne den minderndenZusatz militaris, bezeichnet einen höheren Grad desAdels, etwa den Rang der ehemaligen Ministerialenoder Turniergenossen.

Diese nobilitas verleiht K. Friedrich durch Diplomd. d. Linz 24. October 1492 ') dem berühmten GelehrtenJohannes Reuchlin. Hier lautet die betreffendeClausel:

te et Dionysiuin Reuchlin fratrem et germanumtuum nee non liberos vestros ex lumbis vestris legitimedescendentes, tarn masculos quam feminas ad nobiliumvirorum gradus et insignia nobilitavimus, nobiles feeimus,constituimus, creavimus et insignivimus" etc.

Jeder etwaige Zweifel wird durch den Umstandbeseitigt, dass den Gebrüdern Reuchlin gleichzeitig derGebrauch des Turnier hei ms (galea torneamenti)verwilligt wird, ein Recht mit dem K. Friedrich nochsehr sparsam war.

Einen ähnlichen Adelsbrief ertheilte der RömischeKönig Maximilan zu Antwerpen am 22. Novbr. 1487 2 )dem Fritz in Zürich. Da das Diplom nicht in derReichskanzlei coneipirt worden ist, so lässt die mass-gebende Clausel die Absicht des Königs nicht deutlicherkennen. Dieselbe lautet nfmlich:

Haben wir . . . demselben Felix Keller die sondergnad getan Vnd in vnd sein euch leibserben vnd der-selben erbenss Erben für vnd für in den Stand desAdels von neuem erhebt gewirdigt Edl gemacht vnd Sider schar vnnser vnd des heiligen Reichs Recht ge-porner Edlen Rittermässigen leuten ingelibt,gesatzt, zugelicht" etc.

Der abschwächende Zusatz beruht doch wohl aufungenügender Kenntnis der Verhältnisse im Reich,Aller Wahrscheinlichkeit nach waren die Keller langevor 1487 bereits rittermässig (es kommt z. B. JohannesKeller von Schwamendingen zu dem Schwert 1390 1412vor.) An Stelle seines Erbwappens (schwarzer Schlüsselin Silber) liess sich Fritz Keller 1487 ein neues Wappengeben:Ain schilt von goldfarb habend in Im aiuenstainbock von zabel, darauff ain tornierhelm" etc.Der Turnierhelm wird später noch einmal erwähnt:Auch die obgestimpten wappen vnd Clainat mit demgemeldten geerönten turnierhelme also haben,füren" etc. Es ergiebt sich daraus, dass Fritz Kellerdurch jenes Diplom dem turniermässigen Adel gleichgestellt werden sollte.

Mit dem Regierungs-Antritte des K. Maximilianverschwanden endlich die Unbeholfenheiten der Reichs-kanzlei. Das Formular der Adels- und der Wappen-tiere wurde deutlich unterschieden. So heisst es indem Adelsbriefe für die Rindfleisch d. d. Ulm19. April 1511. ")

Sie und ihr ehelich Leibs Erben für und für inewig Zeit in den Stand des Adels erhebt,gewürdigt, edel gemacht und der Schar Unserund des Reichs recht gebornen Edelleuten zugegleicht und zugefügt."

Diese Formel blieb in der Folge im Wesentlichenunverändert bestehen, nur dass etwa 30 Jahre späterauch noch die Turniermässigkeit hinzugefügtwurde.

1) Reinesius et Schubart, de Comitibus palatinisS. 329 ff. v

2) Vögelin, aus der Familiengeschichte der Kellervom Steinbock Zürich 1880 S. 23 f.

3) Warnecke, Luc. Cranach S. 52.

Formulae Cancellariae Imp. Caroli IV.Gesammelt von Johann von Geylnhausen (olimsupremus Cancellarie Imperialis registrator nuncsriba Brunnensis)

13661369

XXXV.

Abilitatio ut possit feuda reeipere.

Karolus etc. Nobilibus etc. Et deuotis suis etc. S.Imperii fidelibus dei gratiam. Requirentibus meritisprobitatis vestre et circumspectionis industria quibusad nostrum ac sacri Imperii honorem frequenter inten-distis vos ut ea que vestrum commodum et personamaspiciunt tante sinceriose dignationis zelo gratiosoprosequimur quanto vos ad nos ad nostra et SacriImperii incrementa felicia ardenciore sentimus affetu etlacioribus desideriis aspirare. Quapropter animo deliberatoet de solite Cesaree dignitatis affectu vobis et legitimisheredibus vestris sexus masculini in perpetuum et decerta nostra scientia presentibus indulgemus, vobisqueet heredes vestros auetoritate Caesarea abilitamus,ydoneos et capaces reddimus,. Quatenus possitis aquoeunque principe ecclesiastico et seculari, Coinite,Nobile, Barone vel alioquoeuuque feoda suseipere possitiset investiri de ipsis uec non in bonis feodalibus et feodinaturam concernentibus ex testaineuto vel ab intestatosuccedere cum jurisdictione plenissima quoseunque actusfeodatorum in iudicio siue extra, in assecutoriisiudiciorum et ferendis testimoniis suis iurisdictionibuset legitimis acribus inore et ritu quorumeunque aliorumnobilium militari um exercere, qui a nobis etImperio nostro vel quibuseunque metropolitis, Kathe-dralibus seu aliis ecclesiis aecularibus et regularibuset aliis vuiuersis et singulis feuda possidere et tenerenoseuntur lege quauis loci vrbis patrie et jure vsustatuto siue consuetudine in contrarium non obstante.Volentes etiam de solita nostre beuignitatis dementiaet auetoritate Cesarea prefata possessorum intuitu teet heredes tuos ut premittitur specialibns prerogativemuneribus infigere, et queeunque clenodia et nobilitatisinsignia ad vestrum beneplacitum possitis eligere etea gestare et ipsis uti in clipeo et galea dummodoaliorum nobilium insigniis qui ea ab antiquo habuisseet exereuisse noseuntur non preiudicetis indulgemus.Quoque eisdem in preliis, tornamentis hastiludiis et inomni exercitio militari uti et frui sicut ceteri nobileslibere valeatis. Presentium etc Datum etc.

XLI.Imperator nobilitat, dat arma.

In nomine etc. Karolus etc. ad perpetuam etc,Humane circumspeeta conditionis sagacitas et bonorumoperum assidua percuetatrix ingenio naturalibus seconfirmare didicit, sie ex causis nobilibus effectusinsigniores producit, ut ciuilitas gloriam temporalisattollat et nobilitatis insignia ad irradiandum ipsorumfame preconium faciat eultores, quos naturam superiorinterioribus dotibus illustrauit nobilibus et ipsorumauimos sapientie et scientie altitudinein pre ceterisdecorauit. Horum namque consilio thronus roboraturCesareus ut eorum virtuosis acribus Imperialis sublimitatisgloria optata presidia suseipiat et salutaribus oinni-tempore proficiat incrementis. Sane quantum hec etalia opera virtuosa ex omni nobilitate venientia inhomine in tali consiliario resplendeant, quantum ipsumdignum reddant laudis preconiis commendatum Imperialisnostra Magnificentia tarn fide dignornm testimoniis,quam argumentis infallibilibus luculentius est edoetanon soluni propter utilitatem peruenientem ex animisagace ipsius in consiliarium familiärem domesticumcommensalem nostrum assumtum ac cousiliariorumceterorum familiarum Commensalium Imperialium Curie