| wü
m
50 ©rtedjifcfje Sprache.
beutung ber Söörter eingehenb unterfudjt werben: propria significatio cujusque vocabulidiligenter investigetur, W 03 U auf bie Etymologie 3 urücf 3 ugehen ift; bieg praeter bones-tam voluptatem mirabiliter intelligentiam et memoriam juvat et aliquando multisac magnis de rebus admonet ( 3 . 53. äv&goonog, Wenn eg nagu ro uveo TQtnt.iv tovmna herfommt, barau, baff mau ben fpimmel unb feinen ©djöpfer Betrauten, wennaber nagä to uvad-güv a ontone, baß man bie Statur unb bie Urfadfen ber ®ingeerforfdjen, b. h- p^ilofop^iren rnüße). Slußerbem wirb baburd) ber 28ortfd)a|5 »enne^rt.ffnbem SEBoIf in ©ialeftif unb Stfjetorif nur bie £>auptfad)en nimmt, will er bag UeBrigebenen überlaffen, qni ocio abundant et verborum concinnitatem rerum cognitionianteponunt. ©eine ©dCjitter Werben (eine Slnfpielung auf bie ©turmianer) nidjt inanesostentatores, non oratores novi, stulti adolesoentuli, non callidi sopbistae u. f. W.fein, ba fie eben bie cognitio verborum nur jur cognitio rerum Betreiben mitßen.®iefe res Oerfteht SBolf im ©inne 2Mand)thon’g: res intelligo aut theologiam autaliquam philosophiae partem, ex qua etiam medicina et jurisprudentia effloruerunt,aut bistorias et illis quodammodo affines poetarum fabulas aut vitae communisobservationem — wobei aber augbrücflich lange Gsjcurfe oerworfen werben, hierausergiebt fid> ein wefentlidjeg Sltoment bei 2Botf: bie Seetüre fdjließt mit einer juerftwörtlidjen, bann freien, aber fpracbrichtigen Ueberfetytng in’g ®eutfd)e.
Entlieft bieg festere SJtoment ben Seim ju einer fruchtbareren Slitffaffung ber©riedjen, fo war bod) bag fiebenjehnte 3 al)rf)unbert nicht ba 3 U angetyan, bertei©aat aufgehen 31 t taffen. 3 war erfämpft namentlich ber Stealigmug ber SJtutterfpracheihr Stecht: aber etwag S3raud)bareg weiß aud) er fonft nicht 3 U fdjaffen. Er ift 3 U=nädjft wefentlid) negatio wirfenb, inbem er ber ©titrm’fdjen Stidjtung bie (Sj:ifteng=bebingung entgie^t: man brandete feine lateinifdjen Stebner mehr. ®od) fonnte manfidj oon bem ©hftem noch rtictjt togreißen nnb fanf fo einerfeitg wieber in bag f<ho=laftifdje gormel= nnb *ißh ra fentuefen surüd, in bag ©ammein »on phrasium flosculi.ÜDaneben fommen bie notae unb bie »erfdjiebenen Slrten ber analysis 3 ur £>errfd)aft-Stad) ber §ergogt. ©ad)fen=Eoburg=@othaifd)en ©dtylorbnwtg oon 1605 rector Ho-mericam enodat Odysseam analysi dialectices, rhetorices, grammatices et si opusphilologiae. 53ei ber analysis grammatica instituuntur tSrffrfltig et commonefac-tiones de difficilioribus vocibus, de vocabulorum no’kvarjf.ila et ofuovv/.i/a, de puri-oribus pbrasibus, bei ber a. rhetorica monstrantur tropi et figurae, declaranturperiodi et in iis contexendis artificium ; bei ber a. dialectica explicatur tum inventioper locos et argumenta, tum dispositio in methodo et syllogismis *) ; mandjmaltreten bagn noch bie a. etbica (monetur, quid sequendum, quid fugiendum sit), biepolitica unb bie bistorica (biefe nur auf bie gerat ftd) Begiehenb: quid Oratorium,quid historicum, quid poeticum sit, ostenditur) **). ©rof! ber 53eftimmnng: quae resipsas concernunt, ea ex suis singula scientiis enarrantur et breviter dilucidequeexplanantur, geht bie ©adjerflärung gan 3 falfdjc Sßege: dictitabant doctissimi virimagnos commentarios et absolvebant aliquot versiculos, fagt ff. SQt. @egner nochoom Enbe biefeg unb bem Anfang beg folgenben ffahrhunbertg. ^Rationellere 33eftim=mungen, wie 3 . 53. bie ber ^terjogl. 33raunftyweig=SBoIfenbütteIf<hen ©djulorbnung oon1651, welche eorfdfreibt: si quid loci obscurioris inciderit, in eo explicando id solumadducetur, quod praesentis instituti ratio postulat nnb Ijinsufügt, omnia uno in locodocere, omnia infantiae balbutienti inculcare ac sine modo, sine lege, sine rationeobtrudere, non est boni praeceptoris ***) — ftnb Slugnahmen, Welche nur bie Stegeibeg eingeriffenen SJtigbraudjeg betätigen. Sind) bie Slugwahl ber ©chriftftelter seigt,baß man auf einem falftycn Sßege war, obwohl aud) hier bie angeführte Drbnung nodjoerhältnigmäßig Stichtigereg bietet: im Slnfang bie fabellae Aesopicae, sententiae
*) ©Birnbaum II, 47, 99.
**) ©ormbautn II, 126.
***) ©ormbautn II, 417, 419.