Orizse fecul-tasex Gal.

2)4

And. Matthioli Cdmm.

ORYZA.

Komina.

t o

2 o

O r y z a cidco omtiibus in cibis f.muluris ,frec[ucnsq; cjl 3utnullaprorfusexpldtiatione ineadcfcribendafitopus. Quiitc-tiam de cius mribus nil aliud explicandum rclinquitur,qum quodhterismandauit Galenus. quilibro vin.de fimplicium medica=mentorumfacultate,jic de ca paucis fcribit. Oryza habet adjlri=ttorium quippiam: quarc mcdiocritcr ucntrcm fiftit . Et lib. pn~mo dc alimentorum facultatibus: Semine hoc, inquit,omnes in fi-jlenda aluo utuntur, ipfum eodcm modo, quo halicam dccoquen=■tes. Difpcihus tamen quam halica conficititr, cr minus alit, ccuutiq; cr in cdendt fuauitatc ab ea quam plurimum deficit. Vto'--v^oi Gr.ccis, ita etiam Latinis oryza nominatur: Arabibus yArz fcu Arzi: Italis, Rifo: Gcrmanis,Reifz: Hifpan:s,Atroz:GaUis, R is.

XoWfof. HALICA. CAP. LXXXIX.

H a l i c a fit cx zea , quam dicoccon appellaui-mus. Plus alit, quam oryza: aluum magis cohibet: fto-macholongevtilior. Decoftain aceto,illitaqueleprastollit: vnguium fcabritias extricat: incipientibus asgy-lopijs medetur. Decoftum dvientericis, quos excruciatdolor, rnfufum, idoneum eft.

H a l i c a m dntiquitus parabant exzcd,cretam,cr gy*Halic* confi- \\ M/ p/«m admifcentes.UumreiauttoreftPlmiuslib. xvui. cap.

deratio. IK \ \\ /W xi.fic inqiuens. Halica fitczea,quam fcmcn appcllauimus.

Tunditur granum cius in pila lignca: nam lapidti duritia conte=ritur. Nobilius, ut notwm cft, pilo uinftorum pcenali opcra. Pr/smon ineft pyxis firrea, excufiis indc tunicis. Itcrum ijfdcmar*mamcntis nudata conciditur mcdulla. I ta fiunt halics triagctte- * °ra, minimum, ac fccundarium,grandiftimum uero apherema ap-peUant. tJondum habentcandorcmfuum, quo pr&ceUunt. Jam tamcn Alcxandriiue pr<efiruntur. Poftca, mirumdi=du, admifcetur cretd, qu<e tranflt in corpus, coloremq; , cr teneritatem ajfert. Inuenitur h.ec intcr Putcolos, crNedpolim in coUe L eucogeo appeUato. Ualica adulterina fit maximee zea, qux in Aphrica degcnerat. Latiorcseim fyic£, mgriorcsq;, cr breui ftipula, pinfunt cum arena, cr fic quoq; difficulter deterunt utriculos. Poftcaq'; gy*pfi pars quarta mjpergitur, atq ; ut coh<eferit,farinano cribro fubcernunt. haftenm Plinius . Ex quo non fatis admi-rari pojfum, quod ueteres cr cretam, crgypfum in cibis fimul cum Halica citra noxam cfitaffcnt, cum procul dubio, compertum fit,gypfum in corpits affumptum adeo fpintibus mcatus obftruerc, utfacile hominesJlrangulet. Nifi fir*taffe dixerimus, quod quanquam aiiqui cretam, alij ucrogypfum halic£ commifcercnt, ut candidior,cr mollior cua-deret: ablutiombm tamen priits eam expurgabant, quam dccoquendam tradercnt . N anq; crhoc tempore gingiberis 4 0radicesfabrili rubrica inficiunt, ut illas k carie, cr teredme uindiccnt : qu£ tamcn cr abluitur, cr deraditur ,cr cri~bro excutitttr, cltm in ciborum condimentis, ucl medicamcntorum miftttris c£ expetuntur. H oc cnim mihi uifus cft />/=nuiffe Galenus Hbro primo dc alimentorum facultatibm, citm ait. Cxterum diligcntifiime, dum ex halica clota fcisbitiones parantur, animaduerterc oportct. Qjtippe citm Halicam ad forbitiones parattdtts cltti prxcipiat, id fanefascere uidetur, ut repurgetur a crcta, crgypfo., quibus inficiebatur. Qjtod autem in cibum non fumeretur Ualica,qu£Halics uires omm ™ in g omo non c lf et P ur gdta, oftendit idem Gaienus loco nuper citato, citm inquit. Ualica exgenere cft tri=ex Galeno. tici, qu£ ualenter nutrit,fuccimq; lentum hab$t,fiue in aqua duntaxat cottam cum mulfo, aut dulci uino, aut etiamddftringente fumas,fiue ex oleo, faleq; conditam. Qui autcm per fanitatem ob uehemcntem uentris mordicationem,fiuedbiliofi humoris copia, fiue aliunde profidam, forbitionc egcnt ,ijshalicam affatim coftam, quoad teneramflaccitdtem ddeptd coUiquefcat, deinde conditam, cr colatam, ut ptifan£ colato cremoripcrfimilis fit ,forbcndam S 0exhibeto. H<ec Galenus. qut certe tot laudibus hac in rc Ualicam non commendaffct ,fi creta, ucl gypfo admiftamdffttmpfijfentin cibum. fiebatantiquitus Ualicanonmodo exzea,qu£ dicoccosduitur;fedctiam cx tritico ,crdlijsfrumcntaceis, ut ex Galeno, Paulo, Actio, cr alijs inteUigi facile poteft. Vit cr hoc temporc m uniucrfa Itd-Farris.&hali- Hd, quanuis cam non Hdlicdm,fcdYdrfalso appcUitcnt. Nanquc farabhalicalonge diucrfum putamus. Q uoddifferentia. autem Fdr a chondro, fiue hdlicd differdt ,fitq; pcr fe frumcnti, ucl tritici proprium gciuts, antiquis Adorcum Uo^cdtum, e quo Far ipfttm pardtur, idfdne ex plurium probatifimorum auftorum fcriptis apcrtifiime conftat. Stqui-dem id primitm declarat Pliniuslib.x vi x i.cap. vm.ficinquiens. Trttmentigcnera non cadcm ttbiq;, neque ubi cadem,funt ijfdem nominibus. Vulgdrifiimumfdr, quod Adorcum ucteresdppeUauerc. Quin cr eodem capitc, utfor=taffe pdlamfdceret, dliud effe zcdtn,e qudfit hdticd; aliud uero ftr: Qui zed utuntur, tnquit, nonhabentfar . Ircmcap.vi i.eiufdcm Itbri: Populum Komanum,ait,farre tantim efi-umeto trccentis annis ttfum Verrtus tradidit. Q«otempore Rontanis nuUusfuit halic£ ufusjtt ipfe teftdtur Tlinius lib, xxn xap. x x v .cim inquit. Uaitca res Roma*

na eft,