iiz Ancl. Matthioh Comm,
ettm confluant, in quibttspifces innumeri, prafertim in eo,tjuod jrrops IlierichonteMfluit■ <]ttod Jordanem appeltant.nul'
Itts ommno ftfitji fluminumoflia excedit. Quinaiio evdem attcloreje bis,qu& in ettm projiciunt,nibil mergitur, fed inflarnaviSyfupcr aquam fertur.Ouippe bocejfe verum probarifactlipstefl experirnento, quodjenfibtupatet : nam unaqihag,tiavif levuis admodum marmis, quam dnlcibusfertur aqtttt. Proinde loco cttate b&c[cntprodidit Galentts. At aqua, qu£ex lacu Sjrt£ PaUftine, quem alii qtiidem mare vocant mortuum, aliiflagitum bituminofum, gujfantibus non falfa mo~do,fed & amara efl. Salem vero etiam babet ex fefe natum, perinde fubamarum, primo^flatim ajpeclti una cum uni-verfo mari tttm candtdior, tum crajsior apparet falfvgim mer£flmilis: w quam fifalem injicias, ne liquari qttidem etiapofit:plurmtim enim ejits tn fe babet: ac fi quis tn eamfeimmergat, coutinuo fale renutfltmovelttt confperfus, undttfcemergere conjpicttur. Qttapropter etiam aqua tlla, quam C £tera marinagravior cfl, tdtfe tanto pondeie, quanto fluvtalimarina. Itae^ ft voltterts te tpfutn dejicere inprofttndum, neflc quidem poteris deorfum ferri: itaattollit, elevatcj, aqtta - 10tionflane quta natura levisfit, qttod quidam veterum fopbijiarumprodiait,fed ut cenfutt Arifloteles,fropter gravttatetninflar luti,qu.-t leviora funt,geflans. Protndefibomtntm ligatis mantbus,pedibus^inftagniilliusaqtiamconjecens.deor-fum battd feretur: quin veroflcut tiaves in mart oneraplura, qttam in fluvits cttra fubmerftonempnrtarevalent.eundemin modum injhgnomortuo multoplura, quam in mari. Tanto enim efl, qu& intllo eflaqua, martnagravior,quantb ma-rina lacuflri, autfluviali: ineflenim ei falis fubflantia, qu& terrea,graviscj ; efl. Ipfijjtbt marinam.fi Ittbet, effcere li-cet,faleinaquafluvialicolliquato,cognofcereq,quantbgraviorreddatur aquaejttfmodt,quarn fttdttlcis. Outn& mo-dum jam invenerunt, moderatam adfaliendttm confictendi falfuginem,fi ovum in ea videatur natare: nam ubi etiam-numfidtt, acnondumfuperfalftiginisfuperfiaeminnatat, aqvofa magis efl, cr dulcts: graviter verbfalfa sfl, ubi tantaeflfalts copia indita, ittamphusliquari, quipoftea adjtcitur, nequeat: qttam aquamftpenderenon gravaberis, omniurnaquartmcomperiesgravipmam. Itaq ego quandocj, inanemejfe divitis cujusdamambitionem oftendi, quttantain zos ^ Italtam martsmortutaquam devextt, qu<z ciflernam implere pojjet. Natn idipfum ego expediteprajhti, faleplurimousl»cu: i na quampotabtlem conjetto: b&cGalenus. Lacusifle,qttemaltqtti niaremortuum vocant, tlle qttidemefi, quem facrateflantur monumenta exortum ejfe, ubtSodoma, Gomorrba, aiiAfo fir.ittmte ctvttates coelefli igne abforptA, fttbverfa fcfttere. Quod ettam Galem autloritate comprobatur, qtii eodem loco citato lacum hutic Sodomeum apptllarifcribtt.Lru-datcoiitinueis( utquidam PatriarcbaWerofvlymitanusfuis fcripttspeibtbet) nebulofbsquofdam vapores fatorem tri-tolerabtlem vibr.nites, qtupoflea ventorum flamtneperconvallcsohmfertiltjsimas exagttati, perpetuam fterilitatem re-iinquunt, ita ut lotigo terrarum jpatio nec berba, necarbos, nec ullttm dentfcgermenproveniat, necfc vtrefcat, nifljttxtaHiericum, ubiab Elifei fotiteirri<ranturborti. TraditPltniusbunclactrnlongitudtnecentum mtUia pajfuum excedere,PifTi- latttudine maxima viginti qutnq } miHtapaffuum implere. Idem Ptjfajpkalti inter ptcisgenera mennmt iibr. 24. cap. 7.fphalti Jicinquietts, Fft &Piffajpbaltosmifla bttutniniptce naturahterex Apolloniatarumagro: quidam autem ipft mifcent. 30ratio A ff ertur ex eodem agroetiamnum boc<evo:fiquidem ex Apollonia Epirt,quam vulgo Valonam nuncupant , Venetiaspiffajpbaltumpro picandis navigtiscopiofttm importatur: quippequodpineaptci commtflum, valenttjsime td muneris prs,-flet. Nuper exDalmatia ajferri ccepit, ubiprope Leflnam, non longe a Narenta fodttur: cujus anmtts qttidam mibi co-Fnch.& piamfecit. Foditur & in Pannonta,ubi id tncoUfofittam ceram ejfe extftimatit. Scribit Tucbftmlibr.t. de cotr.p. medic.quorun- piffajpbaltum nunc etiamtribusfere miUiaribits ab lnjpruck_reperiri, vocanj Germamco fermone ^lifc^Clliblllt, cttjutpfuTcn-- ? ortlonem altquam adbucfe baberafatetur,flbia GeorgtoCoUimitiotranfmiJfam,qu<tfuccenfaInttmenacptcem vcrijsi-ca pifli- meredolet. Sed equtdem vereor, ne ipfe quoq, deciptatur, una cum Georgio illo. Is enim lapidemgagatem, qutjere trtbttslphaitu. a b ea civitate Germanicis milliaribus ( ut Tucbftus tnquit) in litore cujufdam torrentisfrequenttjstmus repentur,p 0 pif-fafpbalto oflendebat. Sed illtus error, dum ego in lnfprucfeffem. a clartfimo Joanne Petro Merendto medico Regw, &amepartter deprebenfttsefl: qnodlapis Germanicalingua vocatus,ctfllaptdisgagata modo cvnflagret, 4.0
& bitmnen redoleat accenfus, nunquam tamen utpix & afpbaltus igne liquefcit ,fedligni,vel tedamodo combttritur.mentio ? ■ Pr,c?e '' w ulrtmum bttuminisgentts, quodNapbtbam vocant, Pltniits ltb .2. cap .105. in Attflagenis Partbu inYeniri prodi-dit,ta»tamq ; ejfe buic ignium cognationem,ut tranftliant protintu in ipfum tmdecuncfe vtfum.Quod etfl inltaliam aliun-dcfquoci ft.i/i/) non inferatnr, intbt tamcti plnnbus tn locts id generts erum ptt, quodeofdem cum igne prxftat ejfetiu::quale efi, quodtn agro Mutinenft & aliis quibujdam mlocistn lnfubriafcatunt, petroleum, Jive faxeurn appellattttn.Citteritm idquidem mirum admodttm depetroleo omnibus vtderi debet, quodmiht narravtt Poj\itt U ng4rict t lUtijh is co-mes H trcules d contrariis Terrarienf.s, eo tempore, quo Maximilianus Romamrum &Bobemurex, Pannoni* cotonatnrerrolei fufcepit. Karrab.it itacj, C omesfto quodam in prndtofeputeum babere, in qtto utia cum aq::apetroleunt diftillat e terraLiftoria ttteatibits. Atqui citm nmaqucedam tnputei fundo hiantes exortz ejfetitfe quibus petroleumJenftmlabebatur, cementa-& vis ad- riumfabruni feconduxtffe, dicebat, qutrtmasdtligenter objlrtieret: at cum artifexflne lumtneidprtftare nequtret. Lt. 50mirabilij. ternarn expoflulaffe.eamjtlliinputeum demtffam effeperquam diltgenter occlufam,verum paulopofl , evenifle aflitnia-bat, utpetroleum igniujn rapax accenjisptttetparietibus, & impetuofo admHum excitato vapore, nonfolum cententa-rtum arttflcem tllum,perinde ace bombardaextinLlum furfum extraputeum ejaculafjet, fedetiamputetteclum totumin aera evex ftet,accenfislagenis nonntillispetrolcoplents extraputet ofliv.m exifienttbui, quarum igne aflantes qutdammaxtrneUfi funt.Ht.tic itaq^ adducor omnino ad credendum, nilaliudpetroleum ejfe, quam Napbtham, bituminis cola-mett,dequo fcripfereDiofcorides, & Plinitts. Sedut redeamus, unde digrejsi fumus, bitttmen Sodomeum noit nifi f.cii-o'mlo tlum V£ ~ im P°fl orurn malttta adttlteratum, advebitur. Protnde Brafavolus infynceri defeciu,MumiantaMatiritanu vo-impro- catam fubfittutt, qubdcertocredtderit, mttmiam ejfe legitimum PaUfltmim afphaltum.Quandoquidemexifltmavitfic-bata.du catum Arabum ,tum aliarum gentium corpora, qunpro mumiaex Sjria & AegyptoVenetiasdeferuntur, cumfihtexWtumini regtonisplebecula, vicealoes, myrrba,iroci, & balfami ex more Judaico, duntaxatajpbalto impleri, quod 60
fubfti- eorumpattpertes .ironi.itum fumptus non toleret. Hocfundamentum htncjecijfe videtur, quodStrabo Itteris mandavorit*uit. Bittimen Sodomei lacusinufuejfe ad tutanda bominum cadavera. Sed quantum ipfe ex Arabum fcriptis deprompft,conCdci e ° S M a MIA potiusefl pijfafjtbaltum, quatn afphaltutn: fiquidem fcribit Avicenna, mttmiam eadem praflare,qu&affibaltitspicecommifius. Exqtto factlcconjtcerepoffumus.,cadaveratllaptjfaffhaltotantum tmpleri. Cutetiamfub-fcribtt Serapio, qm de Mttmia dtfferens, ex Diofcoridis aucloritate, eadem, qua Dtofcorides depijfajpbalto tradidit, ipfeverbotenusadmumiamretttlit, ficinquiens. Mumiaeflin terris Apollonta : defcendit namc^ ex montibus, quiducuntJlumina cttm aqu a, &ejicit eam aqtta fluminis in ripis, & eft coagulata, & fitficut cera.& babetodorempicitmiftacttm ajpbaltocum aliquofcetore: & virttts ejusesfficutpicis, &afpbalti miflorum. Unde potius afferendum putave-wn, noflraiit Mumiarti ejfepijfajpbaltum 7 qudm ajpbaltum. Lt quamvtsdicatStrabobitumtnis Judaiciufum fwffead
cenfervand4