MANUDUCTIO AD LOGICAM, SIVE DIALECTICA STUDIOSAE JUVENTUTI AD LOGICAM PRAEPARA ND^, CONSCRIPTA A.R.P. PHILIPPO Du TRIEU, , E SOCIETATE JESU, * In Collegio Aquicin&ino Duaci Philofophiae Profeflore primario. In Scholis Societatis JP.SU Provincia Rheni Superioris prstlcgi folita. /y Cum Gratia & Privilegio Sacra CaTareas Majeftacis. 1 moguntTe ' Typis&fumpribus J O A N N IS MAY ERI Pypographi Aulico - Academici Ao 1711. /T ■X J O Anne s Henricus Prapofitut Proviri. ctalis Societatis fESU in Provincia Belgica,po- tefiate adidmihifallo ab admodum R.P.N. Prsipo fit o Generali Claudio Aqh aviva , facultatem concedo ut Manudutio ad logicam, five Dialectica ftudiofx juventuti ad logicam prxparandx, confcripta d P. Philippo du Trieu, noflra Societatis,in Academia Duacena Phthfophi&Pro- fejfore, (3 ejusdem Societatis er udiorum hominum judicium examinata (3 approbata, typis excudatur. In quorum fidem has litteras manu nojlrd fubfcriptas dedimus. Duaci / 5 . Decembris 161+. JoANNES HENRICUS, APPROBATIO, .ii. J Aiemanuductio ad Logicam R.P. Phiii mA . diATrieu, nihil habet Catholicx h^ki^aii^’ _ moribus contrarium, ideoque umt^tj- pis^xtudetur. Actum Duaci die GEORG1US COLFENERUS * S. TheoL Doffor & Profejfor, librarum m Acoeti Duacena Vtfitator (3 Cenfort tH / 0'SI > ' AD LECTOREM; msm Isu m eft iis, quorum intererat , ipfique adeo Venerandae Artium Facultati florentiffimae Academiae Duacenfis, commodum fore, fi ftudiofa: Juventuti ad Logicam praeparandae nova Dialectica feri- beretur. In tanta talium librorum multitudine ? inquies. Ita cenfucrunt,& jam caufam finemque dixi. Etfi enim multi, qui Dialectices prscepta hactenus publico dederunt, recte & laudabiliter fcripferint, ad hunc tamen finem non omnino accommodate. Quidam fermonis cultum 8c dictionis elegantiam fectati potius hanc artem ad oratoriam referentibus fcripferunt, quam adolefcentibus ad feveriores difciplinaS ^rrepa- randis, quibus, omni verborum refecta luxurie , Dialectica plane & nude proponi amat; Alii, cum omnia omnino ad hanc difciplinam fpectantia complecti vellent, multa neceilarid prolixe funt profecuti, quae Logicam jam ingreflis, & omni alia occupatione liberis, utiliter & opportune proponantur; iis veri qui ante afcenfum ad Logicam inter quotidiana & continua fere litterarum humanio- A i tu i» wm mm Ad Lectorem. rum exercitia, ut harum regionum mos habet. Diale&icam praelibant, prorfus incempeltivc'. Contrd nonnulli breviatis ftudiofi , definitiones , regulas, praecepta Dialeftic® nimis jejune > & fine fufficienti explicatione proponunt, cum hic cibus (uapte natura aufterus inaifiietis ingeniis etiam bene prteraanfus f experientia fatis didicimus) ad accipiendum difficilis videatur. Alii denique, dimiffis Arifto- telis definitionibus ac regulis , in earum locum fuasjhoceft fuis verbis conceptas fuffecerunt, aut ex verfione utrique Belgicae Univerfitati peregrina defumpferunt : quas fi adolefcen- tesedifcant, ubi ad Academiam veniunt, alias ex ufirata Ariftotelis verfione memoris mandare, duplicato labore, compelluntur. Quibus aclimilibusde caufis fatftum eft, ut in his Provinciis complures Rhetoricae Dialebticsque Profcflores, adolclcentibus ad Logicam transmittendis, jam plures annos, omnibus rclidtis auchoribu3, hujus difciplin® qu® necelfaria videbantur prscepta. dibfanda fibi potius ef- fe more Acaden ico, judicarint. H®c aliaqq£ id genus fcribendx hujus Dialedhc® occaiio fuerunt. Porro quam in ea methodum fequar, fic paucis accipe. Primo quod ad definitiones & regulas Ariftotelis attinet, eas ex Argyropy- li verfione accipio , quam Veneranda Artium facultas Academi® Duacenfis, commodis' ftudiofie Juventutis eoniuitum delide- rans, Ad Lectorem rans, in pofterum Logica Auditoribus Duaci ptadeger.dam decrevit, ut qui hac DialetSica uturi (unr, ad utramvis Belgii'Univerficntero fe conferant, non cogantur mutare. Qeinde quantapoffiim claritate definitiones, regulas, praecepta expono, fubmde etiam , cum necefta- rium vifum eft, longiufcule; nec facile diclio- nis alicujus huic arti propriae , vel obtcurioris declarationem praetermitro, memor me tiro-, nibus, (cribere, quibus nifi iingulorum prope verborum vis & energia explicetur , mirum quam confufos & indigeftos rerum conceptus effingant animo. Declarationes autem illas quatftiunculis interje&is elicio , tum ad majorem lucem, ,tum ad excitanda his velur aculeis adolcfcentum ingenia ; ad quos fines hanc explicationis formam valere plurimum : etiam in ipfis Logicae Phyficaecjue Authoribus, ufn probaturir eft. Ordinem Ariftotelis fere fequor v nifi fubinde inftituti ratio methodusque incipientibus accommodatior,quam ubique potifti- mum fpe&o, ab illo aliquantulum avocet. Quaidam prudens omitto, quae ab aliis copiose traduntur, non inutilia illa quidem, fed ad prae- fens inftituttim non neceffaria. Ciim enim, uc antea dixi, difponendis ad Logicam adolefcen- tibusomnia rradi non puffint, deletftus habendus eft, eaque potios tradenda, quae & minus fpinofa funr, magis neceffaria. Hinc nihil dico de cnunciationibus rr.od.ilibus, exponibili- bus, de inventione medii,& nonnullis aiiisgenc- A 3 ris Ad Lectorem. ?is ejusdem. Eandem ob caufam interdum regulas aliquas, divifiones, proprietates obfcurio- res & minus utiles praetermitto, multo magis abftineo a gravioribus &c fubtilioribus quaeftio- nibusj'quas ne leviter quidem attingo, probe fciensquam hocpraepolterum > & ab omni probata methodo alienum fit. Quis vir dodus & prudens ferat adolefccntibus nondum Logicam ingreffis, de univerfalibus, de entibus rationis, de relationibus » & aliis hujusmodi, difficillimas proponi quaeftiones ? Quid eft hoc, nih confundere ingenia , pervertere difciplinarum ordi- nem,faftigium ante fundamentum moliri ? Ado- lefcentes, fime audient, dabunt operam, ut primum piale&icae praecepta probe intelligant, ac firmiter teneant, certi fe nihil praeclari un-: quam in fuperioribusdifciplinis effedturos, nifi hoc inftrumento tempeftive inftru£Uad eas accedant. Haec habui, Le&or,quae deinftiruti piei ratione praemitterem. INDEX » 1 ~*tS ) o ( ivi»' *Y*vyd INDEX TITULORUM* TRACTATUS PRIMUS* De Termino fimplici, PARS PRIMA, Quarundam vocum explicatio, quarum per tQ- tam fereDialedticam frequens eft ufus, Terminorum varietate. . % Art. i . Divifio proportionis, [sve Ununt i titionis. ibid. i- Definitio Termini• 4 ). De Terminofyncategoremtttico, categorematico, & mixto. $ 4. De Termino fimplici & complexo■ 7 $• De termino concreto & abflraBo• 9 6- De termino intrinjece & extrinfece denominato. 10 7. De termino connotativo & abfoluto. 11 8. De termino Denominativo^o denominante, 1 $ 9. De termino univoco & equiyoce. 1 q 10. De Terminis comparatis•. 1X CAp, II Dc varietate praedicationum, 20 Art- i . Definitio predic ationis, tum te prodic a tione propria & impropria, & hac duplici, caujalis & con- comitativa. ibid. z- De prodicatione ordinata & inordinata,, & hac varia. 23 A + J.I>« 1 NDEX TITULORUM. j. De prtdicatime intrinfecd & extrinfecd eflentali &• accidentali , in quid & in quale- 4. P* prtdic . neceffaria, contengenti, impofsibili- PARS SECUNDA, De Univerfalibus. Cap. I> De Univerf. & Individuo generarim- 18 Art, i- Definitio Univerjalis- ibid. 2- De Individuo- 34 Cap. II. De Univcrf- qu® prodicantur in quid- 36 *-- - r '~ K —' ibid, Art. i . D< lined prtdtcamentali. 2. De genere. %■ De fpecie. 4. De generaVfsimo fpccialtff & fubalternis Cap- IIL Deuniverf. qu® prodicantur in quale. Art. r De differentiis- 2. Pe proprio. 3, De accidente- 3 8 19 41 ibid. 4 ? PARS TERTIA. De Categoriis feu Praedicamentis. Cap, I- De praedicamentis in generali. 4) Art- i. Quid fit Categoria five prtdic amentum, & quo - tUpleX. fO 3 . Quot modis aliquid ponatur in prtdtc amento, ib. Qutconditiones requirantur ut terminus ponatur dirtBi in prtdicamenta. 5 1 Cap. II. De lingulis prodicam, in particulari. $ 3 Art. i. De fub flantia. ibid z. De Quantitate, 3. De Qualitate. 4. De Ad aliquid. 5. De Atlione & pafione. 6. De reliquis frtdicamentis, CapJ III- De Poft prodicamentis. Art. i. De Oppofitis- 2, Et modis prioris & fimul- W' 60 61 i 6 67 68 ibid. 75 Cap. IV* T ITUIORUM, Cap. IV. De Propriec»tihus pratdicamentor. 73 Art. i. Proprietates Sub fi an t i e- “6 z, Proprietates Quantitatis- 77 3. Proprietates Squalitatis “t 4. Propretates ad aliquid- 79 3. Proprietates aclionis & pttjsionis, 80 1 TRACTATUS SECUNDUS, De Enuntiatione. PARS P RIMA. Dc Enuntiationis ftru&ura, veritate & proprietatibus. C Ar - I 'TNE partibus Enuntiationis, 8r ■“•^Art. I. Ve nomine. ibid, Ve verbo. 8 j Cap- II. Oe ipfa enuntiatione, ejusque variet, Art, i .Vi Oratione, duabus ejus fpteiebus , imperfecta,& perfe&a, & hac multiplici. ibid. 1. VtEnuntiatione, ejustf divifione acfubdivijione- 86 Cap. III. De quibusdam enuntiationis proprietatt- tibus. 8> Art. i. Quid & qttetuplices (ine efpofita. 90 2. Leges jubaltcrnarum & oppofitarum- 9 1 3. Ve Mquipolentia. 9 * PARS SECUNDA. De definendi, dividendique ratione. Cap. I. De definitione. 9 ? Art. r. Quid quotuplex fit definitio . 9 6 a- Qua fint leges definitionis. 99 CAp. II. Dc divifione. Z 1 P Q Art. i Quid & quotuplex divifio, ibid, >. Quid fint leget divifionis. 101 A f PARS X INDEX. PARS TERTIA. De Suppofitionc. CAp. I- De generibus (uppoficiormm- 10J ARt. i. §fitid fy juotuplex juppofitio. ibiify 2 . De juppoGttono materiati. 104 3. De fuppojitbne fimplici. top 4. De JuppoJitione personali, log Cat • II, Dc iprcicbus fuppofitionum. 107 Art. i . De Juppefitione untverfalifeu difiributiva- ibid. 1. De Juppofitione copulata. 109 3- De Juppofitione determinata- jjo 4' De Juppofitione confufa. j n TRACTATUS TERTIUS, De Syllogifmo. PARS PRIMA, De principiis materialibus fyllogifmi, Cap. I. E principiis materialibus fyllogifmi. 1 n Art. i. *^Spuia fit argumentatio,&quiejuspart- ir; 2 . Spuotuplex Jit argumentatio• 1 14 3 • Spuid fit Jyllogijmus■ 11 y 4 . Spuot termini & enuntiationes in fyllog■ 116 Cap. II. De principiis formalibus fyllogifmi. 119 Art. i . De fig• modo, eorumtf var-gener atim. ibid, 3. M odi prima figun cum exemplis fyllog- 121 $. Medi fecundi figun cum exemplts Jyllog* 11 j 4. Modi tertii figun cum exemplis fyllog. ibid. PARS T ITULORUM. PARS SECUNDA. De principiis externis fyllogifmi, CaP. 1-De principiis dirigentibus. 124 Art. !. Quot & qui fint princip- dirig- fyllogif 12 5 2. Reguli generales fyUogifmorum- 11 (f 3 . Regula fpeciales primi figurt. X19 4. Reguli /pedales fecundi figurt . ibid. 5. Reguli /pedales tertii figurt, 130 CaP. II. De principiis perficicnrihus fyllog. 15I Art- . Do convorfione propefitienum- 15 2. t. De divifsone fyllogifmtm per felium fy imperfeB. r 3 3 3 . De reduBione ojlenfiva /yllogifmi & imperfeBi ad perfeBum. 133 4. De jyllogifmo expofitorio& reduBione perexpofitio- nem. 137 Cap- III. De fpeciebus argumentationis non fyllogi- rtica?- 140 Art- i. De Enthymemate. ibid, z. De InduBione, 141. 3. De Exemplo. 142 4. De Serite, five coacervatione- 143 TRACTATUS QUARTUS. De Locis, PARS PRIOR. De Locis Diale&icis. Cap.I- /''\Usedam pratambula ad locosDule77 5. De fallacia cenjequentis. ibid h- De fallacia non caufa ut caufa. 178 7. De fallacia plurium interrogationum ut unius,\b. Manti* 1 1 MANUDUCTIOad logiqam SIVE Ktt DIALECTICA STUDIOSA JUVENTUTI AD LOGICAM PR/EPARAND/E. LIBRI DIVISIO . Hoc DialeBicu opufculum quadruplici tractatu compleremur, Primus erit de termino fimphei. Secundus de emnciatione, Tertius de fyllogifmo „ Quartus de locis dialeSHcis & fopbtjlicis. TRACTATUS PRIMUS. De termino [implici. RI m u s hic tradatus dividitur in tres partes.Prima pars conti-* nebit quarundam vocum ex- ' plicationerii , quarum per to- i tam Dialecticam fiequentior ‘eft ufus. Secunda aget de uni- viaUlibus, eritque compendium incrodudio- ' nis Porphyrianae. Tertia Categorias explicabit^ & in lummam rediget ea quae Ariftotelcsin Ptae- dicamentis tradit. AMJ TR A'* z 'TraEl. i. Part. i. Caput, i. TRACTATUS PRIMI Pars Prima Quarundam vocum explicatio , quarum per tot ani fere DialcEHcam frequens efi ujits. 1”\Ividimus hanc partem in duo capita. Iti priori agetur de telminorum, qui apud Dia- letfticos maxime in ufu funt, varietate. In po- fteriori, de varietate Prsdicatiohum. De Terminorum varietate. latuor in hoc capite traduntur. Primum definitio propofitionis, & declaratio partium ejus. Secundum definitio termini. Tertium varia termini divifio & fubdivifio. Quartum fingulorum membrorum explicatio. Finis eft, ut tironibus ad fequentiavia ftetnatur, qtii defedhi cognitionis eorum, qutehic proponuntur, haerere (olent ad lingula. Articulus Primus. Definitio Propoftionis five Enuntiationis. Qu je s t.I .Quot qua. inpropofitione reperi- kntur i R. Tria : nempe lubje&um , praedica- turii CAPUT PRIMUM. opositio five Enuntiatio eft Arift. i. i. triorum alicujus de aliquo affirmativi negativaveoratio jUt, homo eft ani - maly Anftoteles eft Fhilojophus. De terminorum varietate, j tum, & copula, utin iftapropofitione, homo eji animal ; fub]cdum eft, homo ; pradicatum , ani- mal; copula verbum fubftantivum, e/i. Subjiil um eft id quod ordine conftrudionis praecedit verbum ; ut ih dida propofitione, homo eft animal ; fubjeduineft; homo, quia praecedit verbum fubftantivum, eft , non folum pronuntiatione , fed etiam conftrudione. Hic vero, ardua, eft ad vittutem via , fubjedum eft, via ad virtutum , quia licet pronuntiatione & fitu fe- quatur copulam, praecedit tamen conftrudione & fenfu Pr&dicatHm eft id quod ordine conftrudionis fequitur verbum ; ut in ftia eadem propofitione; homo eft animal ■ praedicatum eft, animal, quia fequitur verbum, eft, non tantum pronuntiatione, fed etiam eonftrudiohe. Ibi autem, ardua eft advirtutem via, praedicatum eft, ardua, quia licet fitu praecedat verbum, lequuur tamen fenfu. Copula eft verbum conjungens praedicatum ciam (ubjedo, ut in praedidis praepofitionibus, verbum fiibftantivum eft. sin illa tria femper ponantur in propofitio- ! »<■? R. Semper ponuntur explicite vel implicite^ , Explicite ponuntur , quando aliquid ordine conftrudionis pbft verbum in nominativo po- ' nitur. Ut in allatis’ Exemplis; Implicite pu; ' huhtur, quaiido nihil ordine conftrudionis | poft verbum in nominativo ponitur ; ut hic, De- I iii eftftoannes ftudeti Petrus arat Desim. Dixi iri nomi B 51; 4 /. . /. £ nominativo , quia fi poit ve. bum aliquid ponatuf in alio calu, non propterea in tali propofitione pratdicatum explicite ponitur,ut ibi; Petrus orat Deum: praedicatum enim femper debet in caufa convenire cum iub jecto*! n talibus propofitioni» bus verbum continet in fe copulam & praedica» tum, unde ut ilia duo diftindte appareanr, relol- vendum eft verbum in participium & verbum fubftantivum hoc enodo,Dea/ eft exi flens, fom* n es eftftudens. Petrus eft orans Deum* ANNOTATIO. Propofitio apud Ciccron- m non figuificar quamlibet enuntiationem, fcd tantum eam qua; in CyllogUmo prU mastenet. Ulus tamenjam obtinuit, ut pio qualibet enuntiatione,etiam pofi dextra fy!lo®ifmucn,ulurpecur # forte q uia qililibct enuntiatio apta eft primas tenere in aliquo fyllogifmo. Definivimus autem hic propofitio*. nem ante terminorum fimplicium explicacioncm, licet ordine naturi deberet ibis poftponi, quia ad intelligen- dam termini definitionem , & qui in hoc tradtatu dicetl* tur,aliqua propofitioaiscoguitiaeftneceflarta. ArticulusII. Definitio termini* jrifi. i.t. '"pERMiNus eft in quem refolvi- e. i, tur propolmo^ut praedicatum, & de quo id prodicatur. Id elt, pratdicatum vel fubje&um propofitio- Ilis, in quod ipfa propofitio refolvitur. Itaque in omni propofitione luntduo termini, fcilicet priedicatum & fubjeCtum, ut in hac» homo eft minuti\ ? De Terminorum varietate. f animal , termini funt homo , & animal. Q. I. Quare fubjeUum (3 pradicatum vocantur termini} R. quia funt excrema propofitionis, quibus tota propofitio concludituriextremaenim cujusquerei vocari folentejustermini. Ut in li- nea primum & ultimum pundhim vocantur termini linex. Hinc copula non eft cerminus,quia non eft extremum propofitionis, led inter excrema ponitur. Q^ 2 . Utrum ergo voces extra enuntiationem po/ita non fint termini! R. proprie non elle, quia quando funt extra propofidonem, non funt extrema propofitionis, quaeipfam terminant. Vocari tamen (olent paffim termini, etiam quando extra enuntiationem ponuntur, maxime fi fint voces (implices, quia faltem apta: funt obtinere in propofidone locum extremorum. Quidam hunc loquendi modum reprehendunt, fed fruftra contra communem ufum pugnatur, quempenesarbitrium eft, &jus, &fo£- ma loquendij maxime chmille ufus ratione non careat. Sicut enim apud Grammaticos conjunctiones vocantur conjunctiones, etiam quando non ponuntur in oratione, & nullas ejus partes conjungunt, quia faltem ex vi fignificationisfux aptx funt conjungere partes orationis; fic edam apud Dialecticos voces dici polfunt termini; quando extra enuntiationem conftituta nihil terminant s quia faltem ex vi fignificationis lux apex funt propofidonem terminare. ANNO« a Trabi. r. Part. x.Cap.i. ANNOTATIO. Agitur hic tantum de propofitione & termino voehli moredialedlico. Itaque non eft quod de propofitione & termino mentali tirones laborent. Defcripto res eft facilis > cum nihil aliud fit quam feriptura propofitionem aliquam vel tetminum vocalem exprimens. Articulus III. De termino fyncategorematico , eat ego. rematico, & mixto, D ividitur primo terminus in fyncategorema- i ticum, categorematicum, & mixtum. Terminus syncategorematicus eft j vox, quae per fe nihil fignificat. Aliis tamen juntla ’ illis certum fignificandi modum tribuit: ut omnis, nullus, utinam, apud &c. Terminus categorematicus eft vox, qux per fe aliquid fignificat, nec ullum includit • fyncategorema: ut, homo, animat, album , Terminus mixtus eft, qui categorema & 1 fyncategorema includit: ut, nemo-, continet enim j fignificationem harum duarum vocum, nullus homo. Item, nusquam: id eft, nullo locofemper, id eft, omni tempore. Inter fyncategoremata quaedam funt , qua: vulgo dicuntur figna; quia fignificant & often- dunt,an vox,'cui adjunguntur, fumatur univerfa- liter, an particulariter; ut, omnis,nullus,aliquis &cc. ' Illorum fignorum aliqua funt univerfalia: ut, omnis,quilibet,nullus. Alia particularia : ut, aliquis, j qutdam , &c. Rurfus qusdam affirmativa : ut, i omnis,aliquis, &c. Alia negativa: ut, nullus,non, &c. Advec- JDf Terminorum varietate . *) Adverte fyncategoremata proprie non pofle Vocari terminos ; quia per fe non poliunt efle fubje&um aut praedicatum alicujus propofitio- nis; fed tantam fubjcdto vel pratdicato junguntur, chm non fintfignificativa,fedconfignificati- va. Itaque deinceps de termino tantam cate- gorematico agetur. ANNOTATIO. Categerema proprid eltvoxqutede aliquo vel de ali- quibus dici poteft: ut,homo,anima/,homines, Sic. Syncate- gorema, Vox qua: dealiquo, vel aliquibus dici non poteft: ut, doBe,fapienler,omnis, Slc. Tales funt omnes ca- fus obliqui,adverbia,pra:pofitiones» conjunftiones.Praecl- pue tamen ea Vocantur fyncategoremata, qua: anullo ca- tegoremate derivantur.' ut, omnis,nullus,ad, apud.&c. Illa Vero,qua: derivanrut ab aliquo categoremate, ad catego- temara reduci non rardfolcnt: ut, hominis, doBe,/apien- ler,Sc c. Quam loquendi rationem in articulo fecuti fumus. Hoc vifum-eft paucis anuotatej quia de hac re Dialectici admodum varie loquuntur. Articulus IV. De termino fimplici & complexo. D ividitur fecundo terminus in fimplicem & complexum* Terminus aliquis dicitilr fimplex tripliciter; l.vocctanthm. i.fignificatione tantam, 3,voce & figiiificatione limul. Terminus simplex voce tantum eft unica, didtio pluribus atquivalens: ut, nemo: atquiva- let his duabus, nullus homo. TeRmINUS SIMPLEX SIGNI fICATIONE TANTUM eft t qui componitur quidem ex pluribus B 2, dictio- kifh.*' J3 g Trabi. i. Pari, i. Cap. i. didionibus. fed qua: fignificatione uni tequiva- lent, at,cor pus animatum, quantitas continua,chjci- plinacapax. Nam Dialedici interdum utuntur duabus vocibus loco unius , propter penuriam vocum fimplicium, qua: proinde apud ipfos tam fimplices habentur, quamfieflent unadidio. Terminus simplex voce et significatione simul eft una didio fimplicis fignifica- tionis, ut homo. Totidem modis terminus aliquis dicitur complexus, five compotitus. Complexus voce tantum idem eft quod fim- plex fignificatione tantum: ut, corpus animatum. Complexus fignificatione tantum idem eft quod fimplex voce tantiim: ut, nemo. Complexus voce et significatione simul eft, qui componitur ex pluribus didioni- bus habentibus etiam compotitam fignificatio- nem : ut, homo albus. Quu terminus a DialeBicis abfolute vocatur Jtmplex ? R. qui eft fimplex fignificatione, five fit etiam fimplex voce, five non; Dialedici enim prtecipue fpedant fignificationem. Itaque terminus fimplex abfolute hic dicendus eft vox aliqua habens fimplicem fignificationem: at, homo, corpus animatum. De illo tantfim in hoc tradatu agitur; nam complexus, qui eft oratio, ad fecundum pertinet. I ARTI- | IU 9 De 'terminorum varietate , Articulus V. De termino concreto ab/lra&o. D ividitur tertio terminus generatim fumptus in concretum & abftraitum. Terminus concretus eft,qui formam & fubje&um fignificat, ut, album \ nam haec ditlio fignificat albedinem , quas eft forma : & rem praeditamalbedine, quae dicitur fubjedtum albe- dinis. Si enim fignificationem hujus vocis, album , reddere integre volueris, dices, ree habens albedwem. Q^l. Quidhic vocatur format R. Forma hic eft omne illud quod alteri aliquam denominationem (eu appellationem tribuit: ut albedo relpedlu laciis eft forma, quia tribuit ipfi denominationem albi, •w/iofeuaiftus videndi, qui eft in oculo, eft forma tum refpetftu oculi , quia tribuit illi denominationem videntis', tum telpeflu parietis vel alterius objedli, quia tribuit illi denominationem vtfi vel rei vift. (T?.. Quidverohic vocatur JubjeBumi R. Sub- jefhun hic eft omne illud, quod ab altero aliquam denominationem feu appellationem fufeipit; ut lac refpe£tu albedinis, quia ab illa fufeipit denominationem Albi. Ocultu refpedtu vifionis, quia ab illa fufeipit denominationem videntis. Paries item refpecftu ejusdem vifionis, quia ab illa denominatur vifns, feu resvtfa. Notandum vero , fubjedtum hic deferiptum vocari fubjc&um -denominationis , five etiam B 3 fit jo IraVt. i. Part. i. Cap, x. fit fubje&um inhtefionis fi ve non; Quid autem fit fubjeftum inhiefionis, patebit p. J. hujus tractatus c. a, a. i. ubi dicetur, quid fiteflein fubje* Cfco inhatfionis. Terminus abstractus eft qui fignifi- cat folam formam, non autem fubjeCtumJut ifta vox, albedo', tantum enim fignificat albedinem, quat eft forma, non autem rem affeCtam albedine, qu^eftfubjettum. ANNOTATIO. De concretis fubftantivis Don fint tirones folliciti, quia eorum cognitio neque hoc loco tradi commode poteft, neque ad prtefens inftitutum eft neceflaria. Satis fuperque cft,(i generarim intelligant omnia nomina fubftantiarum ufirata efle concreta : ut/ oannes, homo, equus, animal, ar- &or,Sic. Abftra£ta ver6 illis refpondentia fingenda efle j ut a Joanne fingitur Joanneitas , ficut Cicero a Lentulo finxit Lentuleitas , ab animali, animalitas , &c. Articulus VI. De termino intrinfece & extrin/ece denominante , S ubdividitur terminus concretus in terminum denominantem intrinfece & denominantem extrinfece. Terminus concretus denominans intrinsece eft, qui tribuicur ei, in quo eft forma per ipfum fignificata^ ut, albam: nam ifte terminus tribuitur laki , nivi , papyro, cygno,&c, in quibus eft forma peripfumfignifi-. catas nempe albedo, Ter. •‘-TNai., De 'terminorum varietate, x x Terminus concretus extrinse- ce n enom i n a n s eft, qui tribuiturei.inquo non eft forma per ipfumfignificata: ut,videri, vel vifum ej]e. Nam ifte terminus tribuitur parieti,in quo non eft forma per ipfum fignificata, fcilicet viiio-, hate enim eft in oculo, non in pariere, vel quavis alia re viia. Talia funt omnia verba & participia paffivafignificantiaadfciones animat, ut, audiri,mtelligi,amari, defider ari,auditum , intelle- Elum, amatum, defideratum, nam, ut ex uno colligas cattera, dicitur amari pecunia, ciim tamen ' amor non fit in pecunia, fed in animo illam amantis. Item pleraque verba & participia a&i- va fignificantia alias adtiones; ut, illuminans, calefaciens, &c. dicitur v. g. fol illuminans, ciun tamen illuminatio non fitinfole, fed in aere. Ve- ' rum ifta hoc loco enucleatius tra-di nec debent nec polliint. Articulus VII, De termino connotativo & abfoluto. D ividitur quarto terminus generaliter acceptus in connotativum & ablolutum. Terminus ConnotativuscH, qui fignificat formam quafi adjacentem; ut album,coloratum,dulce, &c. i. Quid eft ftgnificareformam tjuaftadjacen- i terni R.Eftfignificareadjedtive. Itaquefolaad- i jedtiva funt connotativa; ut exempla jam addu- 6la, vel quat fignificant per modum adje&ivo- rum, ut, dominus, fervm, pater, filius, &c. B 4 Q**. il JraEi.i. Part.i. Cap.i. ^ CXz Omtuplexfigntficatumhabet terminus con, mtativus'1 R. duplex, materiale & formale. Significatum matertale eft fubjeCfcum forma: nomine eonnocativo expreflk. Significatum formale eft forma nomine connotativo exprella.ut hic termi- nus, album, ut antea didtumeft, fignificat duo, Icilicet rubje&um , quod eft res habens albedi- nem , nempe lac vel paries; & formam, qua; eft albedo. Res habens albedinem, nimirum lac vel paries, eft fignificatum materiale; albedo vero fi- ^nificatum formale. terminm Connotativm eodem tnodofigni- ficet fttum figmficatum materiale & formale ? R, Non eodem modo: nam materiale fignificatum fignificatur in redfo , formale autem in obliquo. Illud vero dicitur fignificari in redto, quod in explicatione termini fignificantis ponitur in nominativo cafu. Illud dicitur fi°nifica- ?5 ri in obliquo , quod in explicatione termini fignificantis ponitur in cafu obliquo, ut, fi velis explicare fignificationem hujus termini con- notativi, album , dices, album e fi res habens al- bedtnem , vel ajfeEla albedme, nimirum lac vel paries, velnix, &c. Ubira, qua; eft lubjectum albedinis , ponitur in nominativo j albedo autem, qua; eft forma, ponitur in obliquo, videlicet in accufativo vel ablativo. In idem redibit , fi ad explicandam illam differentiam dicas, in explicatione termini connotativi fignificatum materiale, vel potitis nomen, quo illud exprimitur, cum nomine connotativo facere con- •- - * ‘ ** De "Terminorum varietate. i $ concordandam, & ideo femper in cafu cum illo convenire; formam vero, vel podus nomen qua illa exprimitur, minime, ut patet ex declaratione fuperiori. 0^4. Quidigitur ejl connotare,& quideennota- tum ? R. colligitur utrumque ex jam dictis. Connotare enim eft praeter id , quod in redo fignificatur, fimul aliquidin obliquo importare» Connotatum vero eft id , quod fignificatur in obliquo fupra id, quod importatur in redo: v. g. ille terminus, pater, dicitur connotare filium, &c filius dicitur efte illius connotatum. Si enim quaeratur,quid fit pater,dicetur, efi is quigenuit filium, ubi vides aliquid fignificari in redo, nempe eum qui genuit, & praeter illum fignificari filium, fed in obliquo. ' Terminus absolutus eft, qui non fignificat formam quafi adjacentem, id eft, non adjedive, ut, albedo , homo, lapie , animal , &c. Articulus VIII, De termino denominativo & denomi* nante. D ividitur quinto terminus in denominantem & denominativum. Terminus denominadvus idem eft quod con- notadvus. Hujus itaque definitio ex fuperiori articulo repetatur. ' Terminus Denominans eft abftradum refpondens termino denominativo, feu conno- cativo, ut, album, eft denominativum, albedo denominans. B S Deno- iSteiVl'.' i f i; 'I Ari fi in Categ. c.i. 14 TraSlat, 1. Part. 1. Cap. r. Denominativum eft triplex, voce tantam, fi- gnificadonc tantum, voce & fignificatione fimul. Denominativum voce tantum eft, quod cum aliquo abftradfto convenit initio dictionis, led ab eo differt formali fignificatione: u x.,fomno- lentus, refpeiftu hujus abftracfti, fomnus: nam fomnus fignificat quietem naturalem, Jomnolentus autem fignificat vitium. De n o m i n At i vum significatione tantum eft, quod cum aliquo abftradto convenit tantum fignificatione,non voce; ut probus, refpedtu hujus nominis, virtus. Denominati vum voce et Significatione simue eft, quod cum aliquo abftradto convenit fignificatione &r initio di&ionis, fed finali terminationediftinguitur,ut, album, refpc* 6tu hujus abftra6H, albe do . Hoc folum definitur ab Ariftotele in Antepra> dicamentis his verbis. Denominativa funt quae ab aliquo nominis appellationem habent folo differentia cafu. Ab altquo, fcilicet abftraito. Solo deferentia cafu, id eft. finali terminatione diferepantia. Nominis appellationem habent, id eft, derivantur. Denominativo & denominanti refpondet denominatum. Eft aatem denominatum fubje» dum forma?, de quo vox denominativa acciden- taliterdicitur; ut, corvus eft denominativum nigri, cjgnus albi , &c. Arti- De Terminorum varietate, i j Articulus IX. De termino univoco & eeqitivoco . D ividitur fexto terminus generaliter acceptus in univocum & xquivocum. Terminus un i v ocus eft, qui pluribus tribuitur in eadem fignificatione, ut ille terminus, homo, comparatione Joannis & Petri: illis enim in eadem fignificatione tribuitur. Qa ,Unde cognofci pote fi alttjuem terminum plu- ribustribuiin eademfignificatione: R. Si ei femper in mente reipondeat idem conceptus, id eft, fi ejusfignificatum eodem femper modo concipiamus. v.g. dum homo tribuitur Joanni & Petro, idem conceptus in mente formatur > & eodem jnodo fignificatum illius vocis concipitur, Qj>. “Unde vero cognofcitur eundemfemper conceptum termino recondere: feu ejus fignificatum eodem femper modo concipi ; R Si eadem explicatio femper illipoffitaccommodari, v.g.homo', dum tribuitur Joanni, Petro, Paulo, &c. femper explicatur per animal rationale,chmjoa.nnes fit homo, quia eftanimalrationale, & Petrus etiam fit homo, quia eft animal rationale, &c. Hoc autem femper accidit, quando nomen imponitur pluribus propter eandem rationem in illis inventam, 8c expreifam ipfo nomine, ut patet per exemplum adductum, Terminus univocus dicitur a Dialecticis univocum univocans, hoc enim idem eft ac nomen commune , quod pluribus in eadem fignificatione tribuitur. Huic 1 6 TraBat, i. Pan. i. Cap. i. Huic refpondent univoca univocata, qua; fiunt ip Cx res plurcs, quibus aliquod nomen in eadem fignificatione tribuitur, ut, foannet&Petrus re- fpedfcu nominis, homo. Haic folilm in antcprffdicamentis ab Arifto- tcle definiuntur his verbis. *'* Univoca dicuntur,quorum & nomen commune eft, & ratio fubftantiae nomini accommodata eadem eft* Ideft, funt entia plura, quibus tribuitur idem nomen, ita ut definitio feu explicatio nominis femper etiam maneat eadem. Terminus ^quivocus eft, qui pluribus tribuitur in diverfa fignificatione. Ut nomen canis, comparatione canis domeftici, Sc conftel- lationis, qute illo etiam nomine appellatur, gallus, refpetlu galli gallinacei &■ hominis galli, homo, lelpettu hominis veri & picli. Q^$. Undepotefl cognofcialiquem terminum tri- biupluribus tn dtverfa fignificatione i R. Ex fignis contrariis, videlicet, fi ei refpondeat in mente varius conceptus, ideft, fi ejus fignificata vario modo concipiantur. Quod fit, quando diverfa; explicationes uni termino debent adhiberi, ut, fi tribuas illud nomen, canis, animalidomefti- co & conftellationi, non formabis utrobiquc eundem conceptum, fed varie fignificatum illius vocis De Terminorum varietate. 1 7 vocis concipies , & diverfas ejus explicationes adferes. Nam ii explices illum terminum, dum tribuitur animali domeftico, dices, canem eile animal latrans; ii vero eundem explices , dum tribuitur conftellationi, dices, canem efleferiem aliquot ftellarum. Similiter, homo, dum tribuitur homini vero, explicatur efle animal rationale; dum vero tribuitur homini pidto, explicatur efle figura & imago hominis, &c. Et ratio eft, quia illud nomen imponitur illis pluribus propter diverfas rationes. Terminus aequivocus dividitur in aequivocum pure & analogum. Terminus jioyivoctis pure eft, qui plura atque primo fignificat; ut, cani*, refpedtu canis domeftici& cceleftis; gallus, relpedtu galli gallinacei, & hominis Galli. Terminus analogus eft qui plura non aeque primo fignificat, fedunum primario, alte- fumfecundario, ut homo, reipedtu hominis veri 8 c picti ; ifta enim vox, homo, primario & proprie fignificat hominem verum, fecundario autem & improprie hominem pidhim. Terminus aequivocus a Dialedticis dicitur aequi vocum aequivocans: hoc enim idem eft ac nomen commune , quod pluribus in diverfa fignificatione tribuitur. Huic relpondent aequi voca aequi vocata; quae funt ipfae res plures, quibus aliquod nomen in diverfa fignificatione tribuitur, ut, canis do- meftictts&ccelejlis refpedtu nominis, canis : gallus galli- 18 'fratl.i.Part.i.Cap.X, gallinaceus, & gallus homo refpedhi nominis, gallus, Hatc definiuntur abAriftotelein Anteprs- dicamentis his verbis; in JE quivoca funt quorum nomen folum cooimune eft, ratio vero fubftantise nomini accommodata diverfa. Id eft, funt encia plura, quibus tribuituridetll nomen , fed ita ut definitio & explicatio nominis fit diverfa, Quod fi illae res plures reque primo fignificentur, dicuntur fimpliciter aequivoca- ta; qualia funt duo exempla jam propofita ; fi vero una fignificetur primario , altera fecunda- rio,dicunturanalogata; ut, homot>ertis&ptBuS, reipedu nominis, homo. ANNOTATIO. Varia: funt a:quivocorum jam explicatorum futdlvi-* fionesapud Philofopliosi fed illa: Dialcdtica: tironi, & ad inftitutum noftrum nullo modo funt neceflarise; Ideo illas prretermittendas judicamus. Scimus etiam univoci & asquivoca in Antepra:dicamentis ab Ariftotele ftridliiis fumi,quam nos hic ea fumpferimus, fcilicet proiisqui- bus idem nomen in eadem vel diverfa fignificatione eften-* rialirer tribuitur; fed cum illa reftri&io ad finem noftrum non conducat, ipfius Ariftotelis definitiones generalius, ut optinni pofTunt, interpretati fumus. Articulus X. De terminis comparatis ♦ S Eptima termini generatim fumpti divifio de- fumi poteft ex comparatione unius termini cum De Terminorum varietate. i $ cum altero. Quatuor enim modis ad le invicem termini comparari poliunt, i. ut repugnantes. 2 . ut convertibiles, $. ut magis & minus communes. 4 . ut excedentes & exceffi. Termini Repugnantes funt, qui dele fe invicem univerfaliter negari poflunt: ut, homo (3 brutum ; nullus enim homo eft brutum, & nulluna brutum eft homo. Termini convertibiles funt,qui univerfaliter de le invicem affirmari polfunt; ut, homo (3 rifibilis , quia omnis homo eft rifibilis, &omne rifibile eft homo. Termini illi habent se ut magis et minus communes, quorum unus poteft de altero univerfaliter affirmari, fed non contra; ut animal , eft terminus magis communis quam homo, quia omnis homo eft animal, fed non omne animal eft homo. Termini illi habentes se ut excedentes et excessi, quorum neuter de altero poteft univerfaliter affirmari vel negari, fed tanchm particulariter: ut homo ^3 albus. Dicuntur vero tales termini excedentes & excelli, quia fe mutuo excedunt: unus enim de aliquo affirmari poteft , de quo alter non poteft affirmari: &c vice versa hic poftcrior poteft de aliquo affirmari, dequopnornon poteft: denique de uno & eodem vere affirmantur, v. g. termini jam propofiti excedunt le mutuo, quia datur homo qui non fit albus, ut-dithiops; datur album quod non fit homo, ut cygnus; datur quod zo 7rad. r. Part. i. Cap. z. fitutrumque, ut homo Belga. ANNOTATIO. Ha: funt potiflima: terminorum apud Dialefticos ufi- tata:diverfirates. Sunt & alia: complures j verum nobis non necdTaria:, & ftudio brevitatis omittenda:. CAPUT SECUNDUM. De 'varietate pr rifibtle , comparatione hominis. Praedicatio inordinata eft j in qua non prodicatur id, quod eft aptius praedicari; uc hae, animal eft homo: rifibde eft flebtle. Praedicatio inordinata eft duplex, contra ordb nem, & praeter ordinem. PRa9£DICATIO inord iNata contra ora di nem eft, in qua id praedicatur, quod aptius eft fubjici; ut ,ammal eft homo, nfibtleeft homv^ Q,z. Quot modii fit praeite at io inordinata contra ordinem i R.Duobus praecipue modis: uno, ii inferius praedicetur de fiio fuperiori; ut, animal eft homo ; altero, fi abfolutum praedicetur deconno- tativo; ut, rtfibile eft homo. £x quo patet, praedicationes fieri ordinatas fola transpofitione terminorum. PRaEDICATIO inordinata PRaITER ordinem eft, in qua neutrum aptius eft fubjici vel praedicari, quam alterum; ut, album eft dulce , en fis eft gladius. Praedicatio inordinata praeter Ordinem eft duplex ; praedicatio identica , & praedicatio per accidens. PraTdicatio identicA eft , cujus fubje* dium & praedicatum funt ejusdem prorfus figni- ficationis; ut, homo eft homo , enfis eft gladius. Prodicat io per accidens eft, in qua Unus terminus connotativus de altero etiam con- notativo praedicatur, ratione cantum materialis fignificati, in quo eorum formalia fignificaca C a fimui 24 TraSi. i. Part, i. Cap.z, fimul reperiuntur; ut, album eft dulce ; nam album dicitur dulce ratione tantfim laciis, vel alterius fubje&i,inquoalbedo& dulcedo, qua: funt formalia fignificata, reperiuntur. QiJ* j Quare additur m definitioneparttculaex - elufiva tantumt $£. Qpia fi formalia fignificata habeant connexionem aliquam per fe, live ratione fui, & non tantum ratione materialis fignifi- cati, praedicatio unius connotativi de altero, non erit praedicatio per accidens. Contingere id poteft duobus cafibus. Unus eft, fi abftra- «ftum unius connotativi poffit praedicari de ab- ftrado alterius in retfto. Unde hxc non eft praedicatio per accidens, album eft coloratum, quia licet dicere inabftra uc infra planius oftendetur. Excluduntur item per hanc partem termini communes aequivoci relati ad fua a:quivocata j ut, ca~ nis, ad domefticum & coeleftem. De squivocis & univocis di&um eft parte 1. cap. 1. art. 9. Qs].Quideft affirmari diviftm ? R. Eft affirmari de lingulis, id eft, in diverlis propofitionibus„ Si c, animal, affirmatur de homine & bruto, dum dicitur, homo eft animal, & brutum eft animal. Per hanc partem rejiciuntur penitus a definitione nomina lingularia colledtiva; ut, htcpopulus, puta Leodienlis; licet enim, htc populus, praedicetur de multis hominibus, qui unum populum condii- tuunt,non tamen divifiimquia non poteft Aid,htc homo eft hic populus, & tfie homo eft htc populus, tkc. fed tantilm colledlim hoc modo: hic homo, & ifte, & ille, (3 reticui ftmulfumpti,funt btc populus. Rejiciuntur etiam nomina colledtiva communia re- fpe&u eorum, quorum colledtionem lignificanti ut, populus, refpedtu hominum,qui conflant populum, ob eandem rationem. Dixi, reftteflueorum , quorum cotleElionemJignificant ; quia relpetftu plurium colledtionum non debent excludi per hanc partem, fed per ultimam, cum de pluribus col- lecfionibus divilim affirmentur,* ut , pepylus , de hoc & illo populo. Q^8. Quid eft affirmari intrinfece} R. Eft affirmari ratione rei in fubjedfo exiftentis 5 ut ,album* prsdicatut intrinfece de pariete ; quia illi tribuitur 32 TraB, i. Part. r, Cap. r. tur rationealbcdinis, qua? eft in ipfo. Hincex- cluduntur termini extrinfece denominantes; ut, videri , reipedu parietis. Vide qua: dida funtde concretis intrinfece & extrinfece denominantibus p. i.c. i.art.p. Itemdepraedicationeintrin- fcca&rextrinleca cap. 2. art, $. Q^ 9 . QuidJibi vultilla particularatione rei vera? R. Oftendit neceUariutn elle, utuniverfalc fignificct rem veram, fivc ens reale. Dicitur autem res vera feu ens reale , quod reipfa exiftit, vel cxiftere faltem poteft; ut, homo, equus , rofa etiam in hyeme, quando non eft adu, fed tantum potentia. Excluduntur per hanc partem termini fignificantes entia fiditia, qua? phi- lofophi vocare folent entia rationis, id eft , aliqua impoffibilia mente concepta Scconfida; ut, chimara , hippocentaurus, &c. Q. i o. j Qiud indic at ultima illa claufula,&unius natura} R. Declarat necelTarium elle, ut univer- fale fignificct rem unius natura:; five, utphilofo- phi loquuntur, ens unum per fe. Dicitur autem res unius natura (ut vulgari explicatione utamur , quamvis non omnino fuffi- cienti) qua? non componitur ex rebus ad di- verla praedicamenta pertinentibus; ut, angelus, qui cfim ex nullis rebus componatur , utpote partibus carens, non poteft componi ex rebus diverforum praedicamentorum- Item homo, qui componitur quidem ex pluribus rebus, fed ejusdem tantfim praedicamenti, nempe & corpore & anima, quorum utrumque pertinet ad praedica- men- De univerf. & individuogpneratim. $ j nientum fubftantiae, de quo infra. Enti unius naturas opponitur aggregatum per accidens, dici- turque illud,quod componitur ex rebus ad diver- fa praedicamenta pertinentibus, v. g. ex fubftan- tia & accidente. Talia funt omnia artefa&a, qua; componuntur ex fubftantia, & figura, quae eft accidens $ ut , feder. componitur enim ex ligno, quod eft fubftantia,& figura artificiali, qu2 eft accidens; non enim poteft clfe vel concipi fe- des fine figura. Haec igitur omnia excluduntur a definitione univerfali. Qj i .Cur ante tres pofiremaspartic ulas in fenftt addttumeft, fi mentem Porphyrii /peEles? R. Quia fi tantum attendatur propria fignificatio hujus vocis, univerfale , & non fpedtetur mens. Porphyrii, ilice particula; non funt neceflariie. Omnis enim vox, quae poteft affirmari de multis univoce , & divifim, proprie eft univerfalis. five communis, cum non fit lingularis. Unde nomina communia, quae denominant extrinfece, aut fignificant entia rationis, vel aggregata per accidens, ut artefa£ta, proprie loquendo, & fi non fpedletur mens Porphyrii, funt univerfa- lia; ut videri , cbimara, fedes. At vero fi fpecfte- tur intentio Porphyrii, addenda: funt tres illa: particulae, quiaipfe non agit de quolibet univerfali, led tantilm de illo; cujus aliquis ufus eft in categoriis, ad quas hicauthor trattatum deuni- verfalibus refert; In categoriis autem nec locum nec ufurn ullum habent termini extrinfece deno- , 4^.2 ! : r Porph. in Ifag. c.j. ^4. 7 raEt. i, Part. i. Capi t. denominantes, fignificantes entia fi<»•/>&.»# ^>Enus eft quod de pluribus c,2< VjTfpecie differentibus hocipfo quid eft praedicatur. Ut, anima^ refpeUu hominis & bruti: corpus animatum, refpe&u animalis & planta:; & fic de ceteris usque ad fubftantiam, ut vides fupra in linea pratdicamentali. In hac definitione immediate poft copulam fub- intelligendus eft hic terminus, univerfale , ut fic conftruatur oratio j genus eft univerfale , quod, 8 cc. Idem intelligendum erit in definitionibus aliorum univerfalium. Itaque genus definiti in hac definitione eft univerfale: nam ille terminus, qui in definitione immediate fequitur copulam, k dia- le£Hcis vocatur genus definiti, ut pofted dicetur. Per hanc ergo partem excluduntur omnes termini non univcrfiiles. Per (pecte differentia intelliguntur fpecies differentes, id eft, quEefuntdiffimilis naturofeuei- fentio,quaIiafunt,Aewe££ brutum,animali plantare, Per hanc partem excluditur fpecies; ut, homo, quia, £o»«fl,tantiim prodicatur de Joanne, Petro,Paulo, & coteris hominibus,qui non funt ipe- cies differentes. Quid fit prodicari hoc ipfo quid eft, diximus p. i. c. 2. art, 3. Per hanc autem particulam rejiciuntur t)e miverfalibus qua pr&d. in quid, 39 tiuntur cstera univerfalia ; fcilicet differentia, proprium, & accidens» Arti culus IIL De Specie. A Dfert Porphytius duas acceptiones diale&i- cas hujus vocabuli, fpecies. Aliquando enim lignificatfpeciem lubjicibilem, aliquando pr«edi- cabilem. Priorem ita definit. Species eft id quod fubjicitur Porph. in generi. */*£•*•*• Jd eft,pohitur fub genere in re, refpc- dtu equi, Q^i- Quid in illis dejiniliombm eft accidere? R,. Eft convenire non eflcntialiter. Et fica definitione proprii quarto modo rejicitur qualibet differentia relpedfu fpeciei, quam proxime conftituic, ut, rationale, refpe&u hominis. Item a definitione proprii fecundo modo excluditur differentia ge- nerica relpe&u fpeciei, quam remote conftituit; Ut, fenfittvum , relpedfcu hominis. Q < Z,Qu£exalltituproprHcicceptmibiu9flpotu-> fima? De univerf. qua prad. in quate. 47 fima! R. quarta: illud enim maxime proprium vocamus, quod convcrcirur cum eo, cui dicitur pro- . prium, quale folum eft proprium quarto modo. Q. $, An definitio proprii quarto modofit adaqua - ta depnitiopropni,prout eft quartum univerf alet R, non eiTe; quaedam enim ea non continentur, quas tamen fub quarto univerfali contineri conftat, ut ftatim patebit. Sic ergo potius definiendum eft proprium, prout eft quartum univerfale. Proprium ut est Quartum uni versale, eft, quod de multis fpecie vel numero differentibus accidentaliter & neceffario praedicatur; ut, rtfibtle; dicitur enim accidentaliter, id eft,non ef- fentialiter, fed tamen nepeflario dejoanne, Petro,cseterisque hominibus, Item bipes ,id eft,aptum ad habendos duos pedes, refpedtu eorundem. 0^4 . Quanam in hac definitione continentur} R, contineri non folum propria quarto modo, fed etiam quaedam propria fecundo modo: ut, bipes, refpedtu hominis; & fimiliaper aptitudinem expolita. Hujusmodi enim aptitudines, etfi rebus, cum quibus comparantur, non {olis conveniant, tamen conveniunt neceffario. Articulus III. De Accidente. ^Ccidens eft, quod adeft atque p 6 r phA» abeft fine fubje&i corruptione , lfag ' Id eft, quod poteft convenire, & non convenire alicui fubjedto, fine illius fubjedbi deftunftionei, Ut, album , relpedtuparietis. 48 TraElat, i. Part. z. Cap. 5, Qa, Quare verba illa,adeft atque abeft,expon.un-> tur per potentiam, non per abium i R. Quiafalfum eft quod accidens adu adfit & abfit, harc enim repugnantia funt, fed aptum eft , ut adfit & abfit. Q. 2. Quare additur,fineJubjeEli corruptione ? R. Ad excludenda caetera univerialia, qua: poliunt quidem abelle afubjedis fuis, fed cum illorum interitu; ut, fi animal abfit ab homine, non re- nianeb.it homo, Accidentium aliud leparabile,aliud infeparabile. Accidens separabile eft, quod reipla & facile a fubjedo abelle poteft fine ipfius cor* ruptione; ut, album , refpedu parietis; dormire, refpedu hominis. Accidens inseparabile eft,quod reipfanullo modo, vel a:gre admodum abelle poteft a fubjedo fine ipfius corruptione; ut, ,c olidum, refpedu ignis, nigrum, corvi» album, cygni, &c. Q^3, Quomodo datur accidens infeparabile,cum omne accidens , juxta definitionem, pojfit abeffe fine fubjefti corruptione i R. Omne accidens poteft ab- efte, reipla, vel mente ; fed datur aliquod acci-, dens,quod non poteft abelle reipfa,&: illud dicitur infeparabile. Q. 4. Quid eft pojfe abeffe menteftve cogitatione ? R. Eft polfe negari de fubjedo non deltruda in mente fubjedi ellentia. v.g. Etiamfi neges apud te corvum elfe nigrum, non tamen in tua mente deftrues corvi ellentiam. Qif , Quare proprium non poteft negari de fubjeUo falva in mente fubjeUi ejfentia , cum non Jit ejfentia fubjeftii R. Quia proprium profluit ex ellentia, eam* De miverfaltbus qu&pr&d. in quale. 49 fcamque neceflario confequitur. Unde illo fubla- to, conlequenter deftruitureirentia, juxta illud* Qui tollit proprietates, tollit ejjenttam. TRACTATUS PRIMI PARS TERTIA. De Categoriis feu praedicamentis. L Iber Categoriarum Ariftotelis in tres partes dividi folet, Antepraedicamenta, Praedicamenta, Poftpraedicamenta. Verum quia de iis,qute ex Antepraedicamentis ad inftitutum noftruni heceflaria funt, partim filpni didtum eft, particn infra ex occatione dicendum erit, aliquanto aliter hanc partem, in qUatUot fcilieet capita dividemus. In primo agetur de pnSdicamentis in generali. In fecundo de lingulis praedicamentis in fpeciali. Interdo depoftpraedicamends. In quarto de proprietatibus praedicamentorum, quas in pofiremum locum rejicimus, quia earum intelligentia i poftpraedicamentorum explicatione dependet* CAPUT PRIMUM* De pr & ideo redle dicitur fubftantia fe«* eunda. SUBSTANTIA 16 TraSi. i. Pan. $. Cap. t. PR<«DICAMENTUM SUBSTANTIAE. c Michael Spiritus < Gabricl CRaphael, Sic, ri, s< Animal^ , Olor AvisS Anfer 1*1 LColuber, Sit, « J SS P Philomela"! ^hic.haec. l.Bubo, &c.J r Equus Animal qua-< Leo drupes. CPorcus, Sic. { Salmo Gobio Rhombus, Sic. \ Animal re- ( ^mbricu. I pelle, ^pera { Stephanus Joannes Catharina, Sic, { Quercus Malus Corylus, Sic. I f Genilla Planta ^ Frutex< Vepres C.Arundo, &c. { Beta Thymus Hyflopus, Sic- " C TTerra » Elemen-J Aqua | tum. K Aer . gignis j < Corium empyreum L Ccelelte < Primum mobile, t Nova fphsra, &c- r c"SiIex J Lapis< Jalpis (.Sardonix, Sit. { Aurum Argentum Ferrum, Sic. { Gluten Gummi Sulphur, Sic. Aati. J"Simplex . Miftum De ftngulis pradic. i»particulari. 57 Articulus II. De Quantitate, Q Uantitas eft, fecundum quam aliquid dicitur quantum, vel aliqua dicuntur aliquot; Ut, linea bipedalis, ternarius. Dict quantum eft denominari concreto , quo apte refpondetur quteftioni fatftae per quantum; ut aliquid dicitur bipedale a linea bipedali: fi enim quterafur, quantum illud fit, apte refpondetur ede bipedale. Dici aliquot eft denominari concreto,quo apte refpondetur quteftioni fadtac per quot; ut, d ternario aliqua dicuntur tria: fi enim quaeratur,quot fint, apte refpondetur efte tria. Itaque priori membro continetur quantitas continua, pofte- rioridifereta; de quibus jam dicetur. Dividitur quantitas in continuam & diicretam* Quantitas continua eft, cujus partes aliquo termino communi copulantur: ut, lineat ejus enim partes copulantur termino communi, fcilicet pundlo. Q. 1. Qutd"uplex eft terminus in quantitate continua ? R. Terminus eft aliquid indivifibi- le in quantitate exiftens; ut,punBum in linea, momentum in tempore, &c. Terminus ille eft triplex, inchoans, finiens, communis. 1 erminus inchoans eft, a quo quantitas ducit initium ; ut,primum momentum hora . Terminus finiens eft, in quod quantitas definit; ut, ultimum momentum hora. E i Ter mi- 18 Tratt, i, Part. $. Cap. 2. Terminus communis eft, quo parces quantitatis ' conjunguntur: ut, medium momentum hora, vel punSumlmea, Vocatui - communis, quia eft duarum partium terminus, finis quidem unius, & initium alterius. Quantitas continua dividitur in permanentem five magnitudinem, & fucceflivam five tempus. Quantitas permanens si vk magni tudo. cft, cm non repugnat habere omnes partes fimul j exiftentes-, ut,hnea: ejus enim omnes partes pos- ■ funt fimul, id eft, eodem tempore, exiftere. | Quantitas permanens five magnitudo, eft triplex, linea, fuperficies, & corpus. Linea eft magnitudo longa, non lata , cujus partes pundto copulantur. Superf i c ies eft magnitudo longa,& lata,non profunda, cujus partes linea copulantur. Corpus eft magnitudo, longa, lata, & profunda, cujus partes fuperficie copulantur, ! Q^z. Quomodo m definitione fuperficiei ponitur linea tantjuam terminus ejus , (3 in definitione corporis fuperficies , cum antea ditium Jit terminum effe quid wdivtfinle ; linea vero 3 fuperficies funt dtvifibiles , illa quidem fecuridum longitudinem , hac etiam fecundum latitudinem J R. Terminum debere elle quid indivifibile» vel ab- folute, ut puncftumin linea, momentum feuinflans in tempore ; vel ialtem propria divifione illius quantitatis , cujus eft terminus, & fic linea, qu;c eft terminus fuperficiei, eft indivifibilis fecundiim latitudinem J & fuperficies,qu$ eft terminus De /ingulispradic. in particulari , fy ; minus corporis, eft indivifibilis fecundum pro- | funditatem. 0^3. Quomodo corpus numeratur inter (pectes J quantitatis , cum antea pofitum (it tn pradicamento fubjlantia , ££ alibi dtUum (it, illud non poni direEle tnpradicamento? R,corpus haberetriplicem figni- ficationem. i. Significat alteram partem compo- iici naturalis, fcilicet materiam; quomodo dici- I mus hominem efle compofitum ex corpore 5 c ! anima. Et in hac fignificatione non ponitur di- | recfte in ullo praedicamento, 2.Significat integrum compofitum naturale; quomodo dicimus, homi-. nem efle corpus, id eft, iubftantiam corpoream: In hoc fenfu ponitur in praedicamento fubftan- tiae. 3. Significat quantitatem habentem tres di- menfiones,quam poflhmus vocare corpulentiam, vel craffitiem, Et ita accipitur hoc loco. Quantitas successiva sive tempus eft, cui repugnat habere omnes partes fimul exiften- ; tes; ut, hora, dies, annus. ;■ Quantitas d iscreta eft, cujus partes nullo I termino communi copulantur ; ut., btnarius , ternarius , & casteri numeri. Quantitas difcreta dividitur in numerum Sc orationem. Numerus eft quantitas difcreta permanens J „ ut, ternarius. ? Oratio eft quantitas difcreta fucceffiva} ut has voces prolatae, poannes ambulat. ANNOTA T I O. Tribus fpeciebus magnitudinis addidit Ariftotelesquar- ! tanr, nempe lotum, fed ex vulgi potius quam fuafenten- i B 4 tia. Si i r,i i, «i, Utot f go Tratt. t.Part.\, Cap, i, tia. Nam in phy ficis declarat locum non efle aliud quam fupetficiem. Idem cenfent communiter Interpretes de oratione, qua: potius qualitas eft quam quantitas. Linea pr&dicamenti quantitatis. Quantitas Continua Difcreta Continua Permanens Succeffiva Permanens Linea Superficies, corpus. Linea Haec linea Ifta linea, &c. Haec linea. A r t i c u L u : III. Ari(l.in eateg.c-$. De (Squalitate. Ualitas eft,qua quales quidam dicuntur. Ut, albedo \ ab ea enim homo dicitur albus ; fu- (litta, a qua dicitur, fufius, &c. Genus definiti eft forma accidentalis. Hinc excluduntur fotmi fubftantiales; ut, anima, & differentia: fubftantiarum ; ut, rationale. Dici quale eft denominari concreto, per quod apte refpondebitur quaeftioni fa£tae per quale tantum; ut, paries dicitur qualis ab albedine, quia fi quaeratur, qualis fit paries, redle refpondebitur efte albus, Q^i. Quare additur in allata explicatione particula exclufiva tantum i R. Ut excludantur extera; forma: accidentales,quae cum praedicentur in qua. le, denominant etiam fuafubjerfta concreta, per quod C De Jingulis pradic. in particulari. 6 x I quod apte refpondetur quzftioni fa6fae per quale, j fed non tantiim; ut a linea trium cubitorum dici— f tur lignum tricubitum, per quod concretum non j! ' tantum refponderi poteft ad qiueftionem fadfam per quale, fed etiam, & quidem magis proprie ad quaeftionem fadtam per quantum. Si enim quaeratur, quantum fit lignum, optime reipondebitur efle tricubitum. Dividitur qualitas in quatuor Ipecies; qua omnes duplici voce fub disjun&ioneexprimun- ' tur. Prima dicitur Habitus vel difpofitio. Sccun- • da, Yis naturalis,vel imbecillitas. Tertia, Patibi- lis qualitas vel paffio. Quarta, Figura vel forma. | Habitus vel d isposit io eft qualitas ac- | quifitavel infufa, qua fubjedtum redditur prom- | ptum ad operandum, difficulter vel facile mobi- lj lis; ut ,habitus cytharizaridi, [cientia, vtrttu. [t Qri.Quare dicitur fub disjunchone f qualitM ac- ;f cjuifitavelinfufat R.quia habitus aliqui acquirun- ? tur exercitio, id eft, frequenti repetitione adhium fimilium; ut, omnes habitus naturales, qui pro- pterea vocantur habitus acquifiti. Alii vero non acquiruntur exercitio, fed divinitfis infunduntur; ut,fides,ff es,chantas, & omnes habitus fupernatu- rales, qui idcirco vocantur habitusinfufi. Q^z. Quare dicitur iterum fub disjunblione^diffi- ^ culter velfacilemobilul^.XJtin&icttvn dilcrimen 'i inter habitum & difpofitionem: fi enim qualitas fit difficulter a fubjetlo mobilis, vocatur habitus; jf ut, temperantia longo ufuconfirmata. Siautem | illa qualitas fit facile mobilisd fubjedto,dicitur di& I E t 61 TraEl, i. Part. $. Cap, z. pofitio, ut, intemperantia paucis adfibus comparata. Ad hanc ipeciem qualitatis pertinent omnes fcientis, artes, virtutes, vitia. VlSNATUK.AI.IS VEL 1 MBE C ILL I T AS,eft qua- litas a natura infita , quum fubje£hun redditur potens vel impotens ad aliquid faciendum, aut rebitendum , autfufeipieudam fuam perfectionem. Eit ergo triplex vis naturalis vel imbecillitas. Prima, qua fubjetSumredditurpotensvelimpo- tens ad operand u m 5 ut, vis audiendi in juvene, im- becilhtas tnfene. Secunda, qua fubjechim redditur p>otens vel impotens ad rebitendum corrumpenti; ut, durities m ferro, mollities in cera. Tertia, qua iubjedtum redditur potens vel impotens ad fuici- piendam fuam perfedtionem; ut, vis naturalis per quam aliquis dicitur facile [anabilis.&c imbecillitas ■per quam aliquis dicitur m[ana.bihs,e\zmyt propter bonam vel malam humorum complexionem. Ad hanc Ipeciem pertinent omnes facultates anima lium, plantarum, lapidum, metallorum, &c. Patibilis qualitas vel passi oeft qualitas unicofenfu exteriori perceptibilis, vel appetitus affedtio difficulter aut facile mobilis; ut, albedo, nigredo, ira, odium, &c. , 0:3» Quid hic vocatur,appetitus ajfettio? R. Eit commotio appetitus orta ex vehementiori appre- henfionc; ut, indignatio,ira,odium, amor ,latitia, triflitia, Scc, Qj. Quare iterum hic dicitur dijjun&iv e,difficulter aut facile mobilis} R. Ad indicandum diferi- men i Dc fl»gulis prodic, in particulari. 6 $ nien inter patibilem qualitatem & paffionem; fi ' enim qualitas illa unico fenfu exteriori percepti- ; bilis, vel afFedtio appetitus fit difficulter mobilis, | L vocabitur patibilis qualitas ; ut, color firmus & j conflans, inveteratum odium', fi autem fit facile ' mobilis,dicetur paffioj ut, rubor ortus ex verecun- [ dia, levis indignatio. j Figura vel forma eft qualitas quantitatem i terminatam confequens; ut, triangulus, quadra- 1 tum,8cc. Habitus Acquiiitus Moralis Virtus Temperantia Harc, Linea pradicamenti qualitatis «. Qualitas Habitus. Acquiiitus Moralis > Virtus Temperantia Vis naturalis, &e. Infufus Intellcdualis Vitium Fortitudo, lfta,&c. Articulus IV. De ad aliquid• AD aliquid funtea,quorumeffe ^rift.i». idem eft ecquod eft,ad aliquid eate £ ,c, *> aliquo modo le habere. Id eft, quat nihil aliud denotant, quam relationem ad aliud; ut,pater, filius,8cc,pater enim nihil aliud i !i , 1 64. 7 ratt. 1. Part.j, Cap, 1. aliud defignat quam relpedtum ejus qui genuit, ad eum qui genitus eft. Item ,filius , reipectum ejus qui genitus eft, ad eum qui genuit. Definitumfunt, Ad aliquid, qua: aliis nominibus dicuntur, relativa ., relata, refpetltva. Quibus concretis rcipondent ha:c abftracfta , relatio , re- j Ifettus, 8 c his tequivalentia. ; Pro majori hujus definitionis intelligentia ad- j verte terminum generaliter fumptum dividi in re- 1 lativum, five reipedlivum &, abfolutum. Hanc ! divifionem initio omifimus, ut commodius hoc loco explicaretur. Terminus RELATivuseft,quifignificatre- fpe&umieu relationem ad aliud; ut ,pater,filtrn, dominus , fervus. Non enim poteft intelligi pater, nifialicujus.fcilicet filii; nec filius intelligi poteft nifi alicujus, fcilicet patris. Et hsc definiuntur ab Ariftotele jam explicata definitione. Terminus absolutus eft, qui non fignificat refpeftum ad aliud;ut, homo,linea,albedo,&c omnia nomina fignificantia fubftandam, quantitatem, aut qualitatem. Unde hic non accipitur terminus abfolutus, prout opponitur connotativo, ficut acceptus eft i.partec.i. art.7. fedprout opponitur relativo. QtLffiST. r. 'Quot (3 qua concurrunt ad relationem, (3 per nomen rejfeElivum fignficantur ? R. Duo, fundamentum, & terminus. Fundamentum relationis ed id, i quo incipit relatio,id eft,id quod refertur & comparatur cum alio. 'ferminus relationis eft id, in quod tendit relatio, id Defingulispradic. in particulari. 6 f id eft, id cum quo aliud comparatur; ut ii dicas, Anchifes efl e^£» Sub tetto, Sub dio. Publico, Publico, Privato, Sacro, Sacro, Profano» In templo, In facello. In templo, D. Petri, D. Pauli. Quando eft exiftentia rei in tempore; ut ,fai(fe heri, effe hodie, cras fore» Linea stdic airicntt Quando* Quando, In tempore circumflanti, In prarfcnti, In circumflanti, In proterito. In pracerito, In futuro. Olim, Olim, Nuper. A farculo, A fa:cuIo, A luftro- Hoc, lllo. Situs eft dilpofitio partium in toto ordinead lecumj ut,flare,[edere,cubare', nam homo fulci pit has 68 Trafl.l. Part.Cap.z. has denominationes ex eo quod habeat partes corporis certa ratione in loco difpofitas. Linea praeite amenti Situs. Situs> Fortuitus, Naturalis. Fortuitus, Seffio, Statio, &c. SefliO, | H xc, Ifta- ; Hab itus eft indumenti vel ornamenti ad cor- j pus applicatio; ut, e(fe calceatum,coronatum, &c. Linea pradtcamenti Habitus # Habitus, Indumenti, Ornamenti. Indumenti, Domeftici, Militaris. Domeftici, Tunicatio, Calceario. Tunicatio, Haec, Ifta. CAPUT TERTIUM. ! De Po/lpre Poftpradicamentii t £que,vel magis repugnat eodem repugnandi mo* do; ut homo & equus, album & rubrum, homo enim asque leoni repugnat atque equo; album vero magis repugnat nigro quam rubro. Cur addatur» eodem repugnandi modo, ftatim patebit. Oppos i ta funtjqua: prascise repugnant. Id eft, funt repugnantia, quorum neutrum alicui tertio asque vel magis repugnat eodem repugnandi modo ; ut album (fi nigrum, calidum (fi frigidum ; album enim iiulli tam repugnat quam nigVo, nec vice versa | & fic de calido & frigido. Oppolita funt quadruplicia, Relative oppofi* ta, Contraria, Privantia, & Conttadiifcoria. Q^ZJnde fumitur (fi colligitur ifla divifio ? R. ex modis generalibus repugnandi, qui furit quatuor» Primus quo relativum repugnat relativo; ut pa~ ierfilio. Secundus, quo pofitivum abfolutum repugnat pofitivo abfoluto; ut album nigro. Tertius» quo pofitivum repugnat privativo; ut, vifus caci- tati. Quartus, quo pofitivum repugnat negativo; Ut, homo non homini. Ubi per pofitivum intelligitur terminus affirmans, id eft, nullam negationem fignificans; ut, homo,album, &C* Primus modus conflituit relative oppofita, fecundus contraria, tertius privantia, quartus cori- tradiiforia. Relative oppofita funt,quae id M quod funt oppofitorum, aut alio e . t n aliquo modo ad illa dicuntur. F , ' Ut, / 70 TraSl. i. Part, $. Cap. Ut fpater, & filius ; majus } minus , & omnis j correlativa. j Dici oppo/iterum e& referri ad oppofitain genitivo cafn expreila ; fic pacer refertur ad filium, ! cimi dicitur, Pater eft filii pater. 1 Dici aliquo alio modo ad tlla> eft referri ad oppo- fita exprefta in alio caiu quam in genitivo.Sic majus refertur ad minus,cum dicitur, majus eft minore majus. Contrariorum ex Ariftotele colligitur hsc definitio. Arifl.w Contraria funt,quae polita fub categ. eoc j em genere maxime a feinvi- ! cem diftant, eidem fubjedto lu£ \ ceptivovicilfiminfunt, aquofe mutuo expellunt, nili alterum in- fit a natura5 ut album & nigrum. In hac definitione continentur quatuor conditiones five leges contrariorum. [ Prima, ut (intfubeodem genere, five illud fit proximum, ficut albedo & nigredo ponuntur fub colote; fiVe remotum, ficut injufticia & juftitia ponuntur fub di verfis generibus proximis, (cilicet | virtute & vitio; fed illis mediantibus ponuntur \ fiib eodem genere remoto, nempe habitu,& ulterius fub qualitate. Icaque contraria faltem debent : elfe ejusdem praedicamenti. Per hanc partem ex- 1 eluduntur privantia & contradictoria. Secunda conditio contrariorum eft, ut iub illo eodem genere maxime diftent, id eft, prateise repugnent; De Partibus Enuntiationis. 7 i pugnent; qnod eodem modo explicahdum eft, quo fupri. Hinc excluduntur difparata. Tertia,ut eidem fubjeelo inhaefionis vicifllm iii- fintjut calor & frigus vicifllm infunt eidem aquae. Quarta, ut ab illo fubjecto fe mutuo expellant > L ut, calor expellit frigus ab aqua, & contra. Q^i .Quare tn definitione additur b/ec acceptio t »ifi alter umtnfit dnatura? R.quia ii alterum infita na* tura, non erit necelle,ut vicifllm infint eidem fub- ' je£bo, ideoq; unum proprie non debebit expellere i, alterum , quia nihil proprie expellitur ex aliquo, nili aliquando fuerit in illo; v.g.calor,&frigus noil . infunt vicifllm igni, nec ab eoie expellunt, quia , calor ineft igni a natura, & eft ab illo infeparabilis. Contrariorum alia funt immediata,alia mediata 4 Contraria imirediata dicun -^rijl ! tur, quse talia funt, ut ipforum al - tbidem ' tcrum neceftario rebus iis infit, in quibus aptum eft fierij aut de quibus praedicatur. Id eft, qus non habent medium, quod fit fub* jecftum capax. r Medium vocatur aliquid,de quo utrumq; contrariorum pofljt negari. Talia contraria fime aegrum & fanum, par & impar, quia nullum datur fubjetftum capax aegritudinis &fanitatis, nempe ‘ animahquod nec fit aegrum nec fanum. Item nullius datur numerus, qui nec fit parnec impar. Qjj, Quare additur explicationi, quodfit fubje- Slumcapax? R.quia contraria immediatapoflunt ! F % ha*? f ; 4 ' li'i m' ■' em, 72 Tratl. 1. Pan, $. Cap. 5. habere medium incapax ut inter fanum &a:gruni medium eft lapis, qui nec fanus eft nec as^er. Contraria mediata funt, quorum alterum inefle necefle non eft. Id eft.qua: habent medium,quod fit fubje&um capax; ut, album & nigrum, qua: pro medio habent parietem rubrum. Privantia funt habitus & privatio illiop- pofita; ut, vifus & cascitas. Habitu* hic dicitur quasvis forma qua: haberi poteft. Privatio eft abfentia forma: a fubjedto capaci, Sc tempore natura determinato. Q.4. Quare dicitur ,tn fubjeRo capaci? R.quia abfentia formas a fubje£to incapaci non dicitur privatio, fed pura negatio ; ut Iapis non dicitur privatus vifu, fivecoecus, fed tantum nonvifivus, fivenon habens vifum. Q. f. Cur additur, tempore anatura determinato ? R. quia abfentia forma: a fubje&o ante tempus a natura determinatum non eft privatio, fed mera tantum negatio , ut catulus ante nonum diem non eft coecus, fi verum eft, ante illuni diem naturaliter eurft non videre. jirtfi. Contradictoria funt quae nui- ibidem, J um habent medium* Ut, homo no» homo, album non album, denique omnis terminus femel affirmatus & femel negatus. Nihil enim datur, quod nec fit homo,ucc non homo} De Poftpr rifibtlt, Itaque non quarvis caufa hoc modo eft ! prior fuo effedu, cfim multae ad fecundum mo- j dum pertineant, fed tantum caufa reciproca, ut j exprefse declarat Ariftoteles.Omnes tamen caufa; ( ad effedus fuos comparatae funt illis priores natu- 1 ra, & reducuntur ad hunc vel fecundum modum, j Ifti modi prioris continentur his verficulis, qui | tamen juxta dida exponen di funt. Tempore , natur a, prius ordine, dic honore ; Et caufa , effettis dicitur effe prtor. Modifimul, id eft, quibus unum dicitur fimul efle cum altero, ab Ariftotele tresaflignantur. Primo modo simul dicuntur, quorum generatio eft in eodem tempore. Ita fimul funt omnia quae fimul nafcuntur. I SaCUNDO MODO ILLA SIMUL D I CUNTllR,qU3S chm convertantur ellendiconfequentia,neutrum tamen ut fit alterum caufa eft; ut, dominus & fer- vm, pater & filius, denique omnia correlativa. Q Quomodo hoc verum e fi , cum pater fit caufa filii i R. Hominem qui eft pater elfecaufam illius hominis, qui filius eft, fed paternitatem non efle caufam filiationis. Eodem modo is qui eft pater, i procedit eum qui eft filius,non tantfim natura, fed j etiam tempore; at paternitas non pneceditfilia,- tionem, neque natura, neque tempore: quod eft dice- De Voflpradic ament ii- 7 f dicere, non prius eft aliquem ellepatrem, quam alterum elfe filium. | Tertio modo simul es se d icuntur divcr- fae fpecies ejusdem generis; homo eft brutum. Dicuntur vero cales fpecies elle fimul quoad generis divilionem& participationem, quia tequalicer illud dividunt ac participant,- ut,brutum a:que per- t fe6le eft animal, & aeque illud dividit atque homo. Poliunt alii modi fimul & prioris affignari, fed hostantfim propofuit Ariftoteles. Tres illi modi fimul his vulgatis verficuliscontinentur. i Tempore dico fimul, quorum generatio nunc efi, Qua convertuntur dicimus ejfefimul, Sunttp fimul fpecies genus unum difinbuentes, GAPUT QUARTUM. De proprietatibus praedicamentorum . A Riftoteles in quinque primis praedicamentis ponit aliquot proprietates, ut facilius lingula praedicamenta ab aliis diftinguantur. Qua-? rum proprietatum explicationem etfi communiter Dialeilici fingulorum praedicamentorum explicationi conjungant, vifum eft tamen latius eas fubjungere; non modo praedicamentis, fed etiam poftprardicamentis; quia multa: illorum fine poftpraedicamentorum adminiculo d tironibus percipi non poliunt. Non eft autem nobis pro- politum omnes illas proprietates hic explicare, l fed tantum eas qua: celebriores fiint, & ad ca* ptum tironum accommodatiores,aliis fpinoliori- bus pnetermiffis. F 4 Arti- 76 JraCt. i. Part. $. Cap.4, Articulus Primus. Proprietates Subjlantiee. jrift. in !♦/^ Ommune eft omni fubftan* lQateg. tiae in fub jedto non efte. Id eft, Omnis iubftantianaturaliter exiftit fine I fubjecftoinhahionis; videatur definitio fubftatitiae. [ Arifl. z. Competit praeterea fubftan- j ihdem, fij s & nihil ipfi S contrarium efte, Ideft, Una fubftantia non eft alteri contraria ; per fe. f Contraria per fe dicuntur ea qua: ratione fui,& non ratione alterius funt contraria. Talia funtc^- lor£3 frigus, & quscunquecontinenturdefinitio- ne contrariorum tradita in poftpnedicamentis. Contraria per accidens dicuntur ea,qua: non ra- i tione fui, fed ratione alterius funt contraria; ut, ; aqua(£tgnis\ funt enim inter fe contraria ratione caloris & frigoris, qua: funt contraria per fe. 1 Q_i. Quare fubjlantitt nonfunt interfe contraria | fer fe? R.duabus de caufis: 1 . Quia non funt op- |j pofitte; ut brutum non opponitur homini, quia >1 non magis illi repugnat quam lapidi. 2 . Quia non j infunt yiciffim eidem fubje&o, cum fubftantia: I nullum habeant fubjectum. § Qjl. Quare in explicatione proprietatis additur | iUa particula per fe ? R. Quia fubftantia: polfunt V ?iTe contraria: per accidens, ut didhim eft. 3 ,Subftantia non videtur fufci- tfodm, peregradus, ut fit magis minus- ve talis, 14 De proprietatibus pradicamentorum, 77 I Id eft, Nomina fubftantiarum non praedicantur | cum adverbiis, magis & miniis; ut, non potefi dici, j, quod Joannes Jit magis homo vel minus quam Pe- 1 trus , &c. licet dici poffit major vel minor. . Excipiunt aliqui ab hac proprietate nomen gc- neraliffimum fubftantia:, quia fecundum Arifto- ■ telem prima fubftantia dicitur magis fubftantia ! quam fecunda, quia videlicet pluribus fubftat; pt didtum eft fuo loco. i 4.Maxime fubftantiae hoc pro- ^nji, I prium efle videtur, idem unum - ti,dem ' ; que numero permanens contrariorum effe ftfceptivum. I Id eft,una & eadem fubftantia viciffim fufcipe- re poteft contraria tanquam fubjedtum ultimum; Ut, eadem aqua vicisjim recipit calorem &frigus. Additur, tanquam fubjeblum ultimum , id eft, | quod non eft in ulteriori fubjedto , quia etiam |j quantitas recipere poteft viciffim contraria; ut, |j fuperficies albedinem & nigredinem , fed non jj tanquam fubjedtum ultimum, cum ipfa etiam in ;j alio fubje&o, fcilicet fubftantia, recipiatur. :j Articulus II. jj Proprietates quantitatis » (■ 1. /*"\ Uantitati nihil eft con-Jnji. m trarium. CMe & Id eft , una quantitas non eft alteri contraria perle; ut, unaltnea nonejl contraria alteri linea, F < Addi» 78 7 raEl. i. Pari. $. Cap. 4. Additur,pe r /e,quia per accidens una poteft ef- fe alteri contraria; ur fuperficies alba nigra. z. Quarto magis ac minus eft fc non competit. Id eft, concreta quantitatum nonprxdicantur cum adverbiis magis & miniis; ut, unum bicubitum non dicitur alto magis vel minus bicubitum. Q^Quomodo vera e/l hac proprietas, cum una. h . ne a dicatur magis longa quam alter a ? R. Hrc dif- hcultas varie a variis fblvitur. Facillima eft eorum lolutio, qui dicunt hanc proprietatem non con ver njre quantitati interminata:, id eft, generali nomine expreilx; qualia nomina funt, longum, latum, &c. fed tantum quantitati determinata:, id eft, ipeciali nomine expreilx; qualia nomina funt, bic ubi tum,tncubit um, 8 cc. Qux expolitio fundar mentum habet in Ariftotele, & tironum captui valde eft accommodata, 3 .Proprium quantitatis eft ma-, xi me aequalitas &: inaequalitas. Ratio eft,quia folx quantitates dicuntur per fe, id eft,ratione fui xquales vel inarquales: alia verp dicuntur xqualia vel inxqualia ratione ipfarum C[\iax\tivit\im',v.g.quantitas pedalis per fe eft aqualis alteri quantitati etiam pedalvMgmim vero pedale eft aquale alteri ligno pe daliratione quantitatis, quant habet* Articulus III. Proprietates 6)ualrtatis. i.y^Ontrarietasin qualitate ef- Vw* fe videtur. w De proprietatibus pr&dicamentorum. 79 Ideft, Qualitas una eft alteri contraria per fe; Ut, albedo nigredini , virtus vitio. Convenit htee proprietas fioli qualitati: omnia enim alia, quae aliquo modo dicuntur contraria, funt contraria ratione qualitatum. 1 .Qualia i pfa gradus fufeipiunt, Arifl. ac magis talia minusve dicuntur.'*'*'* Ideft, concreta qualitatis prxdican poliunt cum adverbiis magis & minus; ut, unum album dicitur magis album quam alterum. 3 .Similia diflimiliaqueper qua- Arifl , litatcs folas dicuntur. ****** Id eft, Qutecunque dicuntur fimilia aut diflinii- lia, dicuntur talia ratione qualitatum Tuarum; ut, duo parietes albi , funtjimiles ratione fu arum albedt- num, par mantem albus (3 niger, funt diffirmles ratiarie dtverfarum qualitatum. Articulus IV. Proprietates ad aliquid. Universa quae funt ad aliquid,ad Arifl. ca dicuntur quae convertuntur . tbtdem ' Id eft, Omnia relativa referuntur ad fua corre- lativa; ut,pater efl filii pater: dominus eft fervi dominus &c. i. Ea quae funt ad aliquid fimul Arifl . natura efle videntur. tbtdem V. g. Dominus (ervus iunt fimul natura, duplum 0 dimidium,pater &filmtfkc. Qua: dicantur fimul i f 80 7 ra 3 . i. Part.j. Cap, 4, | fimul natura , & quomodo ha:c proprietas expli- j canda fit, patet ex c. J. hujus partisart.z. in expli* ' catione modorum fimul. | Articulus V. Proprietates a&ionis & pajjionis. \ 1. Q Usc 1 pifipfum agere patlvc «vio, Ocontrarietatem. | Id eft, A6tio poteft effe contraria adrioni, & pafllo pafljoni; v.g. contrariantur inter ie calefa- 1 cere (3 f,rigefacere, calefieri (3 frige fieri, j, Nota, fecundum communem explicationem , non nifi per accidens contrarietatem convenire a£tioni& paffioni, fcilicet ratione qualitatum > quas per illas producuntur & in fubje&o recipiuntur ; ut, calefaftio & frtgefatlio ratione calo* ris & florisabfolute tamen hacc proprietas il- i lis tribuitur, quia illa contrarietas ipfarum no- !■ mine exprimitur, quandoquidem ab illis qualitatibus contrariis nomen fortiantur, ut patet ex nominibus calefadtionis & frigefa&ionis. Quas ra- I tio dialedico fufliciat, quamvis non defint aliae i graviores ab ipsa rei natura petita». f Anft. z. Gradus quoque fufcipiunt ibidem, ut ma gi s atque minus dicantur. Id eft, Concreta actionis & paffionis quasdam pofilmt praedicari cum adverbiis magis & miniis J ut, unum agens dicitur magts agere, calefacere,fri- I nefacere, &c. quam aliud. Casteris De Partibus Enuntiationis. 81 Ceteris praedicamentis nullas affignavit pro- prietatesAnftoteleSjnon quia nullae ailignari pos- fint, fed quia faciliores funt, & minori' momenti. TRACTATUS SECUNDUS. De Enuntiatione. H Actenus cfe fimplicibus terminis a&umeft; nunc de enunciatione, qua ex illis componitur agendum. Dividetur hic tra&atus etiam in tres partes. In prima agetur de ftrudtura ipfius enuntiationis, varietate, proprietatibus. Secunda tradet definiendi, dividendique rationem. Tertia fuppofitio- ncm explicabit. TRACTATUS SECUNDI Pars Prima. De ILnuntiationis flruBura, varietate, proprietatibus. Omple&itur hac pars tria capita. In i.age- tur de partibus enuntiationis. In t„ de ipsa enuntiatione, ejusque varietate. In $. de quibusdam enuntiationis proprietatibus. CAPUT PRIMUM. De Partibus ILnuntiationis. O Mnis enuntiatio conftat nomine & verbo. De his ergo duobus hoc capite agetur. Articulus Primus. De Nomine , N Ominis ab Ariftotcle ha:c proponitur definitio. Nomen 8 i TraEl.l. Part. z/Cap. i. Arifi. i. Nomen eft vox fignificativa ct ; de wterp. jnftituto,{ine tempore, cujus nul- c ‘ z ' la pars fignificat feparata, ut, homo, candor 3 Scc. Significare fine tempore eft prster principale fi- gnificatum nullam primariam temporis differentiam denotate. Econtra fignificare cum tempore eft, praeter principale figmficatum aliquam primariam temporis differentiam denotare. Primaria autem temporis differenti® funt tres, praeteritum, praffens, futuriim* Per hanc ergo partem excluditur verbum: nam amo, v. g, praeter principale fignificatum^ quod eft amor, denotat tempus praefens. Ifta nomina, hora, dies, menfis, &c. fignificant quidem principaliter tempus, fed praeter principale fignificatum non denotant ullum tempus, ideoque fignificant fine tempore. Haec vero prandium, coena,&c. pra?ter principale fignificaturn, quod eft referftio corporis , denotant quidem aliquod tempus, nempe meridiem, aut vefperani, non tamen denotant primariam temporis differentiam, fcilicet praeiens,praeteritum,aut futurum, & fic etiam fignificant fine tempore. Per illam partem (cujus nulla pars fignificat Cd- parata) excluditur oratio; ut, homo albus; quia ejus aliqua pars feorfum 8c per fe aliquid fignificat. Non tamen excluditur nomen compofitum; «t respublica,jus jurandum,&c.quia licet ejuspar. tes ' De Partibui Enuntiationi*. 2 j tes aliquid per fe fingula: fignificent,fi fumantur ut integrae didtiones, nihil tamen feparatim iignifi^ cant,fiiumarttur,utpartes unius dictionis compo- fita:, fed funt initat iyllabae. qua: propriam figmfi- cationem non habet. Addenda: funt huic definitioni ex Ariftotelis mente dua: particula’, nempe, finita, & refla, ut iic ! reddatur integra definitio. | Nomen e (i vox ex mjhtuto (igntficativ a, finita ■ ££ refla , &c, i Fox finita dicitur, cui nulla praefigitur negatio; j ut , homo, Fox infinita eit, cui praefigitur negatio, id eit „ particula negativa,«o«; u t,nenbomo. Tales voces a definitione nominis rejiciuntur. Fox refla dicitur, qua’eit nominativi cafus, vel indicativi modi & prafentis temporis. Excluduntur per hanc parteni cafus obliqui 5 ut, homini's, homini, &c. Ratio cur Ariftoteles illos excluferit,eit, quia cum verbo non polfunt abfolvere enuntiationem* 1 ; | Articulus II. . De Verbo. XJ Erbum eft,quod infuper tem- * pus fignificat, 6c cujus nulla pars leorlimlignificat,atque lem- | per eorum, quae de altero dicuntur, & lignum; ut, amo, hako 3 &c. Infiu- 84 TraB.z. Part.T. Cap-t. j Infuper figmficarc tempus , eft fignificare cum \ tempore ; quod fuperiori articulo explicatum eft. i Per hanc partem excluditur nomen. Verbum ejfe femper notum eorum ejua de alio d,* cuntur,c(k verbum efte lemper prasdicatum,quan- j do in enuntiatione lignificative ponitur- Dico, j quando ftgnificative, id eft, pro figmficationepo#/- ‘ w,quia quando non ponitur pro lignificato,fed j proipsamet voce, potefteftefubjedrum^ ut fi di- ! cam, amo eft verbum * j Diftinguunt autem hicDialcdfici duplex prardi» Catum, unum formale, quod eft ipfa cppula; alte- . rum materiale, id fcilicet, qudd mediante copula j dicitur de fiubje&o', ut hichomoeftanimal, pradi- ■ catum materiale eft animal, formale verbum eft. | Cum ergo dicitur verbum femper eile prsdica- ! tum,inteiligitur vel fofmale tantilm, ut ib\,homo eft animal-, vel formale & materiale fimul 5 uthic, I ^oannes ambulat. Addenda funt etiam huic definitioni ex Arifto-- | telis mente, duanllse particula, vox finita, & refla, ; Unde excluduntur verba infinita’, ut, nonvalet,non currit. Item cafus obliqui verborum,id eft,alterius ! modi quam indicativi , vel alterius temporis , quam pnEfentis. Ratio cur Ariftoteles eos exclu- J ferit, eft partim quia cum nomine non faciunt : enuntiationem, ut verba infinitivi modi, partim , quia veritas enuntiationis , quam componunt, pendet a veritate enunciationis de prarfenti ; ut harc enuntiatio vera eft, Ariftoteles audivit Plato- \ nem, quia h$c aliquando fuit vera, Ariftoteles au- h dtt Platonem, > CAPUT jDe ‘Enuntiatione & ejus varietate, 8 f CAPUT SECUNDUM. De i-pfaEnuntiatione e jusque varietate. ] N!ioccapite quatuor declarabuntur: i.Quid orario. z.Qua: illius fpecies.j Quid enuntiatio. 4. Quas habeat fpecies. Articulus priMus. De Oratione ^duabus ejusfpeciebus , hn~ perfera &perfetta , & hac multiplici. O Ratio elt vox fignificata,cu- jus partium aliqua feparata fignificat ut di£f io, {ed non ut affirmatio Vel negatio 5 ut, homo albus , homo ejiammaU Significare ut difhodk fignificare fine Vero aut falfo; ut, homo. Stgntficai e ut affirmatio Vel negat io eft fignifica- . re cum vero aut fallo,- ut, homo eft animal. Adverte quod dicatur, cujus aliquapars eat ut diEho , non vero, omnis, quia alioquin exclu A deretur enuntiatio compofita v.g .homo eft rationalis,^ brutum eft irrationale , cujus aliqua pars fignificat ut affirmatio,feilicet.^ffiwo eft rationalis * & fic non omnis ejus pars fignificat ut di&io.Ve*- rUm eft interim,quod aliqua etiam illius pars fi- gnificet utdidio, nempe, homo, rationale > &c. Tantum ergo oftenditurad orationem requiri & fufficere, ut aliqua ejus pars fignificet faltem ut di6tio, & licet nulla fignificaret ut affirmatio vel negatio, nihilominus adhuc fore orationem.. G Ora* §6 7 rati. i.Part. i.Cap. x. Orationum alia eft imperfe&a, aliaperfeife Oratio imperfecta eft,qua: non gignit pcr- fedfurn lenflim in animo audientis; ut, homo albus. Oratio perfecta , qua: gignit perfe£tuna | fenfum in animo audientis; ut» Homo eft animal. Perfecta dividitur in enuntiativam 8c non enuntiativam. Oratio perfecta non enunciativa eft, in qua nec verum, nec falfum; wi, fu felix. Dividitur in quinque fpecies: Interrogativam; Ut, Eft aliquid, quo tendis? Vocativam; ut» Huc ades,b Melibae\ Imperativam; ut. Maturate fu- i gam. Deprecativam; ut, uifptcenos. Optativam, ut, Vtinamphilofophus evadam! ARTICULUS II. De Ejiuntiattone, ejusque diuijione ac fubdrvifionc. ihdem. N unti atio eft oratio,quae vera eft, vel falla; ut, homo efi ratio - nahsjmmo non ejt rationalis. Hera dicitur, qua: eft conformis rei fignificata:; ut prior. Falfa, qua:cftdifformisrcifignificatse-,ut po- fterior. Adverte propofitionem de qua di&urn eft traift. I.p. r.cap.i.art. i.idem efle quod enuntiationem fimplicem, cum eo difcriminej quod ibidem in annotatione indicatum eft: & ideo qua: c}e pro- pofitionis partibus ibi'di£la funt, enuntiationi \ debent accommodari. Adverre j ! De Enuntiatione & ejus varietate. 87 Adverte praeterea,pr£dicationem,de qua etiam I diofa Petrus efl dottus, Petrus non efl doftus ? R, fub nullo membro ab Ariftotele definito comprehendi, quia tantum deferibitoppofitas conflantes fubjeCto univerfali, ut patet ex definitionibus Ungularum fpecierum. Revera tamen oppofitae fingulares funt contradictoria?, quia ipfis convenit lex contradictori arum, ut ftatim patebit. Oppofitis adjungi folent fubalterna?, quaefic definiuntur. Subalterna funt duar propofitiones conflantes eodem pra:dicato& fubjedto, ejusdem qualitatis, fed diverfie quantitatis. Id efl, utraque efl: affirmativa , vel utraque negativa; fed una efl nniverfalis, altera particularis; ut ,Omnis homoeft animal , aliquis homo efl animal • Univerfalis di- c\xxit,fub alternans , particularis/«£d/w»<*M.Has propofitiones certum efl non opponi, ciun non fint affirmatio & negatio. G 4 TabuU i £1 7 raB. i. Pari . i. Cap. y. Tabula. oppofitarum. Omnishomo Cqntrar, 14 . Nullus hom.a «ftdodtus.. eftdoflus. «$■ z & w H ■< e> co- o 4> r & *•» o er «s/ A «5 G Aliquis horno SuBCONTRARI/E. «ft do dius. G5 G! ,w > ■Ht tn Z fe Aliquis homAlujtiis homo eft probus. De; ■ I De Enuntiattonisproprietatibuf. c>j Declaratur item pars pofterior. Quia h*c e ft falia, Aliquis homo trrattonalis.Non tamen ex eo, quod haec vera iit, Aliquis homo efiprobus , fe quitu r etiam hanc veram efle, Omnis homo eft probus. Q. Qua efi ratto hujus legis ? R. quia fubalter- nansincluditfubalternatam, & aliquid amplius» idebque plus requiritur ad ejus veritatem, quam $d veritatem fubalternatsj & minus adfalfitatcm. Lex contrariarum. Contrariae non poflunt efle fimul verse, poflunt tamen efle fimul falfae, Omnis homo efi probus. Nullus homo efi probus. Q_ Qua efi ratio hujus legis ? R, fi contraria: efflent fimul verae,fequeretur contradiftorias eile fi- mnl veras: nam ex veritate duarum contrariarum, quae funtuniverfales, re£te (equitur veritas duarum particularium, quarum affirmativa contradicit univerfali negativae, & negativa affirmativae, ut videre eft in tabula fuperiori. Ex falfitate autem contrariarum non fequitur falfitas particularium, ideoque non fequitur contradi&orias efle fimul falfas. Lex Suhcontrariarum. Subcontrariae poflunt efle fimul vera:, non fimul falfae, Simul verae iunt hae, Aliquis homo efi doilus, Aliquis homo non efi doBus. Q^Qmrurfum hujus legis ratio i R. fi fubcon- trariae eflent fimul falfae, contradidtoriae eflcnt etiam fimul falfaeper legem fubalternarum, dum G f mm 94 7 ra£l. z. Part. i. Cap. j. autem funt fimul verte,non fequitur,contradictorias elFe fimul veras, ut patetex eadem lege. Lex Contradi&oriarwn. Conirad ictori^e nec fimul verx,nec fimul fallx efle poliunt- Hujus legis nulla ratiodari poteft, cum fit lumine natura: cuivis notiflima : xquivalct enim his duobus axiomatibus, Idem non poteftjimul cjfe £> non ejfe, Se, Quodlibet efl vel non efl, Arti culus III. De J&cfU!pollentia. E Nuntiationes Aiquipollentes funt diver- lx enuntiationes conflantes eodem prxdica- to & fubjedlo, led diverfisfignis,idem fignifican- tes; ut ha:, Aliquis homo non ejl temperans, Non omnis hemo efl temperans. Poliunt autem oppofitx & fubalternx reddi fibi invicem xquipoilentes appofitione particula: negativa:, non , vel ante fubjeCtum, vel poli lubjeClum,vel ante & poflfiubje£tum,ut prxfcri- bitur tribus his regulis. Prima regula eequip ollentij fignificatx naturam explicat; ut fi dicas , homo eji ammal rationale. Definitionum quid rei alia eft definitio proprie duftafeu elfentialis, aliadefcriptio. Definitioessenti a Liseft,qux datur per folaellentialia definiti: u t-, animal rationale, re- fpedtu hominis. Definitionum ellentialium unaphyfica , altera metaphyiica feu logica. Definitio essent i a lis physica eft,quae datur per materiam & forma, ut fi dicas, Homo efl quoddam compofaum ex corpore & anima rationali. Definitio essenti al is meta physica seu ! logica eft, qux datur per genus & differentiamj ■ ut fi dicas, bomoefi ammal rationale. \ Qji. Quare prior dicitur pbyfica,poflerurnttta- [ phy fica vel logica ? R. Prior dicitur phy fica , quia ! materia & forma, quibus conftat, vocari foienc j partes ellentiales phy ficx, eo quod de illis phyfi- } cus agat. Pofterior dicitur metaphyfica vel lo« gica, quia genus, & differentia,quibus conftat,vocari (olent partes eilentiales metaphyiica: vel logi» ; cx,eo quod de illis agat metaphylicus vel logicus* ; Descriptio eft 5 qux datur per aliquid quod j non eft eifentiale definitoj ut fi dicas: homo eftant- j mal rifibtle, ! Defcriptionumalia cauialis, alia non caufalis. Descriptio causalis eft, qux darur per caufam externam. Caufaexterna eik ,qua non eft,pars rei cujus eft caufa. [• Illaeftduplex: efficiens;ut, Sol luminis fina- | lis; ut, famtasdeambulationis. lea- 9 8 7 ‘ra&. 2, Part. 2 . Cap. I* Itaque defcriptio caufalis efl etiam duplexjuna j daturpercaufam efficientem; ut lidicas, dies efl motusfoltsfupraterram:nnmmotns£o\is(uyta. ter- | ram efl caufa efficiens diei. Altera datur per cau- j fiam finalem; ut fi dicas: homo efi antmal creatum \ ad fruendum aterud beatttudme: nam frui arterna i beadtudine efl finis hominis. Q^2. An definitio conflans partibus phy ficis non \ poffltvocaricaufalisfR..po{fe ) R vim nominis atten- ! damus, quia datur per caulas internas, quas funt ^ materia & forma.Sic tamen vocari non folet.quk habet nomen dignius, nempe definitionis eflen- tialis, & per caufalem vulgo intelligitur ea, quas non efteflentialis,daturque per caufam externam. Defcriptio non caufalis efl etiam duplex; una datur per genus & proprietatem convertibilem cum definito ; ut fi dicas, Homo efi antmalrtflbile. Altera datur per genus & plura accidentia, quas I fimul colledtacum definito convertuntur ; ut, fi dicas, Homo efl anithctl bipes implume. 3. Anpoffit aliquo fenfu dici omnem definitionem conflaregenere&dtfferenttalR.ipofiicdici in- telligendoper genus&diffcrentiam illa etiam,quae fubeunt vicem generis& differentias.Omnis enim definitio conflat genere & differentia,vel fubeun- tibus vicem eorum,id efl,uno termino comunio- ri,& alio vel aliisitareflringentibus, ucfoli definito conveniat,ut patet ex omnibus exemplis allatis. Ut autem noverint tirones in omni propofita definitione lingula fuis muneribus,nominibusq; di- ftinguere, advertant in omni enuntiatione defini- ; i De definitione, 99 tiva hunc effe ordinem. Id quod fenfu prascedit copulam,five ipfum fubje- nus eft univerfale quod&c- Idem judicium efto de i exteris. | 2.DEFiNiTlodebetefteconvertibiliscum de- ! finito. Id eft,nondebetmagis,autminus latepa- tere. Hinc iftx definitiones hominis funt vitiofe: I Corpus animatumfient iens: Animal litteratum. De f initio nihil continet fuperfluum. Id eft | nihil prxter ea qux necelfaria funt, ut definitio fic ! convertibiliscudefinito; nifi forte illa non edent ! falis clarajtunc enim quod illis majoris explicationis tbo 'fraft. i Part> 2,. Cap. 1 , nisgratia addetur,non erit fuperfluum.Vitiofa ei> goeft ifta hominis definitio, amm alrationalebipeti CAPUT SECUNDUM. De Divijione. E Tiamduo de divifione explicabuntur; fcilicet quid "uplex fit divifio; tum quae divi- fiouis leges. Articuius Primus» G^uid"uplex fit divifio. D ivisio eft oratio totum in fuas partes di» (tribuens; ut, hominis aitapars corpus , alta pari antma. Divifio generaliter fumpta duplex eft;uliadk vifio nominis, altera rei. Di vi s iO nomini s eft,qua diflinguitur multiplex fignificatio termini tequivoci. Hanc divi- fionem dialectici vocare Colent Homonymiairi. Eft autem duplex; una divifio aequivoci pure in (ua aequivocata; ut , nomen canis aliquando figmficat animal latrans , altquandojidus c Divifio rei eft triplex, triplicis nempe totius, integralis, eftentialis, univerfalis. Divisio totius integralis eft,qua totum integrale diftribuitur in partes mtegrantesjut Dominis alia pars caput, alia br achia, alia venter, pedes , &c, Dicun- De Diviftone. xot Dicuntur autem partes integrantes, quae fua quantitate totius quantitatem conftituunc. Hanc j divifionem multi partitionem potius quam divifi- ; onem vocandam cenfent. j Divisio totius essentialis eft, quatotum i effenciale dividitur in panes fibi effentiales; ut, 1 Hominis una pars c er pus , altera simma. Divisio totivs vniversalis eft, quaali- quod magis commune dividitur in minus communia; ut, Animalium aliudhomo, ahudbrutum. Divifio totius univerfalis admodum varia pofi- | fetaffignarfifed potiffimfim quadruplex in ufu eft. ! Prima eftgeneris infpecies,ut Animalium aliud, homo,aliud brutum Ad hanc revocatur divifio fpe- ciei in individua, differentiae in fpecics vel in individua, generis in differentias,differentis indifferentias. Secunda eft accidentis in fubjeiffa,cum videlicet divifum eft accidens membrorum dividentium; ut, Alborumahudliltum, alindnix, &c. j Tertia fubjedi in accidentia,cum nempe membra di videntia funt accidentia divifi; ut, Hominum alii probi, alii improbi. Quarta accidentis in accidentia.quando divifum & membra dividentia funt accidentia ejusde fub- jeffij nx.,Dulcium aliud album, aliudflavum, &c, | Articulus II. ; fmt leg es Divifionis. I Nter mulcas leges divifionis quatuor funt prs- . cipuas. i. Divifum debet plus continere quamfingula membra dividentia, Hinc vitiofa eft ifta divifio, H Ani- loz 7ra5l. z.Part. $. Cap, i. Animalium aliud fenjitivum, aliud homo, aliud brutum : nam fenfittvum, quod eft unum e mem- f bris dividentibus, eft convertibile cum divifo. j 2. Divisum debet adaequari membris divi- 1 dentibus fimulfumpds,vidofa igitur eft haec divi- i {\o. Viventiumaliudhomo, aliud brutum-, vivens I enim, quod eft divifum, latius patet qudmhomo & brutum fimul, quandoquidem etiam comple- f itatur plantam. ' j, Omnia membra dividentiadebent interfe» fe pugnare. Unde inepta eft haec divido, Horni- ; num alius probus, alius liter at us. I 4 . Membra dividentia funtpauca, unde male 1 fic divideretur vivens, Viventium aliud homo, aliud equus,aliud leo,altud canis, aliud quercus, &c. fed dividendum eft prius in fpecies generales, & has rurfum in alias, donec veniatur ad id quod quiri- ' tur ut, Viventium aliud animal, aliud planta ; Animalium aliud homo, aliudbrutum, &c. j TRACTATUS SECUNDI J Pars Tertia. j De fuppofitione, f, T Raitatui de enuntiatione tradlatum de fup- jj pofidone fubnedtimus,quia haec affee generibus fuppoftticnutK. IOJ ftiinus necellariat ad inditutum, ob rationem alibi commemoratam. Dividetur hasc pars in duo capita. In priori agetur degeneribus fuppofitionum» In poderi- ori de ipeciebus. CAPUT PRIMUM. De generibusfuppefitionum. T Ria genera fuppofitionum vulgo recenlen- tur, qua: explicabuntur hoc capite, prasmif- sa fuppofitionis incommunidefinitione. Articulus primus. Quid & quot up Lex fuppofitio. S Uppqs itio eft ufurpatio vocis in oratione polita: pro aliquo, ut lnc, Omms homo eft animal, vox illa, homo, ufurpatur pro Joanne, Petro & reliquis hominibus. Suppofitio aliter vocari folet acceptio vocis . Q. i. Undedt&a efifuppofitiolR.ex eo,quod vox in oratione plerumque fupponatur, id ed, lubditua- tur in locum alterius, nempe rei per iplam fignifi- cata:: Chm enim,ut ait Aridoteles,res ipfas expro^ mere,& in difputationem aut colloquium adducere non polfumus, vocibus loco rerum utimur, &in ha/um locum illas lubrogamus, ficut ad numerandum calculis arneis pro nummis aureis uti mercatores folent. Q^x-Efine igitur magna fuppofttionis cognofcexdA Kec!]fitas>R.ma.xima,u.vtn ad exprimendos proprios conceptus,tum ad alteriusintelligendos. Sicut enim qui ignorat quid quoquo loco calcul? valeat» nec ipfe calculis ad ntimerandu uti,nec alium utentem potcdintelligerc,& facillime decipitur;ita qui Ha ' ttefeit 104 fra£l. 2 . Part,} . Cap, t. nefcit,pro quo vox in quaque oratione accipiatur, nec ipfe mentem fuam exponere,nec alterius conceptu aflequi poterit, ac facilime circumvenietur. QuaredtElumef, plerumque vocem orationi v infertam fubftitui in locum altertus ? R.quia ut dicetur proximo articulo, vox interdum accipitur profeipsajquocafu nonfubftituitur in locum alterius. Dicitur tamen etiam tunc fupponi, extenfa verbi iftius fignificationead quamcunque vocis acceptionem. Triplexeftgeneratim fuppofitio, Materialis. Simplex,Perfonalis, qua: vulgo genera acceptionis aut fuppofitionis vocantur. Articulus II. Defuppofitione materiali. S Uppqs i t io mater i ali s eft acceptio vocis profeipfa; ut cum dico, Homoeft diftio dijfyl- laba, vox , homo , accipitur pro feipfa, id eft, pro ipfamet voce, non autem pro fignificato. l.Quare ifta acceptio dicitur materialis ? R, f quia per illam vox accipitur pro materia nominis feu termini, qua: funt litterae & fyllabae: nomen ; enim fignificativumconftatduobus, ipfa voce, & ; fignificatione i vox eft velut materia; fignifica- tiovclut forma. Q^2. Quo alio nomine vocatur ifta fuppofitio ? R, graeco vocabulo Iatinis etiam Diale&icis familiari dicitur technica,quafi dicas, artificiofa vel dolofa: *■ quia nimirum ifta fuppofitio eft ad fallendum apta,eo quod di dium de voce facile accipitur tan- quam ditftumdere fignificata,& fic fophiftas illa velut arte quadam & fraude ad technas & captiones utuntur, Q_j. j Degeneribus [uppojitionum. iQf Q. j. Quibus notis dialeUici hancfuppofitionem indicare filent ? R. Duabus • una eft articulus Graecus; ts , id eft, quem articulum faepe praeponunt voci, quam materialiter volunt accipi, utro animal, rohomo, quafi dicas, illa vox, animal j illk vox,homo. Altera eft particula li, qua graves quidam authores familiariter utuntur,ut li animal, lihomo. Quae particula aequi valet articulo graeco,& puto elfe antiquum articulum gallicum, quoParifienfes etiam in fcholis utebantur. Articulus III. De Jttpfiojitione JimpLici. S Uppositio s implex eft acceptio vocis pro fuo immediato iignificato tantum, id eft, pro natura communi, vei conceptu communi. Ita fumi dicitur fubjedtum hujus enuntiationis, homoefi univerfale, non enim fignificatur, quod Joannes vel Petrus vel quispiam alius lingularis homo eft: univerfale, hoc enim falfum effeti fed quod homo in communi fit univerfale. Didium eft, pro natura communi, vel conceptu communi, quia in talibus propofitionibus quidam dicunt fiibjedtum fumi pro natura communi, alii vero docent,illud fumi tantum pro conceptu communi. Sed haec difficultas altioris eft confide- rationis, & omnino dialedticis praetereunda, prae- fertim cftm voces illae, quae dicuntur fumi fimpli- citer.fumi etiam poflint technice,five materialiter fenfu longe faciliori & dialedticis accommodatiori: poteft enim, imo &folet, apud dialedticos fub- jcdlum allatae propofitionis fumi pro ipfa voce, ut Hj fit 'io£ "Trabi.z. Part, f .Cap, T. |it fenfus homo eft univerfale, id eft,illa vox,&o 2 »o,eft univerfale:quem fcnfum in tra&atu de univerfali- busfemper 1'ecutifumus,omnium prope diale&i- corum more. Idem efto judicium de fubjetffcis cae- terarum propofitionum,in quibus aliqua proprietas diale£Hca,ut ajuut, fubje£k> tribuitur; ut homo \ tft [pectes , animal ell aenus. ARTICULUS IV De fuppofutone perfonalf. | S Uppositio personalis eft acceptio vocis pro mediato fignificato.id eft,pro inferioribus i vel denominatis. Sic accipitur fubjedtum hujus propohtionis, Omnis homo eft animal-, accipitur enim projoatine, Petro, & exteris, qirifunt inferiora hominis,cum fen(us (it, Joanes eft animal, & Petrus eft animal,&c.Item fubje£lum hujus, Omne album eft fubftanna, accipitur enimpro pariete,nive, la£l:e,& relicuis,quae funt denominata albi. Q. Quomodo "differunt inferius denominatis ? R. Inferius dicitur id,cui aliquis terminus magis com- f munis e[Ientialiter& in quid tribuitur; ut indi vi- i dua refpedftu fpeciei, fpecies refpe£tu generis. De- ‘ nominatum vero eft id,cui aliquis terminus con- 1 notativus accidentaliter tribuitur ; ut, paries, vix, Scc. refpedtu albi. Huc revocari poliunt fpe- j cies vel indi vidua comparatione differentis effen- i tialis;quia differentia etft praedicetur ellentialiter, eft tamen comparatione fpeciei & individuornm i terminus connotativus. Ad deprehendendam acceptionem perfonalem ponitur haic regula. Omnis vox,cui prxponitur vel prxponi poteft, ffiaaente eodem fenfu, aliquod lignum, accipitur pcrfsa *r ' Degeneribus fuppofitionum• 107 perfonaliter; utfubje&um iftius propofitionis , Omnis homo efi animal', quia illi praeponitur fi - gnum,o/w»/.f;& iftius, Homo eft probus,qma. illi praeii poni fignum poteft particulare, manente eodem fenfu, hoc modo, aliquis homo eft probus. Ex his fuppofitionum generibus defumitur haec ad argumentandum regula. In argumentatione non licet mutare genus acceptionis^ id eft, non licet unam & eandem vocem femel accipere materialiter,& femel fimplici- ter,vel perfonaliter, &c. unde vitiofum eft hoc \ argumentum: Homo efi diSlio dhfiyllaba ; omnis hemo eft animal, ergo animal efi diElio dijfyllaba- quia homo in prima propofitionefumitur materialiter, in fecunda perionaliter. CAPUT SECUNDUM. Defpeciebusfuppofitionum + S Uppofitio perfonalisdividitur in quatuorfpe- cies, univerfalem, copulatam,determinatam& | confufam, qus aliis nominibus vocantur diftri- 1 buciva, colledisjun6ta.Et3bhis i vox aliqua dicitur accipi univerfaliter feu diftri- butive,copularim feu colletftive, determinate feu , i disjundbivbj confuse ieu disjun&im. Hae fuppofi- j tiones etfi,ut ditftum eft, fint fpecies fuppofitionis I perfonalis, paffim tamen abfoliite vocantur fpe- j cies fuppolitionis, ficut priores genera. Da un- ^ gulis hoc capite breviter agetur. Articulus Primus. Defuppofieione univerfalifeu difiributiva. S Uppositio universalis eft acceptio vocis pro inferioribus, vel denominaris copulative enumerandis. H 4 Di- lo8 Irati. 2 . Part . $. Gap, %. Dicantur autem aliqua enumerari copulative, quando enumerantur per conjundtionem copulativam copulative fumptam, id eft, connettentem integras enuntiationes. Ita fumirur fubjedtum ; hujus propoiuionis: Omnis homo eft animal, & | Petrus eft animal,&Paulus eft animal, & fic de ca:- j teris, ubi conjunctio copulativa & connedtit in- •' tegras enuntiationes. 'i . Suppofuio univerfalis dividitur primo in abfo. lutam, &accommodam. J Suppositio universalis absoluta eft, ; ubi nulla intelligitur exceptio.Ita fumitur fubje- ; dtum didtte propofitionis, Omnis homoeft animal. SuPPOSI TI O' UNI VERSALIS ACCOMMODA eft, ubi aliqua intelligitur exceptio; ut hic; C&- lum tegit omnia , fcilicet praeter fe. Dividitur fecundo fuppofido univerfalis in univerfalem pro generibus Ungulorum, & uni- verfalem pro lingulis generum Suppositio uni versalis pro generibus j singulorum eft, per quam vox accipitur pro omnibus generibus feufpeciebus, non autem pro i ommbusindividuis.Hocmodofumiturfubjedtum ■ illius propofitionis. Omne animal fuit inarcaNoe. Senfus enim eft, Omne genus feufpecies animalis fuit inarcaNoe-, fcilicet, equus, leo, elephas, &c. Non autem (ic, Omne individuum animalis fuit in arca Noe-, fic enim fignificaretur etiam te,qui htre 1 legis,& ctetera animalia,qua: nunc vivunt,fuifle in arca Noe. Vel fic: Significatur cujuslibct fpeciei aliquod individuum ibi fuille,non vero cujuslibet lpeciei quodlibet individuum. Sup- De fpeciebus fuppo/ttionum. 109 Suppos ttio universalistro singulisge- nerum eft, per quam vox fumitur pro omnibus fuisindividuis. Itafumiturfubje&umiftiuspro- pofitionis: Omnis homo eft animal. Ad cognolcendam fuppolitionemuniverlalem multas a diale<3icis regulas traduntur, ex quibus duas funt praecipuas. X. Subiectum enuntiationisuniverfalis affirmativas fumitur univerfaliter j utfubjedtum iftius, Omnis homo ejl animal. Reducitur hasc regula ad generaliorem, quod nempe fignum univerfale affirmativum diftribuat illum terminum, cui immediate prasfigitur. z. Utrum que extremum enuntiationis uni- verfalis negativa, & pra’dicatum particularis negativas fumitur univerfaliter-, ut hic: Nullus homo eft brutum, univerfaliter fumitur tam homo quam brutum ; Hic vero, uiltejuod animal eft homo, tantum homo fumitur univerfaliter, non animal. Hasc etiam regula reducitur ad generaliorem, quod nimirum lignum negativum diftribuat omnia fequentia,fi ve proxime illis praeponatur,live remote. Eandem vim habent omnes didtio- nes,quas in fua lignificatione negationem includunt; &t particulas,/?»e, abfque, verba lignifican- tia privationem aut carendam» ur egeo , careo, &c. Articulus II. Defiippofitione copulata . S Uppositjo copulata eft acceptio vocis pro inferioribus, vel denominatis, copuladm H S enu- i io TraS. i. Vah. j.Cap. i. enumerandis; id eft,per conjunctionem copulativam copulatim fumptam,hoc eft,nou connecten- tem integras enuntiationes, fed terminos fimpli- ces. Ita fumitur fubjeCfcura hujus propofitionis, Omnia elementa fttnt quatitor, fic enim explicatur, J%nts,&aer£3 terra/jaquafunt quatuor, non autem fic: Ignise[l quatmr s (3 aer efl quatuor , &c. Ad dignofeendam hanc fuppofitionem una htec notetur regula. Subjectum propofitionis, cujus praedicatum eft vox numerum fignificans, fumitur copulatim , Exemplum jam eft ptopofitum. Articulus III. De ftippofitione determinata . S Uppositio determinata eft acceptio vocis pro inferioribus, vel denominatis disjunctive enumerandis,id eft,per conjunctionem disjundti- vam disjunCtivefumptam,hoceft,connectentem integras enuntiationes,Ita fumitur fubjeCtum hujus propofitionis:^%«quod fit per particulam illam ergo ,vel aliam tequi valentem. Unde non efl: hic argumentatio: Omnis homo tfiammaippommshomoejlfenptivus] quiaetiamfi pofterior propofitio reefle lequatur ex priori, non tamen in illa oratione fignificatur fequi. Tres ergo funt partes argumentationis: Antecedens, Conlcquens, Nota illationis, Antecedens efl enuntiatio ex qua alia colligitur. Confequens efl enuntiatio quae ex alia colligitur. Nota illationis efl conjiiudtio fignificans unam enuntiationem colligi ex alia,u t in allignata argumentatione, antecedens efl, Omnis bomo eftfenfiti* vus\ coaCequens,Omnis bomo ejl animal', nota illationis, ifta conjundtio, ergo. Illatio aliis nominibus sQcax.m[cquela,confc^uen~ tia . r 14 7ra$. j . Part. i . Cap. t . tia,confecutio,colle3io, qua: non eft antecedens» nec confequens, led connexio conlcqucntis cum antecedente, defignata, ut didlum eft, per illanj vocem, ergo vel aliam squivalentem. Sumitur etiam non raro conlequcntia, &illia:quivalentia pro integra argumentatione* Articulus II. Gfuo tu filexfit argumentatio,, A Rgumentationum alia bona, alia vitiola. Bona eft, cujus confequens legitime infertur ex antecedente : ut Homoefl animal , ergo homo efi fenfltivus. Viti os a eft, cujus confequens non legitime infertur ex antecedente: ut Homo efi animal , ergo homo efi rationalis: non enim legitime colligitur hominem elfe rationalem ex eo, quod Iit animal, cum brutum fit etiam animal, & tamen non fit ra* > tionale. Quando vero confequens legitime, quando non legitime colligatur ex antecedente, patebit ex regulis, qua: fuo loco tradentur. Nota, cum fimpliciter fit mentio argumentationis, bonam intelligi, non vitiolam. Argumentatio bona dividitur, in formalem & materialem; fi ve informaliterbonam,id eft, ra* tione forma:; 8c materialiter bonam, id eft, ratione materia:. Argumentatio formalis e ft, cum in nulla fimilis forma: dari poteft antecedens verum con- lequente fallo. Argumentationes vero fimilis formas funt,qu£E conftant seque multis terminis,eodem ordine dif- De principiis materialibus fyllog. 1i f politis, &sque multis propofidonibus ejufdem quantitatis & qualitatis , ut hae argumentationes funtfimilis forma:. Omne animal eft vivens, Omnis homo eft animal, ergo Omnis homo efl vivens. Et, Omnis arbor efl planta. Omnisquercuseil arbor, ergo Omnis quercus eft planta. Es?dem funt argumentationes formales." nam in nulla argumentatione, qua: fimilcm formam habet, dari poteft antecedens verum conlequente fallo. Argumentatio materialis dicitur, cuin in aliqua hmilis formae dari poteft antecedens verum conlequente filfo; ut haec, Omms homo efl fenfitivus , ergo omms homo efl animal ; datuf enim antecedens verum conlequente fallo in hac /1milis forma; J Omnis homo efl fexfinvtis, ergo Omnis homo efl brutum. Dividitur iterum argumentatio bona in Syllo- gifmum, Enthymema, Indutlionem & Exemplum i de quibus deinceps per ordinem agemus. Inter illas autem folus lyllogifmus eft argumentatio formalis, 1 Articulus III. QuidJit Syltogifmzts. S Yllogismus eft ora-^f.*»• tio , in qua quibufdafn^'**’ pofitis , aliud quiddam ab us 1\6 TraEI. j. Vart. i. Cap. i. iis quae pofitafunt, neceflario accipit , eo quod haec funt. ld eft, fyllogiimuseft oratio, in qua duabus praemiflis fimplicibus in modo & figura redte dif- pofitis,conclufio a pra;miffis diverfa colligitur per neceflariam & formalem confequentiam, propter legitimam prarmilfarum in modo & figura diipo- : fitionem; ut: Omne animal eft vivens, Omnis homo eft animal, ergo Omnis homo eft vivens. Quis[yllogismushic definitur ? R. Syllogi- fmus categoricus five limplex, id eft, conftans omnibus enuntiationibns fimplicibus, qualis eft jam affignatus.Et propterea dicitur in fenfu, duabus pr&mtjfisfimplicibus. ' DeiyllogifmocompofitOjideft,conftanteuna, vel pluribus enuntiationibus compofitis, hic non agitur. Syllogifmuscompofituseftifte: Si dies eft, lux eft. Sed dies eft , ergo Lux eft. Articulus IV. Quot termini & enuntiationes in j fyllogifmo ? ' T Ermini funt materia remota fyllogifini, enuntiationes autem propinqua,quiaex ter- . minisprihs fortnandx funt enuntiationes,ac dein- | de ex enunciationibus (yllogifinus. In omni iyllogifmo fiint tres termini, majus j extremum, minusextremum, & medium. i Mi- f De principiis materialibus fjllog, Ii? Medium eft terminus, qui bis in anteeedente fyllogiftni ponitur. Extremum in genere eft, quod femel tantiun in antecedente iyllogifmi ponitur. MajusEXTREMiut eft,quod in antecedente lyl- logifmi praeftantiorem locum obtinet. minus extremum eft, quod in antecedente Iyllogifmi minus prxftantem locum obdnet.Illud vero dicitur obtinere praftantiorem locum,quod obtinet locum praedicati altero obtinente locum fubjecfri, aut fi in hoc fit paritas, quod pronuntiatione praecedit. Prius fit in prima figura,ubi unum extremum praedicatur demedio, alterum fiubjici- tur.Pofterius in fecunda,ubi utrumque extremum fubjicitur medio; & in tertia, ubi utrumque ex- tremu praedicatur de medio , ut fi fit hic lyllo- gifmus: Omne animal eft vivens* Omnis homo eft animal, Ergo omnis homo eft vivens. Ibi medium eft ammal, majus extremum Ut- •vens , minus extremum, homo. In omni item fyllogifmo lunt tres enuntiationes* major propofitio, minor propofitio, conclufio. M Aj o R pr o p o s it i o eft illa pars antecedentis, in qua ponitur majus extremum, A Cicerone, & quibusdam aliis vocatur fimpliciter propofitio. Minor PROPQSiTioeft illa pars antecedentis, in qua ponitur minus extremum. A Cicerone & aliis vocatur Aflumptio. Duaeiftae propofitio-* nes dici etiam folentpramiflk, quia praemittuntur conclufioni. Gqncius io eft enuntiatio,qua: ex aliis infertu?» i t!S 118 Trabi. 3. Part, 1. Cap. i. ut infuperiorifyllogifino,major propofitio eft il« IsnOmne animal eft vivens, minor ifta:Ow»»/ homo eft animal, conclufio ifta .-Omnis homo eft vivens. Q. i.Utritm t/lapropojitio dicenda Jit major, qui primo locopenituri R. Ordinarie quidem ica eft; patitur tamen exceptionem ifta regula interdum • in fyllogifmisprimae figurae,id eft,in quibus unum extremum praedicatur de medio; & ai terum fubji- citur medio, ubi femper ifta eft major, iii qua ponitur illud extremum,quodprxdicatur de medio, five illa ponatur primo loco, quod plerumque fit; five fecundo* quod interdum acciditjut fi dicas: Omnis homo eft animal $ Omne animal eft vivens, ergd Omnis homo eft vivens. Major propofitio eft illa, Omne dnimal eft vivens-, quia in ea ponituf majus extremum, id eft * illud quod nobiliorem locum obtinet in antecedente fyllogifm i, utpote tenens locum prxdicati cfim alterum teneat locum fubje&i, 2 . Quare termini fyllogiftici iftis nominibus appellanturt R. Duo illi termini qui femel tantum ponuntur in antecedente lyllogifini,vocantur extrema,quia funt extrema enuntiationis probandae, five condufionis, id eft, praedicatum ejus & fubjedtum, ille autem terminus, qui bis ponitur in antecedente, vocatur medium, quia eft velnt vinculum & nexus extremorum : ficut enim extrema fe habent ad illum terminum, ita colliguntur fe habere ad invicem . Annotatio. Iil definiendo majori & minori extremo fecusus funi lUeeptiorum comunem opinionem tanquam planiorem & f«- T)e principiis formalibus fyltog. iljj & faciliorem.Alioijuid putarem conformiotem efle Afl- ftoreli Alexandri fententiam & aliorum, qui cenfent illud fextremum fcfle majus, quod vel in antecedente,vel cette ia quiftiode ptobaridapr*dicatur,cutnalceturn fubjiciatuii Verum hsec fententia, tametb folida,miniis tironiite ca^ ntui eft accommodata» CAPUTSECUNDUM. De principiis formalibus fyllogifmi. P RiNcii>iA FormAliA fiint difpofitioneS quidam principiorum materialium. Id eft s terminorum &prdpofitionum. Sunt igitur duo £ iinum terminorum, quod vocatur figura,quo triplex eft| AltetUm propofitionUm, quod vocatur modus. ItaqUe in hoccapitede his ageturi i.De figura & modojeorumqtie varietate gehetatimi i. De modis prima; figuti» j. De modis fecundo. 4. De modis tertia. ARticutuS pRiMiis. Defigtlrd (f ?nodo , eorumque Varietate gener atun • F igurA syllog isricA eftdiipofitiO medii cum extremis fecundum fubjedtiOnem &pro- diCatiorienl. Figura eft triplex. Prima, Seciihda, Tertia. PrimA eft,in qua medium femel fubjicitur 8£ femel prodicatur. Secunda in qiiamediumbis ptodicatut. tertia inquamediumbis fubjicitur. Exeni* pia habes in Articulis fequentibus, m6dus syllogisticus eft trium enuntiatio* nUmlyllogifmi difpofitio fecundhm quantitatertt- & qualitatem. Itaque tot funt modi, quot modis I 2 >_ poffunf 140 7 rati. $,Payt.x.Cap.i t polfunt enuntiationes fyllogifmi variati fecundu quantitatem & qualitatem,quod ut minutiis examinetur, non fuaferim, cum parum utilitatis illud examen habeat. Exempla modorii habes inferius. Modorum alius diredtus, alius indiredtus; fi ve alius diretteconcludens, alius indiredte. Eodem modo dividitur fyllogifmus. Modus directus eft, in quo majus extremum concluditur de minori. Eodem modo definitur fyllogifmus diredtus •, ut hic: Omne animal eft vivens, Omnis homo eft animal, ergo 1 Omnis homo eft vivens. Modus indirectus eft, quo minus extremum concluditur de majori. Eodem modo definitur fyllogifmus indiredtus. Ut hic: Omne animal eft vivens. Omnis homo eft animal, ergo Aliquod vivens eft homo. Recenfentur vulgo modi utilesjid eft,apti ad concludendum,novendecim,finguli lingulis expreffi 1 vocabulis j qua: his verficuliscomprehenduntur. Barbara , Celarent , Darii, Feno, Baralipton , Celantes , Dabitis , Fapefmo , Frifefomorum , Cafare , Cameflres , Feflino , Baroco, Darapei , Felapton, Difamis>Datiji, Bocardo , Fenfon, In his vocabulis haec adverte :• 1. Novem prima fpedtare ad primam figuram: j. fequentia quatuor ad fecundam $ reliqua fex ad tertiam. 2. Quodfingula vocabula conflent tribus fyl- labis,& fingula: fyllabx fingulis vocalibus; nam in Baralipton Sc Frifefomorum, folae tres prima: fylla- b® De principiis formalibus fyllog . 1 1 i bx aliquid fignificant, reliqux adduntur tantum metri caufa; unde extra metrum vocari folent, Earaltp. Frifefom . j. Quod tres illx vocales fignificent tres enuntiationes fyllogifticas, prima quidem majorem propofitionem, fecunda minorem, tertia con- clufionem. 4. Quod vocalis A fignificet univerfalem af- | firmativam,E univerialem negativam, I particularem affirmativam, O denique particularem negativam. ! Unde antiquum carmen : sijferit A, negat E, feduniverfaliter ambo, jifferit 1, negat O ; fed particulariter ambo. Quid vero in prxdi&is vocabulis fignificent confonantes, S, P, &M, poftea dicetur. ; A RTICUL u s II. ] Modi prima figura cum exemplis fydogifmorum * P Rima figura, ut didtum eft, habet novem modos; videlicet.- ^ Barbara,Celarent, Darii, Ferio, Baralipton, Celantes, Dabitis, Fapefmo, Frifefomorum. Inter hos , quatuor primi funt diredti ,j8c, ut poftea dicetur, perfe&i ; fcilicet: Barbara, Celarent, Darii, Ferio . Quinque reliqui funt indire&i, &T, utpoftea di- i' cetur, imperfefti; fcilicet, . — - Baralipton, Celantes, Dabitis, Fapefmo,Frifefomorum. Ut autem tirones exemplaria habeant iyllogi- finorumin lingulis modis, qux imitentur,modos omnes cum fuis fyllogifmis proponemus. „ I $ Midi 7 l^aEl, 3 . Prtrt. j. Cap.z, Modi dire&i acperfeBiprimae figurg cum fyllogifinis. Eat Omne animal eft fubftantia, ba Omnis homo eft animal) ergq ra. Omnis homo eft fubftantia, Ce Nullum animal eft planta, la Qmnishomoeftanimal, ergo rent. Nullus homo eft planta. Pa Qmnis homo eft rationalis, ri Aliquod animal eft homo, ergq i. Aliquod auimal eft rationale, Fe Nullus jEthiops eftalbus, ii Aliquis homo eft iEthiops, ergq p. Aliquis hpm.o non eft albus, Modi indireBi ac imperfe&i pviwc? gur condufiofit fpecia/tSi CAPUT SECUNDUM. Dc principiis perficientibus fiy Ilo fit fimi < P RtNClPlApERFiciENTi A fiunt,quibus fyl- logiftni imperfedri ducuntur ad perfecftos. Sunt autem duo , Converfio tc pramillarum Transpofitio» quibus additur Expofitio. Quinque igitur hoc capite explicabuhtuf. i*Converfiopropofitionumi i.DiVifio fylia- gifmi inperfd&um&imperfedfcum. j. Rdduetia oftenfiva fylldgifmi irhperfecfti ad perfedtuiii 4,- Syllogifimus expofitorius &redu6hoper expofi* tionem, JrRedu&io perimpoffibile. Aftff* 1 Articulus Primus, De comterftone propofit tonum, C Onvers io eft fubjedti in praedicatum, 6t i praedicati in fubjedf um , manente eadem j qualitate enuntiationis, mutatio; ut, Omnis homo ejl animal, et go aliquod animal efl homo. ' Prior enuntiatio dicitur converfa; pofterior convertens. Manet eadem qualitas, cum ex affirmativa in- ferrur affirmativa, & ex negativa infertur nega* tiva. . Converfio eft duplex;fimplex,& per accidens, Conversio simplex eft, in qua fervatur ea* dem quantitas propofitionum;id eft, quando uni- . verfalis convertitur in univerfalem, vel particularis in particularem; ut ,Nullus homoejl brutum,er* go nullum brutum ejl homo. Conversioper accidens eft, in qua muta* tur quantitas propofitionum, id eft,quando uni- verfalis convertitur in particularem,vel contra;ut, Omnis homo efl animal,ergo aliquod animal ejl homo, . Deconverfione funt 4.regula:. i.Uni versalIs negat i v a convertitur (impliciter & per accidens ; ut , Nullum animal ejl planta, ergo nullaplanta ejl animal-, vel ergo aliqua ■ planta non ejl animal. Universalis affirmativa convertitut j per accidens, non (impliciter: ut , Omnis homo ejl j animal, ergo aliquod animal ejl homo, non autem j fic, ergo omne animal ejl homo. j Ratio eft, quia procederetur d nondiftributo | ad diftributum ex parte praedicati converfa;. , I.PAR-i De principiis perficientibus fyllog. J. PARTrCur.AK.IS AFFIRMATIVA COn- vertiturcantum {impliciter; ut: Ahquuhomoeji albus , ergo aliquod album e fi homo. 4 . Particularis negativa non con* vertitur, ut non fequitur, Aliquod animal non e fi homo , erqoaltquis bomonon e fi animal. Ratio eft, quia procederetur d non diftributo ad diftributum ex p irte fubjerfti converfe. In omni con verlione unum eft pra?cipueobfer- vandum, ut integra extrema transponantur, id eft, totum fubjedtum, Unde non fequitur, Homo videt lapidem , ergo lapis videt hominem } fed lic deberet inferri: ergo aliquod videns lapt- demefl homo . ANNOT ATIO. Egimus tantum de converfione in terminis, non autem de converfione in oppoiitam qualitatem, quse convenit tantum propofitionibus modalibus, quia ob rationem alias allatam non intendimus agere de fyllogifmo modali. Rurfum non egimus dc converfione percontrapofitionem, quia ad fyllogifticum artificium non conducit, &qua parte utilis eft, pertinet ad aliquem locum dialedlictfn. Necputamusiftafpinofatironibusefleproponenda, nifi perceptis prius planiorib us Sc utilioribus. A R TICU1US II. Dc DnjiJione fyllogifmi in perfeButn & imficrfe&um. S Yllogifmorum alius perfedhis, alius imperfe- dhis. Huc rejicienda fuit illa divifio, quia fine principiis perficientibus incelligi commodi prius non poterat. K SYL- idrifl. U' I. Prior. C, 6‘ a4rijf. ibi - dem. IJ4 7ra&, j.Pan.z. Cap.2. Syllogismus perfedftus, eft, qui nullius alius indiget, praeter ea j quaefumptafunt, neceflarium ut appareat. Jd eft,qui nullo indiget principio perficienti,ut cuivis fana; mentis appareat neceftaria ejus confe- quentia.Talcs fyllogifmi fiunt tantum in quatuor primis modis prima: figura?, Bari>ara x Celarent, Darii, Ferto. ' Syllogismus imperfedhis eft, i qui unius pluriumve eget. Id eft, qui indiget uno principio perficienti vel pluribus, ut cuivis (ante mentis appareat necellana ejus confequentia.Tales funt omnes (yllogifmi fe- eunda? & tertia; figuras, & quinq; indiredti prima;, Uc utraque definitio melius percipiatur,advertendum, ad omnem fyllogifmum adhiberi tria principia, materialia, formalia, dirigentia. Sed di- 1 rigentia non eodem modo in omnibus adhiben- tur; in quibufdam enim tam clare fervantur, ut quilibet fim£ mentis videat confequentiam eile neceffariam. Et hi dicuntur perfe&i. In aliis autem fervantur obfcurius, ita ut rudiores interdum non videant confequentiam elle neceilari* am. Et hi dicuntur imperfecti. Hi ergo pofteri- | ores indigent quarto principio, (cilicet perficienti, ut per redu&ionem ad perfedtos fyllogiimos probetureorumconfequentia. Jam facile eftintelligere utramque definitionem Prxtcrftimpta , id eft, prteter principia,qua: in jpfo fer- De principiis perficientibus fyllog. j j f fervantur. Indiget uno qui perfici poteft fo!a con- verfione. Indiget pluribus, qui prreter converfio- nem indiget praemillarum transpofitione. Quinam illi fiiac, jam dicetur. Articulus III. De reduEltone ofienfiva fyllogifmi imperfetti ad perfettum, R Educere syllogismum eft, ex fyllogi- fiuo imperfedto perfebtum facere, ut oftea- datur imperfeblus fuille legitimus. Triplex apud Dialecticos eit redudtio, oftenfi- va, per expolitionem, & per impollibile. Reductio ostensiva elt, cum infyllogifmo perfedto, ad quem fit redudtio, infertur eadem concluiio quae inferebatur in impertedto, vel certe ejus converfa; retento eodem medio. Cur addatur, vel certe ejus converfa, poftea patebit. Dicitur retento eodem medio , ut diftinguatur re- du<5tio oftenhva a redudtione per expoikionem, in qua mutatur medium commune in fingulare, ut declarabitur articulo (equenti. Quanquam latius fumendo nomen oftenlivae reduttionis pro illa omni in quainfertureademconcluiio,quaein- ferebatur in fyllogifmo imperfecto, reductio per expolitionem vocari poflit oltenliva. Principia vel inftrumentaredublionis, ut diximus, duo fune, converlio & prremiilarum traais- politio. Totum redudtionis artificium indicatur illis vocibus,quibus fupramodi funt exprefii.In quibus hrec notanda : K 2 l.Qua. TraU. l.Part.z.Cap. z. i. Quatuor fune littera:initialesquatuor mo- ! dorum perfe&orum, Icilicet, 6, C, D, F, ab una iftarum incipiunt reliqui modi omnes. ' a. Prima littera cujusque modi imperfe&i fi- i gnificat illum modum reduci ad perfedtum ab eadem littera incipientem M. Utomnesqui incipiunt a B, reducuntur ad Barbara, quia C. ad Ce- . Urent , &c. 3. Ducrconfonantes, S & Pdefignantconver- fionem propofitionis fignificata? per vocalem proxime praecedentem,S quidem converitonem fim- ' ‘ plicem, P vero converfionem per accidens: uc in I Cc/are,majorconvertcndaeftfimpliciter, inCu- tneftres , minor & conclufio convertenda fimpli- citer ; in Darapti , minor eft convertenda per accidens. 4.Littera M ubicunque pofita fignificattranspo- nendaspraemillas utin Cameftres, Fapefmo, Scc. f. Littera C in medio pofita denotat, modum non polle reduci oftcnfive , fed tantiim per im- pollibile.De quibus hi verficuli circumferuntur S vult [impliciter verti> P veru per acci. M vult transponi) C per impoffibtle duci. Utvero horum praxintirones videant & imitentur , fubjiciemus duo exempla. Cx Nullum animal eft planta, la Omnis arbot eft planra, ergo re. Nulla arbot eft animal. ! Reducitur ad ) Ce Nulla planta eft animal, la Omnis atbor eft planta, erg« rent. Nulla arbor eft animal, fii- De principiis perficientibus fyllog, 137 Di Aliquod animal eft rationale, fa Omne animal eft vivens, ergo mis. Aliquod vivens eft rationale. Reducitur ad Da Omne animal eft vivens, ri Aliquod rationale eft animal, ergo i. Aliquod rationale eft vivens. Articuius IV. Defyllogifmo cxfiojitorio & redu&ione per expofitionem. S Yllogismus expos iTOR.iu?eft,quiconftat medio lingulari. Ut, Joannes eft probus, Joannes eft homo, ergo Aliquis homo eft probus. Dividi ergo poteft fyllogifmus generacim acceptus in Iyllogifmum conflantem medio communi, dequopleraqueeorum, qute ha&enus diximus, intelligenda funt; & conftantem medio lingulari, qui dicitur expofitorius. Q. 1. Quare ille fyllogifmus vocatur expofitorius ? R. duabus decaufis.- 1. quia eft adeo clarus, ut rem oculis videatur exponere. 1. quia exponit Iyllogifmum conftantem medio communi ea ratione,qu$ inferius proponetur. Q^z. Qm funt principia dirigentia fyllogifmiex- pofitoritt R. dirigitur quidem etiam principiis lyl- Iogifmi conftantis communi medio; duo tamen maxime ipli accommodata folentallignari. Prius eft affirmativum, pofterius negativum, videlicet: k 3 Qua-* I j8 7ra%. $. Part. z.Cap, %. j Quacunquefunt eadem uni tertio funt eadem inter fe. Quacunqueficfe habent, ut unum fu idem uni tertio , alter umvero abeodiverfum,funtdiver- fa inter fe . i Ubi nomineremiintelligituraliquidfingula- j re & incommunicabile. Quod pofterius additur j propter myfteriumSS. Trinitatis, in quo tres per- fonte funt esdem uni tertio lingulari, fcilicet Dei- tati, nec tamen funt eadem inter fe, quia Deitas non eft quid incommunicabile. Sedhtec omnino Dialecticis relinquenda funt,& intranaturar limi- j tes illis confidendum, ubi omnefingulare eft plane incommunicabile; ideoque axiomata illata ibi femper veriilima inveniuntur. (T a. In qudfigura aptifiimefit fyllogifr, usexpofi • tortus ? R.in tertia,quia ibi medium bis fubjicitur; lingulare autem medium , quali conftat iyllogi- fmus expofitorius, aptiffime femper fubjicitur, Propterea ad probandam conclufionem particularem , optimum eft uti fyllogilmo expofitorio in tertia figura. Uter vero fit perfectior,expofitorius,an prima;, an tertis figurae, difputent Logici, Certum illud eft, expofitorium tertis figursefle valde evidentem , quia clariflime dirigitur principiis jam allatis, qus lumine naturs nota funt; v. g. fit hic fyllogifinus: J udas damnatus eft, Judas fuit Apoftolus , .ergo 'j Aliquis Apoftolus damnatus eft. Hic ex eo quod damnatus aliquis apoftolus fint eadem unitertio, nempe Juds , inferuntur etiam inter fe eadem eife, i REDU; De principiis perficientibus fyllog. ijj Reductio per expos itionem eft, chm medio lingulari fubftituto in locum medii communis, infertur eadem conclulio, qua inferebatur in lyllogifmo de medio communi. Hoc modo reducendos docet Ariftoteles lyllo- gifmos imperfeCtos tertia figura; v. g. fit hic fyl- logifmus: Omnis homo eft rationalis > Omnis homo eft animal, ergo Aliquod animal eft rationale. Sumam unum lingulare contentum fub ho« mine, illudque in ejus locum iubftituam, hoc modo: Joanneseft rationalis, Joannes eft animal, ergo Aliquod animal eft rationale. Articulus V. De redu&ione per impojfibile, R eductiopfr impossibile eftj eum ex contradictoria conclulionis & iinapnemifiTarum infertur contradictoria alterius pranniffie. Ut vero cognofcatur, quomodoha?c reduCtio facienda fit, & in cujus praemilfae locum fubroga- ri debeat contradictoria conclulionis, notanda: funt ha: regula. Pro prima figura. Major fit minor , ut fit contradtftto maior. Excipe Celantes , mquoconvertitur ordo. Ppo fecunda figura. Servat majorem ^variatquefecundaminorem. K 4 Pro i il ! i:f i V 14 ® TraB. J. Part. 2. Cap. 2. Pro tertia figura. tertia majorem variat, fervatque minorem. Ad quem vero modum ex quatuor perfe&ts reducendi fint finguli imperfedti cujuscunque figurae. duobus modis cognofci poteft. 1. Ex di Tpofitioneprarmi irarum, quae, fervatis jamdidlis regulis, confurgit: fi enim allumendo contradictoriam conclufionis loco unius prxmif- fx, & alteram retinendo, inveniantur dux uni- verfales affirmativx, reducetur fyflogifmus ad "Barbara , & fic de reliquis. Atque hic efl optimus & facillimus modus. 2 . Obfervando figtiificationem vocum & vo- catium»qux continentur in hocverfuin eam rem I veteribus Dialecticis confecto. Phsbiferaxis obit terras , Spk&ramque quotannis, Ubi hxc obfervanda. 1. Dux primxvoces, fcilicet Phcebifer j4xis, qux conftantquinquefyllabis, refpondent quinque modis imperfectis primx figurx$duxfeq nentes, nempe, Obit Terras , conflantes quatuor fyl- labis, refpondent quatuor modis fecundx figurx. Duxultimx, videlicet, Sphttramcjue Quotannis, in quibus funtfex fyllabx, refpondent fex modis fertis figurx. 2. Prima fyllabaj feu potius vocalis prima, re- fpondet primo modo, fecunda fecundo, &fic deinceps. $. Vocalis cujusque fyllabx defignat quantitatem & qualitatem conclufionis illius modi perfe- dli,ad quem faciendaeft reductio; ut fi fit vocalis E, figni- De Argumentationibus non fyllog. I41 E,fignificatmodum, ad quem reduci debet fyllo- gifrnus, conflare conclufione univerfali negativa, qualis inter quatuor perfedtos efl Celarent, &fic ; de cteteris; v. g> prima vocalis illius vocis, Phoe- I bifer, quae refpondet modo Baralip. fignificat illum reducendum ad Celarent, fecunda vocalis, 1 qua: refpondet modo, Celantes, defignat illum reducendum ad Darii, & fic deinceps. Rem uno | atque altero exemplo declarabimus. Exemplum reduBionis per impoffibile, [ Ba Omne animal efl fubflantia, ia Omnis homo efl animal, ergo lip. Aliqua fubflantia cfthomo. Reducitur ad Ce Nulla fubflantia efl homo , la Omne animal efl fubflantia, ergo rene. Nullum animal efl homo. Ubi vides i.Contradiftoriamconclufionis poni loco majoris, z. Majorem fieri minorem, ut praeferibit regula prima: figura?. 3.Inferri non qui- i dem contrariam reliqua* prasmiffesfcilicetmino- j ris, fedejusconverfam : beneenim fequitur per converfionem fimplicem, nullum animal efl ho- mo ( ecce conclufio fyllogifmi,ad quem fa£taeft j' rcduclio) ergo nullus homo efl 'animal ( ecce con- 'I traria minoris fyllogifmi, quiredu&usefl.) J Alternm exemplum reduBimis per impoffibile. Cx Nullus homo efl rationalis, fa Omne brutnm efl irrationale, ergo re, Nullum brutum eft homo, Kf J41 IraVt. }.P*rt. 2 ‘ Cap, j. Reducitur ad Fe Nullus homo eft irrationalis, ri Aliquod brutum eilhomo, ergo o. Aliquod brutum efl irrationale. Ubi vides: 1. majorem lervari fnoloco. z.con* tradidoriamconclufionis , poni loco minoris, uc praefcnbit regula fecunda: figurre. y inferri contradidoriarri minoris, qua: erat reliqua pr$- milla. Ex his reliquae redudiones facile formari poliunt. Q .^dcjitid inventa efth&creduBio ? R. ad convincendum eum, quiconcc/lispnemiffis lyllogi- fmi imperfedi negat ejus confequentiam.Aflum- pta enim contradidoria conclufionis, & altera pramiiffarum quam conceflit, cogitur admittere contradidoriam alterius pramiillie, quam tamen etiam concelferat. CAPUT TERTIUM. De fpeciebus argumentationis non fylloqijhca. A Rgumentatio non fyllogiftica dividi folet in tres Ipecies , Enthymema, Indudio- nem, Exemplum , quibus adjungimus quartum articulum, de Sorite, Articulus Primus. De Enthymemate. E Nthymema eft fyllogifmus imperfectus ex verofimilibus &fignis. Ut, OmnedJimialeJtfiib- flantia, ergo omnis bomoeft Jubjiam, tia. Chi. De Argumentationibus non fyllog . 143 Q^i. Quis hic vocatur fyllogifmurimperfeElus} R. Argumentatio, cui ad formam fyllogifticam deeft una praemifla, Itaque aliter hic accipitur fyl- logifmusimperfedfus, quam fuperius: ibi enim accipiebatur pro fyllogifmo integro quidem, fed evidenti, hic autem pro fyllogifino mutilo, & cui pars una eilentialis fyllogifmi deeft. 2. Quomodo difiinguuntur probabile & (ignuml R. quod probabile fit propofido probabilis,* ut, Omnis mater dtligitfilium', fignumvero eil qualibet propofido apta ad probandum, feunecella- ria, fen probabilis. Itaque Hnthymema poteft conftare qualibet materia, five neceflaria illa fit; five probabilis tantum. 3. Quomodo reducitur Enthymema ad fyllo- gifmuml R. Additione unius prtemifla:, ut hoc, Omne animal ejl fubfiantia, ergo omnis homo e fi fubfiantia , reducitur additione hujus prannillaj, Omnis homo efi animal. Ad quam vero figuram quodque Enthymema reducatur, ex utrius praemitis additione tacile videbit,qui artificium fyllogifticum prifts bene perceperit. Articulus II. De lndu&ione. | nductio eft a Angularibus ad Ariji. 1. 1, I univerfalia acceffio. Tef ' 1 c 3 Id eft,argumentatio, in qua enumeratis omnibus , vel pluribus minus communibus, infertur univerfale diftributumj ut, Petrus 144 Tralt. ^.Part, z■ Cap .}. Petrus eftrifibilis, Joannes eft rifibilis, & fic de reliquis, erg» Omnis homo eft rifibilis. Item: Avaritia eft vituperanda , Superbia eft vituperanda, & ita de catteris. Ergo omne vitium eft vituperandum, i. Quare dicitur in fenfu y mi»us commmibufl R.quia indu&io non modo procedit ab individuis, fed etiam a quibuslibet miniis communibus j ut patet ex fecundo exemplo; unde per lingularia intelligi debent quaevis minus communia. Q^i. Quare dicitur, omnibus velplurtbus?fy. quialndudlio eft duplex, perfedfta & imperfc&a. Perfecta eft, in qua enumerantur omnia lingularia, utin fuperioribus exemplis: omnia enim includuntur illa claufula, £$ Jtc decateris, qua: addi folctj quando lingularia nimis multafunt. Imperfe&a eft, in qua nori enumerantur omnia 11 ngularia,Ut.‘ Joannes eftrifibilis, Tetrus eft rifibilis, Paulus eft rifibilis, ergo Omnis homo eft rifibilis. Quamvis autem in hacindu&ione verbo noa exprimatur relinqui idem judicium de caeteris,tamen taciti relinqui debet, ut valida fit, Articuius III. De Exemplo i E Xemplum eft ab uno lingulari ad aliud propter aliquamfimilitudinem progreffio. Id eft, argumentatio, in qua unum fingulare exalio colligitur; iit, Davidpeemtens rqifertcor- diam De argumentationibus non fyllog, 1 4 f ejiam impetravit, ergo & mos impetrabimus , fi poenitentiam egerimus. Item, j 4 bfalon mate periit, ergo CC bte rebellis patrifilmsmale peribit. Articulus VI. De fori te., Jive coacervatione . S Or.ites eftargumentatio, in qua, continua ferie multarum propofidonum, de praedicato praecedentis propofitionis femper dicitur novum- praedicatum, donec ultimum prardicatum dicatur de primo fubjedftoi ut, Omnis homo efl ani - mal, omneantmalefi vivens , omnevivenseflcorpus, omne corpus eji fubfiantta, ergo omnis homo efl fubflantia. Hxc argumentatio etfi exprefse non habeat formam fyllogifticam , quando conflat pluribus enuntiationibus quam tribus •, continet tamen implicite plures fyllogifmos primae figura?, in quibus pofterior propofitio fitmajor, prior vero minor, ut in allato exemplo, fi primas duas pro- pofidonesinvertas5 habebishanc diipofidonem: Omne antmal efl vivens , omnis homo efi antmal-, quae eft diipoficio primae figurae. Nititur illa confequentia hoc axiomate: Quidquid dicitur de pradicato univer falis pro - pofittonts dicitur defubjeEloejufdem. Vocatur etiam haec argumentatio, dprimoad ultimum, cujus nominis ratio ex ipfa definitione manifeftaeft. TRA- 146 TraU. 4. Pxrt . 1. Gap , 1. TRACTATUS QUARTUS. D£ LOCIS. D \Jje flinc partes praecipua» Dialedfcica;, Judicium & Inventio. Hadtenus de judicio tantum egimus- Deinceps itaque de Inventione agendum erit. Dividitur hic tra&atus in duas partes. Prior erit de locis diale&icis. Pofterior de locis fo- phifticis, live de fallaciis. TRACTATUS QUARTI Pars Prima. De locis Dialctlicis. H Atcpars dividiturin 4. capita.Primumcontinebit qutedampraiambula ad locos Diale- cticos.Secundumexplicabic locos Dialedlicos internos. Tertium externos. Quartum medios. CAPUT PRIMUM. Quadam pr&ambula ad locos DialeEHcos. T Ria breviter hic tradentur, i.divifiolyilogi- fmi in demonftrativum,diale6Iicum,litigio* fum & pfeudographum. 2. Quando argumentatio non fyllogiftica & materialis cenfeatur bona. $. Quid locus & quotuplex. Articulus Primus. Divi fio fyllogifmi in Danonjlratiuum , Dialefhcum, Litigio fum,(3 Pfeudographum. D ividitur fyllogiflnus ab Anftotele in Demon ftrativum, Diale&icum, Litigiofum, & Pfeudographum. De- Praambula quadam ad locos dial. 1 47 Demonstratio eft, quando ex ^,ju. r , veris & primisfyllogilmus erit, °*' c ' u aut extalibus, quae per aliqua pri- 1 ma & vera, fuae cognitionis prin- ! cipium fumpferunt. id eft,Demonftratio eft lyllogifmus, cujus prx- l mi fla: i unc primo verre, vel ex primo veris eviden- ! ter probari poliunt. Prioris partis exemplum eft ; hoc, quod procedit acaufa ad effectum, i Omne animal rationale eft rifibile, Omnis homo eft animal rationale, ergo Omnis homo eft riiibilis. Pofterioris illud procedens ab effethi ad caulatii. Omne rifibile eft rationale. Omnis homo eft rifibilis, -ergo Omnis homo eft rationalis. Primo verafimt, quae non per^#-»^ alia, fed per feipfa fidem habent. Id eftj^ropolitiones primo verre funt,qua: non poliunt probari per alias continentes caufam veritatis iplarumjutjOwwc animal rationale eft rifibile. Omne totam eft majus ftua parte, &c. Dialecticus fyllogifmus eftj^-***" , qui ex probabilibus eft colledtus. em ' Id eft,cujus prremillre funt probabiles tancumiut; Omnis mater diligit filium, Ha:c eft mater, ergo H$c diligit filium- Litigiosus eft fyllogifmus ex iis quae 148 Tra&.q. Part. x.Cap. 1. quae videntur probabilia, non funt autem, vel qui ex probabilibus, aut ex iis quae v identur probabilia, eft apparens. Id eft, fyllogilmuslicigiofus, five fophifticus eft, quihabetpraunillascantiim apparenter probabiles , vel confequentiam apparenter tantum probabilem, vel utrumque. Primo membro continetur is, qui peccat in materia tantum. Ut, Quidquid non caret oculis, habet oculos, Lapis non caret oculis > ergo Lapis babet oculos. Secundbis, qui peccat in forma tantum ; ut, Omnis mater diligit filium, Omnis pater diligit filium,ergo Omnis pater eft inarer. Tertio qui peccat in utroque. Quidquid non perdidifti, habes; Sed aurum habes, ergo Aurum non perdidifti. Syllogismus pfeudographus eft, qui fit ex propriis difciplinae fum- ptionibusnon veris. Id eft, qui conftac principiis alicujus Icientiae male intellegis; Ut.- Omnes fcmicirculi funttequales, Sed femicirculusmajoris circuli, Sc femicirculus minoris, funt (emicirculi, Ergo funt squales, Ma- Pradmbula quadam ad lotos dial, 149 Major d mathematicis intelligitur de lemicir- ■ culis ejusdem circuli, & accipitur quafi intclli- geretur etiam de femicirculis diverforum circulorum. Ifta divifio,qinc a materia petitur,hocloco proponitur,quia loci fuppeditant materiam, dialedti- • • ci quidem prtecipife lyllogifmo dialectico, fophi- ftici litigiofo. | A RT I Cll L tlS.II. i Quando argumentatio non /yllogr/lica j & materialis cenfeatnr bona, ■ ' TN locis agitur ordinarie de argumentationi- 1 1 bus, non formalibus, qualis efl: lyllogilmus, | fed materialibus, in quibus diximus dari polle antecedens veni conlequente fallo, fervata fimi- J li forma, quales ordinarie funt argumentationes non lyllogifticir. Cum autem ha>c argumentationes etiam bonxlint, videndum efl:, quidrequira- j tur ad eorum bonitatem, j Adverte ergo in omni argumentatione non lyl- j logifticainv6niri terminum inferentem&illatum. j Terminus inferens efl:, qui ponitur tantum in antecedente. Terminus ill&tusdk , qui ponitur tantfim in i confequente. j, Quod fi ponatur terminus aliquis in antece* j dente & conlequente (ut fit,quoties funt tantum I tres termini) vocatur terminas commansi, ut hic, Omnisbomoeft animal,ergo omnis bonsoeflfubftan^ < tia; terminus inferens eft, animal, illatus fubftan* tia\ communis, homo. L - Tunc Tra£l.4,Part.i.Cap. i. Tunc ergo argumentatio materialis eft bond, cum in nulla fimilis forma: &materia: dari poteft antecedens verum, confequente falfo, Ilis vero; argumentationes dicuntur fimilis materiar,in qui. bus eft idem terminus inferens & illatus , vel fal-; tem eadem habitudo termini inferentis ad illatum, Id eft, fi in una terminus inferens refpedui illati fit genus, in altera etiam eft genus, &c. unde i haec argumentatio non eft bona \Ariftoteles eft in- j mo, ergo eft Philofophas ; quia datur antecedens ve-1 rum confequente falfo, in hac finnli materia ,| Rufticusefihomo,ergo ruflkuseft philofophuj’, hic' enim eft idem terminus inferens & illatus. Adverte prasterea argumentationes illas diale-1 ftice bonas cenferi, qua: ut plurimum non habent antecedens verum Confequente falfo, licet inter*! dum habeant. Adverte tertio argumentationem materialiter j. bortam aliqiiando late fumi, ut etiam illas com-' plediatur,quarum antecedens&confequens veri | funt, licet confequentia nulla fit. Et fic iftaargu-; mentatio dicetur materialiter bona, Artftotelescji \ homo,ergo Arifloteles eft plnlofophus. Sed tales ar- • gumentationes fimpliciter non poliunt dici bo* ax, feu legitimae. I Articulus III. ; Quid locus, quot up lex, & quot modis j ab eo argutnentemur . ; L Ocus eft fedes argumenti. Duplex eft, maxima five axioma j & diffe- i fentia maxima:. 1 Maxi* i X)e/ocis internis- Jft MaximA sive AxioMAeftpropofidogenes falis per/enota, per quam multa argumenta pro^ bantur, utliarc.- ' Quidquid dicitur de definitione, dicitur de definitfa LOCUS DIFFERENTIA MAX IMA eft loCUS COIIe" tinens plures maximas; ut, locus d definitione , dgenere, &c. Triplexille, internus, externus,& ffiediusj tjg I quibus ex ordine dicetur. I Dupliciter argumentamur a locis dialecticis j | affirmative,diim antecedens eft affirmativum; ne~ j gative, dum antecedens eft negativum. Utroquemodo argumentamur tripliciter. Ex parte fubjeCti j dum terminus inferens eft fubjettum, ut, Omnis homo eft njibilis, ergo Pg- l trusejlripbilis. Ex parte praedicati ,dum terminus inferens eft pratdicatum , ut, planta non eft animarergopla%- tanon eft brutum. i Ex parte utriufque, dum Si fubjeitum, & pt£- | dicatuni eft terminus inferensrquod accidit,quam i do funt dub termini inferentes, & duo illati, nuE i Ius communis; nl,fobrieias eftlaudandajergo ebrig* tas eft vituperanda. | Unde evadunt fex modi argumentandi,ex paf- i tefubjeCti affirmative,ex parte praedicati affirma™ j tive, exparte utriusque affirmative, Sc totiden) | modis negative. ! CAPUT SECUNDUM; j De locis internis. L Ocus Internus eft , ex qitb petuntur argumenta , quorum terminus inferens eft id- 1 E % I i ji 7raB. 4- Part. i. Cap. 2. trinfecus illato. Hos locos ligillatim jam exponemus. Ar.ticui.us Primus. Locus dDefinito. Q Uid fitDefinitioffnftum eft traffatu l.p.i.c. i .Comprehendimus etiam Defcriptionem. Argumentamur d definitione tribus modis: ex parte Tubjecti, praedicati, &utriusque, juxta haec axiomata. i. quidqu i d affirmatur vel negatur de definitione, affirmatur vel negatur de definito. 2 . De quo cunque affirmatur vel negatur de- ', finitio , de eodem affirmatur vel negatur de- j finitum. ! 3 .Si definitio affirmecurvel negetur de definitione, etiam definitum affirmabitur vel ne- ■ gabitur de definito. Exemplum i. ut, Animal rationale eft riftbile, i ergo homoeftrifibilis. Exemplum 2 . ut, Homo eft [ubflantia materiei- lis , ergo homo eft corpus. Exemplum ^. ut, Animal rationale eft (ubftantia Corporea, ergo homo eft corpus. Ad hunc locum revocantur locus a differentia, locus a proprietate , denique locus a convertibilibus, quia ab omnibus qute inter fe convertuntur, eadem eft argumentandi ratio, & lingulis, mutato nomine, accommodari poliunt di&a axiomata. Eodem revocatur locus ab etymologia; fed hic non 1 De locis internis. Ifj noti eft tam frequens quam illi, quia etymologia ' plerumque non eft convertibilis. 1' Loco a definitione rclpondet locus a definito; I a quo totidem modis argumentamur, & penes ea- | dem axiomata, mutato tantum nomine definitio- 1 nis in nomen definiti, & contra. Articulus II. Locus d genere adfpecicin ♦ A Ccipitur hic genus pro quolibet magis communi, feu toto univerfali; & IpecicS pro quolibet minus communi, feu parte fubje- diva. Argumentamur vela genere diftributo, vela genere non diftributo. A senere diftributo argumentamur ad certam ipeciemtribus modis; ex parte fubje&i,'-praedicati, utriufque, tam affirmative qudm negative, juxta htecaxiomata. . i. Quidquid affirmatur vel negatur de genere diftributo, affirmatur vel negatur de qualibet ejusfpecie. v. Zt De quocunq^e affirmatur vel negatur ge- nusdiftributum.deeodem affirmatur vel negatur quaelibet ejus fpecies. ■ j.Sr genus diftribntum affirmetur vel negetur de altero genere diftributo, quaelibet ejus fpecies affirmabitur vel negabitur de qualibet alterius fpecie. Exemplum i. ut, Nulla planta eft lapis , erg» mlla qufreus e filabis. L j Exern- |I4 *fra£l, 4. Part. x . Cap^ i. Exemplum z. ut: Nulla flant a efl animal^ ffgo nulla planta efl homo. Exemplum $. ut: Nullaplantaejlanimal^ergo, %ulla quercus efl homo. Polui exempla negativa, quia etfi argumenta affirmativa ab hoC loco ex parte fubje&i frequen- tiffimafint,ex parte tamen pratdicatifunt rariora, f ariffima ex parte utriusque. Hucpertinetlocus a toto in quantitate ad partam , quod nihil efl; aliud, quam vocabulum af- fedhim ligno univerlaji; ut» Omne animal. Huc etiam revocatur locus d toto in tempore, quod efl vqcabulum fignificans omne tempus; ut, femper,nunquam. Et locus a toto in loCo,quodeft vocabulum fignificans omnem locum; utrubique, %ullibi.Exemp\a',M,Deiu e/i ubique,$rgo& i» terra. Marefes femper fuerunt, ergo & tempore Confli, A genere non diftributo argumentamur ad fpe- ^iemiub disjunftione tantum : ut, Animal efi quadrupes ; ergo homo vel brutum efl quadrupes. Ad certam Ipeciem non licet argumentari. Arti culus. III. Locus dfpccie ad genus, A Specie ad genus diftributum argumentari non licete ut non fequitur: dmnishomoeft Rationalis , ergo omne animal efl rationale. Si tamen enumerentur omnes fpecies, licebit, quia tunc erit, indudtio. A fpeciead genus non diftributum argumentamur tribus modis, utfupra, affirmative & nega* Axiomata facile formari poliunt, Exenit De locis internis, Iff Exemplum i. Homo e fi rationalis, ergo aliquod animal e fi rationale. Exemplum 2. Jo annes e fi homo, ergo e fi animal. Exemplum $. Aliquod corpus e fi album, ergo, aliqua (ubfi antiae fi colorata. Huc revocatur locus a parte in quantitate, parte in tempore, & loco; a quibus in totum non licet argumentari, nifi addita negatione, impediendo diftributionem, ut : Brutum non eft rationale, ergo non omne animale fi rationale. In An-* i glia nonfunt lupi, ergo non ubique. I j Articuius IV. i Locus d toto in modo . T Otum in modo efl; nomen commune politum fine reftrictione comparatum ad idem nomen politum cum reftridHone. | Pars in modo eft nomen reftri&um compara- j~ tum ad idem non reftridhim, ut, homo eft totum i in modo, homo doftus pars in modo. Itaque a toto in modo argumentamur ad partem eodem plane modo, quo agenereadlpeciem,ut,^»»eJ e fi Philofophus, ergo non e fi Philofophus eximius. Arifioteles e fi Philofophus eximius, ergo e fi Philofophus. Videndum, ne fumatur particula alienans vel diminuens, unde non fequitur, Cadaver efi homo i mortuus, ergo efi homo. nAithiops efi albusfecun* j dum dentes, ergo efi albus. ARTI' Jj6 Trali.4- Part. l.Cap.z* Articulus V, Locus d toto integrati , ✓'“VUid fit totum integrale, &quid partes i O Uid fit totum integrale, &quid partes inte- grates, didhun eft tradiatu z. p. 2. c. a. 1. Partes integrales fiunt duplices, necefiarir, id el\, fine quibus totum elfie non poteft; fundamentum in domo, caput in homine: & non ne« cellaris, id elt, fine quibus totum elfie poteft , ut | fexcftra in domo, manus in homine. A toto integrali ad partem argumentamur jux- ; ta hac axiomara: Ablato toto aufertur aliqua pars necelfiaria, A parte ad totum argumentamur juxta hsc. 3. Positis omnibus partibus necelfiariis ponitur totum. Ablata aliqua parte necelfiaria tollitur totum. Exemplum 1. ut, Domus, eft, ergofundamentum eft, teSum, parietes. Exemplum?., ut, Noneftdomtu, ergo funda* mentum non eft , vel tellum { ‘$c. Exemplum 3. ut, Fundamentum , t ellum, parietes funt, ergo domus eft. Exemplum 4. ut , 7 ellum non eft, ergo non eft demus. Articulus VI. Locus d caufa materiali. C AusA fiunt 4. materia, forma,efficiens,finis» Mate- k. i De locis internis. 1S7 Materia eft duplex, permanens & tranfiens. Permanens, quae manet in eftetiu;ut/T#?» in gladio, Transiens, quae non manet, ut, farina, re- ipettu panis. . Argumentamur a materia juxta Irtc axiomata: i» Posita materia fieri poteft effetius, fup» ple, quantum eft ex parte materiae. 2 . Sublata materia fieri non poteft effetius, intellige de materia neceffaria, j. Sublata materia permanente, tollitur effetius. 4. Si materia tranfiens non fuerit, non eft effetius, Exemplum 1. Ferrum eft , ergo gladim fieri poteft. Exemplum z. Nonfunt ligna, ergo domus fieri nonpoteft. Exemplum Non funt ligna, ergo domus noti Exemplum 4. Non fuit farina, ergo non eft Ab effettu ad materiam quomodo argumentandum fit> facile ex dictis colligitur. Articulus VII. Locus d cattfa formali. Ausa formalis eft forma comparata ad V_^ compofitum quod conftituit, ut, anima ad hominem, albedo\ ad album > nigredo, ad nigrum &c. Argumentamur a caufa formali juxta hxc axiomata. L f Posj» Irati. 4. Part. 1. Cap. 2 . Posita causa formali ponitur effcdtus, fupple, j fifitconjunfta materia?. j 2, Sublata causa formali tollitur effe&us, I nullam patitur exceptionem. j j. Cujus Forma: praeftantior, ipfum praeftan- | tius, caeteris paribus. Exemplum 1. Albedocft , ergo album eJl. j Non tamen (equitur > Anima rationalis e(l , ergohomoefi , quiapoteftnonefTe conjundtama- i tenae; ut accidit poft mortem. j Exemplum' 2 . Albfdo non efi, ergo album non , efi. \' Exemplum 5. Anima humana efi pr&ftantio? formacmU, ergo & homoc&lo. 1 Ab effectu formali ad caufam formalem argu- j mentamur juxta has maximas: 1. Polito effectu formali ponitur caufa forma- | lis. Nullam patitur exceptionem. | 2. Sublato effeCfu formali tollitur caufa for- i malis, fupple; vel non eft conjundta materiae. f j. Si Effedtus formalis elt praeftantior, forma I e(t praeftantior; fupple, nili aliunde major illa praedantia proveniat.Exempla ex fuperioribus fa- ! cile formabuntur. Articulus VIII, Locus ab ineffe ad de?iomhiare , A Rgumentamur ab inelfe ad denominare , quando ex eo quod forma fit vel non fit in aliquo, colligimus concretum de illo affirmati vel liegari ; ut: Albe do efi in pariete, ergo panes efi flibus. j 1 , Pertinet itaque hic locus ad caufam formalem. Ser« De locis internis. $ f $ Servanda: amem potiflimiim funt ha: condi-» £iones. i. Utforma infit fufficienter, nimirum fatis intense, id eft, perfecftiusquam formaoppohta} fatis extense, id eft, ultra mediam partem fub- je£H capacis; fatis diu. Hinc non fequitur , jicjtta tepida, inejl calor , ergo efi calida. ty£tht~ opi meji albedo indentibus, ergoejl albus,, Homini ex timore meji pallor, ergo ejl pallidus. z. Ut fumatur proprium concretum formae; Unde non fequitur: Dormienti inejl vifus, ergo dormiensvidet\ namvidet eftconcretum vijionts, non vifus, Inferendum erat, ergo ejl vifivus * j. Ne fumaturconcretum extriniecedenominans , unde non fequitur: Oculo inejl vijio, ergo oculus videtur, 4. Ut modus denominandi reipondeat modo, inexiftcndijid eft,fi forma infitaccidentaliter,con- cretum denominet accidcntaliter : fieflentialiter, denominet eflendaliter.Hinc non fequitur, In al~ bedine ejl, color, ergo albedo ejl color at a. In burfaefl aurum, ergo burfa ejl aurea : nam aurum eft in burfa extrinfece, id eft, non per modum partis: illud vero concretum,id,quod tempore debet alterum praecedere; ut ,flores relpeclu fru- ftuura. Co nseqpens, quod alterum tempore fequi debet; MX,frHUus relpedtu florum. Dia- De locis internis. 1 6 f DialedHci potiffimum agunt de antecedente & confequente quoad illationem > de quibus haec funt axiomata. I .Posito Antecedente ponitur confequens,non tamen polito confequente ponitur antecedens. 2,. Exoppos ito confequentis (equitur oppofi- tum antecedentis, non tamen ex oppofito antecedentis (equitur oppofitum confequentis. Exemplum i. Bene (equitur : St homo eft,animal eft, fed homo eft,ergo animal eft,non tamen (ic; fedammaleft, ergo homoejl. Exemplum 2. Bene (equitur: Si bomoeft, animal eft, fed nullum animal eft, ergo nudus homo eft: non tamen fiC.Sed nullus homo e[l, ergo nullis animal e fi. Ab antecedente & confequente quoad tempus contrariaeftargumentandi forma. Et ratio eft, quia antecedenstempore eft confequens illatione, & confequeris tempore eft antecedens illatione. Ut non (equitur: Sunt flores, ergo erunt fi ullus ; fed lic: Non funt flores, ergo non eruntfiruElus. Articulus XV. Locus d communiter accidentibus . C ommuniter AccmENTiA fune, qua: rem ordinarie circumflant. Horum quaedam procedunt, quaedam concomitantur, alia fubfe- quunrur. A quibus argumentamur fecundbm hoc axioma: Posi to uno communiter accidentium, verili- militer ponitur & alterum. Intellige, ordine & tempore, quo illi conjungi folet:ut, Smtencania J ergo erunt rixa. Ille expallefcit, ergo e fi ftbi male confictus. Hic eft commodis moribus, ergo bene eft educatus Haec de locis internis. M CA- j (,(, fraU.tf* Part. i. Cap. $♦ CAPUT TERTIUM. De locis externis. L Ocus externus eft, ex quofumuntur argu- ! menta,quorum terminus inferens eftextrinfc- t cusillato. De his locis jam figillatim agemus. Articulus Primus. Locus ab Authoritate. i A Uthoritas duplex eft , divina & humana, i Ab utraque argumentamur affirmative , j fed a divina infallibile,non diale&icumargumen- j tum ducitur. j Ab humana argumentamur juxta hoc axioma: | Unicuique experto in fua arte credendum eft; ut, Anfloteles dicit , terram guie(cete,ergo cjmefcu. j Ab authoritate negata non valet argumentum; ut, Ariftoteles hoc non dicit,ergo non ita eft, ! A RTICU L U S II, i Locus dfimi It & pari. \ S imilia funt, qua! alicujus attributi fimilem [ caufam habent; paria, qua: parem, ut joan- [ nes parem habet rationem, cur fit mortalis,quam Petrus, Icilicet quia eft homo; idcirco Joanncs & j Petrus in hoc funt paria. Ratio habet fimilem caufam ad imperandum appetitui quam domina ; ad imperandum ancillae, nempe quia eft fuperi- or; ideo ratio & domina funtin hoc fimilia. j Argumentamur ab hoc loco fecundum hanc j maximam. j SiMiLiuMfimilis eft ratio.* ut, Domina debet ; imperare ancilla , ergo & ratio appetam, foan- | nes eft mortalis,ergo& Petrus. , ; A diUi- i De locis internis. t6j A diffimili & difpari contrario modo argumentamur fecundum hanc maximam.' Dissimilium diffimilis eft ratio. Sed hic locus a diffimili raro eft in ufu. Airrr culus Ili. Loctis a majori & mitiori . M Ajus hic eftquod eft verifimilius. MinuS vero quod eft minus vcrifimile. Itaque majus 8c minus funt integrae propofitiones. Sumuntur tamen etiam pro fimplicibus terminis* qui propofitiones, in quibus funt, redduntmagis vel minus verifiniiles. Argumentamur a majori ad minus ex parte fubje&i, praedicati, utriusque negative tantiun juxta hoc axioma. Si quod verifimiliusvidetur, verum non eft, nec id quod miniis verifimile videtur, verum erit. Exemplum i. Rex non potuit arcem expugnare, ergo nec duxpotent. Exemplum i. Non potes pati verbum injurio - fum , ergomultommus mortem . Exemplum }. jdnfloteles non potuit unam rem perfere comprehendere, ergo nos multo minuspojfa- mus comprehendere omnes. Affirmative non argumentamur. Non enim lequitur, Vir robuflus poteft illud pondus ferre , ergo & puer, A minori argumentamur affirmative tantiim per hoc axioma. Si quod minus videtur verifimile,verum eftjmul- to magis quod videtur verifimilius,verum erit,-ut, M z Ptttr L i68 Irafl. 4 ,Part. i. Cap. j. j. Puer pote fi illud pondus ferre, ergo multo magis vir . robufius. ARTICULUS IV. Locus a comparatione, j A Comparativo ad pofitivum argumentamur | affirmative tanthm, a pofitivo ad compa- j rativum, negative tantum : ut, efi melior , ergo efi bonus ; Nonefl bonus, ergo non efi meltor. Cavendum, ne comparativus fumatur improprie, id eft, pro oppofito fumpto cum adverbio ' minus, ut, melior, pro minus malo Non enim (equi- j turj Ifie prado efi melior, ergo efi bonus. ! Proceditur etiam a duobus pofitivis ad duos ’ comparativos, & contra: ut ,Do5hfunt honorandi, \ ergo dofltores funt magis honorandi. Arti culus V, | Locus d Repugnantibus. j A Quibusvis repugnantibus argumentamur j ex affirmatione unius inferendo negatio- j uem alterius ; per hoc axioma: \ De quocumque affirmatur unum repugnanti- j um,de eodem negatur alterum; ut, ty£thiopse(l j niger, ergo non efi albus, foannes efi homo, ergo non efi equus, ' j Difparata nullum alium habent fibiproprium j modum argumentandi. Articulus VI, ■ Locus ac oppofitis, S Pecialiter argumentamur a relative oppofitis per hoc axioma. Relativa fe mutuo ponunt & tollunt; ut ,Efi praceptor',ergo efi difcipulus. Non efipr&ceptor, ergo nec difcipulus. A con- ■V •• De locis externis. A contrariis argumentamur juxta has maximas. 1. C111 convenit unam contrariorum,poteft & alterum convenire. Subaudi, nili iniit a natura. 2. Si de aiiquo fubjedto capaci negatur I unum contrariorum immediatorum, de eodem t affirmabitur alterum. ■ Exemplum 1 .Hic agrotat , ergo poteft fanus ejfe . I Exemplum i.Joannes non egrotat,ergoeft/anus. A privantibus argumentamur etiam a negatio- 1 ne unius de fubje&o capaci ad affirmationem al- j terius; ut, Hic homo non eft cacus, ergo eft vifivus. A contradictoriis argumentamur a negatione i unius de quocunque fubje&o ad affirmationem alterius, juxta hanc maximam. De quolibet eft affirmatio vel negatio vera i ut, Brutum non eft homo , ergo eft non homo. Argumentamurrurfum ab oppofitisjuxta hanc maximam. I Oppositorum oppofita funt conlequentia. ; Valet in relatis; ut, Praceptons eft docere: ergo j difcipuheftdifcere. I11 contrariis: ut, Omnis virtus eft laudanda, 1 ergo omne vitium eft vituperandum• \ Cavendaduo.Unum in contrariis, nefuman- ! turcontraria, quae opponuntur per exceffiim 8 c ■ defedtum. Unde non (equitur: Avantiaeftvitu - peranda , ergo prodigalitas eft laudanda. Alterum utrobique, ne fumatur propolitio per accidens vera: Uc nonfequitur, gilbum eft dulcet ergo nigrum eft amarum, Hxc conrequentia vocatur confequentia oppoftto- M 3 rum 170 7raB.4.Part t i.Cap.j, j tum contra feipfa, vel ejusdem ordtnis ; quia nem« ; pe fubje&um confcquentis opponitur fubje&o , antecedentis, & praedicatum praedicato. ( Inaliisoppofitismaximeque in contradidftoriis, < non utimur confequentia ejusdem ordinis , fed I univerli; ut, Omnis homo e flammat, ergo omne non animal efi non homo. Sed haec confequentia refertur ad locum ab oppofito conlequentis ad oppofitum antecedentis; femper enim praedica-» tum univerfalis affirmativae eft confequens, ' CAPUT QUARTUM. De locis mediis, 1 L Ocus medius eft, ex quo fumuntur argu- 1 menta, quorum terminus inferens non eft omnino intrinfecus, nec omnino cxcrinfecus \ illato, ' Arii cutus Primus. Locus d conjugatis & cajibus. C ONjuGATAfUntplura, quorum unum ab al« tero derivatur, nimirum abftradftum & con* Cretum; ut, jiiftus & jujhtia. Casus funt plura, quae ab eodem derivantur; nimirum plura concreta, & denominativa ejusdem formas: ut ,fapiens & fapienter, juflus & jufle. Argumentamur ab illis primo ex parte unius extremi, tribuendo aliquid denotans bonum vel malum juxta hoc axioma. Cum quo cohaeret unum conjugatorum velca- (uum, cum eo cohaeret & alterum: ut , Sobrietas laudanda , ergo fibrius efi laudandus. Argumentamur fecundo ex parte utriusque, a duobus r De locis mediis. iji duobus abftra£Hs ad duo concreta, vela duobus concietis ad duo abdca&a.iut^lbedoeft color,ergq album eflcoloratum, sllbumeft coloratum , ergo al~ bedo eft color, 'juftum eft bonum, ergo quod juft e fit, benefit, Obfervandatfimtdua; conditiones potiffimfim, i. Ut fumantur conjugata fignificatione convenientia. Unde non (equitur .• Turpitudo eft for ~ mu, ergo turpis eft formofus. i. Ut fumantur propofitiones eflentiales, non praedicationes per accidens. Unde non fequitur. yllbum efl dulce, ergo albe do eft dulcedo. Terminusinferensin hoc loco dicitur partira intrinfecns, partim extrinfecus illato, quia conjugata & cafus (umuntur ut fignificatione formali convenientia,(ed differentia in modo fignificandi* Articulus II. Locus a divifiotie. D E divifione didhim eft tradf.i. p. 2. c.z. Agimus autem prscipue de divifione totius univerfalis, quia illa maxime eft in ufu; aqua argumentamur juxta htec axiomata. i. affirmato divifb , & negatis omnibus membris dividentibus excepto uno, concluditur quod eft reliquum, 2. A quo removentur omnia membra dividentia, ab eodem removetur divifum- Exemplum j. Equus eft antmal, & non eft homo, ergo eft brutum. Exemplum z. Planta non eft homo, nec brutum, ergo efl ammal. Argumentum ab affirmatione unius membri ad M q. nega- rfi Trafl. ^.Part, z Cap.i. negationem alterius , potius confirmari folet per locum a repugnantibus.Haec de locis Dialedticis. “tractatus^quartF PARS POSTERIOR. De locis Sophifticis. L Ocus soph lsxicus eft fedes argumenti fo- phiftici, id eft, ex quo fumuntur argumenta fallacia. Nota.hic nomen fallacia? tribui aliquando ipfi Iseo fophiftico, iipibs vero fallaci argumentationi; &_in hac pofteriori. fignificacioneillo utemur. Dividetur h;ec pars in duo capita. Prius explicabit fallacias in dictione; Pofterius fallacias extra di&ionem. CAPUT PRIMUM. De fallaciis in. D Bione. I N hoc capite ita procedetuni. Agetur demetis fophifticis. z. De fallacia in communi ejusque divifione. 3. De lingulis figurisin didtione. Articulus Primus. fjjhtot Jint metfophi/licee. M eta sophist ica eft fcopus,ad quemfo- phifta fallaci argumento refpondentem conatur deducere. Sunt quinque: Redargutio, Fal- fum,Inopinabile, Soloecifinus, Nugatio. MeTa redargutionis eft praenegaticoncellio» vclpra-concefli negatio, in eadem difputatione; ut fi tefpondens negaverit dormientem videre,& poftea cogatur concedere, quia dormiens habet Vifum, De fallaciis in diBionc. 17 j Meta falsi eft conceiliomanifeftefalfi, vci negatio manifefte veri: ut fi cogatur refpondens admittere hominem habere alas, quia eas non amifit. Meta inopinabilis e ft conceffio ejus, quod communi hominum opinioni repugnat,vel faltera circumftantium.Ut fi apud imperitos fophifta cogeret refpondentem admittere folem elle majorem tota terra , apud peritos vero minorem. Meta soloecismi eft congrua locutio , ut fi refpondens cogatur admittere hanc locutionem, Omnis multer eftfenfitiviis, propter hoc argumentum : ! Omnis homo eft fenfitivus. Omnis mulier eft homo, ergo. Omnis mulier eft fenfitivus. Meta negationis eft ejusdem vocis inutilis repetitio: ut, fi quis cogatur fic loqui: Alitjttisna- fuseft naftts(imus , ubi inutiliter nafus repetitur, j propter hoc argumentum : jj Omnis fimus eft nafus fimus, Ii Aliquis nafus eft fimus, ergo j| Aliquis nafus eft nafus fimus. Articulus II. i Titfallacia incommuni >e}usq\ divifione. A D omnem fallaciam duo concurrunt:i.cau- fa apparentiae. 2. caufa defe£fctis. | Causa apparentia: eft id, ratione cujus va- 'i lida videtur argumentatio; ut in fallacia aequivo- cationis,identitas vocis sequivocte. Causa defectus eft id, ratione cujus invalida eft argumentatio, ut in eadem fallacia, diverla fignificatio vocis asquivocae. M f Caula 174 7 ra&. q.Part. z, Cap. i. Caufa defedus etiam vocatur caula non exi- ftentia:. Dividitur fallacia, in fallaciam in di&ione, & faliaciam extra dictionem. fallacia in d icTioNEeft, quiEcaufam apparentia: habet in dictione, feu voce. i'ALL AC I A EXTRA D I C T IONEM eft,qU3E Caulatll apparentia: habet in rebus per yoces fignifica tis. Fallaciae in di&ione funt quinque, fallacia ^Equivocationis, Amphiboliae, Compofitionis & divifionis, Accentus, Figuraedi£tiohis. Articulus III. De fallacia /Kquivocationis > Amphibo. li Impoflibile eft, album efle nigrum , Hic paries eft albus, ergo Impoflibile eft, hunc parietem efle nigrum. Major vera eft in fenfu compofito, fed in divifo falla, 1 q 6 TraSl. 4. Pdrt. 2. Cap. 1 . ^alfa, in quo tamen deberet fumi, ut illud confe- qucns falfumex ea colligeretur. Articulus V. De fallacia figur& diBi Oea in hoc loco ufum elle duplicis determinationis potiffimilm, alienantis &diminu- Determinatio alienans eft, qua; plane tollit fignificationem vocis, cui conjungitur, ut, mortuus relpedu vocis homo. Diminuen s eft, qua: non quidem plane tollit fignificationem vocis; eam tamen ita minnit, ut ei pollit tribui, cui fine ifta determinatione tribui non pollet, ut, fecundum dentes, relpedu albi ; dicitur enim Aithiops albus fecundum dentes, qui fimpliciter albus dici nonpoteft. JgiturDlCTUM simpliciter eft vox ablolutfc polita, ut, albus* Dictum secupdum quid eft voxfiirnptacum determinatione alienante vel diminuente: ut, albus fecundum dentes- Fallacia ergo dicti secundum quid et dicti simpliciter eft, in qua proceditur a di- 61 'o fecundiim quid ad didum fimpliciter, vel contra; ut, n/Lthtops eft albus, fecundum dentes , ergo eft albus. Vide locum a toto in modo ad partem; argumenta enim, qute contra regulas illius loci peccant, funt fallaciae huc pertinentes. De fallacia ignorationis Elenchi. E Lenchus idem eft quod redargutio, id eft, contradidorii admiffio, fimpliciter , entis. Articulus JII. Fae- | De fallaciis extra diUtotiem. 1 75 FallaciaignorationIs elenchi eft, in qua colligitur id, quod apparet eflecontradi&orium ejus, quod allertum eft, revera tamen non eft contradidrorium. Ut autem aliqua: propofitio- j nes fint contradictoriae , requiritur, ut extrema j illarum in eadem plane iignificatione fumantur. | Unde fi quis defendat, Platonem fuiffe dodiorein j Arillotele, intelligendo in rebus divinis, alius 1 vero inferat Platonem fuifte doddorem Ariftote- le, intelligendo in rebus humanis, erit fallacia ignorationis elenchi. j Articulus IV. i De fallacia petitionis prine i pii. P etere principium , eft probare idem per idem, vel per aliud obfcurius aut aeque ob« fcurum. Ut fi probes aliquem hominem efleju- ; ftum, quia aliquis homo eft juftus, vel quia omnes „ j homines funt jufti. Satpe committitur ha:c fal- ' lacia, cum obfcurioribus verbis, &pcr ambages I idem perfeipfum probatur. i Arti culus V. 1 De Fallacia ConfcqueJitis. F Allaciaconfequentiseftin qua ex confequen- teinferturantecedensjvel exoppofitoancece- i dentis oppofitum confequentis; ut, Si hemo efi i ammal^eft,fed animal e(l ergo homo eft .Item»iS< n>oefi,arnmalefl\ergo fi homo non efi ^animal non eft, Diredtt opponitur hac fallacia loco ab antecedente & confequente,ad quem idcirco recurren- . dum. Arti- i I§0 7 raB. 4. Part.i, Cap.z. Defalt.extra di£l. Articulus VI. De fallacia non catifte ut caufte. F Allacianon CAUS-* utcaus^ eft, cumfal- fitas conclufionis proveniens ex una praemifta falfa atrribuicur alteri praemiffie verae, qua caufa noneft. Hinc dicitur fallacia non caufa: ut caufie, quia illa propofido, quae non eft cauia faifitatis conclufionis, fumitur tanquam illius caufa, ut fi quis ita dilcurrati Omnis virtus eft laudanda , fed omnis prodtgalttas eft vir tus,ergo omnis prodigalitas efl laudanda-, atqui confecjuens illud tftfal- fum,ergo falfa eft major \ Scilicet, Omnis virtus eft laudanda. Inferendum erat minorem elfe fallam. Articulus VII. De fallaciaplurium interrogationum ut unius. F Allacia plurium interrogationum ut unius eft, cfim ad plures-interrogationes petitur refponfio una, tanquam fi ellet una iuter- rogatio : ut fi fic petat Sophifta. Homo & lapis , funtne animali Si affirmes, inferet, lapidem efle animal 5 fi neges,inferet, hominem non elfe animal. Ad vitandam fraudem pluribus refponfio- nibus utendum eft dicendo ; Homo eft animal, lapis noneft. FINIS.