ORDINIS IVRIDICI ,
PRODECANVS
GEORGIVS LVDOVICVS BOEHMER
VIRI PRAENOBILISSIMI
BARTHOLDI IOANNIS DAVIDIS
CLAVERI
MOENO FRANCOFVRTHANI
SOLENNIA INAVGVRALIA IN GEORGIA AVGVSTA
INDICIT
SIMVL NONNVLLA
D E
FEMINA MINISTERIA Ll
COMMENTATVR.
G O T T I N G A E
EX OFFICINA S C H V I. I. I A N A.

III *
I.
S i nexum anftiffimum perpendimus , quo apud veteres Germanos principum lateri adhaerebant comi - tes, ad officia praeftanda honore & ftipendiis euocati, iliorumque decus & praefidium in pace & bello futuri; ii deuo- torum foldur iorumque apud Gallos conditionem, omnibus vitae commodis & infortuniis cum his fruentium, quorum amicitiae fe dediderant, fi ambatforum clientum que , quibus circumdari principes iolebant, rationem intuemur; a) mirari non fubit, pofteriori aetate a fua indole non alienum exiftimafie Germanos, aliis dignitate virtute potentiaque florentibus fe fuosque omnes ad officia pro beneficiis praeftanda obnoxios efficere eorumque fieri minifteriales. Qui fic in alterius familiam tranfibant, libertatis quidem hanc diminu- tionem patiebantur, quam officiorum, ex conuentione prac- ftandorum, huiusque obligationis ad pofteritatem tranliturae, ratio exigebat, vius que & obferuantia ferebat; ingenuitatem vero, qua intuitu ftatus ciuilis fruebantur, faluam ieruabanf. In honorificorum, quae in pace & bello in aula & extra eandem fubibant, officiorum funclione nihil omnino continebatur, quod generis &'ftatus ingenuitati aduerfaretur;
quin
a) Horum omnium indolem in progr. de Comitatu principum docle & adpofite explicuit vir Germanicorum, illuftris GE. CHRIST. GEBAVERVS
A 2

’IV & ( © ) &
quin potius ipfa minifteriorum quae dignitates & officia appellantur b), ratio ingenuos minifteriales defidera- bat c).
II.
Ex adfiridliori miniftcrialium nexu illud hoc loco repetere iuuabit, quod perlonalis illa ad minifieria obeunda obligatio ad eorum pofteritatem propagata fit, libera ipforura vtpluriiihum conuentione, vfuque & obleruantia Germaniae id comprobante; vt videlicet & pofteris largitiones & com* moda beneficiorum conciliarent, dum eisdem eos officiis obnoxios reddebant. In variis conuentionum formulis, parentes liberos fuos, natos & nafcituros, huic netfui fubiecifife legimus. Henricus & Otto de Barmftede minifleriales eccle- fiae Bremenfisfadi, a. 1257. fidem faneiebant, d) fie ficut mini fleri ales fideliter perpetuo [eruitur os? vxores noftrae % liberi
bj In publico iudicio, quod Conradus II. aduerfus nimiam Minificrialiuin Corbeienfiuin potentiam ’ tulit in diplomate a. 1150 . apud EDM. MARTENIVM in Colle cl. tnonum. Ampliffi. tom II,. p. 697. nominantur & defcribuntur Hiinifitriales, & inter eos dapiferi 1$ pinetrnae & reliqui qui minifie- rii locum in domo Corbeienfis Abba- tis tenent , quam dignitatem vulgari nomine officia appellant.
c) Hanc canfam luculentis argumentis in/truxeruot' Viri ilkiftres,
DAV. CE. STRVEEN. 1X1 obfrUAt
iur. obj. IL de minifi eri alium dignatione p. 44. & christ.. lv* dov. scheidt von Heben und Nie- der Adel in Teutfchlattd §. 20,
& ifd '
d) vid. Charta apud lvnigivji in fpicil. ecil. Part. I. fortfi. in app. tom . XVI. Arch Imp. p. 114.

V
9i& ( o )
rinofln, iam nati & adhuc nafcituri , idem facient . Femina nobilis Engila de Sandolteshulen ecclefiae Frifingenfi (ecu- io XI.fetradidit ea conditione; vt ipfa omnisquepofieritas illius legitimorum ecclefiae feruientium iure lege viuerent e). In diplomate Conradi Comitis Luxemburgenfis, Abbatiae S. Maximini anno 1135. dato f), recenfentur minideriales, qui ius minifterialium a praedeceJJoribus fuis integritate generis (f conditionis obtinuerunt. Itaque poderi vtriusque [extis ex paterna vel auita conuentione fadti funt minide- riales, & feminae fubinde (ponte eundem nexum (ubire
non dubitarunt. Habet inde media aetas feminas minifte- riales non minori numero ac mafculos, easque non minus in nexu -procerum imperii quam in nexu imperatoris (S imperii confidentes: quod cum mirum videri poffit perpendenti, fequiorem fexum, in aliis omnibus occupatum, a minideriorum functione (olere ede alienum, rationes huius indituti expendere , & d t femina minifleriali quaedam commentari non prorfus iniucundum fore arbitror.
III.
Minideriales feminas fieri & nafci apud Germanos, exemplis pluribus edocemur. Fiebant propria conuentione; & feminas facile cepit quaedam pietatis opinio , qua fe fuos-
A 3 que
e ) Chartam habet caroi. /) in V. R. 10. kic.abhont- MEiCHELBECK kiJL Frijing , tiEiM. bijtor diplom. Trsuirentem . I, p. II p. s z $- $ tom. I, p, §28,

que minifteriis ecclcfiae deuouerent; vt in exemplo Gife- lae, antea expofito, apparet. Naficebantur cx parentibus minifterialibus. Et matrem quidem minifterialem efie fuffi- ciebat. Id ferebat mos Germanorum, vt partus eidem effet obnoxius, cui mater fuerat obftri&a, & ius domini in matrem propagaretur in liberos, ex ea natos. Cuius rei vfus cum in hominibus propriis perfpicitur; tum quadam I turis Jimilitudine in minifterialibus inualuit. Liberi in nexu mi- nifteriali eius|domini erant cui parebat mater, fiue pater liber, feu a nexu minifteriali immunis, fiue minifterialisalterius Domini eflet. Itaque liberi ex vtroque parente, minifteriali quidem, fed diuerjis dominis obnoxio, nati, ex regula non feruiebant domino patris, fed domino matris, nec ad patris officium & beneficium adfpirabant, fed in fpem minifierii & beneficii per matrem obtinendi nafcebantur. Ita definiuntur iura minifierialium Abbatiae Maxi- minianae in charta antea excitata de a. 1135. g) Si quis minifierialium ecclefiae extraneam vxorern duxerit , filii eius praedi Bum feruitium , quod pater eorum , quia miniflerialis erat , hahuijje videbatur non habebunt', femina miniflerialis ecclefiae , fi viro extraneo nupferit > filii eius , propter conditionem matris , praediBo'officio non priuahuntur. frideri» cvs II. Imp. in diplomate de a. 1254. fupplicibus precibus fe rogatum e (Te [refert', h) vt permitteret, filium Sigfridi mi-
ni-
g) ibid. loc. cit . . nvs CW. Diplomat. tom. I. p.fj4 y
b) in Gener. Dnh de gvd t-

* ( O ) *
VII
nifterialis & Marelchalli Moguntini, etiamfi ex parte matris debeat ejfe minifierialis imperii, minifterialem fieri Mo- guntinum & paterno minifterio in ecclefia Moguntina defungi; idque ex gratia indulfit imperator. Arnoldus, praefui Moguntinus in charta A» 1155. i) matrimonium refert Rein- oldi, Quedlinburgenfis ecclejiae Minifierialis, cum quadam minijleriali ecclejiae Moguntinae Methilde, filia Theodoricijde Geifmar, vnde, pergit, proles quam ex ea genuerat , quia ecclejiae Moguntinae attinebat , nec praedia nec beneficia, quae ipfe a Quidlitiburgenfi habebat ecclefia , Jecundum ius re• gale poterat obtinere. Inde pro minifterio & beneficio pater no, Reinoldo conciliando, concambium minifterialium inter vtramque ecclefiam initum eft.
IV.
Dominorum itaque tantum interfuit', habere feminas minifteriales, quantum intererat, feruare in minifterialium fuorum poftcritate nexum minifterialitatis. Vt enim proles minifterialium ipfis eodem nexu eflet obftridla, minifterialem ex familia ipforum, ita videlicet nuncupari mini* fteriales omnes eidem domino feruientes folebant, vxorem ducere oportebat in matrimonium. Ex quibus per/picitur ratio, quare non modo minifterialium mafculorum non minus ac feminarum connubia ad Dominorum confenfum fae- piflime fint adftrida, verum etiam domini, fubinde diligenter
i) Ibid tom. I. p. 221.

-JirU.
VIII
C ° )
ter profpexerint, ne eorum minifteriales cum alterius pote- ftatis'minifterialibus matrimonio iungerentur. Si enim mi* nifterialis nuptias feminae extraneae minifterialis adpetebat, liberi ex illis nati, ob conditionem matris, in extranei domini nexu ex regula confiflebant. Sin femina miniflerialis nupferat minifteriali extraneo , illud incommodi intercede* bat, quod minifterium beneficiumque maternum, per matrem in liberos, ex extraneo patre natos, translatum, in homines alterius prouinciae tranliret, cum interelTe videretur, minifteria & beneficia feruare inter eiusdem prouinciae homines. Exemplis conuentionumque formulis haec firmare iuuat, quibus profpe&um eft, ne minirteriales alios, nifi eiusdem domini minifteriales matrimonio fibi iungerent. Wernerus miles , ob Burggrauionatum cafiri TryS in nexu minifteriali ecclefiae Treuirenfis conflitutus in charta ,anni 1277. i), fpondet, quod nos , liberos noflros utriusque fexus , tam genitos quam gignendos nullis aliis quam minifierialibus ecclejiae Treuirenfis debebimus poterimus .matrimoni aliter co-pulare , ne cufiodia diefae turri s
vel Burggrauionatus in praejudicium ecclefiae Treuirenfis in laefioneni deteriorationem vel diminutionem iuris ipfius ecclefiae ad manus deuluatur vel deueniat alienas, nec aliquis liberorum noflrorum aut heredum vel quicunquealius burggrauionatum piraediBum tenere poterit, vel habere, qui non fit mini-
(lerialis
1 ) in hijlor. dip!. Trcuir. toni. I. p. $07.

vim
& ( 0 ) $
/leriahs ecclejiae Treuirenfis. Eadem lege Henricum de Apolde in pincernam & minifterialem ecclefiae Moguntinae receptum effe legimus in charta anni 1269* m ) ' conue H“ tionis formula in haec verba concepta: promitto - - - quodfi unquam aliquam feminam de genere 'minifierialium aliorum 'quam ecclejiae Moguntinae duxero in vxorem, filii-, quos ex tali vxore genuero , petendi habendi Nomen qJ officium pin « ternae , quod mihi tam pridem praefatus dominus meus archie - pifeopus Moguntiniis contuliffe dignofeitur , ius aliquod non habebunt. Eadem lege Marcholfus, praepofitus Achaftenbur- genfis, duos viros Burchardum & Druitnrannum in charta anni 1127 n) minifleriales ftbi ccnf ituit iS eis alterum pincernam , alterum vero Marfcalcum ordinauit: ita vt fi iidem
praenominati viri legitimas de familia eiusdem ecclefiae vxo- res duxerint , 0 ex eis liberos procreauerint , qui inter eos maiores mafculini fixus fuerint , eadem praediBa officia iure hereditario obtineant; fic per fingttlas generationes in perpetuum fibi per eandem conditionem Juccedant ,
V.
Quamquam regulam expofuerim, liberos fequi conditionem matris minifterialis & per eam fubefle domino eidem, cui fuberat mater: ea tamen vniuerfim non obtinuit» cum inter diuerfos minifleralium dominos aliud laepe numero
ni) apud dn. de gkde n v t m) ibid. tim. I. p-SH- i. c. tom. I. p.pij-
B

X
® (o) m
to paclis caueretur. Multum omnino in conditione minifie- rialium padla valuerunt, quibus effedhmi efivt varia eorum fuerint in diuerfis provineiis& dominorum familiis iuraj, vt fere fieri hodie foJet, prineipumminiftros alios in adftridiori alios in laxiori e fle officii nexu. Itaque non modo ex diua-forum dominorum conuentionibus inter eorundem minifleriales permiflae funt nuptiae, fed & de liberis, ex eiusmodi nuptiis genitis, cautum cfl, vt diuiderentur inter vtrum- que dominum , vel fi impares vel vnus tantum nafcerentur, ad alterutrum pertinerent , prout conuentio definiebat o)? Quod vt velvno faltem exemplo illuflrem,in medium proferre iuuabit ea, quae de matrimonio inter minifleriales imperii & minifleriales Moguntinos ineundo ad preces praefulis Moguntini eauit Heriricus Imp. VI. in diplomate anni i iy 2 py. Matrimoniorum contradlus inter minifleriales Imperii 13 archie - difeopatm Moguntini absque impedimento libere licite pojfe fieri IS objeruari: videlicet , vt ubicunque inter minifleriales imperii cf Archiepifccpatm matrimonium contra&um fuerit, Uberi, quos genuerint, hinc inde e qualiter diuidantur,
inter
0) Variarum ea de re "comien- lis conuentio inter Epifcopum Her- tionmrt exempliT exhibent vir ili, bipolitanmn & Epifcopum Eyfiet- io. ge. esto r de Mi ni fi er, p. tieiifem dc pueris,, ex matrimonio
144. Si V. A. CHR1.ST. g.o ttl,. vtriusque ecck-fiae ininifterialiuin juccms von Landfdsfigen Add fufeeptis inuicem diiiidendis exhi- cap. X. Jf. ?. betur in charta a. 1243. ' n 10 - henr.
p) Quod: exhibet Dn. de so- de falckenstein cod. dipl. anti-
jiinus /. c. tom. I.g.312. Simi- quit. Nordgau, N. XXXIV p. 43.

#& ( 0 )
XI
inter liberos hereditas eorum equa lance diflribuatur ♦ Item Ji tantum vnum heredem habuerint , ille f uerit de conditione
miniflerialium imperii; ducet vxorem alterius conditionis de familia fcilicet archiepifcopatus £y e conuerjo; quos heredes genuerint , fimili modo diuidentur , cS imperium cf archiepifcopatus in ecquam eorum participationem confentiant. Ceterum quamquam hoc ius domini in prolem minifterialiura fpeciem aliquam proprietatis mentiatur: illud tamen ex natura & propria indole minifterialitatis, non vero ex rationibus inftituti diucrfi , & ab hoc nexu longe alieni, expli* candum eft, quod faciunt illi, qui minifteriales hominum propriorum cenlu habent, fimilitudine in deuia vocati in infti- tuto omnino diuerfo. Quemadmodum ingenui fe fnosqut ad minifteria pro beneficio aliis praedanda obftrinxerunt; ita ius domini in eorumdem prolem ex ipfa conuentione & fpon- tanea fubieiftione natum eft, idem futurum in eorumdem fo~ bole quale fuerat in patre matreue; vtiex inuerio liberorum ius erat exigendi a Domino beneficii conceflionem q). Itaque
q) Itaque <3c minifteriali quaedam iura competunt in dominium in. iisque ius exigendi beneficii & minificrii conceffionem: fiquidem totus ille nexus minifterialitatis nexum compledlitur iuri,- um & obligationum perfonalium inter dominum di mkiiflerialem,
minifterii & beneficii praedationem concernentium. Obligationi minifteriaiis ad minifteriiun e-xhibendiun rcfpondet obligatio Domini ad beneficii largitionem, iure velut obligationis reciprocae;. Domino beneficium non largiente nec minifterialem ad mi. B s . o- • ri-

XII
* (°) aeque- non ex proprietate in corpus* qualis in homine proprio coni pici tur,. fed ex ture- Domini paclitio in perfonam patris & matris ius illud in liberos minifterialium proficifciturj idque vi eiusdem conuentionis hereditarium fuit..
/
VL
Natales feminae- minifterialis vidimus.
Difficilior vifio
eff, quae fuerint feminarum noftrarum minifteria, cum certiora deficiant in hoc argumento- monumenta ,.. & quae fuper- funt exempla, conie&uris: tantum locum faciant.. I.. Principio quaedam omnino- minifteria', maxime praecipua aulae officia, virilem curam exegiffe, ab iisque feminae ex regula alienae efie videntur.. In his. vel omnino negatam* vel' laltim* deficientibus maribus,, idcoque in fubftdium, tantum,. admittam- intel- ligimus. feminarum, in minifteria iisque adiundta beneficia fuc- ceffionenu Sententia; quidem: Henrici VI. r) qua; a 1230. definiuit , quodnulla virgo, vel’mulier in vllo quatitor officiato- rum principalium, fcilicetdapiferi, Pincernae : y Camerarii , Mar- fchalliratione. hereditatis fratri (uo fuccedere pojjh, rem non omnino, conficit, cum ad lucceffionem Jororis minijlerialis^tx -
ad! minifteriiim- obligatum^ fuis- fc deprehendimus. In. militia mi-- nifterialiutn Ecclefiae Bambergen- fis apud eccardum- feript. rcr. germ. tom. 2 . p. 102-.. haec- eorum iura referuntur. Si beneficiumnon tabuerit ab Epijcopo & repraefen-
tine-
fauerit fe in eius miniflcrio , beneficium non poterit obtinere: cui vult, militet, non beneficiarius,fed libere.
r) in FRID. ERN. KETTNER.T
Anti quit. Quedlinb.p. ztp.
\

tinere videatur. De fuccefiione filiae in minifterio nihil definit. Haec deficientibus maribus, admifla e fi, s') ita vtplurimumj vt minifleria, quae virum defiderant, per fubfiitutos & vicarios mafculos praefierint /),. E contra ILa verifimilitudine non plane recedit, in minifteriis, quaefexum decent,occupatas fuifle feminas minifieriales, maxime in gratiam illufiris matronae, domino nuptae; easdemque in matronarum comitatu & confuetudine fuifle, nec non officia: in aula; eiusque folennitatibus praefii- tifle. Saltem mmifieriales maritos fecum in aulam adduxifle feminas,, hisque ibi praefentibus fa&am efle beneficiorum fti- 56^10™!^^- largitionem exempto' docemur* quod occurrit jn faepe excitata charta Conradii comitis Luxemburgenfis, Ad- uoeati abbatiae S..Maximini; de anno e i 3 j. ») vbi ftipendia earum in folenni die fefio ita definiuntur. Miniflerialis, fi cum vxore [ua venerit ,, duodecim fanes, fex Jextaria vini , ouemvnam
reci-
/)' Infigo» eft’ conflitutio FrT-- nificrialis ecclcfiae obierit , non dericill.. Imp. pro Stiriae minifte- filium fied filiam de familia ecelefiae rialibus de a. 1237:. apud eunigium' fuperfiitem reliquerit >• Dn. Abbas Part.fpec.. arcb.Cont.. I. fortf.. 4.. de bona & pia confuetudine potefi Abf. 4.. Vol. Vrp«V42\ Sancimus,vt eam de feodo patris fui infeodarc,
filiae in bonis patris Juccedant, eis- t) Exempla exhibet viri ili, bcrede carentibus . maficulino-, per christ:. gottl.. buberi difT. de
quas memoria patrum in filiis pro- feudisofficial.bereditar.Prov.Gern 1, pagatur. In regiHro Prumienfi §. 10.
apud hontheimium /. c. tom. I. ii) apud hontheimium /. e, p. 44 t. haec notantur ‘.fi aliquis mi- tom.I. p.$2g.

Xilll
recipiet; fi antem fine vxor e venerit , cum abbate ipfe - - comedet. Accedit, quod minifterialcs follicite cauerint nonnumquam, ne filiae eorum ad officia, fexui nimis grauia, vocarentur. In diplomate anni iozg^x) quo Conrado II. iu numerum minifterialium Imperii traditi ab eoque recepti erant ingenui multi, etiam hoc fupplices rogauerant minifteriaies Denique pro filiabus noftris petimus , ne vnquam cogantur ut feruitium pedijje quarum , excepta Italica expeditione . Itaque filias eorumdem ialtim expeditioni Italicae, ceu peduTeq.uas,? interfuifle apparet; ex eoque easdem ad alia minifte* ria , fexui non adeo onerofa, vocatas effe, colligitur. Denique IIL ex his ipfis confequi videtur , quasdam mi- nifterii partes, filiabus feminisqueiminifierialium concreditas efie. Saltem minifieriorum palatinorum ambitum amplifo* mum, & ad eorundem fun&ionem, plures ex vtroque fexu vocatos efie vel vno exemplo intelligitur traditionis, in charta anni 1230 expolitae y) Hi fiunt homines militaris conditionis , quos Qtto Comes de Botteloben fi vxorfua Adelheydis coniwufa manu dederunt Eccleftae Herbipolenfi proprietatis iure perpetm pojfidendos. Hartmdnfifi 'Pueri fiui (fi diiae for ores eiusdem tum pueris filis, Albert us, Conradus Theodoricus Fratres ? io rores eorumdem, Volmundis vxor Trumphonis , Mt 4 .aildis,
vxor
x) quod habet eccardus 1 . c. y) .apud 10, friu. yuia.wa. tom '. II. p.uo t 5 FALCKEKSTS-W tum in Vindemiis liter*? colleti^
(. c. N. XII. p. zj . 2, n. XV. p. 121.

^ (o) $
XV
vxor Gerlaci , quae omnes dicuntur ab Habechsberg; Tbegeno japifci Cf vxor ejusif pueri praeter vxorem W altmanni,Her- tnannus Rjibetzagel Wortminus fratres eiusdem. Henricus Momolin. Wolframus de OJlein , Pincerna , Kunigundis de Weffiieim vxor Seifridi de Werna & Pueri fui. Albertus de Bercha & medietas puerorum; Cari Friedrich fratres & duo fbrores eiusdem Albcrti de Bercha. Pueri Adelheidis de Strouve, £$ pueri Alligant a de Strouve. Pueri & vxor Herolti de Northern . Vxor Gotfchalci de Northern. Vxor Gotefridi de Lergsfeld if tres fratres eiusdem. Vxor Friderici de Bo- feuvins , Mater Seifridi de Efchenhach , Om>, Henricus, Sei- fridus de Efchenhach. Mater Lamberti cS fratrum eius • Gepa de Dypach. Bertoldus de Buchelberg cf pueri. Berto de Ertal cS vxor. Albertus de Obersfeld. Albertus de Hemelin E) vxor. Vxor Helmeboldi de Steingerwald , Pueri Helmeboldi de Qerbrechts- Winiden. Witigo de Nuenhoven. Herman deSte- tahen cS foror. Vxor Wolframi de Ebenhaufen. Rilindis de jrfchenbacb. Rrza de Hohheim & Pueri eorum Hi omnes mafculi cf feminae funt ad' feruitiwn Herbipolenfis ecclefiae jn Marefchalci Officio deputati. Ampliorem numerum mi- mfterialium vtriusque fexus , ingenuorum omnium, ad- fcriptorumqire ad officia aulica vix legere memini. Tandem IV. etiamfi animum 'ab ipfis feminarum officiis re- uocemus y alia tamen-, nexum mini iter i a! i tatis in feminis feruandi-, ratio interueniebat,. quod intereflet dominorum

XVI
( °) %
rum, habere virginum minifterialium familiam , ex qua.vxo- res fibi quaererent eorundem minifterialcs, vt fic iura domini in pofteritate minifterialium feruarentur, Inde ab aliis dominis feminas minifterialcs permutationis vel alio titulo requiiitas iubinde legimus, vt edent domino propriae feminae, quas ducerent eorum * minifterialcs, ceu mox obfervabi- mus. ■-
VIL
Ceterum ius domini in feminam minifterialem proprietatis nomine exprimi folet, vt exprimitur in charta antea excitata, hoc videlicet iignificatn quo generatim ius qualecunque nobis proprium, nobisque lolis acquifitum, ad proprietatem noflram referimus. Huius iuris confequens efie cenfebatur, quod dominus, vt potefl dc iure fuo quisque difponere, ius fuum in minifterialem potuerit in alium transferre. Ita vero dominus minifterialem proprie non alienabat, fed ius fuum in eundem, ex nexu minifterialitatis acquifitum, alteri cedebat» perinde vt dominus vafallos fubditosque non proprie dicitur alienare, dum iura fua in eosdem in alios transfert, quamquam Jermonis compendio valalli, fubditi, minifterialesue dari, donari, permutari dicantur. Eiusmodi ceflio iurium domini in feminam minifterialem fignificanter exprimitur in diplomate • • femi-

XVI
Richardi Regis dea. 1263. z) quoRexOdam, Miniflerialetn imperii, ab obfequio minirteriali erga fe & imperium liberat, fuaque & imperii iura in eandem, in ecclefiam Treuirenfem transfert. Volente s ecclefiam Treuirenfem fpeciali gratia pro-
fequi favore, dtleclam nobis in Chriflo odam filiam, Conra- di de Scbonecke militis , dileHi fidelis noftri , vxorem nobilis viri Werneri de Trys , Miniflerialem noftram , cum omni jaa po- fteritate ab obfequiis miniflerialibus , ad quae nobis (fi facro tenebatur imperio, abfoluentes , dide ecclefie Treuirenfi (fi beato Petro eamdem cum omni iure quod, nos (fi imperium habebamus in eadem, (fi in fua pofteritate habere poteramus, liber alitate regia donamus (fi concedimus, ab eadem ecclefia perpetuo pacifice poflidendam; ita quod dicta Oda cum fiuis pofteris di cie ecclefie Treuirenfi ad inflar aliorum fiuorum minifterialium fit ad- flrifta • Quod domini alienas minifleriales fibi cedi curaue- rint, eius rei vel haec praecipua ratio interuenit, quod easdem fibi obnoxias efle cuperent, li a miniflerialibus fu is in matrimonium expeterentur; ne liberi ex iisdem nati dominum extraneum matris fequerentur. In exemplo propofito haec ratio manifefla efl. Cum enim Wernerus de Trys, Burggra- uius & Minifieriahs Treuirenfis a ), Odam, miniflerialem imperii duxiflet vxorem: interefle videbatur ecclefiae Treuirenfi,
z) quod inter alia antiquitatis a) Hunc Treuirenfis ecclefiae monumenta publici iuris fecit Vir miniflerialem fuifle, conflat ex cfiar- ill. ge. christ. gi-bauebcs in Vita ta de a. 1277. apud hontheimium Richardi p. jjji. I. c. t >wi. /. p. $04.
1 C
*

XVIII
renfi, Odam fieri minifterialem Treuirenfm , vt proles ex ea nata in obfequio ecclefiae e flet, quae alioquin in nexu imperii futura fuiffet. Vnde Richardus hanc gratiam ecclefiae indulgens, omne ius cedit, quodipfe & imperium habuerat in Oda minifteriali, & quod in ipfius pofteritate habere potuiflet. Eodem confilio mutuae cefiiones feminarum minifterialium inter earundem dominos permutationis titulo faclae funt; eo- que modo non tantum minifteriales feminae procerum imperii inter le, fed & hae cum minifterialibus matronis imperii permutatae funt. Quamquam enim obleruantia inualuerit b)> ne imperator poftet minifteriales imperii, his inuitis , nexui minifterialitatis Statuum imperii fubiicere, quod talis cefiio dignationem eorundem minuere cenferetur: id tamen fieri poterat, conjentiente minifteriali. In fuperiori exemplo de confenlu Odae Minifterialis Imperii, ne dubitare quidem licet, cum & ipfius intereftet, liberos ipfius ad burggrauiatus mini- fterium adfpirare, quo fungebatur ipfius maritus. Subiungi- mus aliud exemplum, quo interueniente expreflb maritorum confenfu vxores minifteriales imperii & Procerum permutatae funt. Wilhelmus Romanorum Rex in diplomate a. 1253. fignificat: quod quaedam inter nos ex vna cS Nobiles viros di- leffos Principes noftros , pfobannem videlicet £T Ottonem, Mar-
chiones
i) De qua te flatur Ius Prou. noch ihre Schild niedrigen konne, Saxon, lib. I. c. 46, n. 2. Das der \oeil Jte dee Iieicbs Dienjlmannt Konig feine Dienftmanne in der \varen>
Lai en Furfien Ge\valt nicht geben,

$ ( 0 )
XIX
chiones Brandenburgenfes ex altera parte, pevfonarum e(l variatio ordinata. Habuimus enim quandam perfonam femineam Vdam nomine , vxorem videlicet Ryckardi de Tberewifi , nobis c$ imperio attinentem , quam dictis principibus ex con- fenfu prcdicfi Rychardi, pro alia perfona feminea, Grita nomine, vxore fcilicet Heydenrici de Hertbeck, ipfis Marcbionibus attinente in concambio dedimus. Si quid iuftae coniefturae dandum eft, Richardusde Therewift leu de Zerbfl minideria- lis Marchionum Brandenburgenfium, & Heydenricus dc Hertbeck miniderialis imperii fuiffe videtur. Vt itaque vtrius- que vxores, quarum prior imperio, altera vero Marchionibus ha&enus obnoxia fuerat, eundem cum marito Dominum agno- fcerent, haec vxorum minifierialium permutatio intcruenit. Ceterum feminae minideriales non modo vt fingulae, aliis ceflaefunt: verum etiam, alienato territorio, feminae, in nexu miniRerii erga illud confidentes, vna cum eodem in alios translatae funt, perinde vti vafalli, in nexu vafallagii erga prouinciam lubfiflentes, vna cum illa alienari folebant. Con- radum, dynaftam de Winsberg, ecclefiae Fuldcnfi anno 1320. in feudum obtuliffe legimus d) villam Hartshufen & vna cum illa honeftas viduas , videlicet relictam quondam Conradi dicti Caplan cS Agnetem reliBam quandam Geroldi de Gemmingen militum cumfuis liberis cS heredibus vtriusque fexuSjquae ba- Benus titulo proprietatis poffediffe dicitur.
c 2 VIII
c) apud Jo. Petr. de Lude- d) in charta de a. 1320. ibid. ^ig reliq . med. aeni tm, II, p. 24$. tom. 11 . p. 2^7.

VIII.
Quemadmodum dominus ius in minifterialem transferre in alios, ita eodem prorius cedere feminamque minifterialem ex luo nexu dimittere potuit, e ) Qua dimiftione femina mi- nifterialis non tam ingenuitatem , quam amilerat numquam, fed libertatem a minifterii nexu confequebatur. Fiebat ergo ingenua libera , vt fere dicere folemus adelicb frey, quae ha- denus fuerat ingenua mi hi fler i alis. Hoc fenfu liberi, a nexu minifterii immunes, a minifterialibus diftinguuntur laepifli- me. Quod vero non minus nexum minifterialem cum ferui- tute, quam liberationem ab hoc nexu, eum manumiflione com- parauerint, qui ftilum Romanum accommodarunt Germaniae inftitutis, hoc tribuendum eft ftilo & mori veterum;, cum haec magis dimiffionern miniftrifeu officialis ab obligatione officiorum erga dominum imitari videatur. Et feminae tum prae- fertim, quando connubii cum ingenuo libero ineundi occafio ferebat, a minifteriali nexu liberari prouidi cupiebant, ne proles ex huiusmodi matrimonio fulcepta, matris minifteria- lis conditionem lequeretur. Sed haec vlterius illuftrare, in- ftituti ratio non patitur; & erit forte de his dicendi alius locus. Pergendum eft ad id, cuius caufa pauca praefatus fum. Indicandi enim funt honores
VIRI
e) Ius ftud. Alem. cap.j4 . Ceterum cum multiplex ftgnificatus vocis, minifterialis, ftibinde difficultatem parit in docftrina de minifterialibus; tum canendum, ne ad exempla ingenuarum, ex nexu minifterii dimiflltnim, referantur ina- numisfiones minifterialium propriarum.

® ( 0 ) $
XXI
VIRI PRAENOBILISSIMI
BARTHOLDI IOANNIS DAVIDIS CLAUERI
MOENO FKANCOFVRTHANI
qui de vitae ftudiorumque fuorum rationibus ita ipfe exponit In lucem editus fum, Francofurti ad Moenurn, inclyto illo Germaniae noflrae Emporio, Vito iduum Aprilis, A. C. clo Ioccxxxii. Patrem habui Virum Ampl. Davidem Clavekvm, I. U. L. Re- giftratorem & Archiuarium, .eiusdem celeber. Reipubl. Francofurtanae, quem tamen proh dolor! fata diuina, nunquam fatis veneranda, vix tertium annum attingenti mihi, iterum eripuerunt. Mater autem fuit M ariaEva, Conradi Bethmanni Eledoris Moguntini monetarum praefedi filia, quae pariter ante quatuor, & quod excurrit, annos diem obiit fupremum. Quo triffi nuntio, ex hac praeclara Academia , rurfus domum repedare cogebar , quum vixdum ante paucos menfes, in patria nobis invicem, diceremus vltimum vale. His itaque parentibus amantiffimis, maximopere curae cordique mea fuit educatio , adeo ut a religione officii eorum declinare credidiflent, nifi me adhuc tenellum, quum trium nondum annorum eflem, tam priuatim quam publice, principiis fandiffimae religionis ac pietatis praefertim imbui, primam operam adhibuiflent. Patre vero ex pofi vita fundo, curae illud ac tutelae onus, ad folant meam genetricem devolvebatur omne, quae per totam quoque aetatem fuam, pro mea falute valde anxia fuit atque follicita, vt me tantorum beneficiorum ingratum praeberem , fin hos monumento publico id non teftificarer, iliique vel pofi cineres beatos non immortales referrem gratias. Curavit enim iila me liberaliter ac honefie educandum, & prope anpum odanum ingreffiim, in celeber-, gymnafium, quod in patria floret, mifit, fafces fcholalticos eo tempore
C 3 B.

XXII
$ { 0 ) @
B. Kevmpfio tenente, Hoc celeber, patriae gymnadum per nouem integros annos frequentanti mihi, praeceptorum dodrina ac vitae probitate praecellentium, in/litutionibus ingenuis uti, ad fummam volupta. ttm non modo, verum & utilitatem haud minorem, licuit, quod fine debita gratiarum actione hic referre non potui. Quo ftudionyn ad al- tiora vehentium fladio perado, confilio demum atque audoritate amicorum Patronorumque meorum mecum canflitui, ad finiendum , quod coepi curriculum, hanc Almam Georgiam Augufiam prae reliquis omnibus Academiis contendere. Ubi etiam, anno cIdIoccxlix. die IVfo Menfis Septembris, in numerum fiudioforum fub Dno ExcellentilTimo Kahlio, tunc Proredore receptus, hucusque, fama, nomine ac fidentiis longe iateque celeberrimis viris, ufius fimi, quibus haec vniuerfitas, pro eximia Augufiifilmi fui Fundatoris in eligendo cognitione nldli fecunda, abundat, feque iam dudum reddidit celebratiffimam. Viros imprimis illuftres & Excellentifflmos adii, quos fequens ordo compleditur. In Logica autem & in genere in Philofophia ducem habui Exc. Becmannum iuniorem. Jurisprud. natural. praecepta Exc. Becmannvs maior, fecun- dum ir.fiit. Ioach. Georg. I>arics, pariter Exc. Achexwallus , ceu quoque S, Rev. D. Ribovivs, me docuerunt. Ad hifioriam iurisquod attinet, Illuflr. Ayreri orationibus interfui. In iure Ciuili, Canonico & Feudali frequentaui auditorium Viri III. B«ehmeri. In iurispru- dentia criminali ad Exc. Meisteri viuam vocem accefii. Iu iure publico &hifioria S. R. L 111. Sch:,iavsii dodrinam lecutus fnm. Notitiam vero praxeos iuris eiuilis item ex ore fuaui viri Exc. Meisteri fecundum Car. Gott. Knorrii introdudionem ad procelfum haufi. Prae- lediones notitiae Rerumpubl. Europae apud Exc, Achenwarlvm audi- «L Phylleam denique celeber, Holl.manisvs tradidit mihi. Ne tamen
lon
ril

XXIII
$ (•©) *
jongiori laborum meorum academieorum enarratione lector fatigetur, haec lufficiant, Deum fupplex precaturus, vt Patronos hos meos atque Fautores in omne aevum colendos pro tantis in me collatis beneficiis faluos fofpites atque incolumes una cum eorum fplendidifilmis familiis ad litterarum liberaliumque artium incrementa feruet, haneque laetitiam atque incolumnitatem illis perpetuam efle iubeat. Exantlatis tandem hiice laboribus, ab lllufiri Idorum ordine, ea, qua decet pietate atque obferuantia, petii, vt examini profedus meos qualescunque fubiicere,' mihique fumtnos in vtroque iure honores dodorales, fi nte iis dignum judicaret, benigne conferre velit.
Non defuit Ordo nofter defiderio honeftisfimo, fed Jubens ad- mifitornatiffimum candidatum ad examina folennia, in quibus non minus dodle ad propofitosiuris vtriusque textus commentando quam ad varias iuris quaeftiones rcfpondendo talem le exhibuit, vt ei fummi in iure honores ab ordine noflro decreti fint. Decretos assensv & praescitv splendidissimi aca- demiae cancellarii eidem conferam ; poftquam ornatiffi- mus Candidatus futuro die XI. Jan. praemitia le&ione curfo- ria ad C.j. C. de vfufruBu ditiertationem inauguralem de vju- fruBu coniugum paBitio praelide viro illutiri, ioanne Fride- rico Wahlio publice defenderit. Quem adum vt SERENISSIMI HASSIAE PRINCIPES,
MAGNIF1CVS ACADEMIAE PRORECXOR CVM SENA- TV , 1LL VSTRISSIMI COMITES, ILLVSTRES GENE-
V
KQ.

ri
XXVI
( O )
GENEROSISSIMI ET NOBILISSIMI CIVES ET HOSPITES IlOIlOrU
fica praefentia Tua exornare velint, quam reuerentiffime & quam officiofiffime rogo atque contendo. P. P, Goettingac a. d. X. lan. cIoIocclv.