T DP. Cc.lj xVicrl.l.. Sic lÌ“ AM4. I II x .aii 38 Ambroſi eccleſie doctoris ſapientiſſimi/ mediola nōrum preſulis ſacratiſſimi/ ad ſuos quos in chriſto per euangelium genuit filios cariſſimos/ officiorū li t qo ah̓ ſin q Fō ber primus. In quo de honeſto officiiſqꝫ a fontibꝰ 5. ad vt jA qj E.j.d.s F. quattuor honeſti exortis determinans/ in quattuor nt. x.a 4MP v10 partitus tractatus/ Feliciter incipit. 5 4f 4 veteº 4xꝯ 4 etedM. Rma l̓. F4vN0 Prefationem ſiue tractatū primū quinqꝫ capitula glaclō 9Mſſ dSp. continentē in totum opus premīttens/ in qua de ſilē 4pcppl̓. p tio ad officii magiſteriū pertinente preponit precep ahi. aā q o mx 4 499 55 ta/ cur/ quid ad quos/ ⁊ quo ordine ſcribere intēdit Ifrra. i. nl̓sꝫ ijpohDe ¶Ne KIC in ea ipſa grauiſſime explicat. IftA. LIIC Capitulum primum Tres habet partes. On arrogans videri arbitror/ ſi īter filios ſuſcipiam affectū docendi. cum ip̄e humilitatis magiſter dixerit. ve nite filii/ audite me/ timorem dn̄i do cebo vos. In quo/ licet ⁊ humilitatē verecundie eius ſpectare/ ⁊ gratiam. Dicendo enim timorem dn̄i/ qui cōmunis videtur eſſe omnibus/ expreſſit in ſigne documētum verecundie. Et tamē cum ip̄e timor/ initium ſapientie ſit/ ⁊ effec tor beatitudinis(qm̄ timentes dn̄m beati ſunt) pre ceptorē ſe ſapientie edocende: ⁊ demonſtratorē beati tudinis adipiſcende euidenter ſignificauit. Vt nos ergo ad imitandam verecundiā ſeduli/ ad Ava lvi. i. xv conferēdam gratiaꝫ nō vſurpatores/ que illi ſpn̄s in fudit ſapientie/ ⁊ per illuꝫ nobis manifeſtata/ ⁊ viſu comperta/ atqꝫ exēplo/ vobis quaſi liberis tradimꝰ. cum iam effugere nō poſſumus officiū docendi/ quod nobis refugiētibus impoſuit ſacerdotii neceſſitudo. A 2 LAI IDi. D STADl. 2L IOTIIEI DLISSELDORI I L 9x .I ſocj axyo ct. Hl.iō Dedit etenim deus quoſdā quidē apoſtolos. quoſ dam aūt prophetas. alios vero euāgeliſtas. alios āt paſtores ⁊ doctores. Hō igitur mihi apoſtoloꝝ gra tiam vendico. Quis enim hoc niſi quos ip̄e filius ele git dei? Hon prophetaꝝ gratiā. Non virtutē euange liſtarum. Hon paſtorū circumſpectionē. Sed tantum modo intentionē ⁊ diligentiam circa ſcripturas diui nas/ opto aſſequi. quam vltimā poſuit apoſtolꝰ in ter officia ſanctorū. ⁊ hancipſamꝰ vt docēdi ſtudio poſſim diſcere. Vnus enim verꝰ magiſter ē/ qui ſolꝰ nō didicit quod omnes doceret. Homines aūt diſcūt prius/ quod doceāt. ⁊ ab illo accipiūt/ quod alijs tra dant. Quod ne ip̄m quidē mihi accidit. Ego eniꝫ rap I F qula tus de tribunalibus atqꝫ adminiſtrationis infulis/ Pobꝰ. dl. ad ſacerdotium/ docere vos cepi/ quod ip̄e nō didiciHy ſ Itaqꝫ factum ē/ vt prius docere inciperē/ qͣꝫ diſcere. Dicendū igitur mihi ſimul ⁊ docenduꝫ ē. quoniā nō vacaui ante diſcere. Et quantūlibet quiſqꝫ profece rit/ nemo ē qui doceri non egeat dum viuit. Capitulum ſecundum Tres habens partes. Vid autem pre ceteris debemus diſcere/ qͣꝫ tace re vt poſſumus loqui/ ne prius me vox cōtem net mea/ qͣꝫ abſolliat aliena: Scriptum ē eniꝫ. Ex ver bis tuis cōdemnaberis. Quid opus eſt igitur/ vt ꝓ peres periculum ſuſcipere cōdemnationis loquēdo cū tacendo poſſis eſſe tutior? Complures vidi. loquēdo peccatum incidiſſe. vix quēqͣꝫ tacendo. Ideoqꝫ tacere noſſe/qꝫ loqui/ difficilius ē. Scio loqui pleroſqꝫ/ cuꝫ tacere neſciāt. Rarū eſt tacere quemqͣꝫ/ cum ſibi loqui nihil proſit. Sapiens eſt ergo qui nouit tacere. Deniqꝫ Sapientia dixit. Dn̄s dedit mihi linguam eruditionis/ quādo oporteat ſermonē dicere. Merito ergo ſapiens. qui a dn̄o accipit/ quo tēpore ſibi lo quēdum ſit. Vnde bn̄ ait ſcriptura. Homo ſapiēs ca cebit vſqꝫ in tempus. Ideo ſancti dn̄i;/ qui ſciebant. quia vox hominis plerunqꝫ peccato adiuncta eſt/ ⁊ initiū erroris humani ſermo ē hōis: amabāt tacere. Deniqꝫ ſanctus dn̄i ait. Dixi/ cuſtodiam vias me as. vt nō delinquā in lingua mea. Sciebat enim/ ⁊ le gerat/ diuine eſſe protectionis/ vt homo a flagello lī gue ſue abſconderetur/ ⁊ a conſciētie ſue teſtimonio. Verberamur enī tacito cogitatōis noſtre obprobrio ⁊ iudicio cōſciētie. verberamur etiā vocis noſtre ver bere/ cū loquimux ea/ quorū ſono cedit̉ animꝰ noſter ⁊ mens ꝯſautiatur. Quis aūt ē qui mundū cor a pec catorū habeac colluuione/ aut nō delinquat in līgua ſua? Et ideo quia neminem videbat/ caſtum os ſerua re poſſe ab immūditia ſermonis/ ip̄e ſibi ſilentio legē impoſuit innocētie. vt tacēdo/ culpam declinaret/ quā vix effugere poſſet loquēdo. Audiamus ergo cauitio nis magiſtrū. Dixi cuſtodiam vias meas. Hoc eſt/ mi hi dixi/ tacito cogitationis p̄cepto. indixi mihi/ vt cuſtodirē vias meas. Alie ſunt vie quas debemus ſe qui. alie quas cuſtodire. Sequi vias dn̄i. cuſtodire noſtras. ne in culpam dirigāt. Potes aūt cuſtodire/ ſi nō cito loquaris. Lex dicit. Audi iſrahel dn̄m tuū Nō dicit loquere. ſꝫ audi. Ideo Eua lapſa ē/ quīa lo cuta ē viro/ quod nō audierat a dn̄o oeo ſuo. Prima vox dn̄i dei dicit tibi. Audi. Si audias/ cuſtodis vi as tuas. ⁊ ſi lapſus es/ cito corrige. In quo enī cor rigit iunior viam ſuam. niſi in cuſtodiendo verba do mini? Tace ergo prius/ ⁊ audi. vt non delinquas in ligua tua. Graue malū/ vt aliquis ore ſuo ꝯdemnet̉. Etenim ſi pro ocioſo v̓bo reddet vnuſquiſqꝫ rōem/ A 3 xC º AMl. FCe ci 406 SV PS. S5 Miq.8. t̓ FiN PAI G. 5 TF. vi. qrah.pj 0 A yy IICCjC pdr̓ Mto. j.49 R quantomagis ꝓ verbo impuritatis ⁊ turpitudinis Grauiora ſunt eniꝫ v̓ba p̄cipitationis/ qͣꝫ ocioſa. Er go ſi pro ocioſo verbo ratio poſcitur/ quantomagis pro ſermone impietatis pena exſoluitur. Capitulum tertium Tres habens partes. Mlęx Vid igitur? Mutos nos eſſe oportet? Minime. Eſt enim tēpus tacendi. ⁊ tempus loquēdi. De inde ſi pro verbo ocioſo reodimus rationē/ videamꝰ ne reddamus ⁊ pro ocioſo ſilentio. Eſt enim negocio ſum ſilentium. vt erat Suſanne. que plus egit tacen do/ qͣꝫ ſi eſſet locuta. Tacēdo enim apud homines/ lo cuta ē deo. Hec vllum maius indiciū ſue caſtitatis ī ueni/ qͣꝫ ſilentiū. Conſcientia loquebat̉/ vbi vox non audiebatur. nec q̄rebat pro ſe hoīm iudiciū/ que ha bebat domini teſtimoniū. Ab illo igit̉ volebat abſol ui/ quē ſciebat nullo mō poſſe falli. Ip̄e dn̄s in euan gelio tacens operabatur ſalutem hominum. Recte ergo Dauid nō ſilencium ſibi indixit perpe tuū/ ſed cuſtodiā. Cuſtodiamus ergo cor noſtrū. Cu ſtodiamus os noſtrū. Vtrunqꝫ enim ſcriptum ē. Hic vt os cuſtodiamus. Alibi tibi dicit̉. Omni cuſtodia ſerua cor tuū. Si cuſtodiebat Dauid/ tu non cuſtodi es? Si immūda labis habebat Iſaias/ qui dixit/ o mi ſer ego/ qm̄ cōpunctus ſum/ quia cū ſim homo/ ⁊ im mūda labia habeo/ ſi ꝓpheta dn̄i immūda labia ha bebat/ quomodo nos munda habemus. morA Et cui/ niſi. vnicuiqꝫ noſtrū ſcriptū ē/ ſepi poſſeſſi onē tuam ſpinis/ aurū ⁊ argentū tuum alliga/ ⁊ ori tuo fac oſtium/ ⁊ vectem/ ⁊ verbis tuis iugum ⁊ ſta teram? Poſſeſſio tua/ mens tua eſt. Aurum tuum/ cor tuum eſt. Argentum tuum/ eloquium tuū eſt. Eloquia domini/ eloquia caſta/ argentum igne examinatum. .xii nuiſit in ocem di 7C7 Bona etiam poſſeſſio/ mens bona. Deniqꝫ poſſeſſio precioſa/ homo mūdus. Sepi ergo hanc poſſeſſionē. ⁊ circumū allato cogitationibꝰ. munito ſpinis ſollici tudinū. ne in eā irruat/ ⁊ captiuā ducant irrationa te q FMAI. Rqpi. biles corporis paſſiones. ne incurſent motus graues 4ꝰ y5 ne dirripiant vindemiā eius/ tranſeuntes viā. Cuſto di interiorē hominē tuum. Holi eū quaſi vilem negli gere ac faſtidire. quia precioſa poſſeſſio eſt. Et meri to precioſa. cuius fructus non caducus ⁊ tempora lis/ ſed ſtabilis atqꝫ eterne ſalutis/ eſt. Cole ergo poſ ſeſſionem tuam. vt ſint tibi agri. Alliga ſermonē tuū Nocy9 Pant ckx pAad ne luxuriet. ne laſciuiat; ⁊ multiloquio peccata ſibi Q. 5 S colligat. Sit reſtrictior. ⁊ ripis ſuis coerceat̉. Cilo erat FIeb ū. ij. t ſtM lutum colligit amnis exundans. Alliga ſenſum tuum c ¶M non ſit remiſſus ac defluus. ne dicatur de te/ non eſt maligna apponere. neqꝫ oleum. neqꝫ alligaturam. Ha bet ſuas habenas mentis ſobrietas. quibus regitur ⁊ gubernatur. Sit ori tuo oſtium. vt claudatur vbi oportet. ⁊ opſeretur diligentius. ne quis in iracundi am excitet vocem tuam. ⁊ concumeliam rependas cō tumelie. Audiſti hodie lectuꝫ. Iraſcimini. ⁊ nolite pec care. Ergo ⁊ ſi iraſcimur/ quia affectus nature eſt/ non poteſtatis/ malum ſermonem de ore noſtro non proferamus. ne in culpam ruamus. Sed iugum ſit verbis tuis ⁊ ſtatera. hoc eſt humilitas atqꝫ menſu ℟ ch qcl̓co qͥch̓oco. phooo ra. vt lingua tua menti ſubdita ſit. Reſtringatur ha 9 bene vinculis. frenos habeat ſuos/ quibus reuocari poſſit ad menſuram. Sermones proferat libra exa minatos iuſtitie. vt ſit grauitas in ſenſu. in ſermone pondus in verbis modus. Capitulum quartum Tres habens partes. a X .1 voſ orj a vqdo..v A811 I Ec ſi cuſtodiat aliquis/ fit mnltis manſuetus/ mnodeſtus. Cuſtodiēdo enim os ſuū/ ⁊ retinēdo linguā ſuam/ nec prius loquēdo qͣꝫ interrogetꝭ ⁊ expe bat/ atqꝫ exam inet verba ſua ſi dicendū hoc/ ſi dicen dū aduerſum hunc/ ſi tempus ſermonis huius/ is ꝓ fecto exercet modeſtiam. ac manſuetudinē ⁊ patientiā vt nō ex indignatione ⁊ ira in ſermonē erumpat. nō alicuius paſſionis indiciū det in verbis ſuis. nō ar dorē libidinis flāmare in ſermone ſuo indicet/ ⁊ ineſ ſe dictis ſuis ſtimulos iracundie. ne ſermo poſtremo qui commēdare interiora debet/ vitium aliquod eſſe in moribus aperiat ⁊ prodat. Tunc enī maxime inſidiat̉ aduerſarius/ qn̄ videt in nobis paſſiones aliquas generari. tunc fomites mouet. laqueos parat̉. Vnde nō immerito(ſicut au diſtis hodie legi) ꝓpheta dicit. Quia ip̄e liberauit me de laqueo venantiū. ⁊ a v̓bo aſpero. Symachus irritatōis verbū dixit. Alii perturbatōis. Laqueus aduerſarii/ ſermo noſter ē/ ſꝫ etiā ip̄m nō minꝰ aduer ſarius nobis/ loquimur plerūqꝫ quod excipiat inimi cus. ⁊ quaſi noſtro gladio nos vulneret. Quāto tole rabilius ē alieno gladio/ qͣꝫ noſtro perire? Explorat ergo aduerſarius noſtra arma. ⁊ cōcutit ſua tela. Si viderit moueri me/ inſerit aculeos ſuos. vt ſeminaria iurgioꝝ excitet. Si emiſero v̓bū indecoꝝ/ laqueū ſuū ſtrigit. Interdū mihi(qͣſi eſcā) ꝓponit vīdicte poſſi bilitatē. vt dū vīdicare cupio. ipſeme inſerā laq̄o. ⁊ nodū̄ mortis aſtringā mihi. Si quis ergo hūc aduer ſariū ſentit p̄ſentē eē/ tūc magis cuſtodiā achibere de bet ori ſuo. ne det locū aduerſario. Sed nō multi hūc vident. Sed etiam ille cauedus eſt/ qui videri poteſtquicunqꝫ irritat/ quicunqꝫ incirat/ qͥcunqꝫ exaſperat. li uſiuo nlaſdiituciaItirmitꝭ nt lip iuli enut col xrimim ſiltt jitut noltn. nti ſpeulull. al ꝙ xxcj quicunqꝫ incētiua luxurie aut libidinis ſuggerit. Rn̄ ergo aliquis nobis conuīciat̉/ laceſſit/ ad violentiaꝫ ꝓuocat/ ad iurgiū vocat/ tunc ſilenciuꝫ exerceamus. tūc muti fieri nō erubeſcamꝰ. Peccator ē enim qͥ nos ꝓuocat. qui iniuriā facit. ⁊ nos ſimiles ſui fieri deſi derat. Deniqꝫ ſi taceas/ ſi diſſimiles/ ſolꝫ dicere. Quid taces: Loquere ſi audes. Sed nō audes. mutus es. elī guem te feci. Si ergo taceas/ plus rumpit̉. victū ſeſe putat irriſum poſthabitū/ atqꝫ illuſum. Si reſponde as ſuperiorē ſe fac̓tum arbitrat̉/ qui parem inuenit. Si enim taceas/ dicet̉. Ille cōuitiatus eſt huic. cōtem pſit iſte. Si referas cōtumelia/ dicet̉. Ambo cōuiciatī ſunt. Vterqꝫ cōdemnatur. nemo abſoluit̉. Ergo illi ē ſtudiū. vt irritet. vt ſimilia illi loquar. ſimilia agā Iuſti eſt aūt diſſimulare. nihil loqui. tenere bone fru ctum cōſciētie. plꝰ cōmittere bonorū iudicio/ qͣꝫ crimi nātis inſolentie. contentū eſſe grauitate morū ſuoꝝ. hoc ē enim ſilere a bonis. quia bn̄ ſibi ꝯſcuis/ falſis nō debet moueri. nec eſtimare plus pōderis in alieno eſſe conuitio/ qͣꝫ in ſuo teſtimonio. Ita fit/ vt etiā hu militatē cuſtodiat. Si aūt nolit hūilior videri/ talia tractat/ ⁊ dicit ip̄e ſecum. Hic ergo/ vt me ꝯtemnat⁊ in cōſpectu meo loquat̉ talia aduerſus me/ qͣſi nō poſſim ego ei aperire os/ cur nō etiā ego dicā in qui bus eū meſtificare poſſiꝫ? Hic ergo/ vt mihi iniurias faciat/ quaſi vir nō ſim/ quaſi vindicare me nō poſ ſim? Hic vt me criminetur quaſi ego non poſſim gra uiora in eo ꝯponere? Qui talia dicit nō ē mitis atqꝫ hūilis. non ē ſine temptatione. Temptator eū exagi tat. Ipſe ei tales opiniones inſerit. Plerunqꝫ adhi bet hominem atqꝫ apponit neqꝫ ſpiritus/ qui hec illi dicat. Sed tu in petra fixum veſtigium tene. FL ¶ Oaca v. ine 6 F peſ taibn In.c.a. 9. EI .ix SH PL..v. ixſa 11 cqA pporala ſiq. gul̓. 9F te t 8.5 F 2c Vx 7N7 cd al̓ rſcea. xii Eo 4g 1.6I pI 6 Fi6 5 . xixxag. 2ꝯ. Et ſi ſeruꝰ ꝯuitiū dicat/ iuſtꝰ tacet. Et ſi īfirmꝰ ꝯtu meliā faciat/ iuſtꝰ tacet. Et ſi pauper criminet̉/ iuſtꝰ nō rn̄det. Hec ſunt arma iuſti/ vt cedēdo vicat. Sicut periti l̓aculādi/ cedētes ſolēt vīcere. ⁊ fugiētes/ grauio Quid enī opꝰ ē mo(ribꝰ ſequētē vulnerare ictibꝰ ueri/ cū audimꝰ ꝯuiria? Cur nō imitamur dicentē/ ob mutui/ ⁊ hūiliatꝰ ſuꝫ/ ⁊ ſilui a bonis; An hoc dixit tm̄ mō/ nō etiā fecit pauid; Immo ⁊ fecit. Hā cū ei ꝯuīti aret̉ Sęmei filiꝰ gemini/ tacebat dauid. Et(qͣꝫuis ſep tus armatis) nō retorq̄bat ꝯuītiū. nō vltionē q̄rebat eouſqꝫ/ vt dicēti ſibi Sarme filio/ ꝙ vidicare ī eū vel let/ nō permiſerit. Ibat ergo tāqͣꝫ mutꝰ/ ⁊ hūiliatus. Ibat tacēs/ nec mouebat̉/ cū vir appellaret̉ ſanguis qͥ erat ꝯſcius ꝓprie māſuetudīs. Hō ergo mouebat̉ ꝯuitus/ cui abūdabat bonoꝝ opeꝝ ꝯſciētia. Itaqꝫ is qͥ cito riuria mouet̉/ facit ſe dignū videri ꝯtumelia/ dū vult ea īdignꝰ ꝓbari. Meſior ē itaqꝫ qͥ ꝯtemnit ī iuriā/ qͣꝫ qͥ dolet. Qui enī ꝯtēnit qͣſi nō ſentiat ita deſ picit. Qui āt dolet/ quaſi ſenſerit. Capitulum quintum Quinqꝫ habens partes. Eqꝫ improuide ad vos filios meos ſcribēs/ bu ius pſalmi ꝓhemio vſus ſum. Quem pſalmum propheta Dauid ſancto Idithum legenduꝫ canendū qꝫ dedit. Ego vobis ſuadeo tenenduꝫ/ delectatus eiꝰ ſenſu profundo/ ⁊ virtute ſententiarum. Aduertimꝰ enim ex his que breuiter libauimus/ ⁊ ſilendi patien ti am. ⁊ oportunitatem loquendi/ ⁊ in poſterioribus contemptum diuiti arumi(que maxima virtutuꝫ fun damenta ſunt) hoc ꝑ ſalmo diceri. Dum igitur hunc pſalmū cōſidero/ ſucceſſit animo de officiis ſcribere. De qͥbꝰ etiā: ſi quidā philoſophie ſtudentes ſcripſerunt/ vt Panetius ⁊ filiꝰ eius apud I. x Iiuitū ſimimo xi iij ſcuntala iſuſiſira vo in diligendi adl. ulicuſt quos dliqtrr tip qm̄ perſonte ipuimiat̉ ſcribere d lip iumoi ypput̉ dili 71. grecos. Tullius apud latinos. nō alienū duxi a nrō munere/ vt ⁊ ip̄e ſcriberē. Et ſicut Tullius ad erudiē dum filiū/ ita ego quoqꝫ ad vos informandos filios meos. Heqꝫ enim minꝰ vos diligo/ quos in euāgelio genui/ qͣꝫ ſi coniugio ſuſcepiſſem. Nō enim vehementi or eſt natura ad diligendū/ qͣꝫ gratia. Plus certe di ligere debemus/ quos perpetuo nobiſcū putamus fu turos/ qͣꝫ quos in hoc tm̄ ſeculo. Illi degeneres naſcun tur frequēter/ qui dedeceāt patrē. vos ante elegimus vt diligamus. Itaqꝫ illi neceſſitate diligunt̉. que nō ſatis idonea/ atqꝫ duuturna ē ad perpetuitatē diligē di magiſtra. vos iudicio. quo magnū caritati pondꝰ ad vim diligendi adiungitur. probare quos diligas ⁊ diligere quos eligeris. Ergo qm̄ perſone conueniūt/ videamꝰ vtrū res ip ſa cōueniat ſcribere de officiis. Et vtrum hoc nomēphōꝝ tm̄ modo ſchole aptū ſit/ an etiā in ſcripturis reperiat̉ diuinis. Pulchre itaqꝫ dum legimus hodie euangeliū(qͣſi adhortaret̉ ad ſcribendū) ſanctus ſpi N qcedeb j o ritus obtuſit nobis lectionē/ qua ꝯfirmaremur. etiaꝫ in nobis officiū dici poſſe. Hā cū zacharias ſacerdos obmutuiſſet in templo/ ⁊ loqui nō poſſet/ factū ē(in qͥt) vt īpleti ſunt dies offici eiꝰ/ abut ī domū ſuaꝫ. Legimꝰ igit̉ officiū dici a nobis poſſe. Hec rō ip̄a Itt ffroo. xj fico adhorrꝫ. qn̄quidē officiū ab efficiēdo dcm̄ putāꝯ/ qͣſi F fa efficiū ſꝫ ꝓpter decorē ſermōis/ vna īmutata lrā offi gV CI Ae Iit M. loroj laij ciū. nūcupari. Vel certe/ vt ea agas/ q̄ nulli officiāt. B9 IIIE. IixLI Officia āt/ ab honeſto ⁊ vtili duciᵐ(ꝓſintōibꝰ. eſtimauerūt. ⁊ de us duobꝰ/ eligere quid p̄ſtet. Deinde cb iijcidere. vt duo concurrant honeſta/ ⁊ duo vtilia. ⁊ querat̉/ quid honeſtiꝰ/ ⁊ qͥd vtiliꝰ. Primū igit̉ ī tres partes diuiditur. boneſtū. ⁊ vtile. ⁊ quid preſtātius. y8 84r0 v 98 48.681. E t6 Auhe qx§I. t qix 4 xbi F Nc. vrj qi x. N HiIIIIIIRMI x&. FSohg 1pe vi ſot̓ cib Gx ag 6 c MV LrI Deinde hec tria/ in quinqꝫ genera diuiſerūt. ī duo ho neſta. ⁊ duo vtilia. ⁊ eligendi iudiciū. Prima pertine re aīunt ad decus honeſtatēqꝫ vite. Secunda ad vite FacA. F cōmodā/ cōpiag opes/ facultates. De iis eligēdi iudi ciū ſubeſſe. Hec illi. Hos aūt nihil omnino(niſi quod deccat ⁊ honeſtū ſit) futurorū magis qͣꝫ p̄ſentiū mēti mur formula. Hihilqꝫ vtile/ niſi quoꝑ ad vite illius eterne pxoſit gratiā definimus. nō quod ad delectati onē p̄ſentis. Heqꝫ aliqua cōmoda/ in facultatibus ⁊ copiis opum cōſtituimus. ſed incōmoda hec putamꝰ ſi nō reiciantur. Eaqꝫ oneri cum ſint/ eſtimamus ma gis/ qͣꝫ diſpendio cum erogantur. 3.5. yNl ¶ Non ſuperfluū igitur ſcriptionis noſtre ē opus. quia officiū diuerſa eſtimamus regula. atqꝫ illi eſti mauerūt. Illi ſeculi cōmoda/ in bonis ducūt. Hos hec etiā in detrimētis. quoniā qui hic recipit bona/ vt il le Diues illic cruciat̉. ⁊ Lazarus qui mala hic pertu lit/ illic cōſolationē inuenit. Deinde qui illa nō legūt/ noſtra legēt ſi volet. qui nō ſermonū ſuppellectilem neqꝫ artē dicēdi/ ſed ſimplicē rerū exquirūt gratiāxiil. q Secundus tractatus/ de Officiis dicendi loquens yl.S.A P x.A x℟. in Septem partitur capitula. 9901 5C I 4 Capitulum primum ordinem ponens dicendoruꝫ x f ſxꝯff.A Tres habens partes. G 99. S 1L TFr q Ecorum aūt in noſtris ſcripturis primo y. 8E conſtitui loco(quod grece prepon dicit̉ .2V ffacº inſtruimur ⁊ docemur/ legētes. te decet hym Ra M.10P 4 X. ẜ nus deus in ſyon. Et Apoſtolꝰ ait/ loque M 8D re/ que decent ſanam doctrinam. Et alibi/ decebat au AMqtM tem eum per quem omnia/ ⁊ propter quem ōnīa/ mul oraob teā. 4l F . R5 tis filiis in gloriam adductis/ ducem ſalutis eorum per paſſionem conſimmmari. xf Cx A TIN qMnci. ijd px aci. giI.Aj v3 g.git ꝙ. E AꝯR I .e aiſaſi iumituta Iimlip̄mi prodnt itioram poſti ni ſuſipuiulaſ uurumn dllinē nocia af lib lo L. ig Punquid prior Panetius/ nunquid Ariſtoteles qͥ ⁊ ip̄e diſputauit de officio/ qͣꝫ Dauid cum ⁊ ip̄e Pi thagoras/ qui legitur ſocrate antiquior/ ꝓphetam ſe cutus Dauid/ legem ſilentii dederit ſuis? Sed ille/ vt per quinquēnium/ diſcipulis vſum inhereret loquen di. Dauid aūc/ nō vt nature munus im̄minueret/ ſed vt cuſtodiam proferēdi ſermonis/ doceret. Et Pitha goras quidē/ vt non loquendo/ loqui doceret. Dauid vt loquēdo magis diſceremus loqui. Quomodo eniꝫ ſine exercitio/ doctrina/ aut ſine vſu/ profectus? Qui diſciplinam bellicā vult aſſequi/ quotidie exercet̉ ar rāmj ag.j. l. xli mis. ⁊ tanqͣꝫ in procinctu poſitus/ ꝑ reludit̉ prelium P 1 4 G ⁊ velut coram poſito pretendit hoſte. atqꝫ ad peritiā xN Q 8 aPMa 1vl vireſqꝫ iaculandi/ vel ſuos exꝑlorat lacertos/ vel ad iꝰ taA anta xAAS..tec uerſariorum declināt ictus. ⁊ vigilanti erit obtutu. . 45 ſoda. 1 Ap Qui nauim in mari regere gubernjaculis ſtudet/ vel re e44 mis ducere/ prius in fluuio p̄ludit. Qui canendi ſua ꝯj e vqj..jer c 8 D c uitatem/ ⁊ vocis affectāt p̄ſtantiam/ prius ſenſim in yyL S27. F vA ybcanēdo vocē excitant. Et qui viribus corporis/ legitimoqꝫ luctandi certamine coronā petunt/ quotidia no vſu paleſtre durantes membra/ nutrientes patiē tiam/ laborem aſſueſcunt. Hec ip̄a natura nos in par uulis docet qui prius ſonos meditant̉ loquēdi/ vt loqui diſcant. Itaqꝫ ſonus excitatio quedam/ ⁊ pale ſtra vocis eſt. Ita ergo/ ⁊ qui volunt diſcere cautio nem loquendi/ quod nature ē non negent. quod cuſto die ē exerceāt. vt qͥ ī ſpecula ſunt/ ſpeculādo intendāt nō dormiēdo. Oīs enī res/ ꝓpriis ac domeſticis exer citiis auget̉. Ergo Dauid tacebat/ nō ſemper/ ſꝫ ꝓ tē pore. Hō iugīter/ neqꝫ ōibꝰ/ ſed irritanti aduerſarioꝓuocāti peccatori/ nō reſpōdebat. Et ſicut alibi ait lo qͣntes vāitatē/ ⁊ cogicātes dolū/ nō audiebat qͣſi ſuroꝰ 5EOPd ⁊ quaſi mutus nō aperiebat illis os ſuū. Quia ⁊ ali bi habes. Holi reſpondere imprudēti ad imprudētiā eius. ne ſimilis illis fias. Primum igit̉ Officium ē loquendi modus. Hoc. ſacrificiū laudis deo dependit̉. Hoc/ reuerētia exhibe tur/ cum ſcripture diuine legunt̉. Hoc/ honorātur pa rentes. Scio loqui pleroſqꝫ cum tacere neſciāt. Rarū eſt quēqͣꝫ tacere/ cū ſibi nō proſit loqui. Sapiens vt loquat̉/ multa prius cogitat. quid dicat. ⁊ cui dicat. quo in loco. ⁊ quo in tēpore. Eſt ergo ⁊ tacendi/ ⁊ lo quēdi modus. Eſt etiam in factis modus. Pulchrū ē igitur/ tenere menſuram officii. Capitulum ſecundum Duas habens partes. Fficium aūt omne/ aut medium/ aut perfectū ē. Quod eque ſanctarū ſcripturarū autoritate ꝓ bare poſſumus. Habemus etenim in euāgelio dixiſſe dn̄m/ ſi vis in vitam eternā venire/ ſerua mandata. Dicit ille. Que? Iheſus aūt dixit illi. Nō homicidiuꝫ faciēs. Non adulterabis. Hō facies furtum. Hō fal ſum teſtimoniū dices. Honora patrem ⁊ matrem. Et diliges proximū tuū ſicut teipſum. Hec ſunt media officia. quibꝰ aliqͥd deeſt. Deniqꝫ dicit illi adoleſcēs. Omnia hec cuſtodiui a iuuentute mea. Quid adhuc mihi deeſt? Ait illi Iheſus. Si vis perfectꝰ eſſe/ vade ⁊ vende omnia bona tua ⁊ da pauperibꝰ; ⁊ habebis theſaurū in celo. ⁊ veni/ ſequere me. Et ſupra habes ſcriptum/ phi diligendos inimicos/ ⁊ orandum dicit ꝓ calumnantibꝰ ⁊ perſequentibus nos/ ⁊ bn̄dicere maledicentes/ hoc nos facere/ debere ſi volumus per fecti eſſe/ ſicut pater noſter qui in celo ē. Qui ſuper bo nos ⁊ malos/ ſolem ſuū iubet radios fn̄dere. ⁊ pluuia ⁊ rore/ terras vniuerſorum ſine vlla diſcretione xſ Ijliſi ili Ipia iſe p niliad trip̄ſum in ulūū iuum indu uitt ſanttorum amicit imidlocria iſta gratiiuli hpiul fituſt pirtutem cius ſunulmi. 41S pingueſcere. Hoc eſt igitur perfectum officiū/ quod cathortona dixerunt greci/ quo corriguntur omni aque aliquos potuerunt lapſus habere. Bona etiā miſericordia/ que ⁊ ip̄a perfectos facit quia imitat̉ perfectū patrē. Hihil tn̄ commēdat chri ſtianā animā qͣꝫ miſericordia. Primū in pauperes. vt cōmunes iudices partus nature/ que omnibꝰ ad vſuꝫ generat fructus. terraꝝ/ vt quod habes largiaris pau peri. ⁊ conſortem ⁊ conforme tuū adiuues. Tu mini mū largiris. ille vitā accipit. Tu pecuniā das. ille ſub ſtantiā ſuā eſtimat. Tuus denarius ſenſus illius eſt. Ad hec plus ille tibi cōfert/ cū ſit debitor ſalutis. Si nudū veſtias/ teipſum induis iuſtitiā. Si peregrinū ſub tectū tuum inducas/ ſi ſuſcipias egentē/ ille tibi acquiret ſanctorum amicitias/ ⁊ eterna tabern acula tꝭ 8 10 41 S1 Non mediocris iſta gratia. Corporalia ſeminas. ⁊ ced recipis ſpūalia. Miraris iudiciū dn̄i de ſancto Iob v̓h. Fo Mirare virtutem eius qui poterat dicere. Oculꝰ erā cecorum. ⁊ pes claudorū. Ego infirmorū pater. velle ribus agnorū meorū/ calefacti ſunt humeri eorū. Fo ris nō habitabat peregrinꝰ. Oſtiū aūt meū ōi veniē ti patebat. Beatꝰ plane/ de cuiꝰ domo/ nūqͣꝫ vacuo ſi nu pauper exiuit. Heqꝫ enī quiſqͣꝫ magis beatꝰ/ qͣꝫ q̓ intelligit ſuper pauperis neceſſitatē/ ⁊ infirmi atqꝫ in opis erumnā. In die iudici habebit ſalutem a dn̄o. quem habebit ſue debitorē miſericordie. Capitulū tertiū inſigne valde/ Quīqꝫ habēs partes te tlaa le y Mꝰ Vl. I.1. Ed plerūqꝫ reuocant̉ ab Officio diſpēſatricis mīe/ dū putant hoīs actus nō curare dn̄m/ aut neſcire eum quid in occultis geramus/ quid teneat no ſtra conſcienti a/ aut iudicium eius nequaqͣꝫ iuſtum bideri/ quando peccatores diuitiis abundare vicēt Rbea2 D i vdd q. xpo ⁊f 2l gaudere honoribus/ ſanitate/ liberis. contra autem iuſtos inopes degere/ inhonoros/ ſine liberis/ īfirmos corpore/ luctu frequenti. Hec mediocris ca queſtio. qn̄quidē tres illi reges amici Iob/ ꝓpterea eū peccatorē ꝓnunciabāt/ quia inopem factū ex diuite/ orbatū liberis ex fecundo pa rente/ perfuſum vlceribus a capite vſqꝫ ad pedes vi debāt. Quibus/ hanc ſanctus Iob ꝓponit aſſertionē Si ergo ꝓpter peccata mea hec patior/ cur impi vi uunt? Inueterauerūt aūt. ⁊ in diuitiis ſemen eorū ſe cundū voluntatē. filii eorū in oculis. domus ip̄oruꝫ abundāt. timor aūt nuſqͣꝫ. flagellū aūt a dn̄o nō ē ip ſis. Hec vidēs īfirmos corde/ exagitat̉. ⁊ ſtudiū auer tit ſuū. Cuius dicturus ſermones/ an̄ ſanctus p̄miſit Iob dicēs. Portate me. ego aūt loquar. deinde ridere me. Hā ⁊ ſi arguor/ qͣſi homo arguor. Portate ergo onus ſermonū meorū. Dicturus enim ſum/ quod non ꝓbo. ſed ad vos redarguēdos/ proferā ſermones ini quos Aut certe/ quia ita eſt verſus. Quid aūt: Hun quid ab homine arguor; hoc ē. homo me non p̄t re darguere/ quia peccaui. Et ſi argui dignus ſum/ quia nō ex euidenti culpa me arguitis/ ſed ex iniuriis eſti matis merita delictorū. Videns ergo infirmus/ abū dare iniuſtos ſucceſſibus ꝓſperis/ ſe autē atteri/ di cit dn̄o. Diſcedite a me. vias tuas ſcire nolo. Quid ꝓdeſt. qꝛ ſeruimus ei/ aut q̄ vtilitas/ qͥa occurrimꝰ ip̄i? In manibꝰ eorū oīa bona. opera āt impiorū nō videt. Laudat̉ in Platōne ꝙ in policia ſua poſuit eū qͥ cōtra iuſtitiā diſputādi partes recepiſſet/ poſtu lare veniā dictorū q̄ nō ꝓbaret. ⁊ veri inueniēdi/ at qꝫ examināde diſputatiōis gratia illa ſibi impoſitā perſonam/ dicere. Quod eouſqꝫ Tullius probauit/ mntiſioſi ipita piſtemū ntrat i aiuitū. fuonit ī iia ſit in abundandā niuplruamn ani nā gerens iifaruū ⁊ delicus diſimritidint anln miuſib Il ſiti vt ipſe in libris quos ſcripſit de Rep. eam ſententiā dicendam putauerit. Quāto antiquior illis Iob/ qui hec primus repperit? Hęc eloquētie falerāde gratiaſed veritatis ꝓbande premittenda eſtimauit. Statī qꝫ ip̄e queſtionē enodem reddidit. ſubiiciens/ ꝙ extī guatur lucernja impiorū. ⁊ futura ſit eorum euerſio. Hō falli deū doctorē ſapiētie ⁊ diſcipline. ſed eſſe ve ritatis iudicem. Et idro/ nō ſecundū forenſem abun dantiā/ eſtimandā beatitudinem ſingulorū/ ſed ſecun dū interiorē conſcientiā. que innocentuꝫ ⁊ flagitioſo rū merita diſcernit/ vera atqꝫ incorrupta penarū pre miorūqꝫ arbitra. Morit̉ innocēs in poteſtate ſimpli citatis ſue. in abundantia ꝓprie volūtatis/ ſicut ad ip̄e repletam animā gerens. At vero peccator/ qͣꝫuis abundet foris/ ⁊ deliciis diffluat/ odoribus fragret/ in amaritudine anime ſue vitam exigit. ⁊ vltimū diē claudit/ nihil ſecum eorū/ que epulatus fuerit referes boni nihil ſecū afferens. niſi precia ſceleꝝ ſuoꝝ. Hec cogitans/ nega ſi potes/ diuini eſſe iudicii remunera tionē. Ille ſuo affectu beatus. hic miſer. Ille ſuo in dicio abſolutus. hic reus. Ille in exitu letus. hic me rens. Cui abſolui p̄t/ qui nec ſibi innocens eſt. Dicite (inquit) mihi vbi ē ꝓtectio tabernaculorū eīꝰ? Sig nū eiꝰ nō inueniet̉. Vita etenī facinoroſi/ vt ſomniū Aperuit oculos. tranſiuit requies eius. euanuit delec tatio. licet iō̄a que videt̉(dum viuūt) impiorum re quies/ in inferno eſt. Diuentes enim/ in infernū deſcē dunt. Vides conuiuiū peccatoris. interroga eius cō ſcientiam. Nonne grauius/ omnibus feret ſepulcris. Intueris letitiam eius. ⁊ ſalubertateꝫ miraris corpo ris. filiorum atqꝫ oꝑum abundantiā. Introſpice vlce ra. ⁊ vibices anime eius. ⁊ cordis meſtitudinem. 7EG q rn& v21 ¶N viẜ hk AA ☞ 58j . xIv 9 44O 6 5 85 0 ¶ 4RF0 P2§ Ftlꝰ flaguv Ab. S 1 nottuſ Si t5 F0 c. v1 S CI.j t t yap z ſi Cr qC i⁊A xe MP4Io. 1. Sij p̄ hih. bo⁊ cō xi L PAAAta Irſſ.j.ſi. ſ..ji. ſ o F A per. Al A.l. I ca. 1 Fōibucc ꝘgAHI aa l̓i .8 5. 56 Fx90 80 1 ALAſ. . Aa a51 c Ham de opibus quid loquar/ cū legeris quia in abū dantia eſt vita eius/ cum ſcias qͥa ⁊ ſi tibi vldeatur diues/ ſibi pauper eſt/ ⁊ tuum iudicium ſuo refellat: ¶ De multitudine quoqꝫ filiorū/ ⁊ de indolentia quid loquar/ cū ſe ip̄e lugeat/ ⁊ ſine herede futurū iudicet/ cum imitatores ſui/ ſucceſſores ſuos eſſe nolit. Hulla enim hereditas peccatoris. Ergo impius ip̄e ſibi pe na eſt. Iuſtus aūt/ ipſe ſibi gloria. Et vtriqꝫ/ aut bo norū/ aut malorū operū merces/ ex ſeipſo ſoluitur. Sed reuertamur ad propoſitū. ne diuiſionē factaꝫ p̄teriſſe videamur. quia occurrimus opinioni eorum/ qui vidētes ſceleratos quoſqꝫ/ diuites/ letos/ honora tos/ potentes/ cum pleriqꝫ iuſtorū egeāt atqꝫ infirmi ſint/ putant/ vel nihil de nobis deum curare vt Epi curei dicunt/ vel neſcire actus hominum vt flagitio ſi putant/ vel ſi ſcit omnia/ iniquū eſſe iudicē/ vt bo nos egere patiatur/ abundare improbos. Hec ſuper fluus velut quidam excurſus fuit. vt opinioni huiuſ modi ip̄oruꝫ affectus reſponderet quos beatos iudi cant/ cum ip̄i ſe miſeros putēt. Arbitratus enim ſum ꝙ ip̄i ſibi facilius/ qͣꝫ nobis crederēt. Quo decurſoe r ꝓcliue eſtimo/ vt refellā cetera. Et primo eorum aſ ſertionē/ qui deū putant curā mundi nequaqͣꝫ habere ſicut Ariſtoteles aſſerit/ vſqꝫ ad lunā/ eius deſcēdere prouidētiam. Et quis operator negligat operis ſui curaꝫ? Quis deſerat ⁊ deſfituat/ quod ip̄e condēdum putauit? Si iniuria eſt regere/ nonne eſt maior iniu ria feciſſe/ cum aliquid non feciſſe nulla iniuſtitia ſit nō curare quod feceris ſumma inclemētia; Quod ſi deū creatorē ſuū abnegāt/ aut feraꝝ ⁊ beſtiaꝝ ſe habe ri numero cēſent/ quid de illis dicamus/ qui hac ſe cō demnant iniuria? Per omnia ire deum ipſi aſſerunt Ipiut vt nu ſelu iul ſtrimt ie IIIi intin iniuui ne vi̓ it ſebili tentt uiiuipioi hū Iſip ip drdipunt aipuit̉ ili ſt ipi piritit pttttita Iuſt iū irit hon purit inc¶ Denlq Daulid indudi Iiiatos aſtent huid inpptato ſutꝭ illor ij indiutita/ ii uia glon VIcqꝫ intdli i omnia in virtute eius cōſiſtere/ vim ⁊ maieſtatem eius per ōia elemēta penetrare/ terras/ celum/ mare/ ⁊ putant iniuriā eius/ ſi mentē hoīs qua nihil nobis ip̄e p̄ſtantius dedit/ penetret/ ⁊ diuine maieſtatis in grediat̉ ſciētia. Sed horū inagiſtrū/ velut ebrium/ ⁊ voluptatis patronū/ ip̄i qui putant̉ ſoori irrident philoſophi. Hā de Ariſtotelis opinione quid loquar qui putat deū ſuis contētum eſſe finibus/ ⁊ p̄ſcripto modo regni degere/ vt poetarū loquunt̉ fabule/ qui mūdū ferunt inter tres eſſe diuiſum/ vt alij celū/ alij mare/ alij inferna coherceda imperio ſorte obuenerūt eoſqꝫ cauere/ ne vſurpata alienarū partiū ſollicitudi ne inter ſe bellū excitent? Similiter ergo aſſerit/ ꝙ ter rarū curā non habeat/ ſicut maris vel inferni nō ha bet. ⁊ qūo ip̄i excludunc/ quos ſequunt̉ poetas? Sequit̉ illa reſponſio/ vtrū deum/ ſi operis ſui cu rā non p̄terierit/ ꝑ retereat ſciētia. Ergo qui planta uit aurē nō audit? qui finxit oculū non videt/ non cō ſiderat. Hon p̄terit hec vna opinio ſanctos prōphe tas. Deniqꝫ Dauid inducit eos loquētes/ quos ſuper bia inflatos aſſerit. Quid enim tā ſuperbū qͣꝫ cū ipſi ſub peccato ſint/ alios indigne ferant peccatores vi uere/ dicētes/ vſqꝫ quo peccatores dn̄e/ vſqꝫ quo pecca tores gloriabunt̉? Et infra. Et dixerūt/ non videbit dn̄s. neqꝫ intelligit deꝰ Iacob. Quibꝰ rn̄dit ꝓpheta dicēs. Intelligite nunc inſipiētes in populo. ⁊ ſtulti aliqn̄ ſapite. Qui plantauit aurē non audiet; Aat qui finrit oculū nōcōſiderat? Qui corripit gētes nō arguet/ qͥ docet hominē ſciētiam? Dn̄s ſit cogitationes hominum/ quoniā vane ſunt. Qui ea quecunqꝫ vana ſunt deprehendit/ ea que facta ſunt/ neſcit/ ⁊ ignorat quod ipſe fecit? Poteſt opus ſuum ignorare artifexˢ b 2 IC . ijxvi 0 172 7 ꝯle axꝰ̓. j x eEx.. i. Aſ S7 roq8 P.Aij 9. moraOp̄ x CA75 σP t ¶ M 4V nſacfapadi adꝰ ē l. cq4cax ca. pb rꝭ̓&o. 89 5H. 8v..5 Ak Iyo. 4 yd veIh Homo eſt/ ⁊ in opere ſuo latentia dep̄hendit/ ⁊ deus opus ſuū neſcit: Altius ergo ꝓfundū in opere/ qͣꝫ in autore. Et fecit aliquid quod ſupra ſe eſſet/ cuiꝰ me ritū ignoraret autor. cuius affectū neſciret arbiter. Hec illis. Ceterū nobis ſatis ē ip̄ius teſtimoniū/ qui ait. Ego ſum ſcrutās corda ⁊ renes. Et in euangelio qͥdē/ ait dn̄s Ieſꝰ. Quid cogitatis mala ī cordibꝰ ve ſtris? Sciebat enim ꝙ cogitarēt mala. Deniqꝫ euāgeli ſta teſtat̉/ dicēs. Sciebat enī Ieſus cogitationes eoꝝ Quorū nō poterit ſatis mouere opinio/ ſi facta eorū cōſideremus. Holūt ſupra ſe eē iudicem/ quē nil fal lat. Holunt ei dare occultorū ſcientiā/ qui metuūt oc culta ſua prodi. Sed etiā dn̄s ſciēs opera eorum/ tra didit eos in tenebras. In nocte(inquit) fur erit. Et oculus adulterī ſeruabit tenebras. dicēs/ nō conſide rabit oculꝰ. ⁊ latibulū perſone oppoſuit ſue. Omnis enim qui lucē fugit/ diligit tenebras. ſtudēs latere/ cū deū latere non poſſit. qui intra profundū abyſſi/ ⁊ ī tra hominū mētes/ non ſolum tractata/ ſed etiaꝫ vol uēda cognoſcit. Deniqꝫ ⁊ ille qui dicit in eccleſiaſtico quis me videt̉ ⁊ tenebre operiūt me/ ⁊ parietes. Quē vereor? qͣꝫuis in lectulo ſuo poſitus hec cogitet/ vbi nō putauerit/ comp̄henditur. Et erit(inquit) dedecꝰ ꝙ nō intellexerit timorē dei. Quid aūt tam ſtolidūqͣꝫ putare/ ꝙ deum quicqͣꝫ p̄tereat/ cum ſol qui mini ſter luminis ē/ etiā abdita penetret/ ⁊ in fundamenta domus vel ſecreta cōclauia/ vis caloris eius irrum pat̉. Quis neget nerua tēperie/ tepefieri īteriora terra rū/ qͣs glacies hyberna ꝯſtrīxerit. Horūt ergo arboꝝ occulta/ vī caloris vel frigoris/ adeo vtradices arbqꝝ aut vrāt̉ frigore/ aut fotū ſolis vireſcāt. Deniqꝫ vbi clemēti a celi arriſerit/ varios terra ſe fūdit in fructꝰ AMS Mb¶ ASSM xſ .ex Iſuliuamnt Iuſuti .x ii IIſmibid Ilipſe non pͥ o quſolut pi cecio uli huſa uia nlidet huluſit viiij n pilitusmiu uſt nu alit ituapiū II putu ipilas 78 Si igitur radius ſolis fundit lumen ſuū ſuper omnē ſad eu M1ſiv terrā/ ⁊ in ea que clauſa ſunt inſerit/ nec vectibus fer c7⁊ reis/ aut grauium valuarū obicibus quo minꝰ pene tret/ impeditur/ qūo non poteſt intelligibilis dei ſplē oor/ in cogitationes hominū ⁊ corda/ ſemet que ipſe creauit inſerere/ ſed ea que ip̄e fecit nō videt/ ⁊ fecit/ vt meliora ſint que facta ſunt ⁊ potētiora/ qͣꝫ ip̄e eſt qui ea fecit/ vt poſſint quando volunt cognitionē ſui operatoris latere? Tantā ergo virtutē ⁊ poteſtatē in ſeruit mentibus noſtris/ vt eam comprehendere cum velit/ ipſe non poſſit? Quo abſoluimus. ⁊ vt arbitramur/ nō incongrue nobis huiuſmodi cecidit diſputatio. tertiū genus q̄ ſtionis riſidet huiuſmodi. Cur peccatores abundent operibꝰ ⁊ diuitiis/ epulent̉ iuigiter/ ſine merore/ ſine ac. vicicx.xj. ij. q luctu/ iuſti aūc egeāt/ ⁊ afficiant̉ aut coniugū amiſſi one/ aut liberorū? Quibus ſatiſfacere debuit illa euā gelii parabola/ ꝙ Diues purpura ⁊ biſſo induebat̉. ⁊θ5P7 ſr cad AxGNq ¶Iel̓o ⁊ epulas copioſas exhibebat quotidie. Pauper aūt kact P plenus vlcerū/ de mēſa eius colligebat reliquias. Pº obitū vero vtriuſqꝫ/ pauper erat in ſinu Abrahe reqͥ tꝭ xſN. HrAyc. em habens. diues aūt in ſuppliciis. Honne euidens e vl̓ j mꝰ/ ſce q meritoriū aut p̄mia ſupplicia poſt mortē manere? Et xīd l. 8p recte/ quia in certamine labor ē/ poſt certamē alijs ꝓi Akabal ꝙ q egg2 ctoria/ alijs ignominia. Hunquid priuſqͣꝫ curſus cō xyo yHf aficiat̉/ palma cuiqͣꝫ dat̉/ aut defert̉ corona meritoHꝝ Ft d Paulꝰ certamē(iqͥt) bonū certaui. curſū ꝯſūmaui. fi dē ſeruaui. Qd̓ reliquū ē/ repoſita ē mihi corona iuſti tie. quā reddet mihi dn̄s ī illa die iuſtꝰ iudex. Hō ſo lū āt mihi/ ſꝫ etiā his qͥ diligūt aduentū eiꝰ. In illa (inquit) die reddet. non hic. Hic aūt in laboribꝰ/ in periculis/ naufragiis/ quaſi athleta bonꝰ decertabat. ſcla vo. lAAl̓. tAq O ccH halib.1 O Mex A.O2D̓. 4FFTHſ Qv6 ¶ xxjd qͣ. g 8. vi . M. 1e7 8.ſa gitaꝰ oīs. gl f.G. tix ꝓx RAVI PH R IIt g.D tqp yo 9ª 21 79. PeR c 41.6 5 quia ſciebat/ qm̄ per multas tribulationes/ oportet nos intrare in regnū dei. Ergo nō p̄t quis p̄miū acci pere/ niſi legitime certauerit. Hec ē glōſa victoria/ niſi vbi fuerit laborioſa certamīa. Hōne iniuſtus ē/ qui an̄ dat p̄miuꝫ/ qͣꝫ certamen fuerit abſolutum: Ideoqꝫ dn̄s in euāgelio ait. Beati pauperes ſpiritu. qm̄ ip̄o rum ē regnum celoꝝ. Hō dixit/ beati diuites ſed pau peres. Inde īcipit beatitudo iudicio diuino/ vbi eru mna eſtimat̉ humano. Beati qui eſuriūt. quia ip̄i ſa turabunt̉. Beati qui lugent. qm̄ ip̄i cōſolationē habe bunt. Beati miſericordes. qm̄ ip̄is miſerebit̉ deꝰ. Be ati mundo corde. qm̄ ip̄i deum videbunt. Beati qui perſecutionē patiunt̉ ꝓpter iuſtitiā. qm̄ ip̄oꝝ eſt re gnū celorum. Beati eſtis. cū vobis maledicēt homi nes ⁊ perſequētur. ⁊ dicēt omne malū aduerſuꝫ vos ꝓpter iuſtitiā. Gaudete ⁊ exultate. qm̄ merces veſtra copioſa ē in celo. Futurā/ nō p̄ſentē/ in celo/ nō in ter ra/ mercedē promiſit eſſe redoēdaꝫ. Quid alibi poſcis quod alibi debet̉? Quid p̄po̓ſtere coronā exigis/ ante qͣꝫ vicas? Quid detergere puluerē? quid requieſcere cu pis? quid epulari geſtis: anteqͣꝫ ſtadium ſoluat̉? Ad huc populus ſpectat. adhuc athlete in ſtemate ſunt. ⁊ tu iā ociū petis? Sed forte dicas. Cur impii letant̉: Cur luxijriant̉: Cur etiā nō ip̄i mecū laborāt: hm̄ qͥ nō ſubſcripſerīt ad coronā/ nō tenēt̉ ad laborē certa minis. Qui ī ſtadiū nō deſcēderīt/ nō ſe perfūdūt oleo nō oblinūt puluere. Quos manet gloria/ expectat iiu ria. vnguētati ſpectare ſolēt. nō decertare. nō ſolem/ eſtꝰ/ puluerē/ imbreſqꝫ perpeti. Dicāt ergo ⁊ ip̄i athle te. Venite nobiſcū. laborate. Sed rn̄dent ſpectatores. Hos hic interim de vobis iudicamus. vos autem ſi ne nobis/ corone(ſi viceritis) gloriā vendicabitis. ilure toybubert nol Iiſitr ntnuulis tol 4 x muti ſiora nimiapuſu iij IIahir it̓ foruſi IIliu Iſti igitur qui in delitiis/ qui in luxuria/ rapinis/ q̄ ſtibus/ honoribus ſtudia poſuerunt ſua/ ſpectatores magis ſunc/ qͣꝫ p̄liatores. Habent lucrū laboris/ fruc tum virtutis nō habēt. Fouent ociū aſtutia ⁊ impro bitate aggerāt diuitiarū aceruos. ſed exſoluēt(ſeram licet) neqͥtie ſue penā. Horū reqͥes ī īferno. tua v̓o ī ce lo. Hoꝝ domꝰ ī ſepulchro tua ī paradiſo. Vn̄ pulcre vigilare eos in tumulo/ Iob dixit/ quia ſopore quie tis habere non pn̄t/ quem ille dormiuit/ qui ſurrexit. Holi igitur vt paruulus ſapere. vt paruulus loqui. vt paruulus cogitare. vt paruulus vēdicare ea que ſunt poſterioris etatis. Perfectorū ē corona. Expec ta/ vt veniat quod perfectū ē. qn̄ non per ſpeciē ⁊ in I 9x Foi 0 enigmate/ ſed facie ad faciē/ formam ipſam redoperte ibſſ loo.ᵈ AliliSoveritatis poſſis cognoſcere. Tūc/ qͣ cā ille diues fuerit Accᵗ apcai qͥ erat improbus ⁊ captor alieni/ qͥ cā potēs illiꝰ qͣ cā EM.SbS pciſ 7§. fado Iol ille abundauerit liberis/ ille fultus honoribus reuela bit̉. Fortaſſe/ vt dicat̉ raptori/ diues eras/ qua caui P Ceetoari Acſi ſa aliena rapiebas; Egeſtas nō compulit. inopia nō rixxt x. P qr cu coegit. Honne ideo te diuitē feci/ vt excuſationē habe re nō poſſis. Dicat̉ etiā potēti/ cur nō affiiſti vidue orphanis quoqꝫ/ iniuriā patiētibus? Nūquid tu infir mus eras? Nūquid nō poteras ſubuenire? Ideo te fe ci potentē/ vt nō inferres violentiā/ ſꝫ repelleres. Hō tibi ſcriptum eſt/ eripe iniuriam accipientem. Non ti bi ſcriptum eſt/ eripite pauperem. ⁊ egenum de manu peccatoris liberare? Dicatur etiam abundanti liberis Honoribus te cumulaui/ ſalubritatem corporis cō ceſſi tibi. Cur non ſecutus es precepta mea: Famu le meus quid feci tibi? Aut quid contriſtaui te? Honne ego tibi liberos dedi: honores contuli/ ſalu tem donaui? Cur me negabas: Cur eſtimabas/ ꝙ ad b X ſcientiam meam/ que gereres non peruenirēt: Cur te nebas dona mea: deſpiciebas mandata mea; Deniqꝫ de Iuda prodicore hec colligere licet/ qui ⁊ apoſtolꝰ inter duodecim electus eſt. ⁊ loculos pecuniarū/ quas xj la. j. i pauperibus erogaret/ commiſſos habebat. ne videret VoD aut quaſi inhonorus/ aut quaſi egenus/ dn̄m prodi diſſe. Et ideo vt iuſtificaretur in eo dn̄s/ hec ei contu lit. vt nō quaſi iniuria exaſperatus/ ſed quaſi preua 1724 ricatus gratiam/ maiori eſſet offenſe obnoxius. Capitulum quartum Sex partes continens. Voniam igitur ⁊ penam improbitati/ ⁊ virtu ti fore premium ſatis claruit/ de Officus aggre diamur dicere/ q̄ nobis ab adoleſcēti a ſpectāda ſunt vt cum etate acreſcant ſimul ſtudia bonorum actuū. Eſt igitur bonorum adoleſcentium timorē dei habere fª7i deferre parentibus honorem. obedire ſenioribus. ca p.F.6. 40 09 ſhꝰ j.A.S. ſtitatem tueri. non aſpernari humilitatē/ diligere cle mentiam ac verecundiam. que ornamento ſunt mino ri etati. Ut enim in Senibus grauitas/ in iuuenibus alacritas/ ita in adoleſcentibus verecundia/ velut q̄ 2x dam dote commendatur nature. Erat Iſaac deum ti MNal̓ fꝫ A¶Q 5 ca orea eebets TōLmens/ vtpote abrahe indoles. deferens patri honorē vſqꝫeo/ vt aduerſus paternam voluntatē/ nec mortē ¶¶ A1 ao x1Tl̓ recuſaret. Ioſeph quoqꝫ/ cum ſomniaſſet ꝙ ſol ⁊ luna. xox ⁊ ſtelle adorent eum/ ſedulo tamen obſequio defereba tur patri. Caſtus ita/ vt ne ſermonem quidem vellet audire/ niſi pudicum. Humilis/ vſqꝫ ad ſeruitutem. verecundus/ vſqꝫ ad fugam. patiens/ pſqꝫ ad carce rem. remīſſor iniurie/ vſqꝫ ad remunerationem. cuius verecundia tanta fuit/ vt comprehenſus a muliere/ veſtem in manibus eius fugiens mallet relinquere/ qͣꝫ verecundiam deponere. Moyſes quoqꝫ ⁊ Hieremias xiii It quo md nutis f Iuſi librte n ſuiui Ime Ia viriur Iſt ſuſin quid uIp ſoqnt incip mnt procenum. dltuū pon trallilla li 496 4 electi a domino/ vt oracula dei predicarent populo 77 8 Af quod poterant per grām/ excuſabant per verecūdiā. Pulchra igitur virtus verecundie; ⁊ ſuauis gra tia. que non ſolum in factis/ ſed etiam in ip̄is ſpecta tur ſermonibus. ne modum progrediaris loquendi Vrio4º ne quid indecorū ſermo reſonet tuus. Speculū enim PA. mentis/ plerunqꝫ in verbis refulget. Ipſum vocis ſo num/ libret modeſtia. ne cuiuſqͣꝫ offendat aurem vox fortior. Deniqꝫ in ipſo canendi genere/ prima diſci plina verecundia eſt immo etiam in omni vſu loquē oa di. vt ſenſim quis aut pſallere aut canere/ aut poſtre a 4 y la mo loqui incipiat. vt verecundia principia/ commen f Fc ē 99. 4 5 pſi dent ꝑ roceſſum Silentium quoqꝫ ipſum(in quo eſt reliquarū vir oM. 4.q FMab tutum ociū) maximus actus verecundie eſt. Deniqꝫ ſi eut infantie putatur/ aut ſuperbie probro dat̉/ ſi ve ꝝ4bS Rej tpaas 4 ẜ̓rvitjqSug. recundie laudi ducit̉. Tacebāt in periculis Suſanna ⁊ grauius verecūdie/ qͣꝫ vite damnū putabat. Hec ar bitrabatur/ periculo pudoris/ tuendā ſalutē. Deo ſoli loquebat̉. cui poterat caſta verecūdi a eloqui. Refu giebūt ora intueri virorū. Eſt enim ⁊ in oculis vere cūdia. vt nec videre viros femina/ nec videri velit. Hec vero quiſqͣꝫ/ ſolius hanc laudē caſtitatis putet. Eſt enim verecūdia/ pudicitie comes. cuius ſocietate tncr ⁊l̓ ip cvl vixj. R p. Pioic l caſtitas ip̄a tutior ē. Bonus enim regēde caſtitatis oeſiqca 7. Fꝰ 4h 14 ⁊ Prco pudor ē comes. qui ſe pretēdat ad ea q̄ ꝑrima pericu liedꝰMcATAq ho i.At.1 la ſunt/ pudicitiā temerari nō ſinat. Hic primꝰ ī ip̄o cognitōis īgreſſu/ dn̄i matrē commēdat legētibus. ⁊ tanqͣꝫ teſtis locuples/ dignā/ que ad tale munus elige retur/ aſtruit. ꝙ ī cubiculo. ꝙ ſola. ꝙ ſalutata ab an gelo tacet/ ⁊ mota eſt in introitu eius. ꝙ ad virilis ſexus ſpeciem peregrinam curbatur aſpectus virginis PeVC I MF hꝫ v5 ral QP N har..5g1d.j hq qͥoſ .jx jl̓qj vxP 2ajII. Al. ChM M.IbL 7 L5.4. 58P Itaqꝫ qͣꝫuis humilis/ pre verecundia/ tn̄ non reſalu tauit. nec illū reſponſum rectuſit/ niſi vbi de ſuſcipiē da dn̄i generatione cognouit. vt quaſitatem effectus diſceret. non vt ſermonem refelleret. In ipſa quoqꝫ oratione noſtra multū verecūdia placet. multū conciliat gratie apud dn̄m noſtrū. Hō ne hec pretulit publicanū/ ⁊ commēdauit eū/ qui nec oculos audebat ad celū leuare? Ideo iuſtificat̉ magis dn̄i iudicio/ qͣꝫ ille phariſeus/ quē deformauit p̄ſump tio. Ideoqꝫ oremus in incorruptione quieti ⁊ mode ſti ſpūs. qui ē ante deū locuples. vt ait Petrus. Ma gna igitur mopeſtia. que cum ſit. etiā ſui iuris remiſſi or/ nihil ſibi vſurpās nihil vēdicans/ ⁊ quodāmodo inter vires ſuas ꝯtractior/ diues eſt apud deū/ apud quē nemo diues Diues eſt modeſtia. quia dei portio eſt. Paulus quoqꝫ orationē deferri ꝑrecepit cū vere cundia ⁊ ſobrietatē. Primā hanc ⁊ qͣſi preuiā/ vult eſſe orationis future. vt nō gloriet̉ peccatoris ora tio. ſed quaſi colorē pudoris obducat. ⁊ quo plus defert verecūdie de recordatione delicti/ hoc vberiorē mereatur gratiam. doy Eſt ⁊ in ip̄o motu/ geſtu/ inceſſu/ tenēda verecūdia Habitꝰ enī mētis/ in corporis ſtatu cernit̉. Hinc ho mo cordis noſtrī abſcōditus/ aut leuior/ aut iactan tior/ aut turbidior/ aut contra grauior/ ⁊ ꝯſtantior ⁊ purior/ ⁊ maturior eſtimat̉. Itaqꝫ vox q̄dā ē āi cor poris motꝰ. Memīſtis filii quēdā amicū/ cū ſedulis ſe videret̉ ꝯmedare officiis hoc ſolū tn̄ in clerū a me nō receptū/ ꝙ geſtꝰ eiꝰ plurimū dedecerēt. Alterū quo qꝫ cū ī clero repperiſſem/ iubere me ne vnqͣꝫ preiret mi hi/ qͥa velut quodā īſolētis īceſſꝰ verbere/ oculos feri ret meos. Idqꝫ dixi/ cū redderet̉ pꝰ offēſam muneri. IIli cultraru iimtuli ila pom Nuſtj prut Iidtaſt̓ ⁊ nitulſptintul Implemi Iia luſit iin ppilatit liua lili ipoliti Ilinad. Elti mnenide 18. 8 Hoc ſolū excepi. Hec fefellit ſentētia. Vterqꝫ eniꝫ ab eccleſia receſſit. vt qualis inceſſꝰ prodebat̉/ talis per fidia animi demonſtraret̉. Hāqꝫ alter arriane infe ſtationis tēpore/ fidem deſeruit. Alter pecunie ſtudio ne iudiciū ſubiret/ ſacerdotē ſe noſtrū negauit. Luce bat in illoxū inceſſu/ imago leuitatis. ſpecięs quedaꝫ ſcurrarū percurſantiū. Sunt etiā qui ſeiſim ābulan do/ imitant̉ hyſtrionicos geſtus; ⁊ quaſi quedaꝫ fer cula pomparū. ⁊ ſtatuaꝝ motus nutantiū. vt quoti enſcunqꝫ gradū tranſferunt/ modulos quoſdā ſerua re videant̉. Hec curſim ābulare honeſtū arbitror/ ni ſi cū cauſa exigit alicuiꝰ periculi/ vel iuſta neceſſitas Ham plerunqꝫ feſtinātes/ anhelos videmus torquere ora. quibꝰ ſi cauſa deſit feſtinationis neceſſarie/ ne uus iuſte offenſionis ē. Sed non de his dico/ quib rara ꝓperatio ex cauſa naſcit̉/ ſed quibꝰ iugis ⁊ cō ctinua in naturā. vertit̉. Hec in illis ergo tanqͣꝫ ſimu lacrorū effigies probo. nec in iſtis tanqͣꝫ excuſſorum ruinas. Eſt etiā greſſꝰ ꝓbabilis/ īquo ſit ſpēs autori tatis. grauitatiſqꝫ pondus tranquillitatis veſtigiū. Ita tamē ſi ſtudiū deſit atqꝫ affectio. ſꝫ motꝰ ſit pu rus/ ac ſimplex. Hihil enī fucatū placꝫ. motū natura informet. Si quid ſane in natura vitii ē/ induſtria emendet. vt ars deſit. non deſit correctio. Quod ſi etiā iſta ſpectant̉ altius/ quātomagis ca uendū ē ne quid turpe ore exeat. Hoc enim grauiter coinquinat hominē. Hō enim cibus inquinat. ſed in iuſta obtrectatio/ ſꝫ verboꝝ obſcenitas. Hec etiā vul go pudori ſunt. In noſtro b̓o officio/ nullum verbū quod inhoneſte cadat/ non incutit verecundiam. Et non ſolū nihil ip̄i indecorum loqui/ ſed ne aurem qui dem debemus huiuſmodi prebere dictis. ſicut Ioſeph IS. ⁊t oanō.§ A. j. qͣtere l S qͥbo til̓ q. am cA qcac j. cobia Rro Cril palo 19º l. A n g N 1A3 vota 3. 9. Pl.N Ꝙ pra Ct Ypl̓. ne incōgrua ſue audiret verecundie/ veſte fugit relic ta. Quoniā quē delectat audire/ alterū loqui pͦfo̓no cat. Intelligere quoqꝫ quod turpe ſit/ pudori maximū ē. Spectare vero ſi quid huiuſmodi for̓tuitū accidatquāti horroris ē? Quod ergo in alijs diſplicer/ nūqͥd poteſt in ſeipſo placere? Hec ip̄a natura nos docet. que perfecte quidē ōnes partes noſtri corporis expli cauit/ vt ⁊ neceſſitati cōſuleret/ ⁊ gratiā venuſtaret. Sed tamē eas/ que decori aſpectu forēt/ in quibꝰ for me apex quaſi in arce quadā locatus/ ⁊ figure ſuaui tas/ ⁊ vultus ſpecies emineret operandiqꝫ vſus eſſet paratior/ obuias atqꝫ apertas reliquit. Eas vero in quibus eſſet naturale obſequiū neceſſitatis/ ne defor me ſui p̄berent ſpectaculū/ partim tanqͣꝫ in ipſo emen dauit atqꝫ abſcondit corpore/ partim docuit ⁊ ſuaſit tegendas. Honne igit̉ ip̄a natura ē magiſtra verecū ꝑie/ cuius exemplo/ modeſtia hoīm(quā a mō ſciētie quid decerꝫ appellatā arbitror) id quod in hac noſtri corporis fabrica abditū repperit/ operuit ⁊ texuit. vt oſtium illud/ quod ex trāſuerſo faciendū in archa illa Doe iuſto dictum ē. in qua vel eccleſie vel noſtri figura ē corporis. per quod oſtium/ egerunt̉ reliquie ciborū. Ergo nature opifex: ſic noſtre ſtuduit verecū die/ ſic decorū illud ⁊ honeſtum in noſtro cuſtodiuit corpore/ vt velut ductꝰ quoſdā aqͣ/ exitꝰ cuniculorū nrōꝝ pꝰ tergū relegarꝫ. atqꝫ ab aſpectu nrō auerterꝫ ne purgatio vētris/ vſum oculoꝝ offēderet. De quo pulchre apl̓sͣ ait. Que vident̉(inquit) mēbra corpo ris īfirmiora/ neceſſariora ſunt. Et q̄ putamꝰ ignobi liora eē mēbra corporis/ his abūdantiorē honorē cir cūdamus. ⁊ q̄ inhoneſta ſunt nrā/ honeſtatē abūdan tiorē hn̄t. Etenī imitatōe nature/ īduſtria auxit gr̄aꝫ jiii 2 fullimimme 8 Exquo nob Iiatibus ſu mri nō luuūo n ſtt ſitꝫ pleriqp ſt illic vbi nū prlo ſit. Sacerdoiē ylipiid) bracas at umſi ī q dib. Et iliplilli abernaē am ſallē Quod alio loco etiā altius interp̄tati ſumus. vt non ſolū abſcondamus ab oculis/ verūetiam que abſcon dēda accepimus/ eorū indicia vſuſqꝫ mēbrorum ſuis appellationibus nuncupare/ in decorū putemus. Deni qꝫ ſi caſu aperiant̉ he partes/ confundit̉ verecūdia. ſi ſtudio/ impudētia eſtimat̉. Vnde ⁊ filiꝰ Hoe Chāoffenſam retulit. qui a nudatū vidēs patrē. riſit. Qui aūt operuerūt patrē/ acceperūt bn̄ dictionis gratiam. Ex quo mos vetus/ ⁊ in vrbe roma/ ⁊ in pleriſqꝫ ci uitatibus fuit/ vt filii cuꝫ parētibus p̄uiberes/ vel ge neri/ nō lauarēt. ne paterne reuerētie autoritas minu eret̉. licꝫ pleriqꝫ ſe ⁊ in lauacro quantū pn̄t tegāt. ne vel illic vbi nudū totū corpus ē/ huiuſmodi intecta portio ſit. Sacerdotes quoqꝫ veteri more(ſicut in exo do legimus) bracas accipiebāt. ſicut ad moyſen dic tum ē a dn̄o. Et facies illis bracas lineas. vt tegat̉ turpitudo pudoris. a lumbis vſqꝫ ad femora erunt. Et habebit eas Aaron ⁊ filii eius/ cum intrabunt in tabernaculū teſtimonii ⁊ cum accedēt ſacrificare ad aram ſancti. ⁊ nō inducēt ſuper ſe peccatū/ ne inoriā tur. Quod nonnulli noſtrorū/ ſeruare adhuc fertintur Pleriqꝫ ſpirituali interpretatione/ ad cautionē vere cundie/ ⁊ cuſtodiam caſtitatis dictum arbitrantur Caprtulum quintum Vnam continēs partem. Electauit me diutius/ in partibus demorari ve recundie. quia ad vos loquebar/ qui aut bona eius ex vobis recognoſcitis/ aut damna ignoratis. Que cum ſit omnibus etatibus/ perſonis/ temporibꝰ ⁊ locis apta/ tamē adoleſcētes iuuenileſqꝫ annos ma xime decēt. In omni aūt ſeruandum etate/ vt deceat quid agas. ⁊ cōueniat/ ⁊ quaoret ſibi ordo vite ſue. SL 5 uꝰ j f..ij. A1. A b ꝓ j F.. vVV75 cRA Co re ſpcl̓j pora vxjͣ.ͣ. 88 1A Vnde Tullius etiam ordinē putat in illo decore ſer liari oportere. idqꝫ poſitū dicit in formoſitate/ ordi ne/ ornatu ad actionē apto. Que difficile ait loquen do explicari poſſe. ⁊ ideo ſatis eſſe intelligi. Formo ſitatē autem cur poſuerit/ non ſatis ītelligo. Quāuis enim ille vires corporis laudet/ nos certe in pulchri tudine corporis/ locum virtutis non ponimus/ gra tiā tamē non excludimus. quia verecundia/ ⁊ vultꝰ ip̄os ſolet pudore effundere. gratioreſqꝫ reodere. Vt enim artifex in materia commodiore/ melius operari ſolet/ ſic verecundia in ipſo quoqꝫ corporis decoreplus eminet. Ita tamē/ vt etiam ip̄e non ſit affecta tus decor corporis/ ſed naturalis. ſimplex. neglectus 7 magis qͣꝫ expetitus. Non precioſis ⁊ albentibus ad iutus veſtimētis/ ſed cōmunibus. vt honeſtati vel ne ceſſitati nihil deſit. nihil accedat nitori. Vox ip̄a nō remiſſa/ nō facta/ nihil femineū ſonās/ qualē multigrauitatis ſpecie ſimulare ꝯſuerunt/ ſed formā quan dam ⁊ regulā/ ac ſucum virilem reſeruās. Hoc ē enim pulchritudinem viuendi tenere. conueniētia cuiqꝫ ſe xui ⁊ perſone reddere Hic ordo geſtorum optimus. Hic ornatus ad omnē actionē accio modus. Sed vt molliculum ⁊ infractum/ aut vocis ſonum/ aut geſtū corporis non probo/ ita neqꝫ aggreſtē ac ruſticum. Paturam imitemur. Eius effigies: formula diſcipli ne/ forma honeſtatis eſt. Capitulum ſextum Quattuor partes habens. Abet ſane ſuos ſcopulos verecundia. nō quos ipſa inuehit/ ſed quos ſepe incurrit. Si intempe rantium incidamus conſorcia/ qui ſub ſpecie iocundi catis venenum infundunt bonis/ hi ſi aſſigui ſunt/ ⁊ maxime in conuiuio/ ludo/ ac ioco eneruant lis ſitc Iuuidi ſpiditale lo ſc voli Iuprū putatr ſito i pula itidl int frequēter ⁊ vtondemit uiſubs Houaruſi at īin iuliuſia niu hp ī ua dult pſſitalio. grauitatē illam virilē. Caueamus itaqꝫ ne dum rela xare animum volumus. ſoluamus omnē armoniam quaſi concētum quēdam bonorū operum. Vſus enim cito inflectit naturā. Vnde quod pruoēter agitis/ cō uenire eccleſiaſticis/ ⁊ maxime miniſtrorū officiis ar bitror. declinare extraneorū conuiuīa. vel vt ip̄i hoſ pitales ſitis peregrinātibus/ vel vt ea cautione/ nul lus ſic obprobrio locus. Conuiuia quippe extraneo rum occupatōnes habēt. Tunc eciā epulandi prodūt cupiditatē. Subrepunt etiaꝫ fabule frequenter de ſi culo ac voluptatibus. Claudere aures nō potes. pro hibere/ putatur ſuperbie. Subrepunt etiā p̄ter volun tatē pocula. Melius eſt tue domui ſemel excijſes/ qͣꝫ aliene frequēter. ⁊ vt ip̄e ſobrius ſurgas. Tū ex alie na inſolentia/ condemnari non debet preſentia tua. Viduarum ac virginū domos(niſi viſitandi gra tia) iuniores adire non eſt opus. Et hoc cum ſeniori bus/ hoc ē vel cum epiſcopo/ vel ſi grauior eſt cauſa cum preſbyteris. Quid neceſſe eſt/ vt demus ſeculari bus obt̓rectandi locum? Quid opus eſt/ vt ille quoqꝫ viſitationis crebre/ accipiāt autoritatē? Quid ſi ali qua illarū forte labatur; Cur alieni lapſus ſubeas inuidiam? Quāmultos etiā fortes illecebra decepit? Quanti nō dederunt errori locū/ ⁊ dederūt ſuſpitiōi? Cur non illa tēpora quibꝰ ab eccleſiayacas: lectioni impendas? Cur non Chriſtū reuiſas chriſtū alloqua ris/ chriſtū audias. Illum alloquimur/ cum oramꝰ. illū audimus/ cū diuina legimus oͣracula. Quid no bis cum alienis domibus? Vna eſt domus que ōnes capit. Illi potius ad nos veniant/ qui nos requirūt Quid nobis cum fabulis. Miniſterium altaribus chriſti/ nō obſequiū hominibus/ deferēdum recepimꝰ y Q. Lxexel. ſ NG lPM Humiles decet nos eſſe mites/ manſuetos/ graues/ pa tientes. modum tenere in omnibus. vt nullum vitiū eſſe in moribꝰ/ vel tacitus vultꝰ/ vel ſermo ānunciēt. Caueatur iracundia. aut ſi p̄caueri non p̄t cohibe atur. Mala enim lex peccati/ indignatio eſt. que ita animū perturbat/ vt rationi non relinquat locū. Pri mum ē igitur ſi fieri p̄t/ vt morū cranquillitas/ vſu quodā ⁊ affectione/ propoſitū in naturā vertat. De inde(qm̄ ita plerunqꝫ motus infixus eſt nature ac moribus vt euelli atqꝫ euitari non queat) ſi preuide ri potuerit/ ratione reprimat̉. Aut ſi prius occupatꝰ fuerit animus ab indignatione/ qͣꝫ cōſilio ꝓſpici ac prouideri potuerit ne occuparet̉/ meditare quomodo motū animi tui vincas/ iracundiā temperes. Reſiſte ire ſi potes. cede/ ſi nō potes. quia ſcriptū eſt/ date lo cum ire. Iacob/ fratri indignanti pie ceſſit. ⁊ Rebecce ideſt patientie inſtructus cōſilio/ abeſſe maluit ⁊ pere grinari/ qͣꝫ excitare fratris indignationē. ⁊ tūc redi re/ cum fratrē mitigatū putaret. Et ideo tantam apd̓ deum inuenit gratiā. Quibus deinde obſequiis quan tis muneribus/ fratrē ip̄m reconciliauit ſibi/ vt ille prerepte benedictionis non meminiſſet/ ſed delate ſa tiſfactionis? Ergo ſi preuenerit ⁊ occupauerit mentē tuam iracundia/ ⁊ aſcenderit in te/ non relinquas lo cum tuum. Locus tuus/ patientia eſt. locus tuus eſt ratio. locus tuus ſapientia eſt. locus tuus ſedatio indignationis eſt. Aut ſi te contumacia reſpōdentis mouerit/ ⁊ peruerſitas impulerit ad indignationem/ ſi non potueris mitigare mentem/ reprime linguam tuam. Sic enim ſcriptum eſt. Cohibe linguā tuā a ma lo. ⁊ labia tua ne loquantur dolum. Deinde. Inquire pacem. ⁊ ſequere eam. Pacem illam ſancti Iacob. pipis uulis Ea Lmipe muli ntuſio iuiti nō itpū ur inluſi in imatt Ila in te ſt vit vgij h. FT Vide quantam. Primū ſedato animū. Si non pͥualu eris/ frenos lingue impone tue. Deinde recōciliatiōis ſtudiū non p̄termittas. Hec/ oratores ſeculi de nr̄iꝫ vſurpata/ in ſuis poſuere libris. Sed ille ſenſus huiꝰ habet gratiā/ qui prior dixit. Vitemus ergo aut tem peremus iracundiam. ne ſit eius/ aut in laudibus ex ceptio/ aut in vitiis exaggeratio. Hō mediocre ē mi tigare iracūdiam/ nō inferuis/ qͣꝫ omnino nō cōmo ueri. Hoc noſtrū ē. nature illud. Deniqꝫ commotiōes in pueris/ innoxie ſunt. que plus habēt gratie/ qͣꝫ ama ritudinis. Et ſi cito pueri inter ſe mouent̉/ facile ſe dant̉. ⁊ maiore ſuauitate in ſe recurrunt. Heſciunt ſe ſubdole artificioſeqꝫ tractare. Holite hos contemnere pueros/ de quibus dominus ait. Hiſi ꝯuerſi fueritis ⁊ efficiamini ſicut puer iſte/ non intrabitis in regnū celorū. Itaqꝫ ⁊ ip̄e dn̄s/ hoc eſt dei virtus(ſicut pu er) cum malediceretur/ non remaledixit. cum percute retur/ nō repercuſſit. Ita ergo te compara/ vt quaſi puer iniuriā nō teneas malitiā non exerceas. Omnia a te innocēter proficiſcant̉. Hon cōſideres/ quid ab alijs in te reuertat̉. Locum tuū ſerua. ſimplicitatem ⁊ puritatem tui pectoris cuſtodi. Holi reſpōdere ir̄a to ad iracundiā eius. ſiue imprudenti ad impruden tiam eius. Cito culpam/ culpa excutit. Si lapides te ras/ nōne ignis erumpit? Ferunt gētiles(vt in maiꝰ omnia verbis extollere ſolent) archite tarentini dic tum philoſophi/ quod ad villicū ſuū dixerit. O te in feliceꝫ. quē afflictarē/ niſi iratus eſſem. Sed ⁊ Dauid armatam dexterā in indignatione compreſſerat. Et quanto plus eſt non remaledicere/ qͣꝫ non vindica re: Et bellatores aduerſum Habal ad vltionem pa ratos Abigail deprecatione reuocauerat. 7S ePlj 1 lapdol. C aſtij aerIj A N P 4 19.Hº Vnde aduertimꝰ/ tempeſtiuis quoqꝫ interceſſionibꝰ non ſolū cedere nos/ ſed etiā delectari oportere. Eoui qꝫ aūt delectatus eſt/ vt bn̄diceret interuenientē/ quo ab ſtudio vindicte/ reuocatus foret. Iam dixerat de inimicis ſuis/ qm̄ declinauerūt in me iniquitatē/ ⁊ in ira moleſti erant mibi/ audiamus turbatus in iraquid dixerit. Quis dabit mihi pennas ſicut columbe ⁊ volabo/ ⁊ requieſcam? Illi ad iracundiam prouoca bant. Hic eligebat tranquillitatē. Iam dixerat. Iraſ cimini. ⁊ nolite peccare. Moralis magiſter/ qui natu ralē affectū inflectēdum magis ratione doccrine/ qͣꝫ exſtirpandū nouerat/ moralia docet. Hoc ē. Iraſcimi ni/ vbi culpa eſt/ cui iraſci debeatis. Non p̄t enim fie ri/ vt non rerū indignitate moueamur. Alioquin/ nō virtus/ ſed lentitudo/ ⁊ remiſſio iudicat̉. Iraſcimini ergo ita/ vt a culpa abſtineatis. Vel ſic. Si iraſcimi ni/ nolite peccare. ſed vincite ratione iracundiā. Vel certe ſic. Si iraſcimini/ vobis iraſcimini. quia cōmo ti eſtis. ⁊ nō peccabitis. Qui enim ſibi iraſcit̉/ quia cito commotus eſt/ deſinit iraſci alteri. Qui aūt vult iram ſuā iuſtā probare/ plus inflanmat̉. ⁊ cito ī cul pā cadit. Melior aūt eſt ſecundū Salomonē/ qui ira cundiā continet/ qͣꝫ qui vrbem capit. quia ira etiam fortes decepit. Cauere igitur debemus. ne in perturbationes priꝰ incidamꝰ/ qͣꝫ animos noſtros ratio cōponat. Exami nat enī mētē plerūqꝫ aut ira/ aut dolor/ aut formido mortis. ⁊ īprouiſo percellit ictu/ Ideo p̄uēire pulchꝝ ē/ cogitatōe/ q̄ voluēdo mētē exerceat. ne repētinis ex citet̉ ꝯmotōibꝰ. ſꝫ iugo quodā rōis/ ⁊ habenis aſtric ta/ mīteſcat. Sūt aūt gemini motꝰ. hoc ē cogitationū⁊ appetitus. Alteri cogitationum. alteri appetitus. x 3 ſ Iinū ioptate ilibo vrton Iut ratiole plaaee cipitulum Cquomiamnnuirimia vt ſc vlin pror autem drō mmij pin viuditt attatin diſula ſi 4F6 Pon confuſi. ſed difereti/ ⁊ diſpares. Cogitationes verū exquirere/ ⁊ quaſi emollere/ muneris habent. Ap petitus ad aliquid agēduꝫ īpellit atqꝫ excitat. Itaqꝫ/ ip̄o genere nature ſue/ ⁊ cogitationes trāquillitatē ſe dationis infundūt/ ⁊ apperitus motū agēdi excutit. Ita ergo informati ſumus/ vt bonarū rerum ſubeat animū cogitatio. appecitus rationi obtēperet(ſi vere vt illud decorū cuſtodiamus/ animū volumus intēde re) ne rationē excludat rei alicuius affectus/ ſꝫ ratio quid honeſtari conueniat: examinet. Capitulum ſeptimum Quattuor habens partes. T quoniam ad conſeruationem decoris/ ſpecra re diximus/ vt ſciamus in factis dictiſue quis modus/ prior autem ordo loquendi qͣꝫ faciendi eſt/ ſermo in duo diuiditur. In colloquium familiare. ⁊ i aH e clta qd̓ ꝓp in trac̓tatum diſceptationēqꝫ fidei atqꝫ iuſtitie. In N¶ MI Mv vtroqꝫ ſeruandum/ ne ſit aliqua perturbatio. ſed tan 8 1c 5 qͣꝫ mitis/ ⁊ placidus/ ⁊ beniuolentie plenus ⁊ gratiebve ſine vlla ſermo ducatur concumielia. Abſit pertinax 119 4 in familiari ſermone concentio. Queſtiones eniꝫ exci tare magis in anes/ qͣꝫ vtilitatis aliquid afferre ſolet Diſceptatio ſine ira. ſuauitas ſine amaritudine ſit. monitio ſine aſperitate. hortatio ſine offenſione. Et ſicut in omni actu vite id cauere debemꝰ/ ne rationē nimuis animi mocus excludat/ ſed teneamus conſilii locum/ ita etiam in ſermone eam formulam animi te nere conuenit/ ne aut ita exciterur/ aut odiū/ aut cupi ditatis noſtre/ aut ignauie aliqua exprimamus indi 4 yicd cia. Sit igitur ſermo huiuſmodū/ de ſcripturis ma xime. Quid enim nos magis oportet loqui/ qͣꝫ de con uerſatione optima/ adhortatōe obſeruatōis/ diſcipli ne cuſtodia: Habeat caput eiꝰ rationē. ⁊ finis modū c 2 eijci xala qc AA y4x Vxol. F P. F8. lo na xxixO ᵐIo l 5S1 4 S 4 xxj. o iꝰ vecuda a. v gl̓i pda V aꝙ re 7 ſ RXꝯ0 Prq.x. j eMPLI S .ſa. q S. l̓qj C 7 xxh ij cabl̓is l q fa.a Svẜ i.. ſijſ Sermo enim tedioſus iram excitat. Quam vero inde corū/ vt cū omnis cōfabulatio habere ſoleat incremē tum gratie/ habeat neuum offenſionis. Tractatus quoqꝫ de doctrina fidei/ de magiſterio continentie/ de diſceptatione iuſtitie/ de hoͣrtatione diligentię/ nō ꝓnus ſemper/ ſꝫ vt ſe dederit lectio/ no bis ⁊ arripiēdus eſt/ ⁊ prout poſſumus proſequēdꝫ Heqꝫ nimiū prolixus/ neqꝫ cito interruptꝰ ne vel fa ſtidium derelinquat/ vel deſidiā prodat atqꝫ incuriā Pratio pura. ſimplex. dilucida. atqꝫ manifeſta. plēa grauitatis ⁊ ponderis/ non affectata elegantia/ ſed non intermiſſa gratia. Multa p̄terea de ratione dicēdi dāt p̄cepta ſecu lares viri que nobis p̄tereunda arbitror. vt de iocā di diſciplina Ham licet interdum honeſta ioca ac ſu auia ſint/ tn̄ ab eccleſiaſtica abhorrēt regula. Ruoniā q̄ in ſcripturis ſanctis nō reperimus/ ea quēadmodū vſurpare poſſumus? Cauendum ē etiā in fabulis/ ne ī flectant grauitatē ſeuerioris propoſiti. De vebis qͥ ridetis/ quia flebitis/ dn̄s ait/ ⁊ nos ridēdi materiaꝫ requirimus/ vt hic ridētes/ illic fleamus? Non ſolum profuſos/ ſꝫ omnes etiā iocos/ declinādos arbitror. Plenum tamen grauitatis ⁊ gratie ſermoneꝫ eſſe/ nō in decorum eſt. Ham de voce quid loquar/ quā ſimplicē ⁊ purs eē ſatis arbitror? Canorā aūc eē/ nature ē. nō īduſtre. Sit ſane diſtincta ꝓnunciatōis mō. ⁊ plena ſuci vi rilis. vt aggreſtem ac ſubruſticū fugiat ſonū. Nō vt rithmū affectet ſcenicū. ſed miſticum ſeruet. Tertius Tractatus de Officiis actiuis ſiue ī vite actionibus determinans/ Quindecim habet capitula. Capitulum primum Duas habens partes. xx uioanū IIlix III nind nū uifeſa niuit ſtudi il n de ppportmm ditu prin IIuoltitut ratiomn niſtin vūrd ȳ moer uliberali nplanio deplt̉ de ē Ixpei iix ini vimud vtrū lſ tiſt. miū fuli Iluſia erite de mo pui ue Eratione dicēdi ſatis dictum puto. Hn̄t de Actione vite/ quid ꝯgruat conſyderemꝰ Tria aūt in hoc genere ſpectanda cernimꝰ. Tę. Vnum/ vt rationi appecitus nō reluctet̉. hocenim ſolummodo/ poſſunt officia noſtra illi decō ro cōuenire. Si enim appetitus rationi obediat/ faci le id quod deceat in omnibus officiis conſeruari p̄t. Deinor ne maiore ſtudio qͣꝫ res ip̄a eſt que ſuſcipit̉/ vel minore/ aut paruā magno ambitu ſuſcepiſſe/ aut magnā inferiore deſtituiſſe/ videamur. Tertiū de mo deratione ſtudiorū/ operūqꝫ noſtroꝝ. De oroīne quo qꝫ rerū/ ⁊ de oportunitate tēporum/ non diſſimulādū puto. Sed primū illud quaſi fundamēcum ē omniū vt appetitus rationi pareat. Secūdū ⁊ tertiū idem ē hoc eſt in vtroqꝫ moꝯcratio. Da̓cat enī apuo nos ſpe cies liberalis que pulchritudo habet̉. ⁊ dignitatis cō templatio. Sequit̉ de ordine rerū ⁊ de oportunitate Ac per hoc tria ſunt/ que vi temporum VV8 deamus/ vtrū in aliquo ſanctorū conſunmata poſſi a ſi mꝰ docere/ primū igicur ip̄e pater abrahā/ qui ad ma giſteriū future ſucceſſionis informatus ⁊ inſtructus eſt/ iuſſus exire de terra ſua/ ⁊ de cognatione ſua/ ⁊ d̓ domo patris ſui/ nonne multiplicitate neceſſitudinis preſtrictus affectu/ tn̄ appetitū rationi obedientē pre buit Quē enim terre ſue cognationis/ domus quoqꝫ ꝓprie grā/ nō delectaret? Et hūc ergo mulcebat ſuoꝝ ſuauitas. ſꝫ īperii celeſtis/ ⁊ remūeratōis eterne ꝯſadi ratio/ mouebat āpliꝰ. Hōne ꝯſiderabat vxorē ībecilia T ad labores; tenerā ad īiurias/ decorā ad incētiuā īſolē tiū/ ſine ſūmo nō poſſe duci periculo: Et tn̄ ſubire oīa qͣ excuſare/ ꝯſultiꝰ diiudicauit. Deinde cū deſcēderꝫ ī Egiptū/ monuit vt diceret ſe ſororē eē nō vxorē ip̄iꝰ S6 .CNn.lSFA ſyc L 3 ſoh N Siſſv. 9 vc. N &l ρa 7 G 4lrōe F m 44Lſ xai boD PlpLb 5S l o21gi y LI .c..i.ſ . Iva ℟. 7vDRVLAIv Aduerte quanti appetitus. Timebat vxoris pudori. Vf timebat proprie ſaluti. ſuſpectas habebat Egiptioꝝ libidines. ⁊ tn̄ preualuit apud eū ratio exequēde de uotionis. Conſiderauit enim/ ꝙ dei fauore/ vbiqꝫ tu tus eſſe poſſet. Offenſo aūt dn̄o/ etiam domi nō poſ ſet illeſus manere. vicit igit̉ appetitū/ ratio. ⁊ obediē tem ſibi p̄ſtitit. Capto nepote non perterritus/ neqꝫ tot regum turbatus populis/ belluꝫ repetūt victoria 62 potitus/ prede partē/ cuius ip̄e fuit autor/ recuſauit Promiſſo quoqꝫ ſibi filio/ cum conſideraret emortui corporis ſui vires depoſitas/ ſterilitatē coniugis/ ⁊ ſup remā ſenectutē/ etiā cōtra vſum nature deo credi dit. Aduerte cōuenire omnia. Appetitus nō defuit. ſꝫ repreſſus eſt. Animus equalis gerendis. qui nec mag na pro vilibus/ nec minora ꝓ magnis duceret. Mo deratio erat illi pro negͣd̓ciis. ordo reꝝ. oportunitas tēporum. mēſura verborū. Fide primꝰ. iuſtitia preci puus in prelio ſtrēnuus. in victoria non auarus. do mi hoſpitalis. vxori ſedillus. Sanctum quoqꝫ eiꝰ ne potē Iacob/ delectabat domi ſecurū degere. ſed mater voluit peregrinari. vt Uaret fraterne iracundie locū. Dicit appetitum/ cōſilii ſalubritas Exul domo/ ꝓfu gus parētibus/ vbiqꝫ tn̄ conuenientē mēſuram nego ciis tenuit. ⁊ tēporibus oportunitatē reſeruauit. Ac ceptus domi parentibus. vt alter maturitate prouo catus obſequii/ benedicttōnem daret. alter amore pio propenderet. Fraterno quoqꝫ iudicio prelatus/ cum cibum ſuum fratri cedendum putaſſet. Delectabatur vtiqꝫ alimento ſecundum naturam. ſed ſecunduꝫ pie tatem ceſſit petito. Paſtor domino gregis fidus. ſo cero gener ſedulus. in labore impiger in cōuiuio par cus. in ſatiſfactione preuius. in remuncratione ſargꝰ ina proli uiunde oſio Iiij ſcit Iſin qratia ē uſto ſe con vi in adutū Imuiſiturimn pe nuipū nad̓ ſiuit ītjti n uipruqͣ tu iſidiſ ſapitulum pohis vi Iuirulta ſiDeniqꝫ ſic fraternam mitigauit iracundiā vt cuuis verebat̉ inimicicias/ adipiſceret̉ gratiā. Quid de Io ſeph loquar qui vtiqꝫ habebat cupiditatē libertatis ⁊ ſuſcepit ſeruicii neceſſitateꝫ? Aͣ ſubditus in ſeruitu te/ qͣꝫ in virtute conſtās/ qͣꝫ benignus in carcere/ ſapi ens in interp̄tatione in poteſtate moderatus/ in vber tate prouidus/ in fame iuſtus: ordinē laudis rebus adiungēs/ ⁊ oportunitatē temporibus/ equitatē po pulis/ officii ſui moderatione diſpenſans. Iob quo qꝫ iuſti ſecūdis acqꝫ aduerſis rebus irrephenſibilis pariens/ gratus deo atqꝫ acceptus/ vexabat̉ dolori bus. ſed ſe conſolabat̉. Dauid etiam fortis in bellopatiēs in aduerſis/ in hieruſalem pacificus/ in victo ria manſuetus/ in peccato dolēs/ in ſenectute proui dus/ rerū modos/ vices tēporuꝫ/ per ſingularū ſonos ſeruauit etatum. vt mihi videat̉/ non minus viuēdi genere/ qͣꝫ cauēdi ſuauitate predulcis/ immortalē deo ſui fudiſſe meriti cantilenam. Capitulum ſecundum Tres habens partes. 16 Vod his viris virtutū principalium officiū de fuit? quarū primo loco conſtituerūt prudētiam que in veri inueſtigatione verſat̉. ⁊ ſciētie plenioris infundit cupiditatem. Secundo iuſtitiam. que ſuum cuiqꝫ tribuit. alienum non vendicat. vtilitatem pro priam negligit/ vt communem equitatem cuſtodiat. Tertio fortitudinem. que ⁊ in rebus bellicis excelſi animi magnitudine/ ⁊ domi eminet. corporiſqꝫ pͥrē ſtat viribus. Quarto temperantiā. que modum or dinemqꝫ ſeruat omnium/ que vel agenda vel dicen da arbitramur. Hec forſitan aliquis dicat primo loco poni opor tuiſſe. qm̄ ab his qͣttuor virtutibꝰ naſcunt̉ Officioꝝ c X S Tdxa 5cVFNAC 9 vOxijx genera. Sed hoc artis eſt/ vt primo officiū definiat̉/ poſtea in cetera genera diuidat̉. Hos aūt artem fugi ns. exempla maiorū p̄ponimus que ne obſcuritatē afferunt ad intelligēdum/ neqꝫ ad tractāduꝫ verſuti as. Sit igitur nobis vita maiorū/ diſcipline ſpeculū non calliditatis comniētarium. imitandi reuerentia/ non diſputandi aſtutia. Fuit igitur in ſancto Abraham primo loco prudē tia. de quo dicit ſcriptura/ credidit Abrahā deo/ ⁊ re putatum ē ei ad iuſtitiam. Hemo enim prudens/ qui dn̄m neſcit. Deniqꝫ inſipiens dixit/ quia non ē deus. Ham ſapiēs non diceret. Qūo enim ſapiēs/ qui non requirit autorē ſuum/ qui dicit lapidi/ pater meꝰ es tu/ qui dicit diabolo vt Manicheus/ autor meus es tu? Quomodo ſapiēs/ vt Arrianus/ qui mauult imper fectū autorem habere atqꝫ degenerē/ qͣꝫ verū atqꝫ per fectum? Rūo ſapiens/ vt Marcion atqꝫ Eunonius qui malunt dn̄m malum/ qͣꝫ bonum habere? Gūo ſepi ens qui deum ſuū nō timet? Initium enim ſapiētie ti mor dn̄i? Et alibi habes. Sapiētes nō declināt de ore dn̄i. ſꝫ tractant in cōfeſſionibus ſuis. Simul quoqꝫ dicēdo ſcriptura reputatum ē ei ad iuſtitiam/ alteri us virtutis ei gratiā detulit. Primo igit̉ noſtri diffi nierunt Prudentiam/ in veri conſiſtere cognatione. Quis enim illoꝝ; ante Abrahā/ Dauid Saſomonem̉ Deinde iuſtitiā ſpectare ad ſocietatē generis humani. Deniqꝫ Dauid ait/ diſperſit/ dedit pauxeribꝰ: iuſtitia eiꝰ manet ineternū. Iuſtꝰ miſeret̉. iuſtꝰ ꝯmodat. Sa piēti ⁊ iuſto/ totꝰ mūdus diuitiarū ē. Iuſtꝰ ꝯmunſa ꝓ ſuis habet. ſua pro cōmunibus. Iuſtꝰ ſcip̄m prīꝰ qͣꝫ alios accuſat. Ille enim iuſtus/ q̄ nec ſibi parcit. ⁊ occulta ſua latere nō patitur. Vide qͣꝫ iuſtꝰ ſbraba. Ilſ. Repu ipuimi me Ietidit vi ipituſū actificio nt nūpini dlauu ulti pt filū adb qui deluctatus ſierere coſi ſitud qnd̓ cenſit Te iuſi bi lia ſuranid. 5 8 Suſceperat in ſenectute filium per repromiſſionē. re poſcenti deo/ negandum ad ſacrificium(quāuis vni cum) non putauit. Aduerte hic ōnes virtutes quat tior/ in vno facto. Euit ſapientie/ deo credere. nec filii gratiā anteferre/ autoris p̄cepto. Fuit iuſti tie/ acceptum reddere. Euit fortitudinis/ appetitū ra tione cohibere. Ducebat hoſtiam pater. interrogabat filius temptabat̉ affectus patrius ſed non vinceba tur. Repetebat filius appellationē paternā. compūge bat paterna viſcera. ſed non minuebat deuotionem. Accedit ⁊ quarta virtus tēperantia. Tenebat iuſtus ⁊ pietatis modum/ ⁊ executionis ordinē. Deniqꝫ dū ſacrificio neceſſaria vehic/ dum ignē adolet/ dū filiū ligat/ dum gladium educit/ hoc immolādi ordine me ruit/ vt filium reſeruaret Quid ſapiētius ſancto Ia cob/ qui deū vidit facie ad faciem/ ⁊ bn̄dictionem me ruit? Quid iuſtiꝰ/ qui ea que acquiſierat/ oblatis mu neribus cū fratre diuiſit? Quid fortius/ qui cum deo luctatus eſt? Quid modeſtius eo/ qui modeſtiā ita/ ⁊ locis ⁊ tēporibus deferebat/ vt filie iniuriā mallet p̄ Lalib lq pepre texere coniugio qͣꝫ vindicare/ eo ꝙ inter alienos po yOF ſitus/ amori potius conſulēdum/ qͣꝫ odia colligenda cenſebat? Hoe qͣꝫ ſapiēs/ qui tantā fabricauit archā? Axͣ iuſtus/ qui ad ſemen ominiū reſeruatus/ ſolus ex 45 x fl 9 omnibus/ ⁊ preterite generatōnis ſuperſtes eſt faci ifꝭ vl qcx. q. I ⁊ autor future/ mūdo potius ⁊ vniuerſis magis/ qͣꝫ vilij vel̓ vitā Sceb ſibi natus? Aͣ fortis/ vt dimidium vinceret? Ꝙ tem perans/ vt diluuium tolleraret? Quando introiret/ qua moderatione degeret/ quando coruum/ quando ⁊o σ v ma r ¶1 q 4I. columbam dimitteret/ qn̄ reciperet reuertētes/ qn̄ ex chaſp rcac. vd L eundi oportunitatem captare agnoſceret̉ Capitulum tertium Quattuor habens partes. a1. PRn Ib05 to Fobx Ml ℟o ſMxl̓o fffr& q. prliſ557 Taqꝫ tractant in veri inueſtigatione/ tenenduꝫ illud decorū/ vt ſummo ſtudio requiratur quid verū ſit. non falſa pro veris ducere. nō opſcuris ve ra inuoluere. non ſuperfluis/ vel implexis/ atqꝫ am biguīs occupare animū. Quid tam in decorū/ qͣꝫ vene rari ligna/ quod ip̄i faciunt? Quid tam obſcurū qͣꝫ de aſtronomīa/ ⁊ geometria tractare/ quod probāt/ ⁊ ꝓ fundi aeris ſpacia metiri/ celum quoqꝫ ⁊ mare nume ris includere/ relinquere cās ſalutis/ erroris querere An ille eruditus in omni ſapiētia egiptioꝝ Moyſes probauit iſta? Sꝫ illā ſapiētiam detrimētū ⁊ ſtultitiā iudicauit ⁊ auerſus ab ea/ intimo deū queſiuit affec tu. Ideoqꝫ vidit/ īterrogauit/ audiuit loquentē Quis magis ſapiēs/ qͣꝫ ille quē docuit deus/ qui omnē egip tiorum ſapiētiam/ omneſqꝫ artium potentias/ operis ſui virtute euacuauit? Non hic incognita ꝓ cognitis M. o. habebat. hiſqͣꝫ temere aſſentiebat̉. Que duo/ ī hoc ma xime naturali atqꝫ honeſto loco vitāda dicunt/ qui ſi bi nec cōtra naturā eſſe/ nec turpe iudicant/ ſaxā ado rare/ ⁊ a ſimlilacris auxilium petere q̄ nihil ſentiāt. Quanto igitur eccelſior eſt virtus ſapiētia/ tāto magis enītedum arbitror/ vt aſſequi eā poſſimꝰ. Ita qꝫ ne quid contra naturā/ ne quid turpe atqꝫ in deco rum ſenciamus/ duo hec/ ideſt tēpus ⁊ diligentiam ad conſiderationem rerum examinādi gratia/ confer re debemus. Hihil ē enim magis/ quo homo ceteris animantibus preſtet/ qͣꝫ ꝙ rationis eſt particeps/ cauſas rerum requirit/ generis ſui autorem inueſtigā dum putat. in cuius poteſtate vite neciſqꝫ noſtre po teſtas ſit. qui mundum hunc/ ſuo nutu regat. cui ſcia mus rationem eſſe reddendam noſtrorum actuum. Hihil ē enim/ quod magis proficiat ad vitā honeſtāpilud id uli femti Iu ilo ſiplin tu Irinus Iſ plenimn op itium bul tamen uiab. filxamiſiē uſſū iubi Nipi iſtibul qͣꝫ vt credamus eū iudicē futurū/ quē ⁊ occulta non fallāt/ ⁊ indecora offendant/ ⁊ honeſta delectant. Omnibus igitur hominibus ineſt ſecundū naturā humanā verum inueſtigare. que nos ad ſtudiū cogni tionis ⁊ ſcientie trahit. ⁊ inquirēdi infundit cupidi tatē. In quo excellere/ vniuerſis pulchrū videt̉. ſed paucorū ē aſſequi. qui voluendo cogitationes/ conſi lia examinādo/ non mediocrē impēdunt laborem/ vt ad illud beate honeſteqꝫ viuēdum peruenire poſſint. acqꝫ operibus appropinquare. Hō enim qui dixerit (inquit) mihi. Dn̄e dn̄e/ intrabit in regnum celorū. ſed qui fecerit ea que dico. Naꝫ ſtudia ſciētie ſine fa ctis/ hauo ſcio/ an etiā inuoluat magis. Primus igit̉ Officii fons Prudentia ē. Quid eniꝫ tam plenum officii/ qͣꝫ deferre auctori ſtudiū atqꝫ re uerētiam. Qui tamen fons/ ⁊ in virtutes deriuat̉ ce teras. Heqꝫ enim p̄t Iuſtitia ſine prudētia eſſe. cum examinare quid iuſtū/ quidue iniuſtum ſit/ non medi ocris prudētie ſit. Summus in vtroqꝫ errox. Qui enī iuſtū iudicat iniuſtū/ iniuſtum aūt iuſtū/ execrabilis eſt apud deum. Vt quid abundāt iuſtitie imprudētiSalomon ait? Heqꝫ iterū prudētia ſine iuſtitia ē. Pi etas enim in deum/ initium intellectus. Quo aduerti mus/ ab huius ſeculi tranſlatū/ magiſqͣꝫ inuentū ſapi entibus/ quia Pietas fundamentum ē virtutum oīm Iuſtitie āt pietas ē prima ī deū. ſcd̓a ī patriā. tertia ī parētes. Itē ī oēs. Que ⁊ ip̄a ſecūdū nature ē magi ſteriū. Si qͥdē ab ineūte etate/ vbi primū ſenſꝰ infūdi ceperit/ vitā amamꝰ tāqͣꝫ dei munꝰ patriā/ parēteſqꝫ diligimꝰ. Deinde equales/ quibus ſociari cupimus. Hinc caritas naſcitur/ que alios ſibi prefert. nō que rens que ſua ſunt. in quibus eſt principatus iuſticie ¶ Sf tl̓ eerrari.. ꝓe FN Fc Naqatij vſi pa.1SM o 4A Omnibus quoqꝫ animātibus/ innaſcit̉ primo ſalutē tueri. cauere que noceāt. expetere q̄ proſint. vt paſtūvt latibula quibus ſe a periculo/ imbribus/ ſole/ defē dant. Quod eſt prudentie. Succedit quoqꝫ: vt omniū genera animācium cōgregabilia natura ſint. Primo generis ſui ac forme cōſortibus. tum etiā ceteris. Vt P 48 ſtꝭ boues videmus armētis/ equos gregibus/ ⁊ maxime H 4 LA1.8 446 9E 456 M pares paribus delectari. Ceruus quoqꝫ ceruis/ ⁊ ple runqꝫ hominibꝰ adiungi. Iam de procerādi ſtudioAAA.ebj px. xx. ⁊ ſobolis/ vel etiā generantiū amore quid loquar in cobol̓es 8 . FRk. 3 Y la ¶ Peleb̓ quo ē iuſtītie forma precipua? Liquet igit̉ ⁊ has/ ⁊ Plor. Inreliquas cognatas ſibi eē virtutes. Siquidē ⁊ forti vpciij.j xox N gj.x. fudo/ que vel in bello tuet̉ a barbaris patriā/ vel do mi defendit infirmos/ vel a latronibus ſocios/ plena S 7cMU Iuſtitie ſit. Et ſcire quo cōſilio defēdat/ atqꝫ adiuuet captare etiam tēpoꝝ ⁊ lecorū oportunitates/ prudē tie ac modeſtie ſit. Et tēperātia ip̄a ſine prudētia mo dum ſcire non poſſit. Oportunitatē noſcere/ ⁊ ſecūdū niēſuram reddere/ ſit iuſtitie. Et in omnibꝰ iſtis mag nanimitas neceſſaria ſit. ⁊ q̄dā fortitudo mētis pleru qꝫ ⁊ corporis. vt qͥs/ quod velit implere poſſit. Capitulum quartum Sex habens partes. Vſtitia igitur ad ſocietatem generis humani/ ⁊ ad communitatē refertur. Societatis enī ratiodiuiditur in partes duas. Iuſtitiā. ⁊ Beneficentiā/ quā eandem liberalitatē ⁊ benignitatē vocant. Iuſti tia mihi excelſior videtur/ liheralitas gratior. Illa cenſuram tenet. iſta bonitatem. Sꝫ primū ip̄m/ quod putāt philoſophi iuſtitie mu nus/ apud nos excludit̉. Dicūt enim illi/ eā primā eē i. ¶l.ij iuſtitie formam/ vt nemini quis noceat/ niſi laceſſi Ag N q ꝯ tus iniuria. Quod eu angelii autoritate vacuatur. V.. aſA Ꝙclj ſ ituoe9 guc .lab IS. Ooy. lia cōme Alio in ſucd e quit ome Iſe poſiit L li iſui ſicialiud foī nia ſi ſab iij lia. Ex teruſit. ⁊ ſdi nentum c Vult enim ſcriptura/ vt ſit in nobis ſpiritus filii ho minis/ qui venit conferre gratiā/ non inferre iniuriā Deinde formam iuſtitie putauerunt/ vt quis commu nia/ ideſt publica pro publicis habeat/ priuata pro ſuis. He hoc quidē ſecundū naturā. Hatura enim oīa omnibꝰ in cōmune profudit. Sic enim deus generari iuſſit oīa/ vt paſtus oībus cōmunis eſſꝫ. ⁊ terra ergo foret/ omniū quedā cōmunis poſſeſſio. Hatura igit̉ ius cōmune generauit. Vſurpatio ius fecit priuatu. Quo in loco aiunt placuiſſe Stoicis/ que in terris gi gnant̉/ omnia ad vſus hominū creari. homines aūt hominū cā eē generatos. vt ip̄i inter ſe alijs alij pro deſſe poſſint. Vn̄ hoc/ niſi de ſcripturis noſtris dicen dū aſſumpſerūt? Moyſes enim ſcripſit/ qͥa deꝰ dixit faciamus hominē ad imaginē ⁊ ſimilitudinē noſtrā. ⁊ habeat poteſtatē piſcium maris/ ⁊ volatiliū celi ⁊ pecorū oīm/ ⁊ repentiū ſuper terrā. Et Dauid ait. Om nia ſubieciſti ſub pedibus eius/ oues ⁊ boues vniuer ſas. inſuper ⁊ pecora cāpī. volucres celi/ ⁊ piſces ma ris. Ergo omnia ſubiecta eſſe homini/ de noſtris didi cerunt. ⁊ ideo cenſent/ ꝓpter hominē eē generata. Ho minē quoqꝫ hominis cauſa generatū eē/ in libris Mo yſi reperimus/ dicente dn̄o. Hon eſt bonum hominē eſſe ſolū. faciamus ei adiutoriū ſimile ſibiꝰ. Ad adiu mentum ergo mulier data eſt viro. que generaret. vt homo homini adiumento forꝫ. Deniqꝫ anteqͣꝫ mulier formaretur/ dictum eſt de Adam. Hon ē inuentus ad iutor ſimilis illi. Adiuinētum enim homo/ niſi de ho mine habere nō poterat. Ex omnibus igitur animali bus/ nullum animal ſimile/ ⁊ vt abſolute dicamus/ nullus adiutor hominis inuentus eſt. Muliebris igi tur ſexus/ adiutor expectabatur. 75. 5 vP 12 M ndl̓ Alil̓r oh Vhu i8 vMN 4co. qp 6 Se Aa. SI M 1 M . Lg A2 Ergo ſecundum dei voluntatē/ vel nature copulāinuicē nobis eſſe auxilio debemus. certare officiis. ve lut in medio ōnes vtilitates ponere. ⁊ vt verbo ſcrip ture vtar/ adiumentum ferre alter alteri/ vel ſtudiovel officio/ vel pecuni a/ vel operibus/ vel quolibꝫ mo do. vt inter nos ſocietatis augeatur gratia. ne quiſqͣꝫ ab officio/ vel periculi terrore reuocetur/ ſed oīa ſua ducat/ vel aduerſa/ vel proſpera. Deniqꝫ ſanctꝰ Ho yſes pro populo patrie/ bella ſuſcipere grauia nō re formidauit. nec regis potentiſſimi trepidauit arma. nec barbarice immanitatis expauit ferocitatē/ ſꝫ abie cit ſalucē ſuam/ vt plebi libertatē redderet. Magnus itaqꝫ iuſtitie ſplendor. que alijs potius nata qͣꝫ ſibi/ communitatē ⁊ ſocietatē noſtrā adiuuat excelſitatē tenet/ vt ſuo iudicio omnia ſubiecta habe at. opem alijs ferat. pecuniā cōferat. officia nō abnu at. pericula ſuſcipiat aliena. Quis nō cuperꝫ hāc vir tutis arcē tenere/ niſi prima auaricia/ infirmaret at qꝫ inflecteret tāte virtutis vigorē? Eteniꝫ dū augere opes/ aggerare pecunias/ occupare terras poſſeſſioni bus cupimus/ preſtare diuitus/ iuſtitie formam exuimꝰ. bn̄ficentiā ꝯmunē amiſimꝰ. Qūo enī p̄t iuſtꝰ eē qͥ ſtudet eripere alteri qd̓ ſibi q̄rat̓i axPotētie quoqꝫ cu piditas/ formā iuſtitie virilē effeminat. Qūo enī p̄t ꝓ alijs interuenire/ qͥ alios ſibi ſubiicere conat̉/ ⁊ in firmo aduerſum potētes opē ferre qͥ ip̄e grauē liber Quāta aūt Iuſtitia ſit/(tati affectat potentiā? ex hoc intelligi p̄t/ ꝙ nec locis/ nec perſonis/ nec tēpo ribꝰ excipit̉. q̄ etiā hoſtibus reſeruat̉. vt ſi conſtitu tus ſit cum hoſte/ aut locus/ aut dies prelu/ aduer ſus iuſtitiā putetur/ aut loco preuenire/ aut tempo re. Intereſt enim/ vtrum aliquis pugna aliqua 5 iipu prūt iniui uiuiſ duli puiſuſ uumn qe IIſitū Irim pm ipliſill̓a iua. Iont ē yinlliui Intulia ⁊ conflictu graui capīatur/ an ſuperiore gratia/ vel aliquo euētu. Si quidē vehementioribus hoſtibus/ ⁊ infidis/ ⁊ his qui amplius leſerint vehemētior refer tur vltio. vt de Madianitis/ qui per mulieres ſuas pleroſqꝫ peccare fecerant ex plebe iudeorū. vnde dei in populum patrū iracūdia effuſa ē. Et ideo factum eſt/ vt nullum Moyſes victor ſupereſſe pateret̉. Ga baonis autem/ qui fraude magis qͣꝫ bello tēptauerāt plebē patrū/ non expugnaret Ieſus. ſꝫ conditionis impoſite afficeret iniuria. Syros vero/ helizeꝰ/ quos obſidētes in ciuitatē induxerat/ momentaria cecitate percuſſos/ cum quo ingrederētur videre nō poſſent volenti regi Iſrahel percutere nō acquieſceret. dicēs Non percuties/ quos non captaſti in gladio/ ⁊ lan cea tua. Pone eis panē ⁊ aquā. vt manducēt ⁊ bibāt ⁊ remittāt̉. ⁊ eant ad dn̄m ſuū. vt humanitate ꝓuo cati/ gratiā rep̄ſentarent. deniqꝫ poſtea in terrā Iſra hel/ venire pyrrhate ſyrie deſtiterūt. Si ergo in bello iuſtitia valet/ quātomagis in pace ſeruāda ē. Et hāc gratiā ꝓpheta his detulit/ qui ad eum corripiēdum venerāt. Sic enim legimus/ ꝙ in obſidione eius/ miſe rat Rex Syrie exercitū ſuū/ cognito ꝙ Helizeus eſſꝫ qui cōſiliis ⁊ argumētationibus eius obuiaret ōībꝰ. Quē vidēs exercitum Gyeſi ſeruꝰ ꝓphete/ de ſalutis periculo cepit trepidare. Cui dixit ꝓpheta. Holi time re. quoniam plures nobiſcum ſunt/ qͣꝫ cū illis. Et ro gante propheta vt aperirētur oculi ſeruo aperti ſunt Vidit itaqꝫ Gyeſi totum montem equis repletum. ⁊ curribus/ in circuitu Helizei. Quibus deſcendētibus ait propheta. Percutiat dominus cecitate exercitum Syrie. Quo impetrato/ ad Syros dixit. Venite poſt me. ⁊ educam vos ad hominem quem queritis. C 8h. 767 MA.bad Et viderunt Helizeum. quem corripere geſtiebant. ⁊ videntes tenere non poterant. Liquet igitur etiam ī bello fidem ⁊ iuſtitiaꝫ ſeruari oportere. nec illud deco rum eſſe poſſe/ ſi violetur fides. D eniqꝫ etiā aduerſa rios: molli veteres appellatione nomin abāt. vt pere grinos vocarēt. Hoſtes enim/ antiquo ritu peregrini dicebant̉. Quod eque etiā ip̄m/ de noſtris aſſumptuꝫ dicere poſſumus. Aduerſarios enim ſuos/ hebrei allofilos/ hoc ē alienigenas/ latino appellabāt vocabulo Deniqꝫ ī libro regnorū prīo/ ſic legimus. Et factū eſt ī diebꝰ illis. Cōuenerūt alienigene ī pugnā adiſrahel Fundamētum ē ergo iuſtitie/ fides. Iuſtorū enim corda/ meditant̉ fidem. Et qui ſe iuſtus accuſat/ iuſti tiam ſupra fidem collocat. Hā tūc iuſtitia eius appa ret/ ſi vera fateatur. Deniqꝫ ⁊ dn̄s per Iſaiam. Ecce (inquit) mitto lapidē in fundamētū ſyon. ideſt Chri ſtum ī fundamētum eccleſie. Fides enim omniū/ Chri ſtus. Eccleſia aūt quedā forma iuſtitie ē. ꝯmune ius omniū. in cōmune orat. in cōmune operatur. in com mune temptatur. denīqꝫ qui ſeipſuꝫ quotidie ſibi ab negat ip̄e iuſtꝰ/ ip̄e dignus ē Chriſto/ Ideo ⁊ Paulꝰ fundamētū poſuit Chriſtū vt ſupra eū opera iuſtitie locaremus. quia fides fundamētum ē. In operibꝰ ātaut malis/ iniquitas/ aut bonis/ iuſtitia ē. Capitulum quintum Tres habens partes. Ed iam de Bn̄ficentia loquamur. que diuiditur etiam ipſa/ in Beniuolentiam/ ⁊ Liberalitatem Ex his igitur duobus conſtat Beneficentia. vt ſit perfecta. Non enim ſatis eſt beneuelle. ſed eciam bene facere. Hec ſatis eſt iterum benefacere/ niſi id ex bono fonte/ hoc eſt bona voluntate proficiſcatur; Hyla rem enim datorem diligit deus. Hā ſi inuitus facias 5 58 In to ſo ad lutu lirdēdimn pemniuolēIlarutaris ꝑ Irezale cipiat ō eedieſiā hon tun qui adntrſuꝫ v luiqio ant vi aliqu iij flali pi i quia du que tibi merces eſt? Vnde apoſtolus generaliter. Si volens ait hoc ago/ mercedem habeo. Si inuicus/ diſ penſatio inquit mihi credita eſt. In euangelio quoqꝫ/ multas diſciplinas accepimꝰ iuſte liberalitatis. Pulchrū ē igitur bn̄ velle/ ⁊ eo lagiri conſilio/ vt proſis/ nō vt noceas. Nā ſi luxurio ſo ad luxurie effuſionē/ adultero ad mercedē adulcerii largiēdum putes/ non ē bn̄ficentia iſta/ vbi nulla ē beniuolētia. Officere ęnim iſtud ē/ non prodeſſe alteri ſi largiaris ei qui cōſpiret aduerſus patriā qui con gregare cupiat tuo ſumptū perditos qui impugnēt eccleſiā Hon ē hec probabilis liberalitas/ ſi adiuues eum qui aduerſus viduā ⁊ pupillos graui decernit iurgio. aut vi aliqua/ poſſeſſiones eorū eripere cona tur. Hon probat̉ largitas/ ſi quod alteri largit̉/ alte F ri quis extorqueat. ſi iniuſte querat/ ⁊ iuſte diſpēſan dum putet. niſi forte(vt ille zacheus) reddas prius ei quadruplū quē fraudaueris. ⁊ gentilitatis vitiafidei ſtidio⁊ credētis operatione compenſes. Funda mētum igitur habebat liberalitas tua. Hoc primuꝫ q̄ ritur/ vt cum fide cōferas. fraudem non facias obl̓a tis. ne dicas te plus conferre vt minus conferas. Quid enim opus eſt dicere/ fraus promiſſi ē? In tua poteſtate eſt largiri/ quod velis. Fraus fundamentū ſoluit. ⁊ opus corruit. Hunquid Petrus ita indigna tione efferbuit/ vt Annaniaꝫ extingui vellet/ vel vxo rem eius? Sed exemplo eorum/ noluit perire ceteros. Hec illa perfecta eſt liberalitas/ ſi iactantie cauſa magis/ qͣꝫ miſericordie largiaris. Affectus tuus/ no mē imponit operi tuo. Quomodo a te proficiſcit̉/ ſic exiſtimat̉. Vides qͣꝫ moralē iudicē habeas? Te ꝯſulit qūo opus ſuſcipiat tuuꝫ. mentē tuā prius interrogat 76 L M9oc. SMA. A6 nM 82cP4 A Pe7 6 aSat vvinH 4 S xº 46 P M y n 4. ꝯfr Heſciat inquit ſiniſtra tua/ quid faciat dextera tua. Non de corpore loquitur. ſꝫ etiam vnanimus tuus/ frater cuus/ quid facis neſciat. ne dum hoc mercedē queris iactantie/ illic remunerationis fructum amit tas. Perfecta aūt eſt liberalitas/ vbi ſilentio quis te git opus ſuuꝫ. ⁊ neceſſitatibus ſingulorū occulte ſub uenit. quē laudat os pauperis. ⁊ non labia ſua. Deinde perfecta liberalitas/ fide/ cauſa/ loco/ tempo re/ commēdatur. Vt primū opereris circa domeſticos fidei. Grandis culpa eſt/ ſi ſciente te/ fidelis egeat. ſi ſcias eum ſine ſumptū eſſe/ famem tolerare/ erumnam perpeti. qui p̄ſertim egere erubeſcat. ſi in cauſam ceci derit/ aut captiuitatis ſuorū/ aut calumnie/ ⁊ non ad iuiues. Si in carcere/ ⁊ penis/ ⁊ ſuppliciis/ ꝓpter debi tū aliquod/ iuſtus excruciet̉. Nam ⁊ ſi omnibus debe tur miſericordia/ tn̄ iuſto amplius. Si tempore affli ctionis ſue/ nihil a te īpetret. Si tēpore periculi/ quo rapitur ad mortē/ plus apud te pecunia tua valeatqͣꝫ vita morituri De quo pulchre Iob dixit. Bn̄dic tio perituri/ in me veniebat. Perſonarum quidē deus acceptor non eſt. quia nouit omnia. Hos autem om nibus quidem debemus miſericordiam. Sed quia ple riqꝫ fraude eā querunt/ ⁊ fingunt erumnā/ ideo vbi cā manifeſtatur/ perſona cognoſcitur/ tempus vrgetſargius ſe debet ꝓfundere miſericordia. Non enī aua rus dn̄s eſt/ vt plurimū querat. Beatus quidē qui di mittit omnia/ ⁊ ſequitur euꝫ. Sed ⁊ ille beatus ē/ qui quod habet/ ex affectu facit. Deniqꝫ duo minuta hera vidue illius/ diuitum muneribus p̄tulit. Guia totuꝫ illa quod habuit contulit. Ilſi aūt ex abundātia/ par tem exiguaꝫ contulerunt. Affectus igitur diuitē colla tionē/ aut pauperem facit. ⁊ precium rebus imponit. iſit lij pi pipot uit ſiūl qnilmu puuſt jp ivt il. fuij iol yruta oin Ipipilli ꝓipm A7g Sx Ceterū dn̄s non vult ſimul effandi opes/ ſed diſpen ſari. niſi forte vt Elizeus. qui bories ſuos occidit. ⁊ pauit pauperes ex eo quod habuit. vt nulla cura te neret̉ domeſtica. ſed relictis omnibus/ in diſciplinaꝫ ſe propheticā daret. Eſt etiā illa probāda liberalitas vt prorimos ſeminis tui nō deſpicias/ ſi egere cogno ſcas. Melius ē enim vt ip̄e ſubuenias tuis/ quibus pudor eſt/ ab alijs ſumptū depoſcere/ aut alicui poſtu lare ſubſidiū neceſſitati. nō tn̄ vt illi ditiores eo fie ri velint/ quod tu pōtes cōferre inopibus. Cauſa enī preſtat. non gratīa. Heqꝫ eniꝫ ꝓpterea te dn̄o dica ſti/ vt tuos diuites facias. ſed vt vitā tibi perpetuā fructu boni operis acquiras; ⁊ precio miſerationis peccata redimas tua. Pitant ſe parū poſcere. preciū tuū querunt. vite tue fructū adimere contēdunt. Et accuſat ꝙ eū diuite nō feceris: cum te ille velit eter ne vite fraudare mercedr. Conſiliū p̄miſimus. autori tatē petamus. Primū neminē debet pudere/ ſi ex diui te pauper fiat/ duꝫ largit̉ pauperi. quia Chriſtꝰ pau per factus eſt/ cum diues eſſet/ vt nos ſua inopia di taret. Dedit regulā quā ſequamur. vt bona ratio ſit exinaniti patrimonū/ ſi quis pauperū famem repulit inopiā ſubleuauit. Vnde ⁊ ꝯſiliū in hoc do/ apoſtolꝰ dicit. Hoc enim vobis vtile eſt/ vt Chriſtū imitemini Conſiliuꝫ bonis dat̉. Correptio errantes coercet. De niqꝫ quaſi bonis dicit/ quia non tm̄ facere/ ſed ⁊ vel lecepiſtis ab anno p̄terico. Perfectorū vtrunqꝫ eſt. non pars. Itaqꝫ docet/ ⁊ liberalitatē ſine beniuolētia ⁊ beniuolētiam ſine liberalitate nō eē perfectā. vnde ad perfectum hortatur/ dicens. Hūc ergo ⁊ facere cō ſummate. vt quēadmodum prompta ē in vobis vo lūtas faciēdi/ ita ſit ⁊ perficiēdi/ ex eo quod habetis. d 2 4C3 Si enim voluntas prompta eſt/ ſecandū id quodha bet accepta eſt. non ſecundū id quod nō habet. Hon enim vt alijs refectio ſit. nobis aūt anguſtia. ſed ex equalitate/ in hoc tēpore. vt veſtra abundātia ſit ad illorū inopiā/ vt illorū abundātia ſit ad veſtrā ino piā vt fiat equalitas. ſicut ſcriptum ē. Qui multum/ nō abundauit. ⁊ qui modicū/ nō minorauit. Aduerti mꝰ quēadmodū/ ⁊ beniuolētiam/ ⁊ liberalitatē/ ⁊ mo dū comp̄hendit/ ⁊ fructum atqꝫ perſonas. Ideo mo dū/ qui a imperfectis dabat conſiliū. Hō enim patiū tur anguſtias/ niſi imperfecti. Sed ⁊ ſiquis eccleſiam nolēs grauare in ſacerdotio aliquo cōſtitutus/ aut miniſterio/ nō totū quod habet cōferat/ ſꝫ operet̉ cuꝫ honeſtate quantū officio ſatis ē/ non tn̄ mihi vt im perfectus videt̉. Et puto ꝙ hic anguſtiam/ non ani mi/ ſꝫ rei familiaris dixerit. De perſonis aūt puto di ctum/ vt veſtra abundātia ſit ad illorū inopiā. ⁊ illo rū abundātia ad veſtrā inopiā. Ideſt vt populi abū dantia/ ſit bone operatōis/ ad illorū ſubleuandā alen di inopiā. ⁊ illorū abundantiā ſpiritalis/ adiuuet in plebe incpiā meriti ſpiritalis ⁊ conferat ei gratiam. Vn̄ exēplum optimū poſuit. Qui multū/ nō abunda uit. ⁊ qui modicū/ nō minuit. Bene hortatur ad offi cium miſericordie omnes homines iſtud exēpluꝫ. qm̄ qui plurimū auri poſſidet/ non abundat. quia nihil eſt quicquid in hoc ſeculo eſt. Et qui exiguū hacetnō minuit. quia/ nihil ē quod amittit. Res ſine diſpe dio ē/ q̄ tota diſpendiū ē. Eſt etiā ſic intellectꝰ bonꝰ Qui plurimū habet/ ⁊ ſi nō donat/ nō abūdat. Guia quantūuis acquirat/ ecet ſemper qui plus cōcupiſcit Et qui exiguū habet nō minuit. quia nō multum eſt/ quod pauperem paſcit. Similiter ergo ⁊ ille paupervnt V II 58 vipereviij ſpi panū ſi e mens l. iſuſti ijpi d muuliqͣ ſi n vti non minꝰ plod parū vli Conſite Hōnull ſiihi ncti quut yniſit ib E qui confert ſpiritalia pro pecuniariis/ ⁊ ſi plurimū hr̄t grē/ nō abūdat. Hō eī onerat grā. ſꝫ alleuat mētē Sꝫ etiā ſic p̄t intelligi. Hō abundas o hō. Quantū ē enim quod accepiſti/ ⁊ ſi cibi multum ē? Ioannes quo nemo maior eſt inter natos mulierū: inferior tn̄ erat eo/ qui minor ē in regno celoꝝ. Poteſt ⁊ ſic. Dō abū oat dei gracia corporaliter/ quia ſpiricalis eſt. Quis eius poteſt/ aut magnitudinē/ aut latitudinē compre hēdere/ quā nō videt? Fides ſi fuerit ſicut granū ſin a pis/ montes trā ferre poteſt. ⁊ nō tibi dicatur vltra granū ſinapis. Si abundet in te grā/ nō ē ferendum/ ne mens tua tanto munere incipiat excolli. quia mul ti ſunt/ qui ab altitdine cordis ſui grauius corrue runt/ qͣꝫ ſi nullā habuiſſet dn̄i gratiā. Et qui parū ha bet/ non minuit. quia nō ē corporeū vt diuidat̉. Et quod parū videt̉ habenti/ plurimū eſt/ cui nihil deeſt Conſideranda etiā in largiendo etas. atqꝫ debilitas. Dōnunqͣꝫ etiam verecūoīa. que ingenuos prodit. vt ſenibus plus largiaris/ qui ſibi labore iaꝫ nō queūt victū querere. Similiter ⁊ orbilitas corporis. ⁊ hec iuuanda ꝑromptius. Tum ſi quis ex diuitiis cecidit in egeſtatē. ⁊ maxime ſi nō vitio ſuo/ ſed aut latroci niis/ aut ꝓſcriptione/ aut calumniis/ que habebat/ amiſit. Sed forte dicat aliquis. Cecus vno loco ſe det/ ⁊ preteritur. ⁊ iuuenis validus frequenter acci pit. Et verum eſt/ quia obripit propter importuni tatem. Hon eſt illud iudicii. ſed tedii. Haꝫ ⁊ domin ait in euangelio/ de eo qui iam clauſerat oſtium ſuū. Si quis oſtium eius procacius pulſet/ quia ſurget. ⁊ dat illi/ propter importunitatem. Capītulum ſextum Tres habens partes. bH Vlchrum quoqꝫ eſt propēſiorem eius haberi ra Ationē/ qui tibi aut beneficiū aliquod/ aut muncontulit/ ſi ip̄e in neceſſitatē incidit. Quid enim tā cō tra officiū/ qͣꝫ non reddere quod acceperis? Hec mēſu ra pari/ ſed vberiore reddēdum arbitror/ ⁊ pēſandū vſum beneficii. vt tanto ſubuenias/ quāto eius erum nā repellas. Etenim ſuperiorē non eſſe in referēdo/ qͣꝫ in conferēdo beneficio/ hoc eſt minorem eſſe. Am̄ qui prior cōtulit/ tēpore ſuperior eſt. humanitate prior Vn̄ imitanda nobis ē in hoc quoqꝫ natura rerū. que ſuſceptū ſemen multiplicatiore ſolet numero reddere. qͣꝫ acceperit. Ideo tibi ſcriptum eſt. Sicut agricultū ra eſt homo inſipiēs. ⁊ tanqͣꝫ vinea homo egens ſen ſu. Si reliqueris eum/ deſolabitur/ ſicut agricultura. Ergo etiā ſapiēs/ vt tanqͣꝫ fenerata ſibi maiore men ſura ſemina ſuſcepta/ reſtituat. Terra ergo/ aut ſpon cancos fructus germinat/ aut creditos vberiore cumu lo refundit ac reddit. Vtrunqꝫ debes. quodā heredi tario vſu parētis. ne relinquaris/ ſicut infecundus ager. Eſto tn̄ vt aliquis excuſare poſſit/ ꝙ nō dederit qūo excuſare poteſt/ ꝙ non reddicerit. Non dare cui qͣꝫ vix licet. nō reddere vero non licet. Ideo pulchre Galomon ait. Si ſederis cenare ad menſam potentis ſapienter intelligere ea que apponunt̉ tibi; ⁊ mitte manū tuā/ ſciēs ꝙ te oportꝫ talia p̄parare. Si āt iſa tiabilis es/ noli ꝯcupiſcere eſcas eiꝰ. Hec enī obtinet vitā falſā. Quas nos imitare cupiētes ſentētias ſcri pſimꝰ/ ꝯferre grām bonū ē At qͥ referre neſcit duriſſi mꝰ. Humanitatis exēplū ip̄a terra ſuggerit. Spota neos fructꝰ miniſtrat/ quos nō ſeueris. multiplicatū quoqꝫ reodit/ quod acceperit. Hegare tibi pecunia nū meratā nō licet. qūo licet acceptā nō referre gratia. In prouerbis quoqꝫ habes/ ꝙ ita plurimum redibi tio iſta gratie/ apud dn̄m conſueuit valere/ vt etiam in die ruine inueniat gratiā/ qn̄ poſſunt p̄pōderare peccata. Et quid alius vtar exēplis/ cum dn̄s ip̄e re munerationē vberiorē/ ſanctorū meritis in euāgelio polliceat̉/ atqꝫ hortet̉ vt operemur bonū opus/ dicēs dimittite/ ⁊ dimittemini/ date ⁊ dabit̉ vobis/ menſu rā bonā/ ⁊ confertā/ ⁊ ſuprreffluentē dabūt in ſinū ve ſtrū? Itaqꝫ/ ⁊ illud cōnuiuiū Salomonis/ nō de cibis ſed de operibus eſt bonis. Quo enim melius epulant̉ animi/ qͣꝫ bonis factis: aut quid aliud/ tā facile p̄t iu ſtorū explere mētes/ qͣꝫ boni operis cōſcientia? Quis aūt iocundior cibus qͣꝫ facere voluntatē dei? Quē ci bum/ ſibi ſolum dominus abundare memorabat. ſicut ſcriptū eſt in euāgelio. Meus cibus eſt/ vt faciā voluntatē patris mei/ qui in celo eſt. Hoc cibo delec te nur. de quo ait ꝓpheta/ delectare in dn̄o. Hoc cibo delectant̉/ qui ſuperiores delectationes mirabili inge nio comp̄hendunt. qui pn̄t ſcire/ qualis ſit mūda illa ⁊ intelligibilis mētis delectatio. Edamꝰ ergo panes ſapientie. ⁊ ſaturemur in verbo dei. quia nō in ſolo pane/ ſꝫ in omni verbo dei vita eſt hominis facti ad imaginē dei. De poculo vero ſatis expreſſe dicit ſan ctus Iob. Sicut terra expectans pluuiā/ ſic ⁊ iſti ſer mones meos. Pulchruꝫ eſt ergo/ vt diuinarū ſcriptu rarū humeſcamus alloquio. ⁊ quaſi ros/ ſic in nos v̓ ba dei/ deſcendant. Cum igitur ſederis ad illaꝫ mēſam potentis/ intellige quis ille ſit potens. ⁊ in paradiſo delectationis poſitus/ atqꝫ in conuiuio ſapientie lo catus/ conſidera que apponūt tibi. Scriptura diuina conuiuiū ſapientie eſt. Singuli libri/ ſingula ſunt fer cula. Intellige prius que habeant̉ in ferculis dapes. d F S ⁊ tunc mitte manū: vt ea que legis/ vel acciperis a do mino deo tuo/ operibus exequaris. ⁊ collatā in te gra tiā/ officiis rep̄ſentes. vt Petrus ⁊ Paulus. qui euā geliſando vicem quandā largitori muneris reddide rūt. vt poſſint ſinguli dicere. Gratia aūt dei ſum id quod ſum. ⁊ gratia eius in me egena nō fuit. ſed abū dantius illis oībus laboraui. Alius ergo fructū acce pti beneficii/ vt aurū auro/ argentū argento repēdit. Alius laborē. Alius haud ſcio an etiā locupletius ſo lum reſticuit affectum. Quid enim ſi reddendi nulla facultas ſuppetit; In beneficio referēdo/ plus animꝰ qͣꝫ cenſus operat̉. ma giſqꝫ p̄ponderat beniuolētia/ qͣꝫ poſſibilitas referēdi muneris. Grā enim. in eo ipſo quod habet/ refertur. Magna igit̉ beniuolentia. que etiā ſi nihil confe rat/ plus exibet. Et cū ī patrimonio nihil habeat/ lar git̉ pluribus. Idqꝫ facit ſine vllo ſui diſpendio. ⁊ lu cro oīm. Et ideo preſtat beniuolentia ſupra ip̄am li beralitatē. Ditior hec moribus/ qͣꝫ illa muneribꝰ. Plu res enim ſunt/ qui indigēt beneficio/ qͣꝫ qui abundāt. Eſt aūt beniuolentia/ ⁊ cōiuncta liberalitati. a qua ip̄a liberalitas ꝓficiſcit̉. cū largiendi affectū/ ſequi tur largiēdi vſus. ⁊ ſeparata atqꝫ diſcreta. Vbi eniꝫ deeſt liberalitas beniuolentia manet cōmunis quēdā parēs. oīmqꝫ amicitiā cōnectit ⁊ copulat. In cōſiliis fidelis. in ꝓſperis leta. in triſtibus meſta. vt vnuſqͥſ qꝫ beniuolentis ſe magis/ qͣꝫ ſapientis credat conſilio vt Dauid cum eſſet prudentior/ Ionathe tn̄ iunioris conſiliis acquieſcebat. Tolle ex vſu hominum beniuo lentiam. tanqͣꝫ ſolem e mundo tuleris/ ita erit. quia ſi ne ea vſus hominum eſſe non poteſt. vt peregrinanti monſtrare viam. reuocare errantem. deferre hoſpitiū umtu io luminūe ibꝰ i ſand ti hnbo el mnmnonet. ijliberat ui aliaris herti Vtuelali Pon igitur mediocrīs virtus. de qua ſibi plaudebat Iob dicens. Foris non habitabat hoſpes. ianua mea omni venienti patebat. Aquā de aqua ꝓfluenti dare lumen de lumine accendere. Beniuolentia itaqꝫ in his eſt omnibus/ tanqͣꝫ fons aque reficiens ſitientē. tāqͣꝫ lumen quod etiā in alijs luceat. nec illis deſit qui de ſuo lumīe alijs lumē accenderint. Eſt etiā illa beniuo lentie liberalitas/ vt ſi quod habes debitores/ cirogra phū ſcindens reſtituas/ nihil a debitore conſecutꝰ de biti. Quod exēplo ſui/ facere nos debere/ Iob ſanctus ammonet. Hā qui habet/ nō mutuat̉. qui non habet/ nō liberat cyrographū. Quid igit̉ etiā ſi ip̄e non exi gas/ auaris heredibꝰ ſeruas/ quod potes cū beniuolē tie t̓ue laude/ ſine damno pecunie rep̄ſentare? Atqꝫ vt plenius diſcutiamus/ beniuolentia a domeſticis pri mū ꝓfecta perſonis/ ideſt a filiis parentibꝰ/ fratribꝰ per ꝯiunctionū gradꝰ ī ciuitatū peruenit ambitū. ⁊ de paradiſo egreſſa/ mundū repleuit. Deniqꝫ cum in viro ⁊ femina/ beniuolentē deus poſuiſſet affectū/ di xit. Erunt ambo in vna carne. ⁊ in vno ſpiritu. Vn̄ Eua ſe ſerpenti credidit. qm̄ que beniuolentiā accepe rat/ maliuolentiā eſſe non oꝑinabat̉. Auget̉ beniuolē tia cetu eccleſie. fidei cōſortio. initi andi ſocietate per cipiende gratie. neceſſitudine. miſteriorum communio ne. Hec enim/ etiam appellationes neceſſitudinum/ re uerentiam filiorum/ autoritatem ⁊ pietatem patrum germanitatem fratrum/ ſibi vendicant. Multum igi tur ad cumulandam ſpectat beniuolentiam/ neceſſitu do gratie. Adiuuāt etiam non parum/ ſtudia virtu tum. Siquidem beniuolentia etiam/ morum facit ſimi litudinē. Deniqꝫ Ionathas filiꝰ regis/ imitabat̉ ſan cti Dauid manſuetudinē. propter quod diligebat eū. Vnde ⁊ illud/ cū ſancto ſanctus eris/ non ſolū adcō uerſationē/ ſed etiā ad beniuolentiā deriuandū videt̉ Hā vtiqꝫ ⁊ filii Hoe ſimul habitabāt. ⁊ nō erat ī his morū cōcordia. Habitabāt etiā ī domo patris Eſau ⁊ Iacob. ſed diſcrepabāt. Nō enim erat beniuolētia inter eos/ que ſibi preferret alterū. ſꝫ magis contētio que p̄riperet benedictionē. Dā cum alter predurus/ alter māſuetus eſſet/ inter diſpares mores/ ⁊ ſtudia compugnātia/ beuiuolētia eſſe nō poterat. Aode/ quia ſanctus Iacob/ paterne degenerē domus/ virtuti ꝑfer re nō poterat. Hihil aūt tā cōſociabile/ qͣꝫ cū equita te iuſtitia. que velut compar ⁊ ſocia beniuolentie/ fa cit/ vt eos quos pares nobis credimus/ diligamus. Habet aūt beniuolentia fortitudinē. Hā cuꝫ amicitia ex beniuolentie fonte procedat/ nec dubitat pro ami co/ grauia vite ſuſtinere pericula. Et ſi mala(iquit̉ mihi euenerīt per illū/ ſuſtineo. Beniuolētia etiā gladi um iracūdie/ extorquere cōſueuit. Beniuolētia facit/ vt amici vulnera vtiliora/ qͣꝫ voluntaria inimici ſint oſcula. Beniuolētia facit/ vt vnus fiat ex pluribus. Rm̄ ſi plures amici ſint/ vnus fiunt/ in quibꝰ ſpūs vnus/ ⁊ vna ſentētia ē. Simul aduertimus etiā cor reptōnes in amicittis/ gratas eſſe. que aculeos habēt dolores nō habēt. Cōpungimur enim cenſoriis ſermo nibus. ſed beniuolētie delectamur ſedulitate. Ad ſum mā nō in ōnibus eadē ſemper officia debent̉. nec per ſonarū ſemper; ſed plerunqꝫ cauſaꝝ/ ⁊ tēporum p̄la tōes ſunt. vt vicinū quis īterdū magis/ qͣꝫ fratrē ad iuuerit. Qm̄ ⁊ Salomō dicit. Meliꝰ ē vicinꝰ ī ꝓxīo qͣꝫ frater lōge habitās. Et ideo plerūqꝫ amici ſe beni uolētie qͥſqꝫ ꝯmittit/ qͣꝫ fratris neceſſitudini. Tm̄ va let beniuolētia/ vt plerūqꝫ pignora vincat nature. jlis noi vi iuſi ſeb̓ utſi hlia ipſi opriln ſnuſi Capitulum ſeptimum Quattuor habens partes. Atis copioſe iuſtitie loco/ honeſti naturā ⁊ vim tractauimus. Hunc de Fortitudine tractemus. que velut excelſior ceteris/ diuiditur in res bellicas/ ⁊domeſticas. Sed bellicarum rerū ſtudium/ a noſtro officio iam alienū videtur. quia animi magis/ qͣꝫ cor poris officio. intendimus. Hec ad arma iam ſpectat vſus noſter. ſed ad pacis negocia. Maiores autē nō ſtri/ vt Ieſus naue/ Hyeroboal/ Samſon Dauīd/ ſum mam rebus quoqꝫ bellicis retulere gratiam. Eſt itaqꝫ Fortitudo velut excelſior ceteris. ſed nū qͣꝫ incomitata virtus. Hon enim ſeipſam cōmittit ſi bi. Alioquin/ fortitudo ſine iuſtitia/ iniquitatis mate ria eſt. Quo enim validior eſt eo ꝑromptior vt infe riorē opprimat. cū in ip̄is rebus bellicis iuſta bella an iniuſta ſint/ ſpectandū putet̉. Hunqͣꝫ Dauid/ niſi laceſſitus bellū intulit. Itaqꝫ prudentiā/ fortitudinis comitē habuit in prelio. Hā ⁊ aduerſus Goliā imma nē mole corporis virū/ ſingulari certamine dimicatu rus/ arma quibꝰ oneraret̉/ reſpuit. Virtus eniꝫ ſuis lacertis magis/ qͣꝫ alienis integumentis nititur. Dein de eminus quo grauius feriret/ ictu lapidis hoſtem interemit. poſtea nunqͣꝫ/ niſi conſulto domino bellum adorſus. Ideo in omnibus victor preliis/ vſ qꝫ ad ſummam ſenectam manu ꝑromptus/ bello ad uerſus Tytanas ſuſcepto/ ferocibus bellator miſce batur agminibus. glorie cupidus. incurioſus ſalutis Sed non hec ſola preclara fortitudo eſt/ ſed etiam illorum glorioſam fortitudinem accepimus/ qui per fidem magnitudine animi/ obſtruxerunt leonum ora/ extinxerunt virtutem ignis/ effugerunt aciem gladii/ cōnualuerunt de infirmitate fortes. 46 qui non comitatu ⁊ legionibus ſuccincti/ cōmunē cū multis victoriā/ ſed nuda virtute animi ſingularē de perfidis retulerūt triumphū. Ꝙ īſuperabilis Danieſ qui circa latera ſua rugientes nō expauit leones. Fre mebāt beſtie. ⁊ ille epulabat̉. Hō igitur in viribꝰ cor poris ⁊ lacertis tantummodo/ fortitudinis gloria ēſed magis in virtute animi. Heqꝫ in inferenda/ ſed depellenda iniuria lex virtu tis eſt. Qui enim non repellit a ſocio iniuriā ſi p̄t/ tā eſt in vitio qͣꝫ ille qui facit. Vn̄ ſanctus Moyſes/ hīc prius orſus eſt/ temptamēta bellice fortitudinis. Hā cū vidiſſet hebreū ab egyptio iniuriā accipientē/ de fendit/ ita vt egyptiū ſterneret. atqꝫ in arena abſcō deret. Salomō quoqꝫ ait. Erip̄e eū qui ducit̉ ad mor tem. Vn̄ igicur/ vel Tullius/ vel etiā Panetius/ aut ip̄e Ariſtoteles tranſtulerūt/ apertū eſt ſatis. quanqͣꝫ etiā iis duobus antiquior dixerit Iob. Saluū feci pauperē de manu potētis; ⁊ pupillū/ cui adiutor nō erat/ adiuui. Benedictio perituri in me veniebat. Hō ne hic fortiſſimus/ qui tam fortiter perculit impetus diaboli/ ⁊ vicit euꝫ virtute mentis ſue. Heqꝫ vero de eius dubitandū fortitudine/ cui dicit dn̄s. Accinge ſi cut vir lumbos tuos. ſuſciꝑe altitudinē ⁊ virtutem. Omne aūt īiurioſum humiliato. Apoſtolꝰ quoqꝫ ait Habetis fortiſſimā cōſolationē. Eſt ergo fortis/ qui ſe in dolore aliquo ꝯſolat̉. Et reuera iure ea fortitu do vocat̉/ qn̄ vnuſquiſqꝫ ſeip̄ꝫ vīcit/ irā cōtinet. nul lis illecebris emollit̉/ atqꝫ inflectit̉. nō aduerſis per turbat̉. nō extollit̉ ſecūdis. ⁊ quaſi vēto quodā/ va ri arū rerū circūfert̉ mutatōe. Quid aūt excelſiꝰ ⁊ mag nificentius/ qͣꝫ exercere mentē/ afficere carnē in ſerul tutē redigere/ vt obediat imperio/ cōſiliis obtēperetIiptin ſulio vtiꝰ ulupilidib uitone r Iuuij vtitu n̄ Ilip noliptū ultj in ificuli puleqjuli ioniūi aſli uia ſipin iit hic pera Iuſiſenitint certat iperat̉ paniu vt in adeundis laboribus/ impigere exequatur pro poſitum animi/ ac voluntatem. Capitulum octauum Quinqꝫ habens partes. Ec igitur prima vis fortitudinis(quoniā in duobus generibus fortitudo ſpectat̉ animi Primo vt externa corporis pro minimis habeat. ⁊ qͣſi ſuperflua/ deſpiciēda magis qͣꝫ expetenda ducat. Secundo. vt ea que ſumma ſunt/ oēſqꝫ res in quibus honeſtas ⁊ illud decorū p̄ponendū cernit̉/ p̄clara ani mi intētione vſqꝫ ad effectū perſequat̉. Quid enī tā p̄clarum/ qͣꝫ vt ita animū informes tuū/ vt neqꝫ diui tias/ neqꝫ voluptates/ neqꝫ honores in maximis cō ſtituas/ neqꝫ in his ſtudiū omne cōteras? Quod cum ita affectus animo fueris/ neceſſe ē/ vt illud honeſtuꝫ ac decorū p̄ponendū. putes illiqꝫ mentē intēdas tuā. vt quicquid acciderit/ quo frangi animi ſolēt/ aut pa trimonii amiſſio/ aut honoris imminutio; aut obtrec tatio infideliū/ qͣſi ſuperior nō ſentias. Deinde/ vt te ſalutis ip̄ius pericula pro iuſtitia ſuſcepta/ nō moue ant. Hec vera fortitudo ē. quā habet chriſti athleta. qui niſi legirime certauerit/ nō coronat̉. An mediocre videt̉ tibi preceptū fortitudinis? Tribulatio patien tiā operat̉. patiētia probationē. probatio aūt ſpem. Vide quot certamīa. ⁊ vna corona. Qd̓ p̄ceptū non dat/ niſi q̄ ē ꝯfortatꝰ ī Chriſto Ieſu. cuiꝰ caro requiē nō habebat. afflictio vndiqꝫ. foris pugne. intꝰ timo res. Et qͣꝫuis ī periculis/ ī laboribꝰ plurimis ī carceri bꝰ/ ī mortibꝰ poſitꝰ/ aīo tn̄ nō frangebat̉. ſꝫ p̄liaba tur. adeo/ vt potētior ſuis fieret infirmitatibus. Itaqꝫ conſidera quēadmodum eos qui ad officia eccleſie accedunt/ deſpicientiā rerū humanarū habere deceat. Si ergo mortui eſtis cuꝫ Chriſto/ ab elemētis 768 huius mundi/ quid adhuc velut viuētes de hoc mun do decernitis: He tetigeritis. ne actamīaueritis. ne gu ſtaueritis. que ſunt omnia ad corruptelam ip̄o vſu. Et infra. Si ergo cōſurrexiſtis cum Chriſto/ quę ſur ſum ſunt querite. Et iterū. Mortificate erga mēbra veſtra que ſunt ſuper terram. Et hec quidem adhuc omnibus fidelibus. Tibi aūt fili/ cōtemptū diuiciarū/ ꝓfanarū quo qꝫ ⁊ aniliū fabularū ſuadet declinationē. nihil permit tens/ niſi quod te exerceat ad pietatē. Quia corpora lis exercitatio/ nulli rei vſui ē. pietas aūt ad omnia vtilis. Exerceat ergo te pietas ad iuſtitiā/ continētiā manſuetudinē. vt fugias iuuenilia opera/ cōfirmatꝰ ⁊ radicatus in gratia/ Bonū fidei ſubeas certamen. Non te implices negociis ſecularibus. qm̄ deo mili tas. Etenim ſi hi qui imperatori militāt/ a ſuſceptio nibus litiū/ actu negociorū forēſiuꝫ/ vendicatōe mecium/ ꝓhibentur bumanis legibꝰ/ quantomi agis qui fidei exercet militiā/ ab omni vſu negociationis abſti nere debet. agilluli ſui contētus fructibus/ ſi habet. ſi nō habet/ ſtipēdiorum ſuoꝝ fructu. Siquidē bonus teſtis ē/ qui dicit iuuenis fui/ ⁊ ſenui. ⁊ nō vidi iuſtū derelictū. nec ſemē eiꝰ querēs panē. Ea ē eniꝫ trāquil litas animi ⁊ tēperantia/ que neqꝫ ſtudio querēdi af ficit̉/ neqꝫ egeſtatis metu tangit̉. Ea ē etiā q̄ dicitur vacuitas animi ab anguoribꝰ/ vt neqꝫ in doloribus molliores ſimus/ neqꝫ in proſperis elatiores. Quod ſi hi qui ad capeſſandam Remp. adhortan tur aliquos/ hec precepta dant/ quantomagis nos qui ad officium eccleſie vocamur/ talia debemus age re/ que placeant deo. vt ⁊ virtus Chriſti pretendat in nobis/ ⁊ ita ſimus noſtro probati imperatori/ bib uſi Idi Illt TIlt rulli utm vibe ulmſiui muli vt mēbra noſtra arma iuſtitie ſint. Arma non carna lia/ in quibus peccatum regnec/ ſed arma fortia deoquibus peccatū deſtruat̉/ moriat̉ caro noſtra. vt in ea omnis culpa moriat̉. ⁊ qͣſi ex mortuis viuentes nouis reſurgamꝰ operibꝰ ac moribus. Hec ſunt ple na honeſti ⁊ decori officii/ ſtipendia fortitudinis. Capiculum nonum Tres habens partes. Ed quia in omnibus que agimus/ non ſolū qͥd honeſtum/ ſed etiam quid poſſibile ſit querimꝰ/ ne forte aggrediamur aliquid quod non poſſimꝰ ex equi(vnde nos tempore perſecutionis de ciuitate in ciuitatē cedere/ immo vt verbo ſuo vtar fugere vult dominus. ne temere aliquis dum martyrii deſiderat gloriam/ offerat ſe periculis/ que fortaſſe caro infir mior aut remiſſior animus ferre ac tolerare nō que at. nec rurſus ꝓpter ignauiā cedere quis/ ac deſerere fidem debet/ metu periculi) qua gratia p̄parandus ē animus. exercenda mens. ſtabilienda ad conſtantiā. vt nullis perturbari animꝰ poſſit terroribus. nullis frangi moleſtiis. nullis ſuppliciis cedere. Que diffici le quidem ſuſtinentur. Sed quia omnia ſupplicia/ gra uiorū ſuppliciorū vincunt̉ formidine/ ideo ſi conſi lio firmes animum tuum/ nec ratione diſcedendum putes/ ⁊ proponas diuini iudicii mētum/ perpetui ſupplicii tormēta/ potes āimi ſubire tolerantiā. Hoc igitur diligētie eſt/ vt quis ita ſe comparet. Illud in genii/ ſiquis poteſt vigore mentis preuidere que fu tura ſunt. ⁊ tanqͣꝫ ante oculos locare quid poſſit acci dere. ⁊ quid agere debeat ſi ita acciderit/ diffinire. in terdū duo ⁊ tria ſimul voluere. āimoqꝫ cōiiciat/ aut ſingula/ aut cōiuncta accidere poſſe. ⁊ aut ſingulis/ aut ꝯiūctis diſponere actꝰ/ quos ītelligat ꝓfuturos 467 Fortis ergo eſt viri/ non diſſimulare/ cū aliquidim mineat. ſe p̄tendere ⁊ tanqͣꝫ explorare de ſpecula qua oam mētis. ⁊ obuiare cogitatione prouida rebus fu turis ne forte dicat poſtea/ ideo iſta incidi/ quia nō arbitrabar poſſe euenire. Deniqꝫ niſi explorent̉ ad uerſa/ cito occupant. vt in bello/ īprouiſus hoſtis vix ſuſtinet̉. ⁊ ſi imperatos inueniat/ facile opprimit. ita animum/ mala inexplorata plus frangunt. In his igitur duobus/ illa eſt animi excellētia. Vt primum animus tuus bonis exercitatus cogitationi bus/ mundo corde/ quod verū ⁊ honeſtuꝫ eſt videat. Beati enim mundo corde. quia ip̄i etiā deū videbūt. atqꝫ id quod honeſtum ē/ ſolum bonum iudicet. Dein de nullis percurbet̉ occupationibꝰ. nullis cupiditati bus fluctuet. Heqꝫ vero id facile quiſqͣꝫ facit. Quid enim tam difficile qͣꝫ deſpicere/ tanqͣꝫ ex arce aliqua ſapiētie opes/ aliaqꝫ omnia/ que pleriſqꝫ vident̉ ma gna ⁊ precelſa? Deinde vt iudiciū tuū ſtabili ratione cōfirmes: ⁊ q̄ iudicaueris leuia/ tanqͣꝫ nihil ꝓfutura ꝯtēnas. Deinde vt ſi qͥd acciderit aduerſi/ idqꝫ graue ⁊ acerbū putetur/ ita feras/ vt nihil p̄ter naturā acci diſſe putes/ cum legeris/ nudus ſuꝫ natus nudus exi bo/ que dominus dedit/ dn̄s abſtulit. ⁊ vtiqꝫ ⁊ ſuos amiſerat. ⁊ facultates. ſerueſqꝫ in omnibus. perſonā ſapientis ⁊ iuſti/ ſicut ille ſeruauit qui ait/ ſicut domi no placuit/ ita factum eſt/ ſit nomen domini benedic rum. ⁊ infra. ſicut vna inſipientium mulieruꝫ locuta es/ ſi bona ſuſcepimus de manu dn̄i/ que mala ſunt non ſuſtinebimus? Hon eſt igitur mediocris/ nec diſcreta a ceteris animi fortitudo/ que bellum cum virtutibus gerat. ſed que ſola defendat ornamenta virtutuꝫ omnium. ⁊ iudicia cuſtodiat. ⁊ que inexpiabili prelio/ aduer ſus omnia vitia decernat. inuīcta ad labores fortis ad pericula. rigidior aduerſus voluptates. dura ad uerſus illecebras/ quibꝰ aurē deferre neſciat/ nec(vt dicit̉) aue dicat. pecuniā negligat. auaritiā fugi attanqͣꝫ labem quandā/ que virtutem effeminet. Hihil enim tam cōtrariū fortitudini qͣꝫ lucro vinci. Freq̄n ter pulſis hoſtibꝰ/ inclinata in fuga aduerſariorum acie/ dū exuuiis ceſoꝝ capit̉ p̄liator/ īter ip̄os quos ſtrauit miſerādus occubuit. ⁊ triūphis ſuis deiecte le giones dū ſpoliis occupant̉/ hoſtem ī ſe reuocauerūt qui fugerat. Fortitudo igit̉/ tā immanē peſtem repel lat ⁊ ꝓterat nec temꝑtet̉ cupiditatibus. nec frangā tur metu. quīa virtus ſibi cōſtat/ vt fortiter ōīa per ſequat̉ vitia/ tanqͣꝫ virtutis venena Iracundiā ve lut quibuſdā ꝓpulſet armis/ que tollat cōſiliū/ ⁊ tā qͣꝫ egritudinē vitet. Glorie quoqꝫ caueat appetentiā. que frequenter nocuit/ immoderatius expetita. ſemper aūt vſurpata. Quid horū/ ſancto Iob vel in virtute defuit/ vel in vitio obrepſit? Rūo laborē egritudinis frigoris/ famis/ pertulit. Rūo deſpexit ſalutis pericu lum? Hunquid rapinis/ diuitie coaceruate/ de quibꝰ tāta inopibus affluebāt. Hūquid auaritia/ cēſus/ aut voluptatis ſtudia/ cupiditateſqꝫ excitauit? Pūquid triū regū iniurioſa cōtentio/ vel ſeruorū contumelia in irā excuſſit? Hūquid gloria/ ſicut leueꝫ extulit/ qui imꝑrecabat̉ grauia ſibi/ ſi vnqͣꝫ vel nō voluntariā celauerit culpā/ vel reueritꝰ eſſet multitudinē plebis/ quo minus ānunciaret eā in cōſpectu oīm. Heqꝫ eniꝫ cōſentanee ſunt vitiis v̓tutes. ſed ſibi cōſtant. Quis igit̉ tam fortis/ qͣꝫ ſanctus Iohꝰ Cui Secūdus adiu dicari poteſt/ qui parem vix repperitur. 6 Capitulum decimum Tres habens partes. Ed fortaſſe aliquos bellica defixos gloria tenet vt putent ſolam eſſe prelialem fortitudinem. ⁊ i deo me ad hec deflexiſſe/ quia illa noſtris deforꝫ. A fortis Ieſus naue/ vt v̓no prelio quinqꝫ reges cap tos ſterneret cum populis ſuis; Deinde cum aduerſꝰ Gabaonitas ſurgeret preliū/ ⁊ vereretur/ ne nox impe diret victoriam/ magnitudine mētis ⁊ fidei clamauit Stet ſol. Et ſtecit/ donec victoria conſummaret̉. Ge deon intrecentis viris/ de ingenti populo/ ⁊ acerbo hoſte reuexit triūphum. Ionathas adoleſcens/ virtu tē fecit in magno p̄lio. Quid de Machabeis loquarSed prius de populo dicā patrū. qui cū eſſent parati ad repugnandū pro templo dei ⁊ pro legitimis ſuis dolo hoſtium die laceſſiti ſabbati/ maluerunt vulne ribus offerre nuda corpora/ qͣꝫ repugnare. ne viola rent ſabbatū. Itaqꝫ omnes leti ſe morti obtulerunt. Sed achabei cōſiderantes/ ꝙ hoc exēplo gens om nis poſſet perire/ ſabbato etiā ip̄i cuꝫ in bellum ꝓuo carent̉/ vlti ſunt innocentiū necem fratrū ſuoꝝ. vnde poſtea ſtimulatus Rex Anthiochus/ cū bellū accēderꝫ per duces ſuos/ Li ſyā/ nichanorē Gorgiam/ ita cum Prientalibus ſuis/ ⁊ Aſſyriis artritus eſt cōpus/ vt quadraginta ⁊ octo milia in medio campi/ a tribus milibus ꝓſternerent̉. Virtutem ducis Iude Macha bei/ de vno eius milite cōſiderate. Hāqꝫ Eleaſarus/ cū ſupereminentem ceteris elefantem lorica veſtitum re gia aduerteret/ arbitratus ꝙ in eo rex eſſet/ curſu concitus in medium legionis ſe proripuit. ⁊ abiecto clipeo vtraqꝫ manu interficiebat beſtiā. atqꝫ intrauit ſub eā. ⁊ ſubiecto gladio/ interemit eaꝫ. Itaqꝫ cadens beſti a/ oppreſſit Eleaſarum. atqꝫ ita mortuus eſt. ded hee Quanta igit̉ virtus animi/ primo vt mortē nō time ret/ deinde vt circūfuſus legionibus inimicorū/ incō fertos raperet hoſtes/ mediuꝫ penetrarec agmen/ ⁊ cō tempta morte ferocior/ abiecto clipeo vtraqꝫ manu vulnerate molem beſtie ſubiret/ ac ſuſtineret/ poſt in tra ip̄am ſuccederet/ quo pleniore ferret ictu/ cuiꝰ ru in a/ incluſus magis qͣꝫ oppreſſus/ ſuo eſt ſepultus tri ūpho. Hec fefellit opinio virum. qͣꝫuis regius fefelle rit habitus. Tāto enim virtutis ſpectaculo defixi ho ſtes/ inermē occupatum incurſare nō auſi/ pꝰ caſum ruentis beſtie/ ſi trepidauerunt/ vt impares ſe omnes vnius virtuti arbitrarent̉. Deniqꝫ Rex Anthiochus Liſye filius/ qui centum viginti hoīm milibus arma tus venerat/ ⁊ cum triginta duobus elefantis/ ita vt ab ortu ſolis per ſingulas beſtias velut montes qui dā/ armorū coruſco tanqͣꝫ lampadibus ardentibus re fulgerenc/ vnius territus fortitudine pacē rogauit. Itaqꝫ Eleaſearꝰ heredem virtutis ſue pacem reliquit Sed hec triumphatorum ſint. Verum quia fortitudo nō ſolū ſecūdis rebus/ ſed etiā aduerſis ꝓbat̉/ ſpectemus Iude machabei exitū Is enim poſt victū Hichanorē regis Demetrii. ducē ſecurior/ aduerſus vīginti milia exercitus regis/ cum nongētis viris bellū adorſus/ volentibꝰ his cedere/ ne multitudine opprimerent̉/ glorioſam magis mor tem qͣꝫ turpē fugā ſuaſit. ne crimen(inquit) noſtre re linquamus glorie. Itaqꝫ cōmiſſo prelio/ cū a primo ortū die ī veſperā dimicaret̉/ dexteꝝ cornu quovali diſſimā manū aduertit/ hoſtiū aggreſſꝰ facile auertit Sꝫ dū fugiētis ſeqͥt̉ a tergo/ vulneri locū p̄buit. Ita glōſiorē triūphis locū mortis īuēit. Quid ionathā frēꝫ eiꝰ attexā/ qͥ cū parua mānu aduerſꝰ exercitꝰ regios 2 4x 4 pugnans/ deſertꝰ a ſuis/ ⁊ cū duobꝰ tm̄ relictus/ reꝑa rauit bellū/ auertit hoſtē/ fugitātes ſuos ad ſocietateꝫ reuocauit triūphi/ habēs fortitudinē bellicā/ in quo nō mediocris honeſti ac decori forma ē/ ꝙ mortē ſer uituti p̄ferat ac turpitudīni? Quid aūt de martirū di cā paſſionibꝰ? Et bene lōgius vagem/ num minorem de ſuperbo rege antiocho machabei pueri reuexerūt tri ūphum/ qͣꝫ parentes ꝓprii? Siquidē illi armati iſti ſi ne armis vicerūt. Stetit inuicta ſeptē puerorū chors regiis cincta legionibus. Defecerūt ſupplicia/ ceſſerūt terro res. nō defecerūt martires. Alius coriū capitis exutus/ ſpeciē mutauerat/ virtutē auxerat Alius lin guā iuſſus amputandā ꝓmere/ reſpondet. Hon ſolos dn̄s audit loquētes/ qui audiebat Moyſen tacentē. Plus audit tacitas cogitationes ſuoꝝ/ qͣꝫ voces oīm Lingue flagellū times/ flagelluꝫ ſanguinis nō times: Habet ⁊ ſanguis vocem ſuā/ quā clamat ad deū. ſicut clamauit ī abel. Quid de matre loquar/ que ſpectabat leta filioꝝ/ quot funera tot trophea/ ⁊ morientiū vo cibus tanqͣꝫ pſallentiū cantibus delectabat̉/ pulcher rimā ventris ſui cytharā in filiis cernens/ ⁊ pietatis armoniā omni lyre numero dultiorem? Guid de Fi mis loquar/ qui an̄/ palmā victorie acceperūt/ qͣꝫ ſen ſum nature? Quid de ſancta agneta/ que in duarū ma ximarū rerū poſita periculo. caſtitatis ⁊ ſalutis/ ca ſtitatē protexit/ ſalutē cū immortalitate cōmutauit? Non pretereamus etiā ſanctum Laurentiū. qui cū vi deret Sixtum ep̄m ſuum ad martiriū duci/ flere cepit nō paſſionem illius/ ſed ſuā remanſionem. Itaqꝫ his verbis appellare cepit. Quo progrederis ſine filio pater: Quo ſacerdos ſancte ſine diacono properas tuo: Nūqͣꝫ ſine miniſtro ſacrificiū offerre cōſueuerat Quid in me ergo diſplicuit pater: Hū degenerē ꝓba ſti. Experire certe/ vtrū idoneū miniſtrū elegeris. Cui cōmiſiſti dn̄ici ſanguinis cōſecratione/ cui cōſummā dorū ꝯſortiū ſacramentoꝝ/ huic ſanguinis tui cōſor tiū negas. Vide ne periclitet̉ iudiciū tuū duꝫ fortitu do laudat̉. Abiectio diſcipuli detrimentū eſt magiſtri Quio ꝙ illuſtres preſtāteſqꝫ viri/ diſcipulorū certa minibus/ qͣꝫ ſuis vincūt: Deniqꝫ abrahā filiū obtulit. Petrus Stephanū premiſit. ⁊ tu pater/ oſtēde in filio virtutem tuā. Offer quē erudiſti. vt ſecurus iudicii tui comitatu nobili peruenias ad coronā. Tunc Six tus ait. Non ego te fili derelinquo ac deſero. ſed ma iora tibi debent̉ certamīa. Hos quaſi ſenes/ leuioris pugne curſum recipimus. te qͣſi iuuenē/ manet glorio ſior de tyranno triūphus. Mox venies. flere deſiſte. poſt triduuꝫ me ſequeris. Inter ſacerdotem ⁊ leuithā hic medius numerus decet. Hon erat tuū ſub magi ſtro vincere/ qͣſi aduutorē quereres. Quid cōſortium paſſionis mee expetis? Totam tibi hereditatē eius di mitto. Quid p̄ſentiā meā requiris. Infirmi diſcipuli magiſtrū precedāt. fortes ſequantur. vt vincāt ſine magiſtro/ qui nō indigent inagiſterio. Sic ⁊ Helias Heliſeū reliquit. Tibi ergo cōmendo noſtre virtutis lucceſſionē. Talis erat ꝯtentio digna ſane. de qua cer tarent ſacerdos ⁊ miniſter/ quis prior pateretur pro Chriſti nomine. In fabulis ferūt tragicis/ excitatos theatri magnos eſſe plauſus/ cū ſe Pilades Oreſtem diceret/ Oreſtes(vt erat) Oreſtē ſe eē aſſeueraret. ille vt ꝓPreſte necaret̉ Greſtes ne Piladē ꝓ ſe pateret̉ necari. Sꝫ illis nō licebat viuere/ ꝙ vterqꝫ eēt parici dii reꝰ. alter qͥ feciſſet. alter qͥ audiuiſſet. Hic Laurē tiū ſanctū/ ad hoc nullꝰ vrgebat/ niſi amor deuotōis. e 3 IL Tamen poſt triduum ⁊ ip̄e/ cum illuſo tyranno im poſitus ſuper craticulaꝫ exureretur/ aſſum eſt(inqͥt verſa. ⁊ māduca Ita b̓tute āi/ vincebat ignis naturā Cauendum eſt reor/ neduꝫ aliqui nimia glorie du cunt̉ cupiditate/ inſolencius abutant̉ poteſtatibus. Et plerunqꝫ auerſos a nobis animos genitliū/ in ſtu di a perſecutionis excitent/ atqꝫ inflāment ad iracun diā. Itaqꝫ vt illi perſeuerare poſſint ⁊ ſupplicia vin cere/ quātos perire faciunt? Proſpiciendū etiā/ ne ad ul antibꝰ aperiamꝰ aurē. Emolliri enī adulatōe non ſolū fortitudinis nō eſſe/ ſed etiam ignauie videt̉. Capitulū vndecimū Duas habens partes. Voniam de tribus virtutibus diximus/ reſtat vt de quarta virtute dicamus. que temperātia ac modeſtia vocatur. In qua maxime tranquillitas animi/ ſtudiū manſuetudinis/ moderationis gratiahoneſti cura/ decoris cōſideratio/ ſpectat̉ ⁊ querit̉. Ordo igit̉ quidam vite nobis tenēdus eſt. vt a ve recundia/ prima quedā fundamenta ducant̉. que ſo cia ac familiaris eſt mentis placiditati/ proteruiam fugitās/ ab omni aliena luxu/ ſobrietatem diligit. ho neſtatem fouet. decorū illud requirit. Sequat̉ conuer ſationis electio. vt adiungamur ꝓbatiſſimis quibuſ qꝫ ſenioribus. Hāqꝫ vt equaliū vſus dultior/ ita ſe nū tutior eſt qui magiſterio quodaꝫ ⁊ ductu vite/ co lorat mores adoleſcentium/ ⁊ velut murice probita tis inficit. Hanqꝫ ſi hi qui ſunt ignari locorum/ cuꝫ ſollertibus viarum iter adoriri geſtiunt/ quantoma gis adoleſcentes cum ſenibus debent nouum ſibi īter vite aggredi/ quo minus errare poſſint. ⁊ a vero tramite virtutis deflectere. Nihil enim pulchrius/ qͣꝫ eoſdem ⁊ magiſtros vite/ ⁊ teſtes habere. inti di utialit Querendū etiam in omni actu/ quid perſonis/ tempo ribus conueniat atqꝫ etatibus/ quid etiā ſingulorum ingeniis ſic ac commodū. Sepe enim quod alterū de cet alterū nō decet. Aliud iuueni aptū. aliud ſeni. Ali ud in periculis. aliud rebus ſecundis. Saltauit ante archā dn̄i Dauid. non Samuel. Hec ille reprehenſus. ſed magis iſte laudatus. Mutauit vultum contra re gem. cui nomen Achis. At hec ſi remota feciſſet formi dine quo minus cognoſceretur/ nequaqͣꝫ leuitatis re p̄henſiōe carere potuiſſet. Saul quoqꝫ vallatꝰ choro prophetarū/ etiā ip̄e prophetauit. ⁊ de ſolo quaſi in digno memoratū eſt/ ⁊ Saul inter ꝓphetas. Vnuſqͥſ qꝫ igit̉ ſuū ingeniuꝫ nouerit. ⁊ ad id ſe applicet/ quod ſibi aptū elegerit. Itaqꝫ prius quid ſequatur cōſide ret. Non ſolum nouerit bona ſua/ ſed etiā vitia cog noſcat/ equalem ſe iudicem ſui p̄beat/ vt bonis inten oat/ vitia declinet. Alius diſtinguende lectioni apti or/ alius pſalmo gratior/ alius exorciſandis qui ma lo laborant ſpiritu ſollicitior/ alius ſacrario oportu nior habet̉. Hec omnia ſpectet ſacerdos. ⁊ quod cuiqꝫ congruat id officii deputet. Quo etenim vnūquenqꝫ ſuū ducit ingeniū/ aut quod officium decet id maiore implet̉ gratia. Sed id cū in omni vita difficile ſit/ tn̄ in noſtro actu difficilimū eſt. Amat enī vnuſquiſqꝫ ſequi vitā parentū. Deniqꝫ pleriqꝫ admilitiā ferunt̉/ quorū militauerunt parentes. alti ad actiones diuer ſas. In eccleſiaſtico vero officio nil rariꝰ īuenias/ qͣꝫ eū qui ſequat̉ inſtitutū patris vel quia grauis deter ret actus/ vel quia in librica etate difficilior abſtinē tia/ vel quia alacri adoleſcētie videt̉ vita obſcurior ⁊ ideo ad ea cōuertunt̉ ſtudia/ que plauſibiliora ar bit rant̉. Preſentia quippe plures/ qͣꝫ futura p̄ferūt. e Y T. Illi auteꝫ preſentibus/ nos futuris militamus. vnde quo preſtantior cauſa/ eo debet eſſe cura attentior. Capitulū duodecimū Duas habens partes. Eneamus igitur verecūdiam. ⁊ eam que totius vite ornatū attollit modeſtiā. Hō enim medio cre eſt/ rebus ſingulis modum ſeruare/ atqꝫ impartire ordinē. in quo vere prelucet illud quod decorū dicit quod ita cū honeſto iūgit̉/ vt ſeparari nō queat. Si quidē ⁊ quod decet/ honeſtū eſt/ ⁊ quod honeſtū eſt/ de cet. vt magis in ſermone diſtinctio ſit/ qͣꝫ in virtute diſcretio. Differre enim ea inter ſe/ intelligi poteſt. ex plicari non poteſt. Et vt conemur aliquid eruere diſtinctionis/ hone ſtas velut bona valitudo eſt/ ⁊ quedā ſalubritas eſt corporis. decꝰ aūt tanqͣꝫ venuſtas ⁊ pulchritudo. Si cut ergo pulchritudo ſupra ſalubritatē ac valitudi nē videt̉ excellere/ ⁊ tn̄ ſine his eſſe non p̄t/ nec vllo ſeparari modo. qm̄ niſi bona valitudo ſit/ pulchritu do eſſe ac venuſtas nō p̄t/ ſic honeſtas decorū illud ī ſe cōtinet/ vt ab ea profectū videat̉. ⁊ ſine ea eſſe nō poſſit. Velut ſalubritas igit̉ totiꝰ operis actuſqꝫ no ſtri/ honeſtas eſt ⁊ ſicut ſpecies/ eſt decorū. quod cum honeſtate cōfuſum/ opinione diſtinguit̉. Hā ⁊ ſi in aliquo videat̉ excellere/ tn̄ in radice eſt honeſtatis. ſꝫ flore precipuo. vt ſine ea decidat. in ea floreat. Guid eſt enim honeſtas/ niſi que turpitudinem quaſi mor tem fugiat? Quid vero inhoneſtum/ niſi quod aridi tatem ac mortem afferat? Virente igitur ſubſtantia virtutis/ decorum illud tanqͣꝫ flos emicat. quia ra dix ſalua eſt. Atuero propoſiti noſtri radice vitio ſa/ nihil germinat. Habes hoc in noſtris aliquatō expreſſus. Dicit enim Dauid/ dominus regnauit. ſptū qto pole Iuſi qui Iunpli ſtprophe li dic mnurit iumii hit neb tdte not aii im. A Ora ſationi decorem induit. Et apoſtolus ait. Sicut in die/ hone ſte ambulate. quod grece dicitur Euſtomos. Hoc aūt proprie ſignificat/ bona habitudo. bona ſpecies. Deꝰ ergo primū hominem cuꝫ conderet/ bona habitudine bona membrorū compoſitione formauit/ ⁊ optimam ei ſpeciem dedit. remiſſionem non dederat peccatorū. Sed poſtea qͣꝫ renouauit eum ſpiritu/ ⁊ infudit ei gra tiam/ qui venerat in ſerui forma. ⁊ in hominis ſpecie aſſumpſit decorem redemptōnis humane. Et ideo di cit propheta. dn̄s regnauit. decorem induit. Deinde alibi dicit. Te decet hymnus deus in ſyon. hoc eſt di cere/ honeſtū eſt/ vt te timeamus/ te diligamus/ te ꝑre cemur/ te honorificemus. Scriptū eſt enīm. Omnia ve ſtra honeſte fiant. Sed poſſumus ⁊ hominē timere. di ligere. rogare. honorare. Hymnus ſpecialiter deo di citur. Hoc tanqͣꝫ excellentius ceteris credere eſt decoꝝ quod deferimus deo. Muliereꝫ quoqꝫ in habitu orna to orare conuenit. ſꝫ ſpecialiter eam decet orare vel a tam. ⁊ orare promittentem caſtitatem cum bona con uerſatione. Capitulū tredecimū Tres habens partes. St igitur decorū quod ꝑ reeminet. cuius diuiſio gemina eſt. Nā eſt decorū quaſi generale/ quod per vniuerſitateꝫ fundit̉ honeſtatis. ⁊ quaſi in toto ſpectat̉ corpore. Eſt etiā ſpeciale/ qd̓ ī parte aliqͣ emi net. Illd̓ generale/ ita ē/ ac ſi equabile formā/ atqꝫ vni uerſitatē honeſtatis/ in ōni actu ſuo habeat cōtinen tem. cū omnis ſibi eius vita conſentit. nec in vlla aliqͥ re diſcrepat Hoc ſpeciale/ tum aliquem actum in ſuis habet virtutibus preeminentem. Simul illud aduer te/ ꝙ ⁊ decorum eſt/ ſecundum naturam viuere. ſecū dum naturā degere. ⁊ turpe eſt/ quod fit ꝯtra naturā Ait enim apoſtolꝰ qͣſi interrogans/ decet mulierē nō velatā orare deum? Hec ip̄a natura docet nos. Quod vir quidē ſi comam nutriat/ ignominia eſt illi. qm̄ cō tra naturā ē. Et iterū dicit. Mulier vero ſi capillos habeat/ gloria eſt illi. Eſt enim ſecundū naturā/ qm̄ quidē capilli pro velamine ſunt. Hoc ē enim natura le velamen. Perſonā igit̉ ⁊ ſpeciē/ nobis natura ip̄a diſpēſat/ qua ſeruare debemꝰ. vtināqꝫ ⁊ īnocentiā cu ſtodire poſſumꝰ. nec acceptā/ noſtra malitia mutaret Habes hunc decorem generalem/ quia fecit deꝰ mū di iſtius pulchritudinē. Habes ⁊ per partes. quia cū faceret deus lucem ⁊ diem/ noctemqꝫ diſtingueret/ cū conderet celū/ cū terras ⁊ maria ſepararet/ cum ſolem ⁊ lunam ⁊ ſtellas conſtitueret lucere ſuper terram/ ꝓ bauit ſingula. Ergo decorū hoc/ quod in ſingulis mū di partibus elucebat/ in vniuerſitate reſplēduit. ſicut probat. Sapientia dicēs. Ego eram cui applaudebat cum letaret̉ orbe perfecto. Similiter ergo ⁊ in fabri ca humani corporis/ grata eſt vniuſcuiſqꝫ membri portio. Sed plus in cōmune cōpoſitio mēbroꝝ apta delectat/ ꝙ ita ſibi quādrare ⁊ cōuenire videant̉. Siquis igit̉ equalitatē vniuerſe vite/ ⁊ ſingularū actionum modos ſeruet/ ordinē quoqꝫ/ ⁊ cōſtantiā di ctorum atqꝫ operum/ moderationēqꝫ cuſtodiat/ in eiꝰ vita decorum illud excellit/ ⁊ quaſi in quodā ſpeculo elucet. Accedat tn̄ ſuauis ſermo. vt cōciliet ſibi affec tū audientiū gratūqꝫ ſe vel familiaribꝰ vel ciuibꝰ/ vel ſi fieri poteſt omnibus prebeat. neqꝫ adulantem ſeneqꝫ adulandum cuiqͣꝫ exibeat. Alterum enim callidi tatis eſt. hanitatis alterum. Non deſpiciat quid de ſe vnuſquiſqꝫ/ et maxime vir optimus ſentiat hoc enim modo diſcīt bonis. deferre reuerentiam. vl. IM Iiip natu Ilttra it pi obebieu pmagiſteri dt boſit liu iſſumntIlitj dmit mſſi ſedol̓ naditurit yquo poſſimt irē in omini. Iutctus ē jpulatoris enumrat ratidi lip exdli Ham negligere bonorum iudicia/ vel arrogantie/ vel diſſolutionis eſt. quoꝝ alterū ſuperbie aſcribit̉. alte rū negligentie. Caueat etiā motus animi ſui. Ip̄e enī ſibi: ⁊ obſeruandus ⁊ circūſpiciendus ē. ⁊ vt aduer ſum ſe cauendꝰ/ ita etiā de ſe tuēdus. Sunt enī motꝰ/ in quibꝰ eſt appetitus ille/ qui quaſi quodā prorum pit impetu. vnde grece horme dicit̉/ ꝙ vi quadā ſe re pēte ꝓripiat. Dō mediocris in his/ vis q̄dam animi atqꝫ nature eſt. Que tn̄ vis gemina ē. Vna in appeti tu. Altera in ratione poſita. que appetitū refrenet. ⁊ ſibi obedientē p̄ſtet. ⁊ ducat quo velit. ⁊ tanqͣꝫ ſedu lo magiſterio edoceat/ quid fieri/ quid euitari oporte at/ vt bone dominatrici obtēperet. Solliciti eniꝫ debe mus eſſe/ ne quid temere/ aut incurioſe geramus. aut quicqͣꝫ omnino/ cuius probabilem nō poſſimus rati onem reddere. Actus enī noſtri cauſa/ ⁊ ſi nō ōnibus redditur/ tn̄ abōibus examinat̉. Hec vere habemus/ in quo poſſimus nos excuſare. Hā ⁊ſi vis quedā na ture in omni appe̓titu ſit/ tn̄ idem appetitus rationi ſubiectus ē lege nature ip̄iꝰ. ⁊ obedit ei. Vnde boni ſpeculatoris ē/ ita p̄tendere animo/ vt appetitus neqꝫ p̄currat ratione/ neqꝫ deſerat. ne p̄currendo perturbet atqꝫ excludat. eāqꝫ deſerendo/ deſtituat. Perturbatio tollit cōſtantiā. deſtitutio ꝓdit ignauiā/ accuſat pi griciā. Perturbat enī mente/ latius ſe ac lōgius fūdi: appetitꝰ. ⁊ tāqͣꝫ efferato īpetu/ frenos rōis nō ſuſcipit nec illa ſentit aurige moderamīa/ quibꝰ poſſit reflecti Vnde plerūqꝫ nō ſoluꝫ animus exagitat̉/ amittit̉ ra tio/ ſed etiā inflanmat̉ vultus vel iracūdia vel libi dine. palleſcit timore. voluptate ſe nō capit. ⁊ nimia geſtit letitia. Hec cum fiunt/ abiicitur illa naturalis quedam cenſura/ grauitaſqꝫ morum. nec teneri p̄t illa IG que in rebus gerēdis atqꝫ cōſiluis/ ſola pꝰ autoritatē ſuā/ ⁊ ad illud quod deceat tenere conſtantiā. Graui or aūt appetitus ex indignatione nimia naſcit̉. quaꝫ accepte plerūqꝫ accendit iniurie dolor. De quo ſatis nos pſalmi quē in prefatione poſuimus precepta in ſtruūt. Pulchre aūt ⁊ hoc accidit/ vt ſcripturi de Of ficiis/ ea prefationis noſtre aſſertōne vteremur que ⁊ ip̄a ad Officii magiſterium pertineret. Capitulū decimūquartū Duas habens partes. Ed quia ſupra(vt oportebat) preſtrinximus quēadmodum vnuſquiſqꝫ cauere poſſit/ ne exci tet̉ accepta iniuria/ verētes ne prefatio ꝓlixior fie ret/ nunc de eo vberius diſputandū arbitror. Locus enim opportunus ē/ vt in partibus temperātie dica mus/ quēadmodū reprimat̉ iracundia. Tria itaqꝫ eē genera hominū iniuriam accipientiū/ in diuinis ſcrip turis demonſtrare volumus ſi poſſumus. Vnū eſt eo rum quibus peccator inſultat/ cōuitiat̉ in nequiciis His quia deeſt iuſtitia/ pudor creſcit/ auget̉ dolor. Horū ſimiles/ plurimi de meo ordine. de meo numero Ham mihi infirmo/ ſi quis iniuriā faciat/ forſitā(li cet infirmus) donem iniuriā meam. Si crimen obuici at/ nō ſum tantus/ vt ſim cōtentus conſcientia meaetiā ſi me eius obiecti alienū nouerim. ſed cupio ablu ere ingenui pudoris notā tanqꝫ infirmus. Ergo ocu lum pro oculo/ ⁊ dentē pro dente exigo. ⁊ cōuitiū cō uitio rependo. Si vero is ſum qui proficiā/ ⁊ ſi non dum perfectus/ nō retorqueo cōtumeliā. Et ſi īfluat ille conuitiū/ ⁊ inundet aures meas contumelus/ ego caceo. ⁊ nil reſpondeo. Si vero perfectus ſim(ver bi gratiā loquor. Ham veritate infirmus ſum) Si ergo perfectus ſim/ benedico maledicentem. x Ci j ſuo Ii peue iutū mnulculi jpi ipiorū ope iſbiſquiammū. Dide aineluūā entrende iſt īdeo maltꝭ uiali habi ruſt̓ ſequanimt ni dicit. Ecte firanumnā it. mnora patimur curſp alieui Ipnoē imullieſu ſicut benedicebat ⁊ Paulus. qui ait. Maledicimur. ⁊ benedicimꝰ. Audierat enim dicentē/ diligite inimicos veſtros. orate ꝓ calūniantibus ⁊ perſequentibꝰ vos Ideo aūt Paulus perſecutionē patiebat̉/ ⁊ ſuſtinebat quia vincebat ⁊ mitigabat humanū affectū ꝓpoſite mercedis gratia. vt filius dei fieret/ ſi dilexiſſet inimi cur. Tn̄ ⁊ ſanctū dauid in hoc quoqꝫ genere virtutis imparē Paulo nō fuiſſe edocere poſſumꝰ. Qui primo quidē/ cū malediceret ei filius Semei/ ⁊ crimina obii ceret/ tacebat/ humiliabat̉/ ⁊ ſilebat a bonis ſuis. hoc eſt bonorū operū cōſcientia. Deinde expetebat male dici ſibi/ quia maledicto illo/ diuinā acquirebat miſe ricordiā. Vide aūt qūo ⁊ humilitatem/ ⁊ iuſtitiam/ ⁊ prudentiā emerende a dn̄o gratie reſeruauerit. Primo dixit: ideo maledicit mihi/ quia dn̄s dixit illi/ vt ma ledicat. Habes humilitatē. quia ea que diuinitꝰ im perant̉/ equanimiter qͣſi ſeruulꝰ ferenda arbitrabat̉. Iterū dicit. Ecce filius meꝰ/ qui exiuit de ventre meo q̄rit animā meā. Habes iuſtitiam. Si enim a noſtris grauiora patimur/ cur indigne ferimus/ que inferun tur ab alienis? Tertio ait/ dimitte illū vt maledicat. qm̄ dixit illi dn̄s/ vt videat humiliationem meā. ⁊ re tribuat mihi dominus pro maledicto hoc. Hec iam ſolum conuitiantem pertulit/ ſed ⁊ lapidantem ⁊ ſe quentem/ illeſum reliquit/ quinetiam poſt victoriam petenti veniam libenter ignouit. Quod ideo inſeruivt euangelico ſpiritu/ ſecundum dauid non ſoluꝫ iof fenſum/ ſed gratum fuiſſe conuitianti docerem. ⁊ delec tatum porius/ qͣꝫ exaſperatum iniuriis/ pro quibus mercedem ſibi reddendam arbitrabatur. Sed tamen quāuis perfectus/ adhuc perfectiora querebat. Incaleſcebat iniurie dolore quaſi homo. F6 ſed vincebat quaſi bonus miles. tolerabat qͣſi athle ta fortis. Patiētie aūt finis/ promiſſorū eſt expecta tio. Et ideo dicebat. Hotū fac mihi dn̄e finem meū. ⁊ numerū dierū meoꝝ/ quis eſt. vt ſciā quid deſit mi hi. Finem illū q̄rit ꝓmiſſoꝝ celeſtiū. vel illū/ qn̄ vnꝰ quiſqꝫ ſurget in ſuo ordine. primitie Chriſtus. Dein de hi qui ſunt Chriſti. qui in aduentu eius crediderūt deinde finis. Tradito enim regno deo ⁊ patri/ ⁊ eua cuatis ōibus poteſtatibꝰ(vt apoſtolꝰ dixit) perfec tio incipit. Hic ergo impedimētū. Hic īfirmitas etiā perfectorū. illic plena perfectio. Ideo ⁊ dies illos re quirit vite eterne qui ſunt. nō qui p̄tereūt. vt cogno ſcat quid ſibi deſit. que terra ſit repromiſſionis/ per petuos fructus ferēs. que prima apud patrē māſio. q̄ ſecunda/ ⁊ tertia. in quibus ꝓ ratione meritorum vnuſqͥſqꝫ reqͥeſcit. Illa igit̉ nobis expetenda/ in qui bꝰ perfectio/ in quibꝰ veritas eſt. Hic vmbra. hic ima go illic veritas. Vmbra in lege. imago in euangelio. veritas in celeſtibus. Ante/ agnꝰ offerebat̉. offereba tur vitulus. nūc Chriſtiis offert̉. Sed offert̉ qͣſi ho mo. qͣſi recipiens paſſionē. ⁊ offert ſe ip̄e qͣſi ſacerdos vt peccata noſtra dimittat/ Hic in imagine. ibi in ve ritate/ vbi apud patrē pro nobis qͣſi aduocatus in terueni. Hic ergo in imagīne ābulamꝰ. in imagine vi demus. illic facie ad faciē/ vbi plena perfectio. qꝛ per fectio ōis in veritate ē. Ergo dū hic ſumꝰ/ ſeruemus imaginē. vt ibi perueniamꝰ ad veritatē. Sit in nobis imago iuſtitie. ſit imago ſapiētie. qui a veniet ad illū diem. ⁊ ſecundū imagineꝫ eſtimabimur. Hō inueniat in te aduerſariꝰ imaginem ſuā/ nō rabiem/ nō furore In his enim imago nequitie eſt. Aduerſarius enī dia bolus/ ſicut leo rugiēs/ q̄rit quē occidat. quē deuoret. x i dlit Comole ¶ Ptab̓ iptirat inm ia ientea uſi grat uia nic nolocit e ⁊ naniſūi nanuſi iperegpi hanū d pitr q Pon inueniat auri cupiditatem. nō argenti aceruos non vitiorū ſimulacra. ne auferat tibi vocem liberta tis. Vox enim libertatis illa eſt/ vt dicas. Veniet hu ius mundi princeps. ⁊ in me inueniet nihil. Itaqꝫ ſi ſecurus es/ ꝙ in te nihil inueniat/ cum venerit perſcru tari/ dices illud quod dixit ad laban Iacob patriar cha. Cognoſce/ ſi quid tuorū eſt apud me. Merito be atus Iacob. apud quē nil Laban ſuū potuit reperire Abſcōderat enim rachel ſimulacra deorū eius/ aurea ⁊ argentea. Itaqꝫ ſi Sapiētia/ ſi fides/ ſi cōtemptus ſeculi/ ſi gratia tua abſcōdat omnē perfidiā/ beatus eris. quia nō reſpicis inuanitates. ⁊ inſanias falſas An mediocre eſt tollere vocē aduerſario/ vt arguēdi te nō poſſit habere autoritatē? Itaqꝫ/ qui nō reſpicit inuanitates/ nō conturbat̉ Qui enim reſpicit/ cōtur bat̉ ⁊ vaniſſime quidē. Quid ē enim cōgregare opes/ niſi vanum? quia caduca q̄rere/ vanū eſt ſatis. Cum aūt cōgregaueris/ quis ſciat an poſſidere liceat tibiHōne vanū eſt. vt mercator noctibus ac diebus con ficiat iter/ quo aggregare poſſit theſguri aceruos/ mer ces ꝯgreget/ conturbet̉ ad preciū ne forte minoris vē dat qͣꝫ emerit/ ancupet̉ locorū precia/ ⁊ ſubito/ aut ſo trones in ſe īuidia famoſe negociationis excitet/ aut non expectatis ſerenioribus flatibus/ dū lucrū que rit/ in naufragium impatiens more incidat̉ An non cōturbat̉ etiā ille vane/ qui ſummo labore coaceruat qd̓ neſciat cui heredi relinqͣt: Sepe qd̓ auarꝰ ſumma ꝯgeſſerit ſollicitudīe/ p̄cipiti effuſiōe dilacerat heres luxurioſꝰ. ⁊ diu q̄ſita/ turpis eluo pn̄tiū cecꝰ/ futuri īprouidꝰ/ qͣdā abſorbet voragine. Sepe etiā ſperatꝰ ſucceſſor īuidiā partite acqͥrit hereditatis; ⁊ celeri obi tu: extraneis auide ſucceſſionis trāſcribit cōpendia. I Quid ergo vane araneā texis/ que inanis ⁊ ſine fruc tu eſt/ ⁊ tanqͣꝫ caſſes ſuſpendis inutiles diuitiarū co pias? Que ⁊ſi fluant/ nihil ꝓſunt immo exuūt te ima ginē dei. ⁊ induūt terreni imaginē. Si tyrāni aliquis imaginē habeat/ nōne obnoxius ē damnationi? Tu de ponis imaginē eterni imperatoris. ⁊ erigis in te ima ginē mortis. Eice nagis de curitate anime tue imagi nē diaboli. ⁊ attolle imaginē Chriſti. Hec in te fulge at. in tua ciuitate/ hoc eſt in amima/ reſplendeat. que obliterat vitiorū imagines. De quibꝰ dauid ait. Do mine in ciuitate tua/ ad nihilum deducis imagines eo rū. Cū enim pinxerit hieruſalē dn̄s ad imaginē ſuam tunc aduerſariorum omnis imago deletur. Capitulū decimūquintū Quattuor habēs partes. Vod ſi euangelio dn̄i etiā populus ip̄e ad deſpi cientiā oꝑum informatus atqꝫ inſtitutus ē/ quā tomagis vos leuitas oportet terrenis nō teneri cupi ditatibus/ quorū deus portio eſt. Hā cū diuideret̉ a Moyſe poſſeſſio terrema populo patrū/ excepit le uitas dn̄s a terrene poſſeſſionis cōſortio/ ꝙ ip̄e illis eēt funiculꝰ hereditatis. Vn̄ ait dauid. Dn̄s pars he reditatis mee/ ⁊ calicis mei. Deniqꝫ ſic appellat̉ leui ta ip̄e meꝰ. vel ip̄e ꝓ me. Magnū ergo munꝰ eiꝰ/ vt de eo dn̄s dicat/ ip̄e meus. Vel quēadmodum petro dixit/ de ſtatere in ore piſcis reperto/ dabis his pro me ⁊ te. Inde ⁊ apoſtolꝰ cum ep̄m dixiſſet debere eſſe ſobri um/ pudicum/ ornatum/ hoſpitalem/ docibilem/ non auarū/ nō litigioſū/ domui ſue bene prepoſitum/ ad didit/ diacones ſimiliter oportet eſſe graues. non biligues nō multo vino deditos. nō curpe lucrum ſec tantes. habentes miſterium fidei in conſcientia pura. Et hi aūt probent̉ primū. ⁊ ſic miniſtrent/ nullū cri men habētes. Aduertimꝰ quāta ī nobis requirāt̉. vt abſtinēs fit a vino miniſter dn̄i. vt teſtimonio bono fultiat̉. nō ſolū fideliū/ ſꝫ etiā ab his qui foris ſunt. Decet enī actuū operūqꝫ noſtroꝝ/ teſtē eſſe publicam exiſtimationē. ne deroget̉ muneri. vt qui videt mini ſtrū altaris/ cōgruis ornatū virtutibꝰ/ autorē p̄dicꝫ ⁊ dn̄m veneret̉/ qui tales ſeruulos habeat. Laus enī dn̄i/ vbi mūda poſſeſſio/ ⁊ īnocens familie diſcīplīa. De caſtimonīa aūt quid loquar/ qn̄ vna tm̄/ nec re petita permittit̉ copula? Et in ip̄o ergo cōiugio lex ē/ nō iterare cōiugiū. nec ſecūde cōiugis ſortiri cōiun ctionē. Quod pleriſqꝫ mirū videt̉/ cur etiā an̄ baptiſ mū/ iterati cōiugū ad electionē numeris ⁊ ordinatio nis p̄rogatiuā impedimenta generent̉./ cū etiā delicta obeſſe nō ſoleāt/ ſi lauacri remiſſa fuerint ſacramēto. Sed intelligere debemus/ quia baptiſmo culpa dimit ti p̄t. lex aboleri nō p̄t. In coniugio/ nō culpa/ ſꝫ lex eſt. Quod culpe eſt igit̉/ in baptiſmate relaxat̉. quod legis eſt in cōiigio/ nō ſoluit̉. Rūo aūt poteſt horta cor eſſe viduitatis. qui ip̄a cōiugia frequentauerit? Inoffenſuꝫ aūt exhibendū/ ⁊ immaculatū miniſteriū nec vllo cōiugali cetu violandū cognoſcitis/ qui in tegri corpore/ incorrupto pudore/ alieni etiā ab ipſo cōſortio coniugali/ ſacri miſterii gratiam recepiſtis. Quod eo nō preteri/ quia in pleriſqꝫ abditioribus locis/ cum miniſterium gererent/ vel etiam ſacerdotiū filios ſuſceperunt. ⁊ id tanqͣꝫ vſu veteri defendunt. quando per interualla dierum ſacrificium deferebat̉ Et tamen caſtificabatur etiam populus per biduum aut triduū. vt ad ſacrificiū purꝰ accederet. vt ī vete ri teſtamento legimus. ⁊ lauabat veſtimenta ſua. 7b Si in figura tāta obſeruātia/ quāta in veritate? Dic ce ſacerdos atqꝫ leuita/ qͥd ſit lauare veſtimenta tua vt mundū corpꝰ/ celebrādis exhibeas ſacramētis. Si populꝰ ſine ablutōe veſtimētoꝝ ſuoꝝ ꝓhibebat̉ acce dere ad hoſtiā ſuā/ tu illotus mēte/ pariter ⁊ corporeaudes ꝓ alijs ſupplicare/ audes ꝓ alijs miniſtrare? Non mediocre officiū leuitaꝝ/ de quibꝰ dicit dn̄s Ecce eligo leuitas de medio filioꝝ iſrahel/ pro ōi pri mo genito aperiente vuluā in filiis iſrabel. redēptio nes eoꝝ/ erunt iſti. ⁊ erūt mihi leuite. Mihi enī ſancti ficaui primogenitū ī terra egypti. Cognouimꝰ/ quia nō inter ceteros leuite computant̉ ſed ōibus p̄ferun tur/ qui eligunt̉ ex ōibus. ⁊ ſanctificant̉ vt primoge nica fructuū atqꝫ primitie. que dn̄o deputant̉. ī qui bus eſt votoꝝ ſolutio/ ⁊ redemptio peccatorū. Hon accipies eos(inquit) inter filios iſrahel. ⁊ cōſtitues leuitas ſuper tabernaculū teſtimonii/ ⁊ ſuper ōia va ſa eiꝰ aſtare/ ⁊ ſuper ea q̄cunqꝫ ſunt in eo. Ip̄i tollāt tabernaculū/ ⁊ ōīa vaſa eius. ⁊ ip̄i miniſtrēt in eo. ⁊ incircuitu tabernaculi caſtra ip̄i cōſtituāt ⁊ ꝓ mouē do/ tabernaculū ip̄i deponāt leuite. ⁊ ꝯſtituēdo caſtra rurſum ip̄m tabernaculū ip̄i ſtatuāt. Alienigena qui cūqꝫ acceſſerit/ morte moriat̉. Tu ergo electus ex ōni numero filioꝝ iſrahel. inter ſacros fructꝰ quaſi pri mogenitꝰ eſtimatꝰ. p̄poſitꝰ tabernaculo/ vt p̄tendas ī caſtris ſāctitatis ⁊ fidei ad q̄ ſi alienigena acceſſerit morte moriet̉. poſitꝰ vt operias archā teſtamēti. Hō enī oēs alta miſterioꝝ vidēt. qͥ a operiūt̉ a leuitis. ne videāt/ qͥ videre non debēt. ⁊ ſumāt qͥ ſeruare nō poſ ſunt. Moyſes deniqꝫ circumciſionem vidit ſpirita lem. ſed operuit eā. vt in ſigno/ circunciſionem pr̄e ſcriberet. Vidit ⁊ aſima veritatis ⁊ ſinceritatis. in titō( mentū aūitpientit. vſ ne ilſ Vidit paſſionem dn̄i Operuit aſimis corporalibus/ aſima veritatis. Operuit paſſionem dn̄i/ agni vel vi tuli immolatione. Et boni leuite ſeruauerunt miſte rium fidei ſue ſub hoc tegmine. ⁊ tu mediocre putas/ quod cōmiſſum ē tibi? Primū/ vt alta dei vidras. qd̓ eſt ſapientie. deinde/ vt excubias ꝓ populo deferas. quod eſt iuſtitie. Caſtra defendas. tabernaculūqꝫ tue aris. quod eſt fortitudinis. Teipſum continentem ac ſobrium preſtes. quod eſt temperantie. Quartus tractatus de comparatione duorum ho neſtorum inter ſe. vnicum habet capituluꝫ/ quod par tes tres continet. Ec virtutū genera principalia/ cōſtituerūt etiā hi qui foris ſunt. Sed ꝯmunitatis/ ſu periorē ordinē qͣꝫ ſapiētie/ iudicauerūt. cū ſapientia fundamentū ſit/ iuſtitia opꝰ ſit/ quod manere nō p̄t/ niſi fundamentū habeat. Funda mentū aūt Chrīſtus ē. Prima ergo fides eſt. que ē ſa pientie. vt Salomō dicit ſecutꝰ patrē. Initiū ſapien tie timor dn̄i. Et lex dicit/ diliges dn̄m deū tuū/ dili ges proximū tuū. Pulchrū ē enim; vt gratiā tuā atqꝫ officia in ſocietatē humani generis cōferas. Sed pri mū illud decorū eſt/ vt quod habes p̄cioſiſſimū/ hoc ē mētē tuā(qͣ nihil hēs p̄ſtantiꝰ) deo deputes. Cū ſol ueris autori debitū/ licet vt opera tua ī benificētiā/ ⁊ adiumēta hoīm ꝯferas. atqꝫ opē feras neceſſitatibꝰ/ aut pecūia/ aut officio/ aut etiā quocūqꝫ mūere. qd̓ la te patet ī vrō mīſterio. Pecūi a/ vt ſubuenias. debito obligatū liberes. Officio/ vt ſeruāda ſuſcipias/ q̄ me tuit amittere qui deponenda credidit. Officiū eſt igi Sed interdum(tur depoſitū ſeruare. ac reddere. ꝯmutatio fit/ aut tp̄e/ aut neceſſitate vt nō ſit officiū f 2 76 reovere quod acceperis. Vt ſi quis cōtra patriā/ opē barbaris ferēs/ pecuniā apertꝰ hoſtis repoſcat/ aut ſi tūc reddas/ cū aſſit qͥ extorqͥ at/ ſi furēti reſtituas/ cū ſeruare nō q̄at/ ſi īſanienti gladiū depoſitū nō neges quo ſe ille interimat/ nōne ſoluiſſe/ contra officiū eſtˢ Si furto queſita/ ſciens ſuſcipiat/ vt fraudet̉ qͥ amiſe rat/ nōne cōtra officiū eſt? Eſt etiā cōtra officiū non nūqͣꝫ promiſſum ſoluere. ſacramentū cuſtodire. vt he rodes/ qui iurauit qm̄ quicqͥd petitus eſſet daret filie herodi adis. ⁊ necem Ioannis p̄ſtitit. ne ꝓmiſſum ne garet. Nā de Iepte quid dicam/ qui īmolauit filiam ſuā/ que ſibi victori prima occurrerat quo votū im pleret quod ſpopōderat/ vt quicquid ſibi primū oc curriſſet/ offerret deo? Melius fuerat nihil tale ꝓmit tere qͣꝫ promiſſum ſoluere parricidio. Hec quanti ſit cōſilii ꝓſpicere/ nō ignoratis. Et ideo eligatur leuita qui ſacrariū cuſtodiat/ ne fallat̉ cōſilio/ ne fidē deſerat/ ne mortē timeat/ ne quid intē perātius gerat. vt ſpecie ip̄a grauitatē p̄ferat. nec ſo lū animū/ ſed etiā oculos cōtinentes habere quē deceat ne vel ip̄e frōtem ſobrietatis/ fortuitꝰ violet occurſꝰ Qm̄ qui viderit mulierē ad cōcupiſcendū eā/ iā adul terauit eā in corde ſuo. Ita vt adulteriū/ nō ſolū fac ti colluuione/ ſed etiā aſpectus intētione cōmittatur. Magna hec videant̉. ac nimis ſeuera. ſed in magno munere nō ſuperflua. qn̄ tanta eſt leuitarū gratia/ vt de his Moyſes in benedictionibꝰ diceret. Date leui veros eius. date leui manifeſtos eius. date leui ſor tem ſuffragit ſui. et veritates eius viro ſancto/ quē temꝑ tauerunt in temptationibus. maledixerunt ſu per aquam contradictionis. Qui dicit patri ſuo ⁊ ma tri ſue/ non noui te/ ⁊ fratres ſuos non cognouit ixx nt pradiar Vibioſ urud epuapuo ⁊ filios ſuos abdicauit/ hic cuſtodiet v̓ba tua. ⁊ teſta mētū tuū obſeruabit. Illi ergo veri eꝰ ⁊ māifeſti eo/ qͥ nihil in corde doli habeant. nihil fraudis occultent. ſed verba eius cuſtodiant. ⁊ in corde ſuo conferant/ ſicut conferebat ⁊ Maria. qui ſuos parentes officio ſuo non nouerint p̄ferendos. qui violatores oderint caſtitatis. pudicitie vlciſcantur iniuriam. nouerint officiorū tēpora. quod maius/ quod minus ſit. quod cui aꝑtum tempori eſt. ⁊ vt id ſolum ſequātur/ quod honeſtum eſt. ſane vbi duo honeſta/ id quod honeſti us eſt/ preponendum putent. Hi iure benedicti. Si quis ergo manīfeſte iuſtitias dei/ incenſum ponat/ be nedic domine virtutem ip̄ius. opera manuum eiꝰ ſuſ cipe. vt gratiam prophetice benedictionis inuenīat. ¶ Ambroſit doctoris eximii Liber primus in quo de Honeſto/ Officiiſqꝫ a fontibus quattuor honeſti ex ortis diſſeritur/ Finit feliciter. Secundus in quo de vtili/ Officiiſqꝫ ad vitam cō ſequendum beatam vtilibus diſputacur/ incipit. ⁊ in duos diuiditur Tractatus. Tractatus primus oſtendens ſolas virtutes ani mi/ non corporis ⁊ externa que putantur bona/ ali quid afferre vtilitatis ad vitam beatam/ ſex continꝫ capitula. ¶ Capitulum primum duas habens partes. 480 Vperiore libro/ de Officiis tractaui mus que conuenire honeſtati arbitra remur. in qua vitā beatam poſitā eſſe nulli dubitauerunt. quā ſcriptura ap pell at vitā eternā. Tantus enim ſplē dor honeſtatis eſt/ vt beatā vitā effi ciant/ trāquillitas conſcientie/ ⁊ ſecuritas innocentie. Et ideo ſicut exortus ſol lune globum ⁊ cetera ſtella rum abſcondit lumina/ ita fulgor honeſtatis/ vbi ve ro ⁊ incorrupto vibrat decore/ cetera que putantur bona/ ſecundū voluptatē corporis/ aut ſecundū ſecu lū clara ⁊ illuſtria/ obumbrat. Beata plane/ que nō alienis eſtimat̉ iudiciis. ſed domeſticis percipit̉ ſenſibus/ tāqͣꝫ ſui iudex. Heqꝫ enī populares opiniones/ pro mercede aliqua requirit/ neqꝫ ꝓ ſupplicio pauet. Itaqꝫ quo minus ſequit̉ glo riā/ eomagis ſuper eam imminet̉. Ham qui gloriam requirūt/ his ea merces p̄ſentiū vmbra futuroꝝ ē/ q̄ īpedi at vitā eternā. Quod in euāgelio ſcriptū ē. Amē dico vobis/ perceperūt mercedē ſuā. De his ſcilicet/ qͥ velut tuba canēdo/ vulgarē liberalitatē ſuā quā faci ūt circa pauperes/ geſtiūt. Similiter ⁊ de ieiunio. quod oſtentatōis cā faciūt. Habent(inqͥt) mercedē ſuā. Ho neſtatis igit̉ eſt/ vel miſericordiā facere/ vel ieiuniū deferre in abſcōdito. vt mercedē videaris a ſolo deo tuo q̄rere. nō etiāʳ ab hōibus. Hā qui ab hōibꝰ q̄rit/ habet mercedē ſuā. Qui aūt a deo/ habet vitā eternaꝫ. quā preſtare nō p̄t/ niſi autor eternitatis. Sicut illd̓ ē. Amen dico tibi/ hodie mecū eris in paradiſo. Vnde expreſſiꝰ/ ſcriptura vitā eternā appellauit eā que ſit beata/ vt nō hominū opinionibus eſtimandum relin queretur/ ſed diuino iudicio committeretur. iumi h̓ Capitulum ſecundum Tres habens partes. Taqꝫ philoſophi/ vitam beatam/ alij in nō dolē do poſuerūt. vt Hieronimus. Alij in rerū ſciētia vt Herillus. Qui audiens ab Ariſtotele/ ⁊ theofraſto mirabiliter laudatā eſſe rerū ſcientiā/ ſolā eā qͣ ſi ſum mū bonū poſuit. cū illi/ eā qͣſi bonū/ nō qͣſi ſolū bonū laudauerunt. Alii voluptatē dixerunt. vt Epicurꝰ. Alii/ vt Callipho/ ⁊ poſt eum Diodorus/ ita interpre tati ſunt/ vt alter ad voluptatē/ alter ad vacuitatem doloris: cōſortiū honeſtatis adiungerent/ ꝙ ſine ea non poſſit eſſe beata vita. Cenon ſtoicus/ ſolū ⁊ ſum mum bonum/ quod honeſtum eſt. Ariſtoteles aūt vel theofraſtus ⁊ ceteri peripatetici/ in virtute quidē hoc eſt honeſtate/ vitā beatā eſſe/ ſed compleri eius beati tudinē/ etiā corporis atqꝫ externis bonis aſſeruerūt. Scriptura aūt diuina/ vitam beatā in cognitione po ſuit diuinitatis/ ⁊ fructu bone operationis. Deniqꝫ vtriuſqꝫ aſſertionis euangelicū ſuppetit teſtimoniū. Hā ⁊ de ſcientia ita dicit dominus Ieſus. Hec eſt au tem vita eterna/ vt cognoſcant te ſolum verum deū. ⁊ quē miſiſti Ieſum Chriſtum. Et de operibus ita reſ pondit. Omnis qui reliquerit domū/ vel fratres/ aut ſorores/ aut patrem/ aut matrem/ aut vxorem/ aut fi lios/ aut agros propter nomen meum/ centuplum ac cipiet. ⁊ vitam eternam poſſidebit. Sꝫ ne eſtimet̉ hoc recēs eē/ ⁊ priꝰ tractatū a phīs qͣꝫ ī euāgelio p̄dicatū/ āteriores euāgelio phī ideſt Ariſto teles/ ⁊ theofraſtꝰ/ vel zenon/ atqꝫ Hieronimꝰ/ ſed po ſteriores prophetis/ accipiant qͣꝫ longe/ anteqͣꝫ phōꝝ nomen audiret/ per os ſancti Dauid vtrunqꝫ aperte videatur expreſſum. Scriptum ē enim. Beatꝰ homoquem tu erudieris dn̄e. ⁊ de lege tua docueris eum. f Y 184 Habemus ⁊ alibi. Beatus vir qui timet dn̄m in mā datis eius cupiet nimis. Docuimus de cognitione. cu ius premiū/ eternitatis fructū eſſe memorauit adiici ens ꝓpheta/ quia in domo huius timentis dn̄m/ vel eruditi in lege/ ⁊ cupientis in mandatis diuinis/ glo ria ⁊ diuitie. ⁊ iuſtitia eius manet in ſeculū ſeculi. De operibus quoqꝫ in eodem pſalmo ſubiunxit vite eter ne ſuppetere premiū viro iuſto. Deniqꝫ ait. Beatꝰ vir qui miſeret̉ ⁊ cōmodat. diſponet ſermones ſuos ī iu dicio. quia in ſeculū nō cōmouebit̉. in memoria eter na erit iuſtus. Et infra. Diſperſit dedit pauperibus. iuſtiti a eius manet ineternum. Habet ergo vitā eternā fides. quia fundamentū ē bonum. Habent ⁊ bona facta. quia vir iuſtus ⁊ dic tis ⁊ rebus probat̉. Nā ⁊ ſi exercitatus ſit in ſermo nibus/ ⁊ deſidioſus in operibus/ prudentiā ſuā factis repellit. Et grauiꝰ eſt ſcire quid facias/ nec feciſſe qd̓ faciendū cognoueris. Cōtra quoqꝫ ſtrennuū eſſe ī ope ribus/ affectu infidum/ ita eſt/ ac ſi vitioſo fundamē to/ pulchra culminū velis eleuare faſtigia. quo plus ſtruxerit/ plus corruit. quia ſine munimento fideiopera nō poſſunt manere. Infida ſtatio in portu/ na uim perforat. ⁊ arenoſum ſolū/ cito cedit. nec p̄t īpo ſite edificationis ſuſtinere onera. Ibi ergo plenitudo premi/ vbi virtutū perfectio. ⁊ quedam in factis at qꝫ dictis equalitas ſobrietatis. Capitulum tertium Vnam partem continens. T quoniā ſola rerū ſciētia exploſa ē/ vel quaſi īanis ſecūdū phī̄e diſputatōes ſuperfluas/ vel quaſi ſſemiperfecta ſentētia/ cōſideremus qͣꝫ enodem de eo ſcriptura diuina abſoluat ſententiam/ de quo tā multiplices/ et implicatas/ atqꝫ confuſas videmus imi facili ntitudinem vi (ipitulum uuit col imi. 6 iuſcum dobis nn uit malum aduerſi iulta. nuiatli. queſtiones eſſe phīe. Hihil enim bonū ſcriptura(niſi quod honeſtū) aſſerit. virtutēqꝫ in omni rerū ſtatu be atā iudicat/ que neqꝫ augeat̉ bonis corporis vel ex ternis/ neqꝫ minuat̉ aduerſis. Hihil tam beatū/ niſi quod a peccato alienū ſit. plenū innocentie. repletum gratie dei. Scriptū eſt enī. Beatus vir qui nō abijt ī cōſilio imꝑiorū/ ⁊ in via peccatorū non ſtetit. ⁊ in ca thedra peſtilentie nō ſedit. ſed in lege dn̄i fuit volun tas eius. Et alibi. Beati immaculati in via. qui an bulant in lege dn̄i. Innocentia igitur ⁊ ſcientia/ bea tum faciunt. Bone quoqꝫ operationis mercedem/ eſſe beatitudinem vite eterne/ ſuperius aduertimus. Capitulum quartum Vnam partem continēs. Eſtat igitur/ vt ſpreto patrocinio voluptatis aut doloris metu(quorū alteꝝ quaſi infractū ⁊ molliculum alterum quaſi euiratum ⁊ infirmū deſ puit) in ip̄is doloribus vitā beatam eminere demon ſtrem. Quod facile doceri poteſt/ cum legerimus/ beati eſtis/ cum vobis maledicent/ ⁊ perſequentur/ ⁊ dicent omne malum aduerſus vos/ propter iuſtitiā. gaudete ⁊ exultate. qm̄ merces veſtra copioſa eſt in celis. Sic enim perſecuti ſunt ⁊ ꝓphetas/ qui erāt ante vos. Et alibi. Qui vult venire poſt me/ tollat crucem ſuam. ⁊ ſequatur me. Eſt ergo beatitudo in doloribus. quos plena ſuauitatis virtus comprimit ⁊ coercet. ipſa ſi bi domeſticis oꝑibus abundans/ vel ad conſcientiāvel ad gratiam. Heqꝫ enim parum beatus/ Moyſes/ cum egiptiorum vallatus populis/ ⁊ mari clauſus/ per fluctus ſibi ⁊ populo patrum/ pedeſtrem viam piis meritis inueniſſet. Quando autem fortior qͣꝫ tunc/ cum extremis circumuentus periculis/ non deſ perabat ſalutem/ ſed exigebat triumphum? 48L Quid Aaron? Rn̄ beatiorē ſe credidit/ qͣꝫ tunc/ qn̄ me dius ſtetit inter viuos ac mortuos/ ⁊ obiectu ſui ſta tuit mortem/ ne ad viuorum tranſiret agmina a cada ueribus mortuorum? Quid de puero Daniel loquarqui tam ſapiens erat/ vt inter leones fame exaſpera tos/ nulla beſtialis ſeuitie frāgeretur formidine? Ita alienus a metu/ vt poſſet epulari/ nec vereret̉ ne ad paſtū exemplo ſui feras prouocaret? Eſt ergo ⁊ ī do lore virtus. que ſibi bone ſuauitatem exhibeat con ſcientie. ⁊ ideo indicio eſt/ ꝙ non minuat dolor vir tutis voluptatem. Capitulum quintum Duas habens partes. Icut ergo nulla v̓tuti deceſſio beatitudinis per dolorem/ ita etiā nulla acceſſio per voluptatem corporis aut commodoꝝ grā. De quibꝰ pulchre apo ſtolꝰ ait. Que mihi lucra fuerūt/ hec duxi ꝓpter Chri ſtū detrimenta eſſe. Et addidit/ ꝓpter quē ōīa dam na duxi. ⁊ eſtimo vt ſtercora. vt Chriſtū lucrifaciā. Deniqꝫ Moyſes damnum ſuū credidit theſauros eſſe gyptioꝝ. ⁊ obprobriū dn̄ice crucis p̄tulit. nec tunc diues/ cū abundaret pecunia. nec poſtea pauper/ cum egeret alimento. niſi forte tunc alicui minus beatus videretur fuiſſe/ cū in deſerto quotidiana alimonia ſibi ⁊ populo ſuo deforet. Sꝫ quod ſummi boni ac be atitudinis nemo negare audeat/ māna ei(hoc ē panis angelorū) mīſtrabat̉ e celo. carnis quoqꝫ quotidiana pluuia totius plebis epulīs redūdabat. Helie quoqꝫ ſcō panis ad victū deerat/ ſi quereretur. ſed non vide batur deeſſe/ quia non querebatur. Itaqꝫ diurno cor uoꝝ obſequio/ mane panis/ caro ad veſperā defereba tur. Hūquid ideo minꝰ beatꝰ/ quia erat pauper ſibi: Minime. Immo magis eo beatus/ qͥ a erat deo diues iiiſſi ī At II hi iſti ptia at Iliū iſic hꝫ Iitam cttm Iiudlio dieci jpei Beat uti qui nui ila noſi yſiſed etian mī Sed ⁊ illa qu vlletitiam expercem pm beatitudini it cum dicitur. I mſolationem veſti ia dluritū d non ſolu ixporis ꝓde enlm uſt qu uio ex. Aliis enim eſſe qͣꝫ ſibi diuitem/ preſtat. vt iſte erat/ qͦ tempore famis cibum a vidua petēbat/ largiturus eivt idria farine per trienniū ⁊ ſex menſes nō deficeret ⁊ ad quotidianos vſus/ olei vas vidue inopi ſuffice ret ac miniſtraret. Merito ibi volebat Petrus eſſe/ vbi iſtos videbat. Merito in monte cum Chriſto in gloria apparuerūt/ quia ⁊ ip̄e pauper factus eſt/ cum diues eſſet. Hullum ergo aminiculū preſtant diuitie ad vitam eternā. Quod euidenter dn̄s demonſtrauit ī euangelio/ dicens. Beati pauperes. qm̄ veſtrū eſt reg nū dei. Beati qui nūc eſuriūt ⁊ ſitiūt. qͥ a ſaturabūt̉. Beati qui nunc fletis. quia ridebitis. Itaqꝫ paupertatem/ famem/ dolorē/ que putantur mala/ non ſolum impedimento non eſſe ad vitā bea tam/ ſed etiam adiumento/ euidentiſſime pronuncia tum ē. Sed ⁊ illa que videntur bona/ diuitias/ ſatieta tem/ letitiam/ expertem doloris/ decrimento eſſe ad fru ctum beatitudinis/ dominico declaratum iudicio li quet. cum dicitur. De vobis diuitibus. qui habetis conſolationem veſtram. De vobis qui ſaturati eſtis quia eſurietis. Et illis qui rident. quia lugebunt. Sic ergo non ſolum aminiculo non ſunt ad beatam vitācorporis aut externa bona/ ſed etiam diſpēdio ſunt. Inde enim beatus Habuthe etīam cum lapidaretur a diuite. quia pauper ⁊ infirmus/ aduerſum opes regi as ſolo erat affectu ⁊ religione diues. vt pecunia re gali non commutaret paterne vinee hereditatem. eo qꝫ perfectus/ quia ſanguine proprio defenderet iura maiorum ſuorum. Inde quoqꝫ miſer achab etiam ſuo iudicio. qui pauperem necari fecerat/ vt eius poſſide ret vineam. Capitulum ſextum Duas habens partes. 45 2 Ertum eſt/ ſolum ⁊ ſummum bonum/ virtutem eſſe. eamqꝫ abundare ſolum ad vite fructum bea te. nec externis aut corporis bonis/ ſed virtute ſola vitam preſtari beatam/ per quam vita eterna acqui ritur. Vita enim beata fructus preſentium. vita aūt eterna ſpes futurorum eſt. Et ſunt tamen qui in corpore tā infirmo/ tā fragi li/ impoſſibilē vitā beatā putant. in quo neceſſe eſt an gi: dolere/ deplorare/ egreſcere. quaſi vero ego in cor poris exultatione dicam vitā beatā ꝯſiſtere. ⁊ nō in altitudine ſapientie. ſuauitate ꝯſcientie. virtutis ſub limitate. Hō enī in paſſione eſſe/ ſed victorē paſſionis eſſe/ beatū eſt. nec frangi tēporalis metu doloris. Po ne accidere hec/ que grauia ad vim doloris ferunt̉/ cecitatē/ exiliū/ famem/ ſtuprū filie/ amiſſionē liberoꝝ Quis neget beatū eſſe Iſaac/ qui nō videbat in ſenec tute ⁊ beatitudines/ ſuis benedictionibus cōferebat̉ An nō beatus Iacob/ qui ꝓfugus patria domo/ mer cēnarius paſtor/ exiliū ſuſtinuit/ filie pudicitiā inge niuit eſſe temeratā/ famem pertulit? Non ergo beatiquorū fide/ deus accepit teſtimoniū/ cum dicit̉/ deus abrahā/ deꝰ iſaac/ deꝰ iacob. Miſera ē ſeruitꝰ/ ſꝫ non miſer ioſeph immo plane beatꝰ/ cū dn̄e libidīes/ ī ſer uitute poſitꝰ coerceret. Quid de ſancto dauid loquarqui triū filioꝝ deplorauit obitū/ ⁊ quod his durius/ inceſtuꝫ filie? Rūo nō beatus/ de cuiꝰ ſucceſſione/ bea titudinis autor exortus eſt/ qui plurimos fecit bea tos? Beati enim qui non viderunt/ ⁊ crediderūt. Fue runt ⁊ ip̄i in ſenſu infirmitatis/ ſed conualuerunt de infirmitate fortes. Quid laborioſius autem ſancto Iob/ vel in domus incendio vel filiorum decem inte ritu momentario/ vel in doloribus corporis? .x iliſubꝰ ullū Intitꝰ ſiuillid ulijo Hunquid minus beatus/ qͣꝫ ſi illa nō pertuliſſet/ in qͥ bus magis probatꝰ eſt. Eſto tn̄ fuiſſe in illis aliquid acerbitatis. Quem virtus āi nō abſcōdit dolorē? He qꝫ enim ꝓfundū mare negauerim/ qͥa vadoſa littora ſunt. Heqꝫ celū lucidū/ quia interdū obtexit̉ nubibꝰ. Heqꝫ terrā fecundā/ quia aliquibus locis ieiuna ē gla rea. Aut letas ſegetes/ quia inter mixtā ſolent habere ſterilē auenā. Similiter puta beate meſſem cōſcientieinterpellari aliquo acerbo doloris. Hōne totius ma nipulis beate vite ſi quid forte aduerſi accidit atqꝫ amaritudinis/ tanqͣꝫ ſterilis auena abſcondit̉/ aut tā qͣꝫ lolii amaritudo frumenti ſuauitate obducitur? Sꝫ iam ad propoſita pergamus. Tractatꝰ ſecundus/ q̄ Officia vtilia/ q̄qꝫ vtiliora a qͥbuſqꝫ ducāt̉ v̓tutibꝰ explicās. xiii. ꝯtinꝫ capitula Capitulum primum Quattuor habens partes. Vperiore libro ita diuiſionem fecimꝰ/ vt primo loco eſſet honeſtū ac decoruꝫ/ a quo officia ducerent̉/ ſecundo loco quid vtile. Et quēadmodū in primo diximꝰ/ quia in ter honeſtū ⁊ decorum eſt quedaꝫ diſtinctio/ que ma gis intelligi qͣꝫ explicari poſſit/ ſic ⁊ cum vtile tracta mus/ conſiderandum videtur quid vtilius. Vtilitatem aūt/ nō pecuniarii lucri extimatiōe ſub ducimꝰ ſꝫ acqͥſitione pietatis. ſicut apoſtolꝰ ait. Pi etas aūt ad ōīa vtilis ē/ ꝓmiſſionē habēs vite pn̄tis ⁊ future. Itaqꝫ in ſcripturis diuinis/ ſi diligēter q̄ra mus/ ſepe inuenimus/ quod honeſtum eſt/ vtile voca ri. Omnia mihi licent. ſed non omnia ſunt vtilia. Su pra de vitiis loquebatur. Hoc ergo dicit. Licet pec care. ſed non decet. In poteſtate ſunt peccata. ſed non ſunt honeſta. Luxuriari promptū eſt. ſed nō iuſtū. 8 Nō enim deo eſca/ ſed ventrī colligit̉. Ergo quia qd̓ vtile id etiā iuſtum/ iuſtū eſt vt ſeruiamus Chriſto. qui nos redemit. Ideo iuſti qui pro eius noīe ſe mor ti obtulerunt. Iniuſti qui declinauerūt. de quibus di cit. Que vtilitas in ſanguine meo? Ideſt quis iuſtitie mee ꝓfectus? Vn̄ ⁊ illi. Alligemꝰ iuſtū. quia inutilis ē nobis. Ideſt iniuſtus. qui nos arguit. condemnat. corripit. Licet hoc poſſit etiā ad auaritiā imꝑiorum hominū deriuari. que perfidie vicina eſt. Sicut in Iu da proditore legimus. qui auaritie ſtudio/ ⁊ pecunie cupiditate/ laqueū ꝓditionis incurrit atqꝫ incidit. De hac igit̉ tractandū ē vtilitate/ que ſit plena hone ſtatis. ſicut ip̄is verbis definiuit apoſtolus/ dicens. Hoc aūt ad vtilitatē veſtrā dico. non vt laqueū vo bis initiam. ſed ad id quod honeſtum eſt. Liquet igi tur/ quod honeſtū eſt/ vtile ⁊ iuſtū eē. ⁊ quod vtile/ ho neſtū ⁊ iuſtum. ⁊ quod iuſtum/ vtile ⁊ honeſtum. Heqꝫ enim mihi ad mercatores lucri cupidine aua ros/ ſed ad filios ſermo eſt Et ſermo de officiis/ que vobis(quos elegi in miniſteriū dn̄i) inculcare geſtio atqꝫ infundere. vt ea que mentibus ac moribus nō ſtris/ vſu atqꝫ inſtitutiōe inolita atqꝫ impreſſa ſunt/ etiam ſermone ac diſciplina aperiant̉. Itaqꝫ de vtili tate dicturus/ vtar illo verſiculo prophetico. Decli na cor meum in teſtimonia tua. ⁊ non in auaritiam. ne vtilitatis ſonus excitet pecunie cupiditatem. De niqꝫ aliqui habent. declina cor meum in teſtimonia tua; ⁊ non ad vtilitatem. Hoc eſt illam queſtuum nundinas aucuꝑantem vtilitatem. illam vſu homi num ad pecunie ſtudia inflexam ac deriuatam. Dul go enim hoc ſolum dicunt vtile: quod queſtuoſum. Hos aūt de ea tractamꝰ vtilitate/ que damnis qͥritur qeadem vt Chriſtum lucremur. cuius queſtus pietas eſt/ cum ſufficientia. Magnus profecto queſtus/ quo pietatē acquirimus. q̄ apud deū diues eſt. nō caducis facul tatibꝰ/ ſed muneribꝰ eternis. in qͥbus nō tēptatio lu brica/ ſed cōſtans ⁊ perpetua ſit gratia. Eſt igit̉ vtilitas alia corporalis/ alia pietatis. ſi cut diuiſit apoſtolꝰ. Corporalis enim exercitatio ad modicū(inquit) vtilis eſt. Pietas aūt ad omnia vti lis eſt. Quid aūt tā honeſtū/ qͣꝫ integritas? Quid tam decorū/ qͣꝫ immaculatū ſeruare corpus/ ⁊ inuiolatum atqꝫ intaminatū pudorē? Quid etiā tam decorū/ qͣꝫ vt vidua vxor defuncto cōuigi fidem ſeruet? Quid etiā hoc eſt vtilius/ quo regnū celeſte acquirit̉? Sunt eniꝫ qui ſe caſtrauerūt ꝓpter regnū celoꝝ. Eſt igitur nō ſolū familiare cōtubernium honeſtatis ⁊ vtilitatis/ ſed eadem quoqꝫ vtilitas/ que honeſtas. Et ideo illequi regnū celorū volebat omnibus aperire/ nō quod ſibi vtile querebat/ ſꝫ quod omnibꝰ. Vnde ordo qui dem ⁊ gradus nobis faciendus eſt/ etiā ab his vſita tis ⁊ cōmunibus/ ad ea que ſunt precellentia. vt ex pluribus/ vtilitatis colligamus profectum. Capitulum ſecundum Quattuor habēs partes. C primū nouimꝰ nihil tā vtile qͣꝫ diligi. nihil tā inutile qͣꝫ nō amari. Hā odio haberi/ exiciale ac nimīs capitale arbitror. Itaqꝫ id agamꝰ/ vt omni ſedulitate ꝯmendemus eſtimationē opinionēqꝫ nrām Ac primū placiditatē mētis/ ⁊ animi benignitatē/ in fluamus in affectum hoīm. Popularis enim ⁊ grata eſt ōibus bonitas. nihilqꝫ quod tam facile humanis illabatur ſenſibus. Ea ſi manſuetudine morum/ ac fa cilitate animi/ moderatione p̄cepti/ ⁊ affabilitate ſer monis/ verboꝝ honore/ patienti quoqꝫ ſermonū vice 48 E modeſtieqꝫ iuuetur gratia/ incredibile quantū proce dit ad cumulum dilectionis. 1 Legimus enim/ non ſolum in priuatis/ ſed eciā in ip̄is regibus/ quantū facilitas blande affabilitatis profecerit. aut ſuperbia verboꝝqꝫ obfuerit tumor. vt regna ip̄a labefactaret. ⁊ poteſtatē ſolueret. Iam ſi quis cōſilio/ vſu/ miniſterio/ officiis/ popularē com p̄hendat gratiā/ aut ſi quis periculū ſuū pro vniuer ſa plebe offerat/ non eſt dubiū/ ꝙ tm̄ caritatis a ple be in eum refundat̉/ vt populus ſalutē eius ⁊ gratiāſibi preferat. Quātas Moyſes a populo illatas ab ſorbebat cōtumelias/ ⁊ cū dn̄s in inſolentes vindica re vellet/ ſe tn̄ pro populo offerebat frequēter/ vt in dignationi diuine plebem ſubduceret? Ꝙͣ miti ſermo ne poſt iniurias appellabat populū/ cōſolabat̉ in la boribus/ deliniabat oraculis/ fouebat operibus. Et cū deo conſtanter loqueret̉/ homines tn̄ humili ⁊ gra ca appellatione/ affari ſolebat. Merito exiſtimatus eſt ſupra homines. vt ⁊ vultui eius nō poſſent inten dere/ ⁊ ſepulturā eīꝰ nō repertā crederēt. Quia ſic ſibi totiꝰ plebis mētes definxerat/ vt plus eū ꝓ māſue tudine diligerent/ qͣꝫ pro factis āmir arentur. Quid eius imitator ſanctus Dauid/ electus ex om nibus ad plebē regendā/ qͣꝫ mitis/ ⁊ blandus/ humilis ſpirītu/ ſedulus corde/ facilis affectu? Ante regnū ſe pro omnibus offerebat. rex cū omnibus equabat ſua militiam. ⁊ partiebat̉ laborem/ fortis in prelio/ man ſuetꝰ in imperio/ patiēs in cōuitio/ ferre magis prōp ꝯqͣꝫ referre īiurias. Ideo tā carꝰ erat omnibꝰ/ vt iu uenis ad regnū etiam inuitus peteretur. reſiſtēs cōge retur. ſenex ne prelio intereſſet/ a ſuis rogaret̉. ꝙ mal lent omnes pro ip̄o peclitari: qͣꝫ illū pro omnibus. cum fe Ita ſibigratis officiis plebē obligauerat. Primū/ vt in diſcordis populi/ exulare in ebron mallet: qͣꝫ reg nare in hieruſalem. Deinde/ vt etiā in hoſte poſitam virtutē diligeret/ iuſtitiā etiā his qui arma cōtra ſe tulerant eque ac ſuis preſtandā putaret. Deniqꝫ for tiſſimū aduerſe partis propugnatorem Abner ducē⁊ inferentem prelia/ miratus eſt. ⁊ oranteꝫ pacis gra tiam/ non aſpernatus honorauit cōuiuio. Interemp tum inſidiis doluit. ⁊ fleuit. perſecutus exequias ho neſtauit. mortē vltus/ conſcientie fidem preſtitit. quā filio inter hereditaria iura tranſcribit. magis ſollici tus ne innocentis mortē īnultā relinqueret/ qͣꝫ quo ſu am mortē doleret. Hon mediocre iſtud preſertim in rege/ ſic obedire humilitatis munia/ vt cōmunē ſe ex hiberet etiā infimis. alieno periculo cibū nō querere potum recuſare. peccatū fateri. ſeqꝫ ip̄m pro populo afferre morti. vt in ſe diuina indignatio cōuerteret̉/ cum ferienti angelo offerens ſe diceret. Ecce ſum ego qui peccaui. ⁊ ego paſtor malū feci; ⁊ iſte grex quio fecit: fiat manus tua in me. Ham quid alia dicā/ ꝙ dolum meditantibus/ nō aperiebat os ſuum/ ⁊ tanqͣꝫ non audiēs/ nullū ſermonem referendū putabat: Hō reſpondebat cōuitiis. cum ſibi derogaret̉/ orabat. cuꝫ malediceret̉/ benedicebat. Ambulans in ſimplīcitate. ſuperbos fugitās. ſectator immaculatorū. qui cinerē miſcebat alimentis ſuis/ cum peccata propria deplo raret. ⁊ potum ſuū temperabat fletibus. Merito ſic expetitus eſt ab vniuerſo populo/ vt venirent ad euꝫ omnes tribus iſrahel. dicentes. Ecce nos oſſa tua ⁊ caro tua ſumus. heri ⁊ nudiuſtertius/ cū eſſet ſaul ⁊ regnaret ſuper nos/ tu eras qͥ ꝓducebas ⁊ īducebas Iſ rahel. Et dixit tibi dn̄s/ tu paſces populum meum. 48 b Et quid plura de eo dicā/ de quo huiuſmodi dei pro ceſſit ſententia/ vt de eo diceret/ inueni Dauid ſecūdū cor meū? Quis enim in ſanctitate cordis ⁊ iuſtitia ſi cut iſte/ ambulauit. vt impleret voluntatē dei. ꝓpter quē ⁊ delinquentibꝰ poſteris eius veniā data/ ⁊ p̄ro gatiua eſt ſeruata heredibus? Quis igit̉ nō diligeret eū/ quem videbat ita carum amicis/ vt quia ip̄e ſin cere amicos diligebat/ eque diligi ſe a ſuis amicis ar bitraret̉. Deniqꝫ parentes eū filiis ſuis/ filii prefere bāt parentibus. Vnde grauiter indignatus Saul/ per cutere Ionatham filium haſta voluit. quia pluris a pud eum valere Dauid amicitiā iudicabat/ qꝫ vel pie tatem ſuā/ vel autoritatem paternam. Etenim ad incentiuū caritatis cōmunis plurimuꝫ proficit/ ſi quis vicem amantibus redoat. nec minus amare ſe probet qͣꝫ ip̄e amat̉. idqꝫ amicitie fidelis fa ciat exēplis. Quid enī tā populare qͣꝫ grā? Quid tā in ſitū nature/ qͣꝫ vt diligentē diligas? Quid taꝫ inolitū atqꝫ imp̄ſſum affeccibus humanis/ qͣꝫ vt eū amare in ducas in animū/ a quo te amari velis? Merito ſapi ens dicit. Perde pecuniā ꝓpter fratrē ⁊ amicū. Et ali bi. Amicum ſalutare nō erubeſcā. ⁊ a facie illiꝰ nō me abſcondā. Siquidē vite ⁊ immortalitatis medicamē tū/ in amico eſſe eccleſiaſticus ſermo teſtat̉. ⁊ ſummū in caritate preſidiū nemo dubitauerit/ cū apoſtolus dicat/ omnia ſuffert/ omnia credit/ ōīa ſperat/ ōīa ſu ſtinet. Caritas nūqͣꝫ cadit. Ideo dauid nō cecidit. qͥa carꝰ fuit ōībꝰ. ⁊ diligi a ſubiectis qͣꝫ timeri maluit. Timor enī tēporalis/ tutaminis ſeruac excubias. neſ cit diuturnitatis cuſtodiā. Itaqꝫ vbi timor deceſſerit audacia obrepit. qm̄ fidē nō timor cogit. ſꝫ affectꝰ ex hibet. Prima ergo ad cōmendationem nr̄i ē caritas. Bonum eſt ergo teſtimonium habere de plurimorum dilectione. Hinc naſcitur fides. vt committere ſe tuo affectui non vereantur/ etiam alieni/ quem pluribus carum aduerterint. Similiter etiam per fidem ad cari tatem peruenitur. vt qui vni aut duobus preſtiterit fidem/ tanqͣꝫ influat in animos vniuerſorum. ⁊ omni um acquirat gratiam. Duo igitur hec ad commenda tionem noſtri plurimum operantur caritas ⁊ fides. ⁊ tertium hoc ſi habeas/ quod in te admiratione dię num pleriqꝫ exiſtiment/ ⁊ iure honorandum putent. Capitulum tertium Tres habens partes. T quia conſiliorū vſus maxime conciliat homī nes/ ideo prudentia ⁊ iuſtitia in vnoquoqꝫ deſi derantur. ⁊ ea expectantur a pluribus. vt in quo ea ſint; illi deferatur fides/ quo poſſit vtile conſiliū ac fidele deſideranti dare. Quis enim ei ſe committat/ queꝫ non putet plus ſapere/ qͣꝫ ip̄e ſapiat qui querit conſilium? Heceſſe eſt igitur vt preſtantior ſit/ a quo conſilium petitur/ qͣꝫ ille eſt qui petit. Quid enim con ſulas hominē/ quem nō arbitreris poſſe melius aliqͥd reperire/ qͣꝫ ip̄e intelligis. Quod ſi eum inueneris/ qui viuacitate ingenii/ mentis vigore atqꝫ autoritate pre ſtet/ ⁊ accedat eo vt exemplo ⁊ vſu paratior ſit pre ſentia ſoluat/ pericula proſpiciat/ futura denūciet im minētia. argumēta expediat/ remediū ferat in tēpore paratꝰ ſit n̄ ſolū ad ꝯſulēdū ſꝫ etiā ad ſubueniēdū huic ita fides habet̉/ vt dicat qͥ ſiliū petit: ⁊ ſi mala mihi euenerint/ per illum ſuſtineo. Huiuſmodi igitur viro ſalutem noſtram/ ⁊ exiſtimationem noſtram cōmitti mus/ qui ſit(vt ſupra diximus) iuſtus ⁊ prudens. Facit enim iuſtitia/ vt nullus ſit fraudis metus. Fa cit enim prudentia/ vt nulla erroris ſuſpicio ſit. 2 4 81 Promptius tn̄ nos iuſto viro qͣꝫ prudenti ꝯmitti mus. vt ſecundū vſum vulgi loquar. Ceterū ſapien tiū definitione/ in quo vna virtus eſt/ cōcurrunt cete re. nec poteſt ſine iuſtitia eſſe prudentia. Quod etiam in noſtris inuenimus. Dicit enim Dauid Iuſtus mi ſeret̉. ⁊ fenerat. Quid feneret iuſtus/ alibi dicit. Iocū dus homo qui miſeret̉/ ⁊ cōmodat. diſponet ſermōes ſuos in iudicio. Ipſum illud nobile Salomonis iudi cium/ nōne ſapiētie plenū ac iuſtitie eſt? Itaqꝫ ſpecte mus illud/ ſi ita eſt. Due(inquit) mulieres in conſpec tu regis Salomonis ſteterūt. ⁊ dixit vna ad eū. Au di me dn̄e. Ego ⁊ mulier hec in vno habitantes cubi culo/ ante diem tertiū partu edito ſingulos filios ſuſ cepimus. ⁊ eramus vna. arbiter nullus domi. nec vl la alia nobiſcū femina/ niſi nos ſole. ⁊ mortus eſt fi lius eius hac nocte/ vt obdormiuit ſuper eū. Et ſurre xit media nocte. ⁊ accepit filium meum de ſinu meo. ⁊ ſurrexi mane/ vt lactarē paruulū. ⁊ inueni mortuū. ⁊ cōſideraui eū diluculo. ⁊ nō erat filius meus. Et re ſpondit altera. Nō. ſed filius meus eſt hic/ qui viuit filius autem tuus mortuus eſt. Et hec erat contentio cū vtraqꝫ ſibi filium vendicaret ſuperſtitem. defunc tum autem ſuum negaret. Tunc rex iuſſit afferri ma cherā. ⁊ infantem diuidi. ac ſingulas partes dari ſin gulis dimidiā vni ⁊ dimidiā alteri. Exclamat muli er/ q̄ vero erat affectu ꝯmota. Hequaqͣꝫ dn̄e infantē diuidas. det̉ potius illi. ⁊ viuat. ⁊ ne interficias eū. At illa reſpondit altera. Heqꝫ meus neqꝫ huius ſit in fans. diuidite eū. Et ſtatuit rex dare infantē ei mulie ri/ q̄ dixerat/ nolite interficere eū. ſꝫ date eū illi mulie ri. qͥ a mota ſunt(inqͥt) viſcera eius in filio ſuo. Ita qꝫ nō immerito/ eſtimatus ē intellectus dei in eo eſſe. Qm̄ q̄ occulta ſunt/ deo inſpirāte cognouit. Quid āt occultius internorū viſceꝝ teſtimonio/ in q̄ Sapiētis intellectus/ velut quidā pietatis deſcendit arbiter/ ⁊ velut quādam genitalis alui vocē eruit/ qua maternꝰ patuit affectus qui eligeret filiū ſuū vel apud alienā viuere/ qͣꝫ in conſpectu matris necari? Sapientie igit̉ fuit/ latentes diſtinguere cōſcientias. ex occultis erue re veritatem. ⁊ velut quadā machera/ ita ſpiritꝰ gla dio penetrare. non ſolum vteri/ ſed etiā anime ⁊ men tis viſcera. Iuſtitie quoqꝫ/ vt que ſuū necauerat/ alie num non colleret. ſed vera mater reciperet ſuum. De niqꝫ etiam ſcriptura hoc pronūciat. Audiuit(inqͥt̉ omnis iſrahel hec iudicium/ quod iudicauit rex Salo mon. ⁊ timuerūt a facie regis. eo ꝙ intellectus dei eſſꝫ in eo. vt faceret iuſtitiaꝫ. Deniqꝫ ⁊ ip̄e Salomon/ ita popoſcit ſapientiam vt daretur ſibi cor prudens au dire ⁊ iudicare cum iuſtitia. Liquet igitur etiā ſecū dū ſcripturā diuinā/ que antiquior eſt/ ſapientiā ſine iuſtitia eſſe nō poſſe. quia vbi vna earū virtutum/ ibi vtraqꝫ eſt. Daniel quoqꝫ qͣꝫ ſapiēter alta interro gatione fraudulente accuſationis deprehendit mēda cium. vt calumniatorū ſibi reſponſio nō conueniret. Prudentie igit̉ fuit/ vocis ſue teſtimonio reos ꝑ rode re. Iuſtitie quoqꝫ/ nocentes ſupplicio dare/ innocentē ſubducere. Eſt igitur indiuiduū ſapientie atqꝫ iuſti tie cōtuberniū. ſed vulgi v̓ſu/ diuidit̉ vna quedā for ma virtucū. vt temperantia ſit in deſpiciēdis volup tatibus. fortitudo ſpectet̉ ī laboribꝰ ⁊ periculis. pru dētia in delectu bonorū/ ſciens cōmoda ⁊ aduerſa di ſtinguere. iuſtitia q̄ ſit bona cuſtos iuris alieni. ⁊ vī dex ꝓprietatis. ſuū cuiqꝫ cōſeruans. Sit igit̉ nobis cōis opinionis grā/ quadripartita hec facta diuiſio g 3 48 8 vt ab illa ſubtili diſputatōe phīe/ ſapiētieqꝫ q̄ limāde veritatis cā qͣſi ex adito quodā eruit̉/ retrahētes pe dē/ forenſem vſum ac popularē ſenſum ſequamur. Hac igitur diuiſiōe ſeruara(vt reuertamur ad ꝓ poſitum) prudentiſſimo cuiqͣꝫ cauſam noſtrā cōmitti mus ⁊ ab eo conſilium promptius qͣꝫ a ceteris poſci mus. Preſtat tn̄ fidele iuſti conſilium viri. ⁊ ſapiētiſ ſimi ingenio frequēter p̄ponderat. Vtilia enim vulne ra amici/ qͣꝫ aliorū oſcula. Deinde quia iuſti iudiciū eſt/ ſapientis aūt argumentū/ in illo cenſura diſcepta tionis/ in hoc calliditas inuentionis. Quod ſi vtrūo cōnectas/ erit magna ꝯſilioꝝ ſalubritas. que ab vni uerſis ſpectat̉ admiratione ſapiētie/ ⁊ amore iuſtitie vt oēs querāt audire ſapientiā eius viri/ in quo vtri uſqꝫ virtutis copula ſit. Sicut querebāt omnes reges terre/ videre faciē Salomonis. ⁊ audire ſapientiā eiꝰ ita vt Saba regina veniret ad eum. ⁊ temptaret eum in queſtionibus. Et venit. ⁊ omnia locuta ē que habe bat in corde ſuo. ⁊ audiuit omnē ſapientiā Salomo nis. nec vllum verbū p̄teriuit eam. Que ſit iſta/ quā nihil p̄tereat/ nec ſit aliquid quod ei nō annunciaue rit verus Salomō/ cognoſce o homo ex his que au dis loquentē. Verus eſt(inquit) ſermo/ quē audiui ī terra mea de ſermōibꝰ tuis/ ⁊ de prudētia tua. ⁊ nō credidi his qͥ dicebāt mihi/ donec veni. ⁊ viderūt ocu li mei. Et nūc nō eſt nec dimidia quidē pars/ ſecūdū ea que annūciabāt mihi. appoſuiſti bona/ ſuper ōnīa que audiui in terra mea. Beate mulieres tue. ⁊ beati viri tui/ qui aſſiſtūt tibi/ qui audiūt omnē prudētiā tuam. Intellige cōuiuium veri Salomonis. ⁊ que ap ponuntur in eo conuiuio. Intellige ſapienter ⁊ cōſide ra/ in qua terra congregatio nationum audierit famam ſapiētie vere atqꝫ iuſtitie. ⁊ quibꝰ eū viderit oculis/ ꝯtemplantibus vtiqꝫ que nō vident̉. Rm̄ que vident̉/ temporalia ſunt. que aūt non vident̉/ eterna Que ſunt beate mulieres/ niſi ille de quibꝰ dicit̉/ quia multe verbū dei audiunt ⁊ pariūt? Et alibi. Quicūqꝫ enim fecerit verbum dei/ ip̄e meus frater/ ſoror ⁊ ma ter eſt. Qui etiā pueri tui beati qui aſſiſtūt niſi paul qui dicebat/ vſqꝫ in hūc diē ſto proteſtās minori ac maiori/ ⁊ Symeon qui expectabat redemptionem iſ rahel? Qūo enīm dimitti poſceret/ niſi quia aſſiſtens dn̄o/ diſcedendi habere facultatē nō poterat/ niſi vo luntatē dn̄i adeptus eſſet? Exempli cauſa propoſitꝰ Salomon eſt. a quo certatim vt eius audiret̉ ſapien tia/ poſtulabat̉. Ioſeph quoqꝫ nec in carcere feriatus erat/ quo minus de rebus incertis conſuleret̉. Cuius cōſilium/ egypto vniuerſo profuit. vt nō ſentiret ſep tem annorū ſterilitatē. alioſqꝫ populos miſere famis leuaret ieiunio. Daniel ex captiuis regaliū conſulto rum arbiter factus/ conſiliis ſuis emendauit p̄ſentia annūciauit futura. Ex his enim que frequenter inter pretatus/ oſtenderat vere ſe eſſe annunciacum fides ei in omnibus deferebatur. Capitulum quartum Tres habens partes. Ed etiam tertius locus de his qui admiratione digni eſtimarentur/ Ioſeph Salomonis: ⁊ D a nielis exēplo/ decurſꝰ videt̉. Hā qͥd de Moyſe loqͣrcuiꝰ oīs iſrahel quotidie ꝯſilia p̄ſtolabat̉/ quoꝝ vita fidē faciebat prudētie/ admirationemqꝫ eiꝰ augebatꝰ Quis ſe nō ꝯmitteret ꝯſilio moyſi/ cui ſeniores/ ſi qͣ ſupra ſuū intellectū ⁊ virtutē eſſe arbitrarent̉/ diiidi canda ſeruabant? Quis Danielis conſilium refugeret de quo deus ipſe dixit/ Quis Daniele ſapientior; g Y 48 5 Aut qūo homines de eorū dubitare mentibꝰ poſſent quibꝰ deus tantā referebat grām? Moyſi conſilio bel la conficiebant̉. Moyſi meritis de celo affluebat ali monia. potus e petra. Ꝙ purus Danielis animꝰ/ vt mulceret Barbaros mores/ mitigaret leones? Que in illo temperantia? Quanta animi ⁊ corporis cōtinen ti a? Hec immerito mirabilis factus ōibus/ qn̄ quod vehemēter admirant̉ omnes/ regalibus fultus amici tiis/ aurū nō querebat. nec delatū ſibi honorem/ plus faciebat qͣꝫ fidem. Quintiā periclitari mallebat ꝓ le ge dn̄i/ qͣꝫ ꝓ grā hōinis inflecti. Hā de ſancti Ioſeph (quē e p̄terieram) caſtimonia ⁊ iuſtitia quid di cam/ quaꝝ altera illecebras heriles reſpuit/ refutauit ꝑ remi a/ altera mortem cōtempſit/ metū reppulit/ carce rē p̄optauit? Quis hūc priuate cauſe ad cōſulendum idoneū nō iudicaret/ cuius verax animus/ ⁊ mēs fer tilis/ temporis ſterilitatem/ quodam conſiliorum/ et cordis vbere/ fecundauit. Aduertimus igit̉/ ꝙ ī acqͥrendis cōſiliis plurimuꝫ adiungat vite ꝓbitas. virtutū p̄rogatiua. beniuolē tie vſꝰ. frugalitatis grā. Quis enim in ſceno fontē re quirat? Quis e turbida aqua potū petat? Itaqꝫ vbi luxuria eſt/ vbi intēperantia. vbi vitiorū cōfuſio/ qͥs inde ſibi aliquid hauriendū exiſtimet? Quis nō deſpi ciet morū colluuionē? Quis vtilē cauſe aliene iudicet quē videt īutilē ſue vite? Quis iteꝝ īprobū/ maliuolū ꝯtumelioſū nō fugiat. ⁊ ad nocēdū paratū/ qͥs nō cū ōi ſtudio declinet? Quis v̓o(qͣꝫuis īſtructū ad cōſilii opē difficilem tn̄ acceſſu) ambiat in quo illud ſit/ tan qͣꝫ ſiquis aque fontē p̄cludat̉ Quid enī ꝓ deſt habere ſapientiā/ ſi ꝯſiliū neges/ ſi ꝯſulēdi ītercludas copiāˢ Clauſiſti fontem. vt nec alijs influat/ nec tibi proſit. Pulchre aūt ⁊ de illo cōuenit/ qui habens prudentiācōmaculat eā vitiorū ſordibus. eo ꝙ aque exituꝫ cō taminet. Degeneres animos vita arguit. Qūo enim potes eū iudicare conſilio ſuperiorē/ quem videas in feriorem moribus? Supra me debet eſſe cui me cōmit tere paro. An vero eū idoneum putabo/ qui mihi det conſilium/ quod non dat ſibi/ ⁊ mihi eum vacare cre dam/ qui ſibi nō vacet/ cuius animū voluptates occu pent/ libido deuinciat/ auaricia ſubiuget/ cupiditas perturbet/ quāti at metus? Qūo hic cōſilii locus/ vbi nullꝰ quieti. Admirandus mihi/ ⁊ ſuſcipiendus cōſi liarius/ quē ꝓpitius dn̄s patribus dedit. offenſus abſtulit. Huius imitator debet eſſe/ qui poteſt cōſiliū dare/ ⁊ alienā a vitiis cuſtodire prudētiā. quia nihil inquinatū in illa̓ incurrit. Quis igit̉ tanqͣꝫ vultū ſpe ciē p̄ferat pulchritudīs/ ⁊ beluinis poſterioribꝰ/ ac fe rinis vnguibꝰ/ forme ſuperioris dehoneſtet grām/ cū tam admirabilis ⁊ p̄clara forma virtutū ſit/ ⁊ ſpecia liter pulchritudo ſapiētie/ ſicut ſeries ſcripture indi cat? Eſt etenī ſpecioſior ſole. ⁊ ſuper omnē ſtellaꝝ diſ poſitionē luci cōparata inuenit̉ prior. Lucē etenim hāc ſuſcipit nox. ſapientiā aūt nō vincit malicia. Di ximꝰ de eiꝰ pulchritudīe. ⁊ ſcripture teſtimonio com probauimꝰ. ſupereſt vt doceamꝰ ſcripture autoritate nullū eiꝰ ꝯtuberniū cū vitiis eſſe. ſꝫ indiuiduā/ cū cete ris virtutibꝰ cōiunctionē. Cuiꝰ ſpūs ē diſertus. ſine inqͥnamēto. certꝰ. ſanctꝰ. amās bonū. acutus. q̄ nihil vetet benefacere. benignꝰ. ſtabilis. certꝰ. ſecurus. oēm habēs virtutē. ōīa ꝓſpiciēs. Et infra. ſobrietatē do cet. iuſtitiā. ⁊ virtutē. Oīa igit̉ operat̉ prudētia. cum ōibꝰ bonis habet conſortium. Ham qūo p̄t vtile cō ſiliū dare/ niſi habeat iuſtitiam/ vt induat cōſtantiā4G6 mortem non reformidet/ nullo terrore/ nullo metu re uocecur/ nulla adulatione a vero deflectatur. exiliuꝫ non refugiat/ que nouerit ſapienti patriam munduꝫ eſſe/ egeſtatem non timeat/ que nihil deeſſe ſapienti ſci at cui totus mundus diuitiarum eſt? Quid enim p̄celſius eo viro/ qui auro moueri neſ ciat/ cōtemptū habeat pecuniarū; ⁊ velud ex arce qua dam deſpiciat hominū cupiditates? Quod qͥ fecerit/ hūc homines ſupra hominē eſſe arbitrant̉? Quis eſt (iquit) ⁊ laudabimus eū? Fecit enim mirabilia in vi ta ſua. Rūo enim nō admirandus/ qui diuitias ſper nit/ quas pleriqꝫ ſaluti proprie pretulerūt. Decet igi tur ōnes cenſura frugalitatis. cōtinentie autoritas. ⁊ mn axime eum qui honore ꝑ reſtet. ne ꝑ reeminentē vi rū/ theſauri poſſideant ſui. ⁊ pecuntis ſeruiat. qui pre eſt liberis. Illud magis decet/ vt ſupra theſaurum ſit animo/ ⁊ infra amicū obſequio. Humilitas enī auget grām. Hec plena laudis ⁊ digna primario viro/ nō ꝯmunē cū tyriis negociatoribus/ ⁊ gala̓this mercato ribus habere turpis lucri cupidineꝫ. nec omne bonū locare in pecunia. ⁊ tanqͣꝫ mercennario munere/ quoti dianos numerare queſtus/ calculari compendia. Capitulum quintum Quat̓tuor habens partes. Dod ſi ab his/ ſobrium animū gerere laudabile eſt quanto illud preſtantius ſi dilectionē multi tudinis liberalitate acquiras/ neqꝫ ſuperflua circa im portunos/ neqꝫ reſtricta circa indigentes. Plurima autem genera liberalitatis ſunt. nō ſolum quotidia no ſumptū egentibus(quo vitā poſſint ſuſtinere ſuā diſponere ac diſpenſare alimoniā) verūetiam his q̄ publice egere verecundant̉ cōſulere/ ac ſubuenire. qͣte nus cōmunis egenorum alimonia non exhauriatur. De eo enim loquor/ qui preeſt alicui muneri. vt ſi of ficiū ſacerdotis gerat/ ac diſpenſatoris. vt de his ſug gerat epiſcopo nec reprimat. ſi quē poſitū in neceſſita te aliqua cognouerit. aut deiectum oꝑibus/ ad inopie neceſſitatē redactā. maxime ſi nō effuſione adoleſcen tie/ ſed direptione alicuius. ⁊ amiſſiōe patrimoni in eam recicerit iniuriā/ vt ſumptū exercere diurnū non queat. Summa etiā liberalitas captos redimere. eripe re ex hoſtiū manibus. ſubtrahere neci homines. ⁊ ma xime feminas turpitudini. reddere parentibꝰ liberos/ parētes liberis. ciues patrie reſtituere. Hota ſunt hec nimis illyrici vaſtitate ⁊ tracie. Quāti vbiqꝫ venales erāt toto captiui orbe/ quos ſi reuoces/ vnius ꝓuin cie numerū explere nō poſſint? Fuerūt tn̄ qͥ etiā quos eccleſie redemerūt/ ī ſeruitute reuocare vellēt ip̄a graui ores captiuitate/ qui inuiderent alienā miſericordiā. Ip̄i ſi in captiuitateꝫ veniſſent/ ſeruirent liberi. ſi vē diti fuiſſent/ ſeruitutis miniſteriū nō recuſarēt. ⁊ vo ſunt alienam libertatem reſcindere/ qui ſuā ſeruituteꝫ non poſſent reſcīdere. niſi forte precium recipere emp tori placeret. in quo tamen non reſcindit̉ ſeruitus. ſed redimitur. Precipua eſt igitur liberalitas redime re captiuos/ ⁊ maxime ab hoſte barbarico. qui nihil humanitatis deferat ad miſericordiam/ niſi ꝙ auari tia reſeruauerit. ad redemptionem es alienū ſubire ſi debitor ſoluendo non ſit. atqꝫ artetur ad ſolutionem que ſit in re debita. ⁊ inopia deſtituta/ nutrire paruū los. pupillos tueri. Sunt etiam qui virgines orba tas parentibus/ tuende pudicitie gratia/ connubio locent. non ſolum ſtudio/ ſed etiam ſumptū adiu uent. Eſt etiam illud genus liberalitatis/ quod apo ſtolus docet/ vt ſi quis fidelis habet viduas/ 49 ſubminiſtret illis. vt earū alimonus nō grauet̉ eccle ſia. vt his que vere vidue ſunt ſufficiat. Vtilis igit̉ huiuſmodi liberalitas. ſed nō ꝯmunis ōibus. Sunt enim pleriqꝫ etiā viri boni/ qui tenues ſunt cenſu: cōtenti quidē exiguo ad ſui vſum. ſꝫ non idonei ad ſubſidiū leuāde paupertatis aliene. Tn̄ ſuꝑ petit aliud beneficētie genꝰ. quo iuuare poſſent inferi orē. Eſt enī duplex liberalitas. Vna q̄ ſubſidio rei adiuuat/ ideſt vſu pecunie. Altera q̄ operū collatione īpendit̉. multo frequēter ſplēdidior. multoqꝫ clarior Quāto illuſtriꝰ abrahā captū armis victricibꝰ recepe rit nepotē/ qͣꝫ ſi redemiſſet? Quāto vtiliꝰ regē pharao nē/ ſanctꝰ Ioſeph cōſilio ꝓuidētie iuuit/ qͣꝫ ſi ꝯtuliſſꝫ pecuniā? Pecunia enī vniꝰ ciuitatis/ nō redemit vber tatē. ꝓſpicientia totiꝰ egypti per quinquēniū famē reppulit. facile aūt pecunia ꝯſumit̉. cōſilia exhauriri neſciūt. Hec vſu augent̉. pecunia minuit̉/ ⁊ cito defi cit/ atqꝫ ip̄am deſtituit benignitatē. vt quo pluribus largiri volueris/ eo pauciores adiuues. ⁊ ſepe tibi de ſit/ qd̓ alij ꝯferendū putaueris. ꝯſilii āt operiſqꝫ col latīo/ quo ī plures diffūdit̉/ eo redūdantior manet. ⁊ ī ſuū fontē recurrit. In ſe enī refluit vbertas prudē tie. ⁊ quo pluribꝰ fluxerit/ eo exercitiꝰ fit oē qd̓ rema (net. Liquet igit̉ debere eſſe liberalitatis mo dn. ne fiat inutilis largitas. Sobrietas tenenda eſt maxime a ſacerdotibus. vt nō ꝓ iactantia/ ſed pro iuſtitia diſpenſent. Huſqͣꝫ enim maior auiditas. peti tionis cauſa veniūt validi. veniūt nullaꝫ cauſam. ni ſi vacādi habentes. ⁊ volūt ſubſidia euacuare pau perū. exinanire ſumptū. nec exiguo cōtenti/ maiora q̄ runt. ambitu veſtium captantes petitionis ſuffragiū ⁊ nataliū ſimulatione licitantes incremēta queſtuum re occu His ſiquis facile fidem deferat/ cito exhaurit paupe rum alimoniis profutura cōpendia. Modus largi endi aſſit. vt nec illi inanes recedant/ neqꝫ tranſcriba tur vita pauperū in ſpolia fraudulentorū. Ea ergo menſura ſit/ vt neqꝫ humanitas deſerat̉/ neqꝫ deſtitu atur neceſſitas. Pleriqꝫ ſimulant debita ſe tueri. ⁊ tn̄ exutos. ſit veri examen. Exutos ſe per latrocinia de plorāt. vt iniuria fidem faciat aut cognitio perſone. quo propenſius iuuetur. Ab eccleſia relegatis/ ſump tꝰ impartiendus/ ſi deſit eis alendi copia. Itaqꝫ qui modum ſeruat/ auarus nulli. ſed largus ōibus ē. Hō enim ſolas aures prebere debemus audiēdis p̄cantiū vocibus. ſed etiā oculos cōſiderandis neceſſitatibus. Plus clamat bono operatori debilitas/ qͣꝫ vos pau peri. Heqꝫ vero fieri p̄t/ vt nō extorqueat amplius importunitas vociferantiū. ſꝫ nō ſemper impudentie locus ſit. Videndus eſt ille qui te nō videt. requirēdꝰ eſt ille/ qui erubeſcit vrderi. Ille etiā clauſus in carce re occurrat tibi. ille affectus egritudine mentē tuā per ſonet/ qui aures nō p̄t. Euo plus te operari viderit populꝰ/ magis diliget. Scio pleroſqꝫ ſacerdotes/ quo plus cōtulerūt/ plus abundaſſe. quoniā quicunqꝫ bo nū operariū videt/ ip̄e cōfert quod ille ſuo officio diſ penſet. ſecurus/ ꝙ ad pauperē ſua perueniat miſericor dia. Hemo enī vult/ niſi pauperi/ ꝓficere collationē ſuā. Hā ſi quē aut immoderatū/ aut nimis tenacē diſ pēſatorē viderit vtrunqꝫ deſpiciet. ſi aut ſuperfluis erogatōibꝰ diſſiꝑet alieni fructꝰ laboris/ aut etiā re cōdat ſacculis. Sicut igitur modus liberalitatis tenē dus ē/ ita etiā calcar plerunqꝫ adhibendū videt̉. Mo dꝰ ideo/ vt quod benefacis/ id quotidie facere poſſis ne ſubtrahas neceſſitati/ quod indulſeris effuſioni. 49 2 Caſcar propterea/ quia melius operatur pecunia in pauperis cibo qͣꝫ in diuitis ſacculo. Caue ne intra lo culos tuos/ includas ſalutem inopū. ⁊ tanqͣꝫ in tumu lis/ ſepelias vitam pauperum. Potuit donare Ioſeph totas egypti opes. ⁊ effūde re theſauros regios. noluit tn̄ de alieno effuſus vide ri. Maluit frumēta vēdere/ qͣꝫ donare eſurientibꝰ. qͥa ſi paucis donaſſet/ pluribꝰ defuiſſet. Eā liberalitatē ꝓbauit/ que abundaret ōnībus. Patefecit horrea. vt oēs emerent ſubſidiū frumētariū. ne gratis accipiēdo cultꝰ terrarū relinquerēt. Qm̄ qui alieno vtit̉/ ſuū ne gligit. Itaqꝫ primū oīm/ coaceruauit pecunias. deide inſtrumēta cetera. ad poſtremū/ iura terrarū regi acqͥ ſiuit nō vt omnes exueret ſuo. ſꝫ fulſiret. publicū tri butū cōſtitueret/ quo ſua tutiꝰ habere poſſent. Quod ita fuit gratū ōibus/ quibꝰ terras ademerat/ vt non vēditionē ſui iuris/ ſꝫ redēptionem putarēt ſalutis. Deniqꝫ dixerūt. Sanaſti nos. inuenimꝰ grām ī cōſpe ctū dn̄i nri. Dā ⁊ de ꝓprietate nil amiſerāt. qͥ ius re ceperāt. ⁊ de vtilitate nil perdiderāt/ qͥ acqͥſierāt perpe tuitatē. O virū magnū. qͥ nō largitatis ſuperflue tēpo ralē captauit gloriā. ſꝫ perpetuā ꝯmoditatē ꝯſtituit ꝓuidentie. Eecit enī/ vt tributis populi ſe iuuarēt ſu is nec ī tēpore neceſſitatis/ aliēa ſubſidia deſiderarēt Meliꝰ enī fuit ꝯferre aliqͥd de fructibꝰ/ qͣꝫ totū de iu re amittere. Quintā portionē collatōis ſtatuit. ⁊ ī ꝓ uidēdo perſpicacior. ⁊ in tributo liberalior. Deniqꝫ nūqͣꝫ egyptꝰ huiuſmodi famem pertulit. Ꝙ p̄clare āt collegit futura? Primū/ qͣꝫ argute regalis īterpres/ ſō nii veritatē expreſſit? Somniū regis primū hoc fuit. Septem iuuence aſcendebant de flumine/ viſu decore. ⁊ pingues corpore. ⁊ ad oram paſcebant̉ fluminis. auitm Alie quoqꝫ vitule viſu deformes/ ac ieiune corpore. poſt illas iuuencas aſcendebāt de flumīe. ⁊ iuxta ea̓s in ip̄o riparū thoro paſcebant̉. ⁊ viſe ſunt he vitule tenues atqꝫ exiles/ deuorare illas que preſtabant et forma ⁊ gratia. Et Somniū ſecundū hoc fuit. Septē Spice pingues/ electe/ ⁊ bone/ de terra ſurgebāt. ⁊ po ſtea ſeptem Spice exiles/ ⁊ vento corrupte/ ac marci de ſe ſubricere moliebant̉. ⁊ viſum eſt/ ꝙ letas ⁊ vbe res ſpicas/ ſpice tenues ⁊ ſteriles deuorauerunt. Hoc ſomniū ita aperuit ſanctus Ioſeph. eo ꝙ ſeptē Iuuē ce/ ſeptem anni forent. ⁊ ſeptē ſpice ſimiliter ſeptē an ni forent. ex fetu ⁊ fructu interpretatꝰ tēpora. Fetus enī iuuence/ annū exprimit. ⁊ fructus ſegetis annū cō ſumat integrū. Que ideo aſcendebāt de flumine/ ꝙ di es/ anni/ ac tempora/ fluminū pretereunt modo. ⁊ cur ſim labuntur. Annos itaqꝫ ſeptem priores/ vberes/ terre fertiles/ ac fecundos/ declarat futuros. poſterio res autem alios ſeptem annos ſteriles/ atqꝫ infecun dos. quorū ſterilitas/ aſſumptura foret vbertatem ſu periorū. Qua grā/ proſpiciendū ammonuit/ vt vbe rioribus annis cōgregaret̉ ſubſidiū frumentarium. quod ſuſtentare poſſet inopiā future infecunditatis. Quid primū mirer. Ingeniū/ quo in ip̄ꝫ veritatis deſ cēdit cubile/ an cōſiliū/ quo tam graui atqꝫ diuturne ꝓſpexit neceſſitati/ an vigilantiā atqꝫ iuſtitiā/ quaꝝ altera īpoſito ſibi tāto mūere ꝯgregauit tā multipli ces ꝯmeatꝰ/ altera q̄ equalitatē per oēs ſeruauit. Hā de magnanimitate qͥd loquar/ ꝙ venditꝰ a fratribꝰ in ſeruitutem/ nō retulit iniuriā/ ſed famem depulit? Quid de ſuauitate/ qua dilecti fratris preſentiaꝫ pia fraude queſiuit/ quem ſimulato per elegantiam furto reum ſtatuit rapine/ vt obſidem teneret gratie? 48 2 Vn̄ merito ei a patre dicit̉. Filius meus ampliatus Ioſeph. filius meus āpliatus zelotes. filius meꝰ ado leſcentior. Adiuuet te dn̄s meꝰ. ⁊ benedicat te benedi ctione celi a ſummo. benedictōe terre habētis ōia/ ꝓp ter benedictionē patris tui ⁊ matris tue. Preualuit ſuper benedictōes montiū manētiū. ⁊ deſideria colliū eternorū. Et in deutronomio. Qui viſus es(inquit̉ in rubo/ vt venies ſuper caput Ioſeph. ⁊ ſuper verti cē ip̄iꝰ. honorificꝰ inter fratres. primitiuus tauri de cus eius. cornua vnicornis ip̄ius cornua. in ip̄is gē tes vētilabit ſimul uſqꝫ ad extremum terre. Ip̄i decē milia Effrem. ⁊ ip̄i milia Manaſſes. Capitulum ſextum Tres habens partes. Alis itaqꝫ debet eſſe qui conſilium alteri det/ vt ſeipſum formam alijs prebeat/ ad exempluꝫ bo norum operum/ in doctrina/ in integritate/ in grauita te. vt ſit eiꝰ ſermo ſalubris. atqꝫ irreprehenſibilis. cō ſilium vtile. vitā honeſta. ſentētia decora. Talis erat Paulus. qui cōſiliū dabat virginibus. magiſteriū ſa cerdotibus. vt primū ſeipſum formā nobis preberet ad imitandū. Ideo ⁊ humiliari ſciebat. ſicut ſciuit et Ioſeph. qui ſummo ortus patriarcharū genere/ nō de dignatus degenerē ſeruitutē/ exhibebat eā obſequiis illuſtrabat virtutibus. Sciuit humiliari/ qui ⁊ vēdi torem/ ⁊ emptorem paſſus eſt. ⁊ dn̄m appellabat eū. Audi hūiliantē ſe. Si dn̄s meꝰ ꝓpter me nihil ſit in domo ſua/ ⁊ omnia quecunqꝫ habet dedit in manus meas/ neqꝫ ſubtractum eſt a me quicqͣꝫ preter te/ que vxor illius es/ quomodo faciam verbum hoc malū. ⁊ peccabo corā dn̄o. Plena vox hūilitatis. plena ca ſtimonie. Humilitatis/ quia dn̄o deferebat. honorifi cētie/ quia referebat gratiā. plena quoqꝫ caſtimonie/ quia curpi flagicio cōtaminari/ graue peccatū puta bat. Talis igit̉ debet eē ꝯſiliariꝰ/ qui nihil nebuloſū habeat. nihil fallax. nihil ſimulatū/ quod vitā ac mo res eiꝰ refellat. nihil īprobū/ ac maliuolū/ quod auer tat cōſulentes. Alia ſunt enim q̄ fugiunt̉/ alia q̄ con temnunt̉. Fugimꝰ ea q̄ pn̄t nocere. q̄ malicioſe pn̄t ī noxā ſerpere. vt ſi is qͥ ꝯſulit̉/ dubia ſit fide/ ⁊ pecūie auidꝰ vt poſſit precio mutari/ ſi iniurioſus/ hic fugi tur ac declinat̉. Qui vero volūtarius intemperās/ et ſi alienus a fraude/ tn̄ auarus ⁊ cupidior lucri tur pis/ hic cōtemnit̉. Quod enim ſpecimē induſtrie/ quē fructū laboris edere poteſt/ quā recipere animo curā ac ſollicitudinē/ qui ſe torpori atqꝫ ignauīe dederīt? Ideo boni vir cōſilii dicit. Ego enī didici in quibus ſcio ſufficiēs eē. Sciebat enī orꝫ maloꝝ radicē/ eē aua ritiā. ⁊ ideo ſuo ꝯtentꝰ erat. alienū nō reqͥrebat. Sa tis mihi ē(uiquit) quod habeo. ſiue parū/ ſiue pluri mū habeā/ mihi plurimū eſt. Expreſſius alīquid dicē dum videtur. Signato verbo v̓ſus eſt. Sufficit mihi (inquit) ī quo ſum. id eſt nec deeſt/ nec ſuperfluit. Hō deeſt. quia nihil quero amplius. Hon ſuperfluit. qꝛ non ſolum mihi habeo/ ſed pluribus. Hoc de pecunia ceterū de omnibus dici poteſt. quia ſufficiebant illi preſentia. hoc eſt nō maiorem honorem: nō obſequia vberiora deſiderabat. non glorie immodice cupidus aut gratiā indebite querebat. ſed debiti finem certami nis/ patiens laboris/ ſecurus meriti preſtolabatur. Scio inquit ⁊ humiliari. Hon ergo indocta hūilitas ſed que habet ſui modeſtiaꝫ ⁊ ſcientiam/ laudatur. Eſt enim humilitas formidinis. eſt imperitie atqꝫ igno rantie. Et ideo ſcriptura ait. Et humiles ſpiritu ſal uabit. Preclare ergo dixit. Scio et humiliari. 49 1 Ideſt quo in loco. qͣ moderatōe. quo fine. ī quo offi cio. in quo mūere. Heſciuit Phariſeꝰ hūiliari. ideo de iectꝰ. Sciuit publicanꝰ. ideo iuſtificatꝰ ē. Sciebat ⁊ abūdare Paulꝰ. qͥ a aīam habebat diuitē. ⁊ ſi theſau rū diuitis nō habebat. Sciebat abūdare. qꝛ nō q̄re bat datū ī pecunia. ſꝫ reqͥrebat fructū ī grā. Poſſumꝰ ⁊ ſic ītelligere/ qͥ a ſciebat abūdare/ q̄ poterat dicere. Os noſtrū patet ad vos o Corinthii. cor noſtrū di latatū ē. In ōibus erat imbutꝰ/ ⁊ ſaturari/ ⁊ eſurire. Beatus qui ſciebat ſaturari ī Chriſto. Hō ergo illa corporalis/ ſꝫ ſpiritalis ē ſaturitas/ quā operat̉ ſciē tia. Et merito ſciētia opꝰ ē/ quia nō in pane ſolo vi uit hō/ ſꝫ in ōi verbo dei. Ergo qui ſic ſciebat ſatura ri/ ⁊ ſic eſurire ſciebat. vt ſemper noua q̄reret. eſuriret deū. ſitiret dn̄m. Sciebat eſurire. qui ſciebat. quia eſu rientes manducabunt. Sciebat ⁊ poterat abundare/ qui nihil habebat/ ⁊ poſſidebat omnia. Egregie itaqꝫ viros alicui p̄ſidentes muneri/ ꝯmen dat iuſtitia. ⁊ cōtra iniqͥtas deſtituit atqꝫ impugnat Exemplo nobis ē ſcriptura. qͥ dicit. quia cū populꝰ Iſrahel poſt mortem Salomonis/ rogaſſet filiū eius Roboā vt releuaret ceruices eoꝝ a ſeruitute dura ⁊ paterni imperii tēperaret auſteritatem/ ille ſpreto ſe nili conſilio/ de ſuggeſtione adoleſcentium reſponſum fertur dediſſe huiuſmodi. quis ⁊ onus adiiceret ſuper paternū iugum/ ⁊ leuiora grauioribus ſuppliciis mu taret. Quo reſponſo exaſperati reſponderūt populi. Hon eſt nobīs portio cum Dauid. neqꝫ hereditas in filiis yeſſe. Reuertere vnuſquiſqꝫ in tabernacula tua Iſrahel. qm̄ hic homo/ neqꝫ in principeꝫ/ neqꝫ in ducē erit nobis. Itaqꝫ deſertus a populo ac deſtitutꝰ/ vix duaꝝ tribuū ꝓpter dauid meritū/ hēre potuit ſocietate Claret ergo/ qm̄ equitas imperia confirmet. ⁊ iniu ſtitia diſſoluat. Ham qūo poteſt malitia regnū poſſi dere/ que ne vnā quidem priuatā p̄t regere familiam? Summa igitur benignitate opus eſt/ vt non ſolū pu blica gubernacula/ ſꝫ etiā priuata iura tueamur. Plu rimū iuuat beniuolentia/ que omnes ſtudet beneficiis amplecti. deuincere officiis. obpignerare gratia. Effabilitatē quoqꝫ ſermonis/ diximus ad cōciliā dā grām valere plurimū. Sed hāc eſſe volumus ſince rā/ ac ſobriā/ ſine vlla adulatione. ne ſimplicitatē ac puritateꝫ alloquii/ dedeceat ſermonis adulatīo. For ma enim eſſe debemus ceteris nō ſolū in opere/ ſꝫ etiā in ſermone/ in caſtitate: ac fide. Quales haberi volū mus/ tales ſimus. ⁊ qualē affectū habemus/ talē ape riamus. Heqꝫ dicamꝰ in corde noſtro verbū iniquūquod abſcōdi putemꝰ ſilentio. quia audit in occulco dicta/ qui occulta fecit. ⁊ cognoſcit ſecreta viſcerū/ qͥ ſenſum viſceribꝰ infudit. Ergo tāqͣꝫ ſub oculis cōſti tuti iudicis/ quicquid gerimus in luce poſitum pute mius. vt omnibus manifeſtetur. Capitulum ſeptimum/ Vnam continens partem. Lurimum itaqꝫ prodeſt. vnicuiqꝫ bonis iungi. Adoleſcentibus quoqꝫ vtile/ vt claros ⁊ ſapien tes viros ſequant̉. qm̄ qui congredit̉ ſapientibꝰ/ ſa piens eſt. qui autem coheret imprudentibꝰ/ agnoſcit̉. Et ad inſtructionē itaqꝫ plurimū proficit/ ⁊ ad ꝓbi tatis teſtimonium. Oſtendūt enim adoleſcentes/ eorū ſe imitatores eſſe quibus adherent. ⁊ ea ꝯualeſcit oꝑi nio/ ꝙ ab his viuendi acceperint ſimilitudinē/ cū qͥ bus cōuerſandī hauſerint cupiditatē. Inde tātus Ie ſus naue/ ꝙ eum nō ſolū erudiuit ad legis ſcientiam Moyſi copula verūetiam ſanctificauit ad gratiam. h 2 185 Deniqꝫ cū in eius tabernaculum diuina refulgeret p̄ ſentia/ videretur maieſtas dn̄i/ ſolus erat in taberna culo Ieſus naue. Moyſes cum dn̄o loquebatur. Ieſꝰ pariter nube ſacra tegebatur. Preſbyteri ⁊ populus deorſum ſtabant. Ieſus cū moyſe ad accipiendā legē aſcendebat. Omnis populus intra caſtra erat. Ieſus extra caſtra in tabernaculo teſtimoni. Cuꝫ columna nubis deſcenderet/ ⁊ loq̄retur cum moyſe quaſi fidus Aſtabat miniſter. Hec exibat de tabernaculo iuuenis cuꝫ ſeniores longe poſiti/ diuina trepidarent miracu la. Vbiqꝫ igit̉ inter admiranda opera/ ⁊ reuerenda ſe creta/ ſancto moyſi indiuiduus adherebat. Vnde fac tuꝫ ē/ vt qͥ fuerat ſocius ꝯuerſationis/ ſucceſſor fieret poteſtatis. Merito vir huiuſmodi euaſit/ vt ſiſteret fluminū curſꝰ. Diceret/ ſtet ſol. ⁊ ſtaret ſol qͣſi eiꝰ ſpe ctator victorie. noctē differret. diē ꝓduceret. Quod qͥ dem moyſi negatū eſt/ ſolus eligeret̉/ vt populū ītro duceret in terrā ꝓmiſſionis. Magnus vir fidei mira culis. magnus. triūphis. Illius anguſtiora opera. hu ius ꝓſperiora. Vterqꝫ igit̉ diuina ſubnixus grā/ vl tra humanā ꝓceſſit cōditionē. Ille mari. hic celo ip̄e rauit. Pulchra itaqꝫ copula ſeniorū atqꝫ adoleſcētiū Alii teſtimonio/ alij ſolatio ſunt. alij magiſterio. alij delectationi. Omitto ꝙ Abrahe adheſit Loth adoleſ centulus etiā proficiſcenti. ne forte hoc propinquita tis magis fuiſſe eſtimetur/ ⁊ neceſſarie potius qͣꝫ vo luntarie adiunctionis. Quid de helia atqꝫ heliſeo loqͥ mur. Licet non expreſſe heliſeum iuuenem ſcriptura ſignificauerit/ aduertimus tamen ⁊ colligimus iunio rem fuiſſe. In actibus apoſtoloꝝ/ Barnabas Harcū aſſumpſit. paulꝰ ſilam. paulꝰ thimotheū. paulꝰ tytū Sed de illis ſuperioribus videmus diuiſa officia. vt ſeniores cōſilio p̄ualerent. iuniores mīſterio. Ple rūqꝫ etiā b̓tutibꝰ pares/ diſpares etatibꝰ/ ſui delectā tur cōpula. ſicut delectabant̉/ Pecrꝰ. ⁊ Ioannes. Hā adoleſcentē legimus Ioannē in euāgelio/ ⁊ ſua voce. licet meritis ⁊ ſapientia/ nulli fuerit ſeniorū ſecūdus Erat enī in eo ſenectus venerabilis morū. ⁊ cana pru dēti a. Vita enī imaculata/ bone ſenectutis ſtipēdiū ē. Capitulum octauum Quinqꝫ habens partes. Diuuat hoc quoqꝫ ad profectum bone exiſtima tionis/ ſi de potentis manibus eripias. inopem de morte damnatū eruas. quantū ſine perturbatione fieri poteſt. ne vide̓amur iactantie magis cauſa face re/ qͣꝫ miſericordie. ⁊ grauiora inferre vulnera. dū le uioribus mederi deſideramus. Iā ſi oppreſſum. oꝑībꝰ potentis./ ⁊ factione magis qͣꝫ ſceleris ſui precio gra uatum liber aueris/ egregie conualeſcit opinionis teſti i monium. Commendat pleroſqꝫ etiam hoſpitalitas: Eſt eniꝫ publica ſpecies humanitatis/ vt peregrinus hoſpitio non egeat. ſuſcipiatur hic officioſe. pateat adueniēti ianua. Valde id decorum totius eſt orbis exiſtimati one/ peregrinos cū honore ſuſcipi/ nō deeſſe mēſe hoſ pitalitatis grāꝫ. occurrere officiis liberalitatis. explo rare aduētus hoſpitū. Quod Abrahe laudi/ ē datū. q̄ ante ianuā ſuā ſpeculabat̉: ne forte p̄teriret peregrinꝰ aliquis. ⁊ diligēter p̄tendebat excub̓ias/ vt occurreret vt p̄ueniret. vt rogaret. ne trāſiret hoſpes/ dicēs. Dn̄e ſi inueni grām ante te/ ne p̄terieris puerū tuū. Et ideo ꝓ hoſpitalitatis mercede/ fructū poſteritatis recepit Loth quoqꝫ nepos eius/ non ſolū genere/ ſed etiā vir tute proximus/ propter hoſpitalitatis affectum/ 30 domitana a ſe ſuiſqꝫ ſupplicia extorſit. h 3 48 Decet igit̉ hoſpitalem eſſe benignū. iuſtum. nō alie ni cupidum. immo de ſuo iure cedentē potius aliqua ſi fuerit laceſſitus/ qͣꝫ aliena iura pulſantē. fugitantē litiū. abhorrentem a iurgiis. redimentē concordiā ⁊ trāquillitatis grām. Siquidem de ſuo iure virū bonū aliquid relaxare/ non ſolū liberalitatis/ ſed plerunqꝫ etiā cōmoditatis eſt. Primum diſpendio litis carere nō mediocre eſt lucrū. Deinde accedit ad fructū quo auget̉ amicitia. Ex qua oriūt̉ plurime cōmoditates que cōtemnenti/ aliquo in tempore poſtea fructuoſe erunt. In Officiis aūt hoſpitalibus/ omnibus quidē humanitas impartienda eſt. iuſtis aūt vberior defe renda honorificentia. Quicūqꝫ enim iuſtū receperit in nomine iuſti/ mercedē iuſti accipiet. vt dn̄s ꝓnuncia uit. Tanta aūt apud deum ē hoſpitalitatis grā vt ne potus quidē aque frigide/ a premiīs remunerationis immunis ſit. Vides quia Abrahā deū receperit. vnde ſcis/ ne ⁊ tu/ cum ſuſcipis hominē/ ſuſcipias Chriſtū? Licet in hoſpite ſit Chriſtus. quia Chriſtus in pau pere eſt. ſicut ip̄e ait. In carcere eram. ⁊ veniſtis ad me. nudus eram. ⁊ operuiſtis me. Suaue ē igit̉ nō pecunie/ ſed grē ſtudere. Verū hoc malū iandudū humanis influxit mentibꝰ/ vt pecūia honori ſit. ⁊ animi hominū diuitiarum admiratione capiant̉. Inde ſe immerſit auaritia/ veluti quedā bo norū ariditas officioꝝ. vt hoīes damnū putēt/ qͥcqͥd p̄ter morē impendit̉. Sed etiā ī hoc aduerſꝰ auaritiā (ne qd̓ afferre poſſit īpedimentū) ꝓſpexit ſcriptura venerabilis. dicēs. Quia melior ē hoſpitalitas cū ole ribꝰ. Et īfra. Melior ē panis ī ſuauitate cū pace. Hō enim prodigos nos docet eſſe ſcriptura. ſed liberales Largitatis enim duo ſunt genera. Vnū liberalitatis. Alterū prodige effuſionis. Liberale eſt hoſpitio reci pere. nudū veſtire/ redimere captiuos/ non habentes ſumptū/ iuuare. Prodīgum eſt ſumptuoſis efflueſce re conuiuiis: ⁊ vino plurimo. Vnde legiſtī. Prodigū eſt vinum. ⁊ contumelioſa ebrietas. Prodiguꝫ eſt po pularis fauoris grā exinanire proprias opes. Quod faciūt qui ludis circēſibus/ vel etiam theacralibus/ ⁊ muneribus gladiatoriis/ vel etiā venationibꝰ/ patri moniū dilapidant ſuū. vt vincāt ſuperiorū celebrita tes. cū totū illud ſit īane/ quod agūt. Rn̄quidem etiā bonorū operū ſumptibus/ immoderacū eſſe nō deceat Pulchra ergo liberalitas erga ip̄os quoqꝫ pauꝑe res menſuram tenere. vt abundes pluribus. nō conci liandi fauoris gratia vltra modū fluere. Quicquid ex affectu puro ac ſincero promit̉/ hoc eſt decorum. Non ſuperfluas edificationes aggredi. nec pretermit tere neceſſarias. Et maxime ſacerdoti hoc cōuenit/ or nare dn̄i templum decore congruo. vt etiā hoc cultuaula dn̄i reſplendeat. Impenſas minime cōuenientes frequentare/ quantū oporteat largiri peregrinis. nō ſuperflua/ ſed competentia. nō redundātia/ ſꝫ cōgrua humanitati. ne ſumptu pauperum/ alienā ſibi querat grāꝫ. ne reſtrictiorē erga clericos/ aut indulgentiorē ſe prebeat. Alterum enim inhumanum/ alteruꝫ ꝑrodigū ſi aut ſumptus deſit neceſſitati eorum/ quos a ſordi dis cogitationis aucupiis retrahere debeas/ aut vo luptati ſuperfluat. Capitulum nonum Tres habens partes. Vinetiā verboꝝ ip̄oꝝ/ ⁊ preceptoꝝ eē menſurā cōuenit. ne aut nimia remiſſio videatur/ aut ni mia ſeueritas. Pleriqꝫ enim remiſſiores malūt eſſe. vt videantur boni eſſe. Sed nihil ſimulatum ⁊ fictum/ h Y 48 eſſe vere virtutis/ certū eſt. Quintiā duuturnū eſſe nō ſolet. In principio vernat. In proceſſu tāqͣꝫ floſculꝰ diſſipat̉/ ⁊ ſoluit̉. Quod aūt verū ac ſincerū/ alta fū datur radice. Et vt exēplis aſſertiones noſtras ꝓbe mus(qm̄ que ſimulata ſunt/ diuturna eē nō poſſunt ſed tanqͣꝫ ad tempus virentia cito decidunt) ex ea fa milia/ ex qua nobis plurima ad virtutis ꝓfectū exē pla accerſiuimus/ vnū ſimulationis ⁊ fraudis ꝓfera mꝰ teſtimoniū. Abſolon erat Dauid Regis filiꝰ. deco re inſignis. egregius forma. preſtās inuenta. ita vt vir talis in Iſrahel nō reperiret̉. a veſtigio pedis/ vſqꝫ ad verticem immaculatus. Is fecit ſibi curtus/ ⁊ equos/ ⁊ viros quinqͣ ginta/ qui p̄currerent ante eū Surgebat diluculo. ⁊ ſtabat ante portā in via. ⁊ ſi quē aduertiſſet regis iudicia q̄rentē. accedebat ad eū dicēs. Ex qua ciuitate es tu. Rn̄debat. Ex tribu vna ſum de Tribubus iſrahel ſeruus tuus? Referebat ab ſolon. Verba tua bona ſunt ⁊ directa. ⁊ q̄ te audiat non eſt tibi datus a rege. Quis conſtituet me iudicēEt qͥſquis ad me veniet/ cuicūqꝫ fuerit iudiciū neceſ ſariū/ iuſtificabo illū. Talibus deliniebat ſingulos ſer monibus. Et cū accederent adorare eū/ extendens ma nus ſuas/ app̄hendebat. atqꝫ oſculabat̉ eos. Sic con uertit in ſe corda oīm/ dū blāditie buiuſmodi intimo rū tangunt viſcerū ſenſum. Sed delicati iſti ⁊ ambiti oſi elegerūt honorabilia/ ⁊ grata ad tempus/ ⁊ iocun da. Vbi aūt parua ꝓceſſit dilatīo/ quā prudens oīm ꝓpheta/ pauli ſper cedendo interponendā putauit nō potuerūt tolerare ac ſuſtinere. Deniqꝫ nō dubitās de victoria Dauid ꝯmendabat filiū dimicaturis/ vt ei parcerent. Ideoqꝫ nec prelio intereſſe maluit. ne vel re ferre arma parricide licet videretur/ ſed tamen filio. Liquet igit̉ ea eſſe perpetua ac ſolida/ que vera ſunt ⁊ que ſincere potius qͣꝫ dolo congregantur. Ea vero que ſimulatione atqꝫ aſſentatione parata ſunt/ non poſſe diu perſeuerare. Quis igitur/ vel illos qui pecunia ad obedientiam redimunt̉/ vel eos qui aſſentatione initant̉/ fidos ſi bi arbitretur? aꝫ ⁊ illi frequenter ſe vendere volūt ⁊ iſti imperia dura ferre nō poſſunt. Qui leui aſſenta tiuncula facile capiuntur/ ſi perſtrinxeris verbo/ im murmurant/ deſerunt/ ⁊ infeſti abeunt/ indignantes re linquunt/ imperare malunt qͣꝫ obedire. Quaſi obnoxi os beneficio/ ſubiectos ſibi debere eſſe exiſtimāt/ quos prepoſitos ſibi habere debeant. Quis igitur ſibi fide les putet/ quos vel pecunia vel adulatōe ſibi obliga tos crediderit. Nā ⁊ ille qui pecuniā acceperit/ vilē ſe ⁊ deſpectū indicat/ niſi ſepe redimat̉. Itaqꝫ frequēter expectat pretiū ſuū. ⁊ ille qui obſecratione ambitus videtur/ vult ſemper ſe rogari. Ergo bonis actibus ⁊ ſincero propoſito/ nitendū ad honorem arbitror. ⁊ maxime eccleſiaſticum. vt ne qꝫ reſupina arrogantia/ vel remiſſa negligentia ſit. neqꝫ turpis affectatio. ⁊ īdecora ambitio. Ad omnia abundat animi directa ſimplicitas. ſatiſqꝫ ſeipſa cō mendat. In ipſo vero munere/ neqꝫ ſeueritateꝫ eſſe du ram conuenit/ nec nimiam remiſſioneꝫ. ne aut poteſta tem exercere/ aut ſumptum officium nequaqͣꝫ implere videamur. Capitulum decimum Quattuor habens partes. Hitendū quoqꝫ vt bn̄ficiis atqꝫ officiis oblige mꝰ plurimos. ⁊ collatā reſeruemꝰ grām/ ne iure beneficii fiant immemores/ qui ſe grauiter leſos do lent. Sepe enim vſu venit/ vt quos gratia foueris/ 19 2 vel aliquo ſuperiore emul aueris gradu/ auertas ſi ī digne aliquē preponendū iudices. Sed ⁊ ſacerdotem beneficus ſuis vel iudiciis/ fauere cōuenit. vt equita tē cuſtodīat. ⁊ preſbytero vel miniſtro deferre vt pa renti. Heqꝫ eos qui ſemel probati ſunc/ arrogantes eē oportet. ſed magis tanqͣꝫ memores gratie/ humilitatē tenere. Heqꝫ offendi ſacerdoteꝫ/ ſi aut preſbyter/ aut miniſter/ aut quiſqͣꝫ de clero/ aut miſericordia/ aut ie iunio/ aut integritate/ aut doctrina/ aut lectione/ exi ſtimationē accumulet ſuā. Gratia enim eccleſie. laus doctoris eſt/ bonū opus alicuius predicari. ita tamē ſi nullo ſtudio fiat iactantie. Laudent enim vnūquē qꝫ proximorū labia. ⁊ nō ſuū os. ⁊ cōmendent opera nō ſtudia ſua. Ceterū ſiquis nō obediat ep̄o/ ⁊ extol lere atqꝫ exaltare ſeſe deſideret/ obumbrare merita ep̄i ſimulata affectatione doctrine/ aut humilitatis/ aut miſericordie/ is a vero deuiꝰ/ ſuperbit. Rm̄ veritatis ea ē regula/ vt nihil facias ꝯmendādi tui cauſa/ quo minor alius fiat. Heqꝫ ſi quid boni habeas id ad de formationē alterius ⁊ vituperationem exerceas. Hon defendas improbū. ⁊ ſancta indigno cōmit tenda arbitreris. neqꝫ vrgeas/ ⁊ impugnes/ cuius cri men nō dep̄henderis. Hā cū in omnibus iniuſtitia ci to offendat/ tum maxime in eccleſia/ vbi equitatē eſſe oportet. vbi equitatem haberi decet. vt nihil ſibi potentior vendicet. nihil plus vſurpet ditior. Siue enī pauper/ ſiue diues/ in Chriſto vnum ſunt. Hihil ſanctior ſibi plus arroget. Ipſum enim parem eſſe/ eſt humiliorem eſſe. Sed nec perſonam alterius acci piamus in iudicio. gratia abſit. cauſam merita de cernant̉. Hihil ſic opinionem/ immo fidem grauat qͣꝫ ſi in iudicando/ potentiori dones cām inferioris. vel pauperem innocentē arguas/ diuitē excuſes reum culpe. Pronū quidem eſt genus hominū fauere hono ratioribus. ne leſos ſeſe putent. ne victi doleāt. Sed primū ſi offenſam vereris/ nō recipias iudiciū. ſi ſa cerdos es/ aut ſi quiſqͣꝫ alius/ nō laceſſas. Licet tibi ſilere in negocio dūtaxat pecuniario. quanqͣꝫ ſit con ſtantie adeſſe equitati. In cauſa aūt dei/ vbi cōmunio nis periculū ē etiā diſſimulare/ peccatū eſt nō leue. Quid aūt tibi prodeſt fauere diuiti? An quia citiamantem remunerat? His enim fauemus frequētius/ a quibus referende vicem ſperamꝰ gratie. Sed eo ma gis infirmo ⁊ inopi nos ſtudere cōuenit/ qͥa ꝓ eo qui nō habet/ remunerationē ſperamus a dn̄o Ieſu. Qui ſub ſpecie cōuiuii/ generalē virtutū edidit formā. vt his potius noſtra conferamus beneficia/ qui nobis ea nō poſſent rep̄ſentare. dicēs/ ad ꝯuiniū atqꝫ epu las/ non eos qui diuites ſunt/ ſed qui pauperes inui tandos. Diuites enim rogari videntur/ vt ip̄i quoqꝫ nobis reddant cōuiuium. Pauperes(quia nō habent quod reſtituant) cum acceperint/ remuneratorē nobis faciunt deū. qui pro paupere obliganduꝫ obtulit. Ad ip̄m quoqꝫ ſeculi vſum/ conſolatio beneficii facta in pauperes/ magis qͣꝫ in locupletes plus iuuat. quia di ues dedignatur beneficium. ⁊ pudet eum debitorē eſſe gratie. Quinetiam id quod collatū eſt ſibi/ meritis ſu is arrogat quod velut debitum acceperit. vel ideo da tum ſit/ eo ꝙ qui dedit/ reddendum ſibi a diuite vbe rius eſtimauerit. Ita in accipiēdo beneficio/ eoip̄o ꝙ acceperint diuites/ dediſſe magis qͣꝫ accepiſſe exiſti mant. pauper v̓o/ ⁊ ſi non habet vnde reddat pecuniā refert gratiam. In quo certū eſt/ ꝙ plus reddat/ qͣꝫ ac ceperit. Pecuni a enī nūmo ſoluit̉. grā nūqͣꝫ exinanit̉ 45 Reꝯdendo vacuat̉ pecunia. gratia aūt ⁊ habendo ſol uit̉. ⁊ ſoluendo retinet̉. Deinde quod diues refugit/ pauper fatet̉ ꝙ ſit obligatus debito/ ſibiqꝫ ſubuentū Non honori ſuo delatū putat. donatos. fibi arbitra tur filios. vitā redditā reſeruatā familiā. Quāto igi cur melius/ apud bonos/ qͣꝫ apud ingratos locare be neficiū? Vnde dn̄s ad diſcipulos ait. Holite poſſide re aurū/ neqꝫ argentū/ neqꝫ pecuniā. qua velut falcepullulantē in pectoribus humanis ſuccidit auaritiā Petrus quoqꝫ claud̓o(qui ex vtero matris ſue por tabat̉) ait. Argentū ⁊ aurū nō habeo. ſed quod habeo hoc do tibi. In nomine Ieſu Chriſti nazareni ſurge. ⁊ ambula. Itaqꝫ pecuniā non. dedit. ſanitatem: dedit. Quātomelius ē ſalutē habere ſine pecunia/ qͣꝫ pecuniā ſine ſalute: Surrexit claudus/ quod. non ſperabat. pe cuniam non accepit/ quam ſperabat. Sed hec vix in ſanctis dn̄i reperiūt̉/ vt diuitie cō tēꝑ tui ſint. Ceterū ita īcubuerūt mores hoīm admira tione diuiciaꝝ/ vt nemo niſi diues/ honore dignꝰ pu tet̉. Heqꝫ hic recens vſꝰ: ſed iādudū(quod peius ē inoleuit hoc vitiū hūanis mentibꝰ. Siquidē cū: Hieri co magna ciuitas/ tubaꝝ ſacerdotaliū ſono corruiſſꝫ ⁊ Ieſu naue potiret̉ victoria/ cognouit īfirmatā eſſe b̓tutē populi per auaritiā. atqꝫ auri cupiditatē. Hā cū de ſpolis vrbis incēſe/ ſuſtuliſſꝫ Achar veſtē aureā ⁊ ducēta argēti didragmata/ ⁊ linguā aureā oblat: dn̄o negare nō potuit. ſed ꝓdidit furtū. vetus igit̉ ⁊ antiqua auaritia ē. que cum ip̄is diuine legis cepit oraculis. immo propter ip̄am reprimendā/ lex data ē Propter auaritiā/ Balaac putauit Balaā p̄miis poſ ſe tēptari/ vt malediceret populū patꝝ. ⁊ viciſſꝫ aua ritiam/ niſi dn̄s a maledicto eum abſtinere vetuiſſet. Propter auauaritiam precipitatus achar in exitum deduxerat totam plebem parentum. Itaqꝫ Ieſus na ue/ qui poterat ſolem ſtatuere/ ne procederet/ auaritiā hominū non potuit ſiſtere/ ne ſerperet. Ad vocem eius ſol ſtetit. auaritia non ſtetit. Sole itaqꝫ ſtante/ confe cit Ieſus triūphum. auariti a aūt ꝓcedente/ pene ami ſit victoriā. Quid fortiſſimū omniū Sampſon? on ne Dalide mulieris ſue dilecte auaritia decepit? Ita qꝫ ille qui rugientē leonē manibus diſcerpſit/ qui vī ctus/ ⁊ alienigenis traditus/ ſine vllo adiutore ſolus diſſolutis vinculis/ mille ex his peremit viros/ qui fu nes intextos neruis velut mollia ſparti fila dirupit/ is ſuper genua mulieris inflexa ceruice/ truncatus in uicti crinis ornatum/ prerogatiuam ſue virtutis ami ſit. Influxit pecunia in gremiū mulieris. ⁊ a viro diſ ceſſit gratia. Feralis igit̉ auaritia. illecebroſa pecūia que habentes contaminat. non habentes/ non iuuat. Eſto tamen vt aliquando adiuuet pecunia/ inferiorē tamen/ ⁊ ip̄m deſiderantem. Quid ad eum qui non de ſiderat/ qui nō requirit/ qui auxilio eius nō indigetſtudio nō flectitur? Quid ad alios/ ſi ille copioſior q̄ habet? Hūquid idcirco honeſtior qui habet/ per quod honeſtas plerunqꝫ amittitur? Quia habet quod cuſto diat magis qͣꝫ quod poſſideat? Illud enim poſſidemꝰ quo vtimur. Quod autem vltra v̓ſum eſt/ non vtiqꝫ habet poſſeſſionis fructum. ſed cuſtodie periculum. Ad ſummam nouimus/ ꝙ pecunie contemptus/ iuſti tie forma ſit. ⁊ ideo auaritiam declinare debemus. ⁊ omni ſtudio intendere/ ne quid faciamus vnqͣꝫ aduer ſus iuſtitiam. ſed in omnibus geſtis ⁊ operibus cuſto diamus eam. Capirulum vndecimum Tres habens partes. L66 I volumꝰ cōmēdare nos deo/ caritatē habeamꝰ Vn animes ſimꝰ. hūilitatē ſeq̄mur. alterutrū exi ſtimātes ſuperiorē ſibi. Hec ē humilitas/ ſi nihil ſibī quis arroget. ⁊ inferiorem ſe eſſe exiſtimet. Epiſcopus/ vt mēbris ſuis/ vtatur clericis. ⁊ ma xime miniſtris qui ſunc vere filii. Quem cuiqꝫ viderit aꝑ tum muneri/ ei deputet. Cum dolore amputat̉ etiā que putruit pars corporis. ⁊ diu tractatur ſi poteſt ſanari medicamentis. ſi non poteſt/ tunc a medico bo no abſcindit̉. Sic ep̄i affectꝰ boni eſt/ vt oꝑtet ſana re infirmos. ſerpentia auferre vlcera. adurere aliqua non abſcindere. Poſtremo quod ſanari nō p̄t/ cū do lore abſcindere. Vnde pulcherrimū illud p̄ceptum ma gis eminet/ vt cogitemus/ non que noſtra ſunt/ ſed q̄ aliorū. Hoc enim modo/ nihil erit/ quod vel irati/ nō ſtro indulgeamus affectui/ vel fauentes/ noſtre plus iuſto tribuamus aliquid voluntatī. Hoc maximū incentiuū miſericordie/ vt comꝑatia mur alienis calamitatibus. neceſſitates alioꝝ. quan tū poſſumus iuuenius. ⁊ plus interdū qͣꝫ poſſumus. Melius eſt eniꝫ ꝓ miſericordia cauſas preſtare/ vel inuidiā perpeti/ qͣꝫ p̄tendere inclementiā/ vt nos aliqn̄ in inuidiā incidamus. Quia cōfregerimus vaſa miſti ca/ vt captiuos redimeremꝰ(quod Arrianis diſplice re potuerat) nec tam factū diſpliceret/ qͣꝫ vt eſſet qd̓ in nobis reprehēderent. Quis aūt eſt tā durus/ immi tis/ ferreus/ cui diſpliceat ꝙ homo redimit̉ a mortefemina ab īpuritatibꝰ barbaroꝝ q̄ grauiores morte ſunt/ adoleſcētule vel pueri vel infātes ab idoloꝝ ꝯta giis/ qͥbꝰ mortis metu inqͥnabant̉? Quā cām/ nos ⁊ſi nō ſine rōe alīqͣ geſſimꝰ/ tn̄ ita in populo ꝓſecuti/ ſu mꝰ/ vt ꝯfiteremur multoqꝫ fuiſſe ꝯmodiꝰ aſtrueremꝰ vt animas dn̄o/ qͣꝫ aurū ſeruaremꝰ. Qui enim ſine au ro miſit apoſtolos/ eccleſias ſine auro ꝯgregauit. Au rū eccleſia habet. nō vt ſeruet/ ſed vt eroget vt ſubue niat in neceſſitatibus. Quid opus eſt cuſtodire/ quod nihil adiuuat; An ignoramus/ quantū auri ⁊ argēti de tēplo dn̄i Aſſyrii ſuſtulerint? Hōne meliꝰ ꝯflāt ſa cerdotes ꝓpter alimoniā pauperū ſi alia ſubſidia de ſint/ qͣꝫ ſacrilegus ꝯtaminata aſportet hoſtis? Hōne dicturus eſt dn̄s/ cur paſſus es tot inopes fame emo riri? Et certe habebas aurū. miniſtraſſes alimoniam. Cur tot captiui deducti in ꝯmertio ſunt/ nec redēpti; Cur tot ab hoſte occiſi ſunt? Melius fuerat/ vt vaſa viuentiū ſeruares/ qͣꝫ metallorū. His nō poſſet rn̄ſuꝫ referri. Quid enim diceres. Timui ne templo dei orna tus deeſſet. Reſpōderet. Aurū ſacramenta nō querūt. neqꝫ auro placent/ que auro nō emunt̉. Ornatus ſa cramentoꝝ/ redemptio captiuoꝝ ē. Vere illa ſunt va ſa precioſa/ que redimūt animas a morte. Ille verꝰ theſaurus eſt dn̄i/ qui operat̉/ quod ſanguis eius ope ratus eſt. Tunc vas dn̄ici ſanguinis agnoſcit̉ cū in vtroqꝫ viderit redēptionē. vt calix ab hoſte redimat quos ſanguis a peccato redemit. Ꝙ pulchrū/ vt cum agmina peccatorū ab eccleſia redimunt̉/ dicat̉ hos Chriſtꝰ redemit. Ecce aurū Chriſti/ quod probari p̄t Ecce aurū vtile. Ecce aurū Chriſti/ quod a morte libe rat. Ecce aurū quo redimit̉ pudicitia. ſeruat̉ caſti tas. Hos ergo malui vobis tradere liberos/ qͣꝫ aurū reſeruare. Hic nūerus captiuoꝝ/ hic ordo p̄ſtantior ē qͣꝫ ſpecies vaſculoꝝ. Huic muneri ꝓficere debuit auꝝ redēptoris/ vt redimeret periclitātes. Agnoſco infu ſum auro ſanguinē/ nō ſolū rutilaſſe/ verūetiā diuine operationis impreſſiſſe virtutē/ redēptionis munere. Lv. Tale aurū ſanctus martir Laurentius dn̄o reſerua uit. a quo cū qͣuererētur theſauri eccleſie/ promīſit ſe demonſtraturū. Sequenti die pauperes duxit. Inter rogatus/ vbi eſſent theſauri quos promiſerat/ oſten dit pauperes. dicens. Hi ſunt theſauri eccleſie. Et ve ri theſauri. in quibus Chriſtus eſt. in quibꝰ fides eſt Deniqꝫ apoſtolꝰ ait. Habētes theſaurū in vaſis ficti libꝰ. Quos meliores theſauros habet Chriſtꝰ/ qͣꝫ eos ī quibꝰ ſe eſſe dixit? Sic enim ſcriptū ē. Eſuriui. ⁊ de diſtis mihi māducare. ſitiui. ⁊ dediſtis mihi bibere. hoſpes erā. ⁊ collegiſtis me. Quod enī vni hoꝝ feciſtis mihi feciſtis. Quos meliores Ieſus habet theſauros. qͣꝫ eos in quibꝰ amat videri Hos theſauros demon ſtrauit Laurētiꝰ. ⁊ vicit/ ꝙ eos nec perſecutor potuit auferre. Itaqꝫ Ioachim qͥ aurū in obſidiōe ſeruabat nec diſpēſabat alimonie ꝯparāde/ ⁊ aurū vidit eripi ⁊ ſe in captiuitatē deduci. Laurētius/ qͥ aurū eccleſie maluit erogare pauperibus/ qͣꝫ perſecutoris reſeruare ꝓ ſingulari ſue interp̄tationis viuacitate/ ſacrā mar tirii accepit coronā. Hunquid dictū ē ſancto Laurē tio/ nō debuiſti erogare theſauros eccleſie/ vaſa ſacra mentorū vendere? In quos vſus/ vaſa eccleſie ſin diſ partienda/ vel qualiter/ quibꝰ ex cauſis/ tm̄ opus eſt vt quis fide ſincera ⁊ perſpicaci ꝓuidētia munꝰ hoc īpleat. Sane ſi in ſua aliquis deriuat emolumēta/ cri mē eſt. Sin vero pauperibꝰ erogat/ captiuū redimit miſericordia eſt. Hemo enim p̄t dicere/ cur pauper vi uit. Hemo p̄t queri/ quia captiui redempti ſunt. Hēo p̄t accuſare/ quia dei templum eſt edificatū. Hemo poteſt indignari/ quia humādis fideliū reliquiis/ ſpa cia laxata ſunt. Hemo poteſt dolere/ quia in ſepul chris Chriſtianorum/ requies defunctorum eſt. In his tribus generibꝰ/ vaſa eccleſie etiā initiata/ cō fringere/ ꝯflare/ vendere licet. Opus eſt/ vt de eccleſia miſtici poculi forma nō exeat. ne ad vſꝰ nefarios/ ſa cri calicis miniſteriū trāſferat̉. Ideo itra eccleſiā/ pri mū qͣſita ſunt vaſa/ q̄ initīata nō eſſent. Deinde ꝯmi nuta. Poſtremo cōflata per minutias erogatōis diſ pēſata egētibꝰ/ captiuoꝝ quoqꝫ p̄cus ꝓfecerunt. Qd̓ ſi deſunt nona/ ⁊ q̄ nequaqꝫ initiata videāt̉/ ī hꝰ mōi vſꝰ quos ſupra dixīꝰ/ ōīa arbitror pie poſſe ꝯuerti Capitulum duodecimum Vnam continens partē. Llud ſane ⁊ diligenter tuendum eſt/ vt depoſita viduarum intemerata maneant. ſine vlla ſeruē tur offenſione. Don ſolum viduarum/ ſed etiam om nium. Fides enim exhibenda eſt omnibus. ſed maior eſt cauſa viduarum ⁊ cauſa pupillorum. Deniqꝫ hoc ſolo viduarū nomine(ſicut in libris inachabrorū le gimus) cōmendatū templo/ omne ſeruatū eſt. Hā cuꝫ indiciū factū eſſet pecuniarū/ quas in tēplo Hieroſo limis maximas repperiri poſſe Symō nefariꝰ/ Anthi ocho regi prodidit/ miſſus in rem Heliodorus/ ad tē plum venit. ⁊ ſummo ſacerdoti aperuit indicii īuidiā ⁊ aduentus ſui cauſam. Tūc ſacerdos orpoſita eſſe di xit viduarū. ⁊ victualia pupilloꝝ. Cum Heliodorꝰ ereptū ire vellet/ ⁊ regis vendicare cōmodis/ ſacerdo tes ante altare iactauerūt ſe induti ſacerdotales ſto las. ⁊ deū viuū qͥ de depoſitis legē dederat flētes inuo cabant/ cuſtodē ſe preceptoꝝ preſtare ſuoꝝ. Vultꝰ ve ro ⁊ color ſummi ſacerdotis immutatus/ declarabat dolorem animi ⁊ mentis intente ſollicitudinem. Fle bant omnes/ ꝙ in contemptū locus venturꝰ foret/ ſi nec in tēplo dei tota fidei ſeruaret̉ cuſtodia. Accincte qꝫ mulieres pectus/ ⁊ clauſe virgines/ pulſabāt tanuā L6L Ad muros alij currebant. per feneſtras alij proſpecta bant/ omnes ad celum tendebant manus orantes/ vt ſuis dn̄s adeſſet legibus. Heliodorus aūt nec is terri tus/ quod intenderat vrgebat. ⁊ ſatellitibus ſuis era riū ſepſerat/ cuꝫ ſubito apparuit illi terribilis eques armis prefulgēs aureis. equus aūt eius erat inſigni ornatus operatorio. Alii quoqꝫ duo iuuenes apparu erūt in virtute inclita. decore grato/ cū ſplendore glo rie/ ſpecioſi amictu. qui circūſteterunt eum. ⁊ vtraqꝫ ex parte flagellabāt ſacrilegū/ ſine vlla intermiſſione cōtinuato verbere. Quid multa? Circūfuſus caligine in terram cecidit. ⁊ euidenti diuine operationis indi cio/ examinatus iacebat. nec vlla ſpes in eo reſidebat ſalutis. Vborta ē letitia metuentibꝰ metus ſuperbis. Deiectiqꝫ ex amicis Heliodori quidaꝫ/ rogabāt Oniā vt vitam poſceret ei. qm̄ ſup remū gerebat ſpiritum. Rogante itaqꝫ ſacerdote ſummo/ iidem iuuenes iteruꝫ Heliodoro app aruerūt/ iſdem amicti veſtibus. ⁊ dixe runt ad eum. Onīe ſummo grās age ſacerdoti. ꝓpter quē tibi vita eſt reodita. Tu aūt expertus dei flagel la/ vade ⁊ ānuncia tuis omnibus/ quātū cognoueris templi religionē/ ⁊ dei poteſtatē. His dictis non com paruerunt. Heliodorus itaqꝫ recepto ſpiritu hoſtiam dn̄o obtulit. One ſacerdoti grās egit. ⁊ cū exercituad regem reuerſus eſt dicens. Si quem habes hoſtem/ aut inſidiatorem rerum tuarum/ illum illuc dirige. ⁊ flagellatum recipies eum. Seruanda eſt igitur filii de poſitis fides. adhibenda diligentia. Egregie hinc veſtrum eniteſcit miniſterium/ ſi ſuſcepta impreſſio potentis/ quam vel vidua vel orphani tolerare non queant/ eccleſie ſubſidio cobibeatur. Si oſtēdatis plꝰ apud vos mandatum dn̄i qͣꝫ diuitis valere gratiā meminiſtis ip̄i quotīens aduerſus regales impetus/ pro viduarū immo omniū depoſitis/ certamen ſubie rimus. Cōmune hoc vobiſcū/ mihi recens/ exemplū ec cleſie ticienſis proferā. que vidue depoſitū/ quod ſuſ ceper at/ amittere periclitabat̉. Interpellāte enim eoqui ſibi illud imperiali reſcripto vendicare cupiebat clerici cōtendebant autoritatē. Honorati quoqꝫ ⁊ in terceſſores dati/ nō poſſe ꝑreceptis imperatoris obuī ari/ ferebant. Legebat̉ reſcripti forma. directior ma giſter officioruꝫ ſtatuta agens in rebus/ imminebat. Quid plura? Tradendū erat. tn̄ cōmunicato mecum conſilio/ obſedit ſanctus ep̄s ea conclauia/ ad q̄ trāſ latum illud orpoſitum vidue cognouerat. Quod vbi non potuit auferre/ receptuꝫ eſt ſub cy rographo. Po ſtea iterū flagitabat̉ ex cyrographo. preceptū impe rator iterauerat. vt ip̄e per ſemetip̄m nos cōueniret. Hegatū eſt. ⁊ expoſita diuine legis autoritate/ ⁊ ſerie lectionis/ ⁊ Heliodori periculo/ vix tandē rationē im perator accepit. Poſt etiā temptata fuerat obreptio ſed preuenit ſanctus ep̄s. vt redderet vidue quod acce perat. Fides interim ſalua eſt. impreſſio non eſt for midini. quia res/ non fides/ periclitabatur. Capitulum tredecimum Vnā continens partem. Ilii/ fugite īꝑrobos. cauete infidos. Inter īpro bū ⁊ inuidū hoc intereſt. Improbꝰ ſuo delecta tur bono. inuidus torquetur alieno. Ille diligit ma la/ hic bona odit̉. vt prope tolerabilior ſit/ qui ſibi vult bene/ qͣꝫ qui male omnibus. Filii ante factum cogitate. ⁊ cū diutius cogitaueritis/ tunc facite quod probatis. Laudabilis mors. cum occaſio datur/ ra pienda eſt. Ilico dilata gloria fugit. nec facile cōpre hendit̉. Fidem diligite/ qm̄ per fidem ⁊ dilectionem/ i 2 L6 8 Ioſias magnum ab aduerſariis amorem acquiſiuit/ qm̄ celebrauit paſcha dn̄i/ cū eſſet annorū decem ⁊ oc to/ quēadmodum nemo ante eum. Celo itaqꝫ vt vicit ſuperiores/ ita ⁊ vos filii zelum dei ſumite. Exquirat vos dei zelus/ ⁊ deuoret. vt vnūſquiſqꝫ veſtrū dicat Exquiſiuit me zelus domus tue. Apoſtolus Chriſti Celotes dictus eſt. Quid de apoſtolo dico: Ipſe dn̄s ait. Celus domus tue comedit me. Sit ergo inter vos dei zelus. non iſte humanus queminuidiam generat. Sit inter vos pax. que exuperat omnem ſenſuꝫ. Ama te vos inuicem. nihil caritate dulcius. nihil pace gra tius. Et voſip̄i ſcitis/ ꝙ pre ceteris vos ſemper dile xi/ ⁊ diligo. quaſi vniꝰ patris filii/ coaluiſtis in affe ctu germanitatis. Que bona ſunt tenete. ⁊ deꝰ pacis ⁊ dilectionis erit vobiſcum in domino Ieſu. Cui ē ho nor: ⁊ gloria/ ⁊ magnificentia/ ⁊ poteſtas. cū ſancto ſpiritu in ſecula ſeculorum. Ambroſii Doctoris eximii Liber ſecundus in quo de Vtili/ Officiiſqꝫ ad vitam conſequendum beatam diſputatur/ Finit feliciter. Tertius in quo de Honeſti/ Vtiliſqꝫ comparatiōe puta quod illorū ſit eligibilius) diſſeritur/ incipit. ⁊ in quactuor partitur tractatus. Tractatus primus quaſi prohemialis/ oſtendens ſanctos/ priores philoſophis/ laudabiles fore ociovtili ſolitudineqꝫ fructuoſa/ ⁊ ip̄orum ſanctorū ociū ⁊ ſolitudinem/ philoſophorum ocio atqꝫ ſolitudine honeſtate vtilitateqꝫ precellere/ Vnum continet capi tulum/ quod in Duas diuiditur partes. Auid propheta docuit nos/ tāqͣꝫ in am pla domo deābulare in corde nrō. et cōuerſari cū eo/ tāqͣꝫ cū bono cōtuber nali. vt ip̄e ſibi diceret/ ⁊ loqueret̉ ſe cū. vt eſt. Dixi/ cuſtodiam vias meas Salomon quoqꝫ filiꝰ eius/ dicit. Bi be aquā de tuis vaſis. ⁊ de puteorū tuorū fontibus Hoc eſt tuo cōſilio vtere. Aqua enim alta/ cōſiliū in corde viri. Hemo(inquit) alienus particeps ſit tibi. fons aque tue ſit tibi ꝓprius. ⁊ iocundare cū vxore tua. que eſt tibi a iuuentute. Ceruus amīcitie/ ⁊ pullꝰ gratiarū/ cōfabulentur tecū. Hō ergo primꝰ Scipio ſciuit ſolus non eſſe/ cum ſolus eſſet. nec minus ocio ſus/ cum ocioſus eſſet. Sciuit ante ip̄m Moyſes. qui cū taceret/ clamabat/ cū ocioſꝰ ſtaret/ ꝑ reliabat̉. Hec ſolū preliabat̉/ ſed etiā de hoſtibus quos nō ꝯtigerat triūphabat. Adeo ocioſus/ vt manus eius alij ſuſtine rent. Hec minus qͣꝫ ceteri negocioſus/ qui ocioſis ma nibus expugnabat hoſtem/ quē nō poterāt vincere q̄ dimicabant. Ergo Moyſes/ ⁊ in ſilentio loquebatur ⁊ in ocio operabat̉. Cuius aūt maiora negocia/ qͣꝫ hu ius ocia/ qui qͣ draginta diebus poſitꝰ in mōte/ totā legem cōplexus eſt/ ⁊ in illa ſolitudine qui cū eo loq̄ retur non defuit? Vnde et Dauid ait. Audiam quid loquatur in me dominus. Et quantoplus eſt/ ſi cum aliquo deus loquatur/ qͣꝫ ipſe ſecum? Tranſibant apo ſtoli. ⁊ vmbra eorum curabat infirmos. tangebantur veſtimenta eorum. ⁊ ſanitas defluebat. Sermonem lo cutus eſt Helias. ⁊ pluuia ſtetit. nec cecidit ſuper ter ram tribus annis/ ⁊ ſex menſibus. Iterum locutus eſt/ et idria farine non defecit; et vas olei toto fa mis diurne tempore/ non eſt exinanitum. i L65 Et qm̄ pleroſqꝫ delectant bellica/ quid ē p̄ſtantius/ ex ercitus magni lacertis/ an ſolis meritis/ cōfeciſſe pre lium? Sedebat Heliſeus in vno loco. ⁊ rex Syrie ma gnā belli molem inferebat populo patruꝫ. diuerſiſqꝫ conſiliorū acerbabat fraudibus. ⁊ circūuenire infidi is molliebatur. Sed omnes eius apparatus ꝓpheta deprehendebat. ⁊ vigore mentis/ per gratiā dei vbiqꝫ ꝑreſens/ cogitationes hoſtium ſuis ānunciabat. ⁊ mo nebat/ quibꝰ cauerent locis. Quod vbi regi Syrie ma nifeſtatum eſt/ miſſo exercitu clauſit prophetam. Pra uit Heliſeus. ⁊ omnes eos cecitate percuti fecit. ⁊ cap tiuos intrare in ſamariam/ qui venerant obſidere eā Conferamus hoc ocium cum aliorum ocio. Alii enī requieſcendi cauſa/ abducere animum a negociis ſo lent. ⁊ a conuentu cetuqꝫ hominum ſubtrahere ſeſe. et aut ruris petere ſecreta/ ⁊ captare agrorum ſolitudi nes/ aut intra vrbem vacare animo. ⁊ indulgere quie ti ⁊ tranquillitati. Heliſeus autem aut in ſolitudine tordanem tranſitu ſuo diuidit. vt pars defluat poſte rior ſuperior autem in fontem recurrat/ aut in carme lo reſoluta difficultate generandi inopinata/ ſterilē conceptione fecundat/ aut reſuſcitat mortuos/ aut ci borum temperat amaritudines/ ⁊ facit farine amixti one dulceſcere/ aut decem panibus diſtributis/ reli quias collegit plebe ſaturata/ aut ferrum ſecuris ex cuſſum/ ⁊ in fluuti iordanis merſum profundo/ miſſo in aquas ligno facit ſupernatere/ aut emundat lepro ſum/ aut ſiccitatem imbribus aut famem mutat fecū ditate. Quando ergo iuſtus ſolus eſt/ qui cum deo ſemper eſt: Quando ſolitarius eſt/ qui nunqͣꝫ ſepara tur a Chriſto? Quis nos ſeparabit(īquit) a dilectiōe Chriſti? Cōfido/ qͥa neqꝫ mors. neqꝫ vita. neqꝫ āgelꝰ. Rn̄ aūt feriatur a negocio/ qui nunqͣꝫ feriat̉ a merito quo cōſumat̉ negociū? Quibus aūt locis circūſcribit̉ cui totus mūdus diuitiaꝝ poſſeſſio eſt? Qua eſtima tione definit̉/ qui nunqͣꝫ opinione ꝯprehendit̉? Etenī quaſi ignorat̉/ ⁊ cognoſcit̉. qͣſi morit̉/ ⁊ ecce viuit. quaſi triſtis/ ⁊ ſemper letior. vt egenus/ ⁊ largo. qͥ ni hil habeat ⁊ poſſideat ōia. Hihil enī ſpectat vir iuſtꝰ niſi quod cōſtans ⁊ honeſtū ē. Et ideo etiā ſi alij vi deat̉ pauper/ ſibi diues ē. qui nō eoꝝ que caduca/ ſꝫ eorū que eterna ſunt eſtimatione cenſetur. Tractatus ſecundus in quo diſſerit̉ ſi inter hone ſtum ⁊ vtile tanqͣꝫ inter ſe repugnantia facienda ſit comparatīo/ Duo continet capitula. Capitulum primum Duas habens partes. T quoniā de duobus ſuperioribꝰ locis diximꝰ in quibꝰ honeſtum illud/ ⁊ vtile tractauimus/ ſequitur vtrū honeſtatem; ⁊ vtilitatem inter ſe com parare debeamus/ ⁊ querere quid ſit ſequendum. Si cut enim ſupra tractauimus vtrum honeſtū illud an turpe eſſet; ⁊ ſecundo loco vtrum vtile an inutile. ſi militer hoc loco vtrum honeſtum ſit an vtile/ nonnul li requirendum putant. Hos aūt monemꝰ(ne hec inter ſe velut compugnā tia inducere videamur/ q̄ iā vnū ſupra on̄dimꝰ) nec honeſtū eē poſſe/ niſi quod vtile/ nec vtile niſi quod ho neſtū. quia nō ſequimur ſapientiā carnis/ apud quā vtilitas pecuniarie iſtius cōmoditatis pluris habet̉ ſed ſapientiā q̄ ex deo eſt. apud quā ea q̄ ī hoc ſeculo magna eſtimant̉/ ꝓ detrimento habent̉. Hoc ē enī ca thortomaº. quod perfectū ⁊ abſolutum eſt officium/ a vero virtutis fonte proficiſcitur. Cui Secundum/ eſt commune officium. quod ip̄o ſermone ſignificat̉/ i X L5S nō eſſe ardue virtutis/ ac ſingularis/ quod p̄t pluri bꝰ eſſe cōe. Hā pecunie cōpendia captare/ familiare multis ē. Elegātiore conuiuio ⁊ ſuauioribꝰ delectari epuls/ viſitatū ē. Ieiunare āt ⁊ ꝯtinentē eē/ paucoꝝ ē. alieni cupidū nō eē/ rarū ē. Cōtra āt/ detrahere vel le alteri. ⁊ nō eē cōtentū ſuo. Hā ī hoc cū pleriſqꝫ con ſortiū ē. Alia igit̉ prima. alia media officia Prima cū paucis. media cū pluribꝰ. Deniqꝫ in iiſdē v̓bis fre quēter diſcretio ē. Aliter enī bonū deū dicimꝰ/ aliter hominē. Aliter iuſtū deū appellamꝰ: aliter hoīem. Si militer ⁊ ſapientē deū aliter dicimꝰ/ aliter hoīem. Gd̓ ⁊ in euāgelio docemur. Eſtote ergo perfecti/ ſicut ⁊ pa ter veſter q̄ in celis ē perfectꝰ ē. Ip̄m Paulū lego per fectū/ ⁊ nō perfectū. Nā cū dixiſſet/ nō ꝙ iā acceperiꝫ aut iā perfectus ſim/ ſequor aūt vt comprehendā/ ſta tim ſubiecit. Quicunqꝫ enim perfecti ſumus. Duplex ē enim forma perfectiōis. Alia medios/ alia plenos nu meros habens. Alia hic/ alia ibi. Alia ſecundū hoīs poſſibilitatem/ alia ſecundū perfectionē futurā. Deus aūt iuſtus per omnia. ſapiens ſuper omnia. perfectꝰ in omnibus. Inter ip̄os quoqꝫ homines diſtantia ē. Aliter Daniel ſapiens eſt/ de quo dictū ē/ quis Danie le ſapientiorraliter alij ſapientes. aliter Salomon/ q̄ repletus ē ſapiētia ſuper omnē ſapientiā antiquorū ⁊ ſuper oēs ſapientes egypti. Aliud ē enī cōmuniter ſapere aliud ſapere perfecte. Qui cōiter ſapit/ ꝓ tēpo ralibꝰ ſapit/ pro ſe ſapit. vt alteri detrahat aliquid ⁊ ſibi adiungat. Qui perfecte ſapit/ neſcit ſua ſpecta re cōmoda. ſed ad illud quod eternū ē/ quod decorū at qꝫ honeſtū/ toto affectu intendit. querens non quod ſibi vtile eſt/ ſed quod omnibus. Capitulum ſecundum Quattuor habens partes. Taqꝫ hec ſit formula. vt inter duo illa honeſtū atqꝫ vtile errare nequeamus. eo ꝙ iuſtus nihil alteri detrahendū putet. nec alterius incōmodo ſuum cōmodum augere velit. Hanc formulā tibi preſcribit apoſtolus dicens. Oīa licent/ ſed nō ōnia expediunt. Oīa licent/ ſed nō ōia edificant. Hemo quod ſuū ē q̄ rat. ſed quod alteriꝰ. Hoc ē. Hemo cōmodū ſuū q̄rat. ſed alterius. vnde ⁊ alibi dicit. Alter alterū exiſtimā tes ſuperiorē ſibi. nō q̄ ſua ſunt ſinguli cogitantes. ſed que aliorū. Hemo etiā ſuā grām querat. nemo ſuā laudem. ſed alterius. Quod euidenter etiam in prouer bils declaratum eſſe aduertimus. dicente ſancto per Salomonem ſpiritu. Fili ſi ſapiens fueris/ tibi ſapi ens eris ⁊ proximis. ſi autem malus euaſeris/ ſolus hauries mala. Sapiens eniꝫ alijs conſulit/ ſicut iuſtꝰ qn̄quidem conſors ſui eſt/ vtriuſqꝫ forma virtutis. Si quis igit̉ vult placere omnibꝰ per ōia/ querat nō quod ſibi vtile/ ſꝫ quod multis. ſicut q̄rebat ⁊ paulꝰ. Hoc ē enim cōformari Chriſto. alienū nō q̄rere. nihil alteri detrahere/ vt acquirat ſibi. Chriſtꝰ enim dn̄s/ cū eſſꝫ in dei forma/ exinaniuit ſe. vt formā ſuſciperet hominis. quā operū ſuoꝝ locupletaret virtutibꝰ. Tu ergo ſpolias/ quē Chriſtus induit. Tu exuis quē ve ſtiuit Chriſtus? hoc enim agis/ quando alterius detri mento/ tu a commoda augere expetis. Conſidera homo/ vnde nomē ſumpſeris. Ab humo vtiqꝫ. que nihil cuiqͣꝫ eripit. ſed omnia largitur om nibus. ⁊ diuerſos in vſum omnium animantiū fruc tus miniſtrat. Inde appellata humanitas/ ſpecialis ⁊ domeſtica virtus hōis. que conſortē adiuuet. Ip̄a te doceat forma tui corporis. mēbrorūqꝫ vſꝰ. Hūqͥd membrū tuū/ alterius membri officia ſibi vendicatLV b vt oculus officiū oris/ aut os oculi officium ſibi ven dicet/ aut manus pedū miniſteriū/ aut pes manuum? Quinetiā ip̄e manus dextra ac ſiniſtra/ diſpartita ha bēt officia pleraqꝫ. vt ſi vſum cōmutes vtriuſqꝫ/ ad uerſum naturā ſit. priuſqꝫ totū hominē exuas/ qͣꝫ mē broꝝ tuoꝝ miniſteria ꝯuertas. ſi aut de ſiniſtra cibū ſuggeras/ aut dextra fūgaris miniſterio ſiniſtre vt re liqͥas ciboꝝ abluat. niſi forte poſcat neceſſitas. Fige hāc ⁊ da oculo virtutē/ vt poſſit detrahere ſenſum ca piti/ auditū auribꝰ/ menti cogitatōes/ odoratū nari bꝰ/ ori ſaporē ⁊ ſibi ꝯferat/ nōne oēm ſtatū diſſoluet nature? Vnde pulchre apoſtolꝰ ait. Si totū corpus oculus/ vbi auditus? Si totū auditus vbi odoratꝰ Vēs ergo vnū corpus ſumꝰ. ⁊ dīuerſa mēbra. ſꝫ ōia corpori neceſſaria. Hō enim p̄t membrū dicere de mē bro/ nō ē mihi neceſſariū. quinetīā ip̄a que videntur infirmiora mēbra eſſe/ multomagis neceſſaria ſunt. ⁊ maiorem plerūqꝫ tuendi ſe/ requirūt ſollicitudinē. ⁊ſi quid dolet membrū vnū/ cōpatiunt̉ ei ⁊ ōīa mēbra. Vnde qͣꝫ graue eſt/ vt detrahamus aliquid ei cui nos compati oportet/ ⁊ cui debemus ꝯſortiū miniſteri/ ei fraude ⁊ noxe ſimus? Hoc vtiqꝫ lex nature eſt/ que nos ad omnem ſtringit humanitatem/ vt alter alteri tanqͣꝫ vnius partes corporis inuicem deferamꝰ. Hec detrahendum quicqͣꝫ putemus/ cum contra nature le gem ſit/ non iuuare. Sic enim naſcimur/ vt conſentiāt membra membris. ⁊ alterum alteri adhereat. ⁊ obſe quant̉ ſibi mutuo miniſterio. Quod ſi vnū deſit offi cio ſuo/ impediantur cetera. Quod ſi eruat oculū ma no/ nōne ſibi operis ſui vſum negauit? Si pedē vulne ret/ quātoꝝ ſibi actuū profectū inuiderit? Et quanto grauius eſt totuꝫ hominem/ qͣꝫ vnū membrū detrahi Iam ſi in vno membro: totū corpus violat̉/ vuqꝫ in vno homine/ cōmunio totius humanitatis ſoluit violat̉ natura generis humani. ⁊ ſancte eccleſie con gregatio/ que in vnum connexum corpus/ atqꝫ com pactum vnitate fidei ⁊ caritatis aſſurgit/ violabit̉. Chriſtus quoqꝫ dominus/ qui pro vniuerſis mortu us eſt/ mercedem ſanguinis ſui euacuatam dolebit. Quid ꝙ etiā lex dn̄i/ hanc formā edocet/ vt nihil al teri detrahas/ tui cōmodi ſeruādi grā/ cum dicit/ nō trāſferas terminos antiquos quos ſtatuerūt patres tui cū vitulū errantem fratris tui reducendū ꝑ reci pit/ cū furem mori iubeat/ cuꝫ vetat mercēnariū debi ta mercede fraudari/ cū pecuniā ſine vſuris reddendā cenſet? Subuenire enī nō habēti/ humanitatis ē. Duri tie aūt/ plus extorquere qͣꝫ dederis. Et enī ſi ideo ino pi tuo auxilio erat opꝰ/ quia nō habuit vnde de ſuo redderet/ nōne impiū ē/ ſi ſub hūanitatis ſimulatione āplius ab eo poſcas/ qui nō habebat vnde minꝰ redde ret? Abſoluis igit̉ alteri debitorē/ vt cōdemnes tibi. ⁊ hāc hūanitatē vocas/ vbi ē iniqͥtatis auctio. Hoc preſtamꝰ ceteris aīantibꝰ/ ꝙ alia genera aīantiū/ cō ferre aliquid neſciūt. Fere aūt eripiūt. hoīes tribuūt. Vn̄ ⁊ pſalmiſta. Iuſtus miſeret̉. ⁊ tribuet. Sunt tn̄ quibꝰ ⁊ fere ꝯferāt. Si quidē collatiōe ſobolē ſuā nu triūt. ⁊ aues cibo ſuo pullos ſatiāt ſuos. hōi āt ſoli tributū ē/ vt oēs tāqͣꝫ ſuos paſcat. Debet iſtud ip̄o na ture iure. Quod ſi nō licet nō dare. qūo detrahere licꝫ? Hec ip̄e leges nos docent. cū ea que detracta ſunt ali cui cum iniuria perſone/ aut rei ip̄ius cumulo/ reſti tui iubent. quo furem a detrahendo/ aut penis deterre ant/ aut mulcta reuocent. Pone tamen ꝙ aliquis poſ ſit/ aut penam non timere/ aut mulctam illudere. LC I Dunquid dignū eſt/ vt aliquid alteri detrahat. Serui le hoc vitiū. ⁊ familiare vltime cōditioni. Adeo con tra naturam/ vt inopia magis hoc extorquere videa tur/ qͣꝫ natura ſuadere. Seruoꝝ tn̄ occulta furta/ diui tū rapine publice. Quid aūt tā contra naturā/ qͣꝫ vio lare alterū/ tui cōmodi cauſa/ cum pro omnibus excu bandū/ ſubeundas moleſtias/ ſuſcipiendū laborē na turalis affectus perſuadeat/ ⁊ glorioſuꝫ vnicuiqꝫ du catur/ ſi periculis ꝓpriis q̄rat vniuerſorū tranquil litatem/ multūqꝫ ſibi vnuſquiſqꝫ arbitret̉ gratius ex cidiā patrie reppuliſſe/ qͣꝫ ꝓpria pericula/ p̄ſtantiuſqꝫ ſibi eſſe exiſtimet ꝙ operā ſuā patrie impenderit/ qͣꝫ ſi in ocio poſitus tranquillā vitā voluptatū copiis fū ctus egiſſet? Hinc igit̉ colligit̉/ ꝙ homo/ qui ſecūduꝫ nature formatꝰ ē directionē vt obediat ſibi/ nocere nō poſſet alteri. Quod ſi cui nocet/ naturā violet/ neqꝫ tantū eſt commodi/ quod adipiſci ſeſe putet/ quantū incōmodi/ quod ex eo ſibi accidat. Que eniꝫ pena gra uior/ qͣꝫ interioris vulnus conſcientie? Quod ſeuerius iudicium/ qͣꝫ domeſticū/ quo vnuſquiſqꝫ ſibi eſt reus/ ſeqꝫ ipſe arguit/ ꝙ iniuriam indigne fratri fecerit? Quod non mediocriter ſcriptura commendat. dicēs. Ex ore ſtultorum baculum contumelie. Stultitie igit̉ condemnatur/ qui contumeliam facit. Honne hoc ma gis fugiendum/ qͣꝫ mors/ qͣꝫ diſpendium qͣꝫ inopia/ qͣꝫ exilium/ qͣꝫ debilitatis dolor? Quis eniꝫ vitium corpo ris aut patrimonii damnum/ non leuius ducat vitio animi/ ⁊ exiſtimationis diſpendio? Liquet igit̉ id expetendū ⁊ tenendū omnibus/ ꝙ eadem ſingulorū ſit vtilitas/ que ſit vniuerſoꝝ. nihil qꝫ iudicandū vtile/ niſi quod in cōmune proſit. Qūo enim poteſt vni prodeſſe quod inutile ſit omnibus? a ⁊ eu. Mihi certe non videtur qui inutilis eſt omnibus/ ſi bi vtilis eſſe poſſe. Etenim ſi vna lex nature omnibꝰ vna vtiqꝫ vtilitas vniuerſorum. Ꝙ ſi vna vtilitas vniuerſorū/ ad conſulendū vtiqꝫ ōnibus nature lege conſtringimur. Non eſt igit̉ eius qui conſultū velit alteri ſecundū naturā/ nocere ei aduerſum legē natu re. Etenim ſi hi qui in ſtadio currunt/ ita ferunt̉ pre ceptis informari atqꝫ inſtrui/ vt vnuſquiſqꝫ celerita te nō fraude cōtendat/ curſuqꝫ quantū p̄t ad victoriā ꝓperet/ ſupplātare aūt alterū aut manu deiicere non auſit/ quātomagis in hoc curſu vite iſtius/ ſine frau de alterius ⁊ circūſcriptione/ gerenda nobis victoria eſt. Querunt aliqui/ ſi ſapiens in naufragio poſitus/ inſipienti naufrago tabulā extorq̄re poſſit/ vtrū de beat. Mihi quidē/ ⁊ ſi p̄ſtabiliꝰ cōi videat̉ vſui ſa pientē de naufragio qͣꝫ īſipientē eū adere/ tn̄ nō videt̉ ꝙ vir chriſtianꝰ ⁊ iuſtꝰ ⁊ ſapiens/ q̄rere ſibi vitā ali ena morte debeat. vtpote qui etiā ſi latronē armatū incidat/ ferientē ferire nō poſſit. ne dū ſalutem defen dit/ pietatē ꝯtaminet. De quo in euāgeſii libris aper ta ⁊ euidens ſententia ē. Recondē gladiū tuū. Omnis enī qui gladio percuſſerit/ gladio feriet̉. Quis latro deteſtabilior/ qͣꝫ perſecutor/ qui venerat vt Chriſtuꝫ occideret? Sed noluit ſe Chriſtus perſecutoꝝ defendi vulnere/ qui voluit ſuo vulnere omnes ſanare. Cui enim te potiorē alteri iudices/ cum viri ſit chriſtiani p̄ferre ſibi alterū/ nihil ſibi arrogare/ nullū ſibi hono rem aſſumere/ non vendicare premiū ſui meriti; Dein de cur nō potius tolerare incommodū/ qͣꝫ alienū ꝯmo dum diripere aſſueſcas? Quid tam aduerſus naturā/ qͣꝫ nō eſſe contentū eo quod habeas/ aliena querere/ ambire turpiter? Ham ſi honeſtas ſecundum naturā L6S Comnia eniꝫ deus fecit bona valde) turpitudo vtiqꝫ cōtraria eſt. Hō poteſt ergo honeſtati cōuenire ⁊ tur pitudini. cum hec inter ſe diſcreta nature lege ſint. Tractatus tertius oſtendens quid de Honeſti Vtī liſqꝫ repugnantia ac comparatione tenendum ſit/ pre dictam inſequendo formulam/ Houem complectitur capitula. Capitulum primum Tres habens partes. Ed iam vt etiam in hoc libro ponamus fa ſtigium. in quo velut in fine diſputatiōis noſtre/ dirigamus ſententiā/ vt nihil expe tendū ſit/ niſi quod honeſtum. Hihil nāqꝫ agit ſapiens. niſi quod honeſtū ſit/ niſi quod cū ſince ritate ſine fraude ſit. neqꝫ quicqͣꝫ facit/ in quo ſe crimi ne quoqͣꝫ obliget/ etīā ſi latere poſſit. Sibi enim reus priuſqͣꝫ ceteris. Hec tam pudēda apud eū publicatio flagitii/ qͣꝫ cōſcientia eſt. Quod nō fictis fabulis(vt philoſophi diſputāt) ſed veriſſimis iuſtoꝝ viroꝝ exē plis docere poſſumus. Non igit̉ ego ſimulabo terre hyatum. que magnis quibuſdā diſſiluerit ſoluta im bribꝰ. in quem deſcendiſſe Gyges/ atqꝫ ſibi fabulariū illum equū eneum offendiſſe/ a platōne inducit̉. qui ī lateribꝰ ſuis fores haberet. Quas vbi aperuit/ āimad uertit anulū aureum in digito mortui hoīs. cuiꝰ illic exanime corpꝰ iaceret. auriqꝫ aurū ſuſtuliſſe anulum. Sed cū ſe ad paſtores recipiſſet regios/ de quoꝝ ipſe nūero foret/ caſu quodā ꝙ paleā eius ānuli ad palmā cōuerterat/ ip̄e oēs videbat. atqꝫ a nullo videbatur. Deinde cū in locū ſuū reuocaſſet anulū/ ab ōnibus vl debat̉. Cuius ſollers factus miraculi/ per anuli opor tunitatem/ regine ſtupro potitus/ necem regi intulit̓ ceteriſqꝫ interemptis quos necandos putauer at. (ne ſibi impedimento forent) Lydie regnū adeptus eſt. Da(inquit) hunc anulū ſapienti/ vt beneficio eiꝰ poſſit latere/ cum deliquerit. Non enim minus fugiet peccatorū contagiū/ qͣꝫ ſi nō poſſit latere. Hon enim latebra/ ſapienti ſpes impunitatis/ ſed innocentia eſt Deniqꝫ lex nō iuſto. ſed iniuſto poſita eſt. quia iuſtꝰ legem habet mentis ſue. ⁊ equitatis ac iuſtitie ſue nor mam. Ideoqꝫ non terrore pene reuocatur a culpa. ſed honeſtatis regula. Ergo vt ad propoſitum redeamus/ non fabuloſa pro veris/ ſed vera pro fabuloſis exempla proferā Quid enim mihi opus eſt/ fingere terre hyatum. equū eneum. anulumqꝫ aureum in digito defuncti repertū/ cuius anuli tāta ſit vis/ vt pro arbitrio ſuo qui eū ſit indutꝰ anulū/ appareat cum velit/ cū aūt nolit/ e cōſpectu ſe pn̄tiū ſubtrahat/ vt pn̄s nō poſſit videri? Hempe eo tendit iſtud/ vtrū. Sapiens etiā ſi iſto vta tur anulo quo poſſit ꝓpria flagitia celare/ ⁊ regnuꝫ aſſequi/ nolit ne peccare/ ⁊ grauius ducat ſceleris cō tagiū penarū doloribꝰ/ an vero ſpe impunitatis vta tur ad perpetrandū ſcelꝰ? Quid inqͣꝫ mihi opus ē fig mento anuli/ cum poſſim docere ex rebꝰ geſtis/ ꝙ vir ſapiens/ cū ſibi in peccato non ſolum latendum/ ſed etiā regnandū videret ſi peccatū admitteret/ cōtra āt periculum ſalutis cerneret ſi declinaret flagitiū/ elige ret tamen magis ſalutis periculū vt vacaret flagitio qͣꝫ flagitium quo ſibi regnū pararet: Deniqꝫ Dauid (cū fugeret a facie regis Saul/ cū eū rex cū tribus mi libus virorū electorū ad inſi ferendā necem ī deſerto quereret) ingreſſus in caſtra regis/ cū dormientē oſtē diſſet/ non ſolū ip̄e nō percuſſit/ ſed etiaꝫ protexit/ ne ab aliquo qui ſimul ingreſſus fuerat/ perimeretur. L 1S Q. 3 Ham cum diceret ei Abiſay/ cōcluſit dominus hodie inimicum tuum in manibus tuis/ ⁊ nunc occidam eūreſpondit. Hon conſumas eum. Quoniam quis iniici et manum ſuam in Chriſtum domini/ ⁊ purus erit. Et addidit. viuit dominus. quoni am niſi dominus percuſſerit illum/ aut ni hora illius venerit vt moria tur/ aut in pugna diſceſſerit/ ⁊ apponatur mihi/ non ſit a domino iniicere manū meam in Chriſtum domi ni. Itaqꝫ non permiſit necari eum. ſed ſolam lanceam que erat ad caput eius/ ⁊ lenticulam/ ſuſtulit aque. Itaqꝫ dormientibus cunctis/ egreſſꝰ de caſtris/ tranſi uit in cacumen montis. ⁊ coarguere cepit ſtipatores regios. ⁊ precipue principem militie Abner. ꝙ nequa qͣꝫ fidam adhiberet cuſtoſtodiam regi ⁊ domino ſuo. Deniqꝫ demonſtraret vbi eſſet lancea regis/ vel lenti cula. que erat ad caput eius. Et appellatus a rege/ lā ceam reddidit̉. Et dominus inquit reſtituat vnicuiqꝫ iuſtitias ſuas/ ⁊ fidem ſuam. ſicut tradidit te domi nus in manus meas. ⁊ nolui vindicare manu mea in Chriſtum domini. Et cum hec diceret/ timebat tamen inſidias eius. ⁊ fugit ſedem exilio mutans. Hec tamē ſalutem pretulit innocentie. cum iam ſecundo faculta te ſibi tributa regis necandi: noluiſſet vti occaſionis beneficio. que ⁊ ſecuritatem ſalutis metuenti/ ⁊ regnū offerebat exuli. Vbi opus fuit Ioanni/ gygeo anu lo/ qui ſi tacuiſſet/ non eſſet occiſus ab Herode? Pre ſtare hoc illi potuit ſilentium ſuū/ vt ⁊ videretur/ et non occideretur. Sed quia non ſolum peccare ſe prop ter ſalutis defenſionem paſſus non eſt/ ſed ne alienū quidem peccatū ferre ac perpeti potuit/ ideo in ſe cau ſam necis excitauit. Certe hoc negare non poſſunt po tuiſſe fieri vt taceret/ qui de illo gyge negāt potuiſſe fieri vt anulum beneficio abſconderetur. Sed fabula ⁊ ſi vim non habet veritatis/ hanc ta men rationem habet/ vt ſi poſſet celare ſe vir iuſtus/ tamen ita peccatum declinet/ quaſi celare non poſſit. Hec perſonam ſuam indutus anulum/ ſed vitam ſuā Chriſto indutus abſcondat. ſicut apoſtolꝰ ait. quia vita noſtra abſcondita eſt cum Chriſto in deo. He mo ergo fulgere querat. nemo ſibi arroget. nemo ſe ia ctet. Holebat ſe Chriſtus hic cognoſci. nolebat predi cari in euangelio nomen ſuum/ cum in terris verſare tur. Venit vt lateret ſeculum hoc. Et nos ergo ſimili modo abſcondamus vitam noſtram/ Chriſti exēplo. Fugiamus iactantiā/ predicari non expetamus. Me lius eſt hic eſſe in humilitate. ibi in gloria. Cum Chriſtus(inquit) apparuerit/ tunc ⁊ vos cum illo ap parebitis in gloria. Hon vincat igitur honeſtatem vtilitas. ſed honeſtas vtilitatem. Hanc dico vtilita tem/ que exiſtimatur ſecundum vulgi opinionem. Capitulum ſecundum Tres habens partes. Ortificetur auaritia. moriatur concupiſcentia. Sanctus in negociationem introiſſe ſe negat. quia preciorum captare incrementa/ non ſimplicita tis/ ſed verſutīe eſt. Et alius ait. Captans precia fru menti/ maledictus in plebe. diffinita ſententia nihil diſputationis relinquens. Quale controuerſie genꝰ ſolet dicendi eſſe/ cum alius alleget agriculturam lau dabilem apud omnes haberi. fructus terre ſimplices eſſe. plus qui ſeminauerit eum probatiorem fore. vbe riores reditus induſtrie non fraudari. negligentiam magis ⁊ iniuriam ruris inculti reprehēdi ſolere. Ara vi(inquit) ſtudioſius. vberius ſeminaui. diligentius excolui. bonos collegi prouentus. ſollicitus recōdi. L7 I ſeruaui fideliter. prouide cuſtodiui. Hunc in tempo re famis vendo. ſubuenio eſurientibus. vendo frumen tum non alienum/ ſed meuꝫ. non plus qͣꝫ ceteri. immo etiam minori precio. Quid hic fraudis eſt/ cum multi poſſent periclitari/ ſi nō haberent quod emerent? Nū induſtria crimen vocatur? Hum diligentia reprehen ditur? um prouidētia vituperatur? Fortaſſe dicat ⁊ Ioſeph frumenta in abundantia collegit. in carita te vendidit. Hum carius aliquis emere compellitur: Dum vis adhibetur emptori? Omnibus defertur emē di copia. nulli irrogatur iniuria. His igitur quantum cuiuſqꝫ fert ingenium diſpu tatis/ exurgit alius dicens. Bona quidem agricultu ra/ que fructus miniſtrat omnibus/ que ſimplici īdu ſtria accumulat terrarum fecunditatem/ nihil doli/ ni hil fraudis interſerens. Deniqꝫ ſi quid vitii fuerit plus diſpendi eſt. quia ſi bene aliquis ſeminauerit/ melius metit. Si ſincerū tritici granū ſeuerit/ puriorē ac ſinceram meſſem colligit. Fecunda terra/ multipli catum reddet quod acceperit. Fidelis ager/ feneratos ſolet reſtituere prouentus. De redditibus igitur vbe ris glebe debes expectare tui mercedē laboris. De fer tilitate pinguis ſoli iuſta ſperare cōpendia. Cur ad fraudem cōuertis nature indulgētiā? Cur inuides vſi bus hominū publicos partus? Cur populis minuis abundantiam? Cur affectas inopiā? Cur optari facis a pauperibus ſterilitatem? Cum enim non ſentiunt be neficia fecunditatis/ te auctionante ⁊ precio condēte frumentum: optant potius nihil naſci/ qͣꝫ te de fame publica negociari. Ambis frumentorū indigentiā. ali mentorū penuriā. vberis ſoli partus ingemiſcis. fles publicā fertilitatem. Horrea frugū plena deploras. Exploras qn̄ ſterilior prouentus ſit. quādo exilior partus. Votis tuis gaudes arriſiſſe maledictū/ vt ni hil cuiqͣꝫ naſceret̉. Tūc meſſem tuā veniſſe letaris. tūc tibi de oīꝫ miſeria ꝯgeris opes. Et hāc tu īduſtriā vo cas? Hāc diligētiā nōinas/ q̄ calliditatis verſutia/ q̄ aſtutia fraudis eſt: Et hoc tu remediū vocas/ quod ē cōmentū nequitie: Latrociniū hoc an fenus appellemꝰ Captant̉ tanqͣꝫ latrocini tēpora/ quibus in viſcera hoīm durus inſidiator obrepas. Auget̉ preciū tanqͣꝫ ſorte cumulatū fenoris. quo periculum capitis acer uatur. Tibi condite frugis multiplicatur vſura. Tu frumentū quaſi fenerator occultas. quaſi venditor auctionaris. Quid imp̄caris male ōibus/ quia maior futura ſit fames/ qͣſi nihil frugū ſuperſit/ qͣſi infecun dior annus ſequat̉: Lucrū tuū damnū publicū ē. Io ſeph ſanctus ōibus aperuit horrea. nō clauſit. nec ꝑre cia captauit annone. ſed perenne ſubſidiū collocauit. nihil ſibi acquiſiuit. ſed quēadmodum fames etiā im poſterū vinceretur/ prouida ordinatione diſpoſuit. Legiſti quēadmodum hunc frumentarium precii captatorem/ exponat in euangelio dominus Ieſus. cuius poſſeſſio diuites fructus attulit. ⁊ ille quaſi egens dicebat. Quid faciam? Hon habeo quo congre gem. Deſtruam horrea; ⁊ maiora faciam. Cum ſcire non poſſet/ vtrum ſequenti nocte anima ſua ab eo re poſceretur. Heſciebat quid faceret/ quaſi ei alimenta deeſſent. Herebat ambiguo. Hon capiebant annonā horrea. ⁊ ille ſe egere credebat. Recte igitur Salomon Qui continet inquit frumentum/ relinquet illud nati onibus. qm̄ auaritie emolumētum/ ad ſucceſſorū iura non peruenit. Quod nō legitime acquiritur/ quaſi vē tis quibuſdam/ ita extraneis diripientibꝰ diſſipat̉. k 2 244 Et addidit. Captans annonā maledictus in plebe ē Benedictio autē ei qui participat. Vides ergo ꝙ lar gitorem frumenti eſſe deceat. non precii captatorem. Non eſt igitur iſta vtilitas/ in qua plus honeſtati detrahitur/ qͣꝫ vtilitati adiungitur. Captitulum tertium Quattuor habens partes. Ed ⁊ illi qui peregrinos vrbe ꝓhibent/ nequaqͣꝫ probādi ſunt eos expellere/ eo tempore quo debe rent iuuare. ſeparare a cōmertiis cōmunis parentis. fuſos omnibus partus negare. inita iā conſortia vi uendi auocare cum quibus fuerint cōmunia iura/ cū his. nolle in tempore neceſſitatis ſubſidia partiri. Fe re non expellunt feras. ⁊ homo excludit hominem: Fe re/ ac beſtie cōmunem putant omnibus victum/ quē terra miniſtrat. Ille etiā conformem generis ſui adiu uant. homo impugnat/ qui nihil a ſe alienū debet cre dere/ quicquid humani eſt. Quanto ille rectius. qui cū iam prouecta ꝓceſſiſſꝫ etate/ ⁊ famem toleraret ciuitas/ atqꝫ(vt in talibus ſolet) peterent vulgo/ vt peregrini vrbe ꝓhiberent̉/ p̄fecture vrbane curā ceteris maīorē ſuſtinens/ cōuo cauit honoratos. ⁊ locupletiores viros. popoſcit vt ī mediū ꝯſulerent. dicens/ tam in ane eſſe peregrinos eii ci: qͣꝫ hominem ab homine exui/ qui cibum moriēti ne garet. Canes ante mēſam impaſtos eſſe non patimur ⁊ homines excludimꝰ? Ꝙ inutile quoqꝫ tot populos mundo perire/ quos dira cōficiebat tabes. Quantos vrbi ſue perire/ qui ſolerent adiumēto eſſe/ vel in ꝯfe rendis ſubſidiis/ vel in celebrādis cōmertiis. Hemi nē fame aliena iuuari. ꝓtrahere vt plurimū diē poſ ſe. nō inopiā repellere. Immo tot cultoribus extīctis tor agricolis occidentibus/ occaſura in perpetuum ſubſidia frumētaria. Hos igit̉ excludimꝰ/ qui victū nobis inferre cōſuerunt. Hos nolimꝰ in tēpore neceſ ſitatis paſcere/ qui nos ōi etate pauerūt. Quāta ſunt que ab ip̄is/ nobis hoc ip̄o tempore miniſtrant̉: Hō in ſolo pane viuit homo. Hoſtra illīc familia. pleri qꝫ etiā noſtri parentes ſunt. Reddamus quod accepi mus. ſed veremur ne cumulemꝰ inopiā. Primum oīm miſericordia nunqͣꝫ deſtituit̉. ſꝫ adiuuat̉. Deinde ſub ſidia ānone. que his impartienda ſunt/ collatōe redi mamus/ reꝑaremus auro. Dūquid hīs deficientibus/ nō alij nobis redimendi cultores vident̉: Quāto vi lius eſt paſcere/ qͣꝫ emere cultores; Vbi etiā reꝑares: Vbi etiā inuenias/ quem reformes? Adde/ ſi inuenias quod ignarū ⁊ alienū vſus numero poſſis ſubſtituere nō cultui. Quid plura? Collato auro/ coacta frumēta ſunt. Ita nec abundantiā vrbis minuit ⁊ peregrinis alimoniam ſubminiſtrauit. Ꝙante hoc cōmendatio nis apud deū ſanctiſſimo ſent? Quāte apud homines glorie? Hic magnus vere probatus. qui potuit impe ratori dicere/ demonſtrās prouintie totius populos. Hos tibi omnes reſeruaui. Hi viuunt beneficio tui ſe natus. Hos tua curia morti abſtulit. Quāto hoc vtiliꝰ/ qͣꝫ illud quod proxīe rome factū ē. eiectos eē vrbe āpliſſima qͥ plurimā illic iā etatē trāſ egerāt. flentes cū filiis abijſſe. quibꝰ velut cū ciuibus ad moliendū exiliū deplorarēt. interruptas cōpluriū neceſſitudines. diruptas affinitates. Et certe arriſe rat āni fecunditas inuectio vrbis ſola egebat frumē to. potuiſſet iuuari ſi peterent ab Italis frumentum. quorum filii expellebantur. Hihil hoc turpio/ exclude re quaſi alienū/ ⁊ exigere quaſi ſuum. Quid illū eticis qui de ſuo paſcitur? Quid illuꝫ eiicis/ qui te paſcitur? k 3 L4L Seruum retines. trudis parētem. frumentū ſuſcipis. nec affectū impartis. victū extorq̄s nec repēdis grāꝫ Ꝙͣ deforme hoc? Ꝙxͣ inutile? Qūo enim vtile p̄t eſſe/ quod non decet. Quantis corporatorū ſubſidis/ du dum roma fraudata eſt? Potuit ⁊ illos non amitte re. ⁊ euadere famem/ expectatis ventorum oportunis flatibus ⁊ ſperatarum commeatu nauium. Aͣ vero illud ſuperius honeſtum/ atqꝫ vtile? Quid eſim tam decorum atqꝫ honeſtum/ qͣꝫ collatione locu pletum iuuari egentes/ miniſtrare victum eſurientibꝰ nulli cibum defore? Quid tam vtile/ qͣꝫ cultores agro reſeruari: ⁊ non interire plebem ruſticanorum? Quod honeſtum igitur/ ⁊ vtile eſt. ⁊ quod vtile/ honeſtum. Econtra quod inutile in decorum. Quod autem īdeco rum/ id etiam inutile. Capitulum quartum Tres habens partes. Dando maīores noſtri ſeruitio exire potuiſſent niſi hi non ſolū turpe/ ſꝫ etiā inutile credidiſſent regi ſeruire egyptiorū? Ieſꝰ quoqꝫ ⁊ Caleph miſſi ad explorandam terram/ vberem quidem terram/ ſed a fe rociſſimis inhabitari gentibus nunciauerunt. Terro re belli populus infractus recuſabat terre eius poſſeſ ſionē. Sū adebant miſſi exploratores Ieſus ⁊ Caleph terram eſſe vtilem/ indecorum putabant cedere natio nibus. Lapidari potius eligebant(quod mirabat̉ po pulus) qͣꝫ decedere de honeſtate. Diſſu adebant alij. Plebs reclamabat. dicēs. Aduerſus diras ⁊ aſperas gentes bellū fore. cadendū ſibi in preliū. mulieres ſu as/ ⁊ pueros direptioni futuros. Exarſit domini in dignatio/ vt omnes vellet perdere. ſed rogante/ Hoy ſe/ temperauit ſententiam. vltionem diſtulit. Satis eſſe perfidis ſupplicii indicans/ ⁊ſi parceret interim/ nec percuteret incredulos/ ad eā tn̄ terrā quā recuſaue rāt/ ꝓpter incredulitatis ſue preciū nō peruenirēt. ſꝫ pueri ⁊ mulieres qui nō immurmurauerāt/ vel ſexu vel etate veniabiles/ caperēt eiꝰ terre ꝓmiſſaꝫ heredi tatē. Deniqꝫ qͥcunqꝫ erāt a viceſimo āno ⁊ ſupra ī de ſerto eoꝝ mēbra ceciderūt. ſed alioꝝ dilata pena ē. q̄ aūt aſcenderūt cū Ieſu/ ⁊ diſſuadendū putauerūt/ pla ga magna ſtatim mortui ſunt. Ieſꝰ vero ⁊ Caleph cū innoxiā etate vel ſexū/ in terrā ꝓmiſſiōis intrauerūt Pars igit̉ melior/ gloriā p̄tulit ſaluti. deterior ſalutē honeſtati. Diuina aūt ſentētia eos ꝓbauit qui hone ſta vtilibus preſtare arbitrabant̉. Eos vero damna uit apud quos ea que videbantur ſaluti potius qͣꝫ ho neſtati accōmoda ꝑ reponderabant. Hihil ita deformiꝰ/ qͣꝫ nullū habere amorē honeſta tis. ⁊ vſu quodā degeneris mercature/ q̄ſtu ſollicitari ignobili. auaro eſtuare corde. diebꝰ ac noctibus hya re in alieni detrimēta patrimonii. nō eleuare animum ad honeſtatis nicorē. nō cōſiderare vere laudis pul chritudinē. Hinc naſcit̉ aucupiū queſite hereditatis cōtinentie atqꝫ grauitatis ſimulatiōe captate. Quod abhorret a ꝓpoſito chriſtiani viri. Omne enī quod arte elicitū/ ⁊ fraude cōpoſitū ē/ caret merito ſimplici tatis. In ip̄is qui nullū eccleſiaſtici ordinis officiuꝫ receperint/ incōgrua iudicat̉ affectate ambitio heredi tatis. Sine in ſuꝑ remo fine poſitos/ ſuū habere iudi ciū. vt libere teſtentur quod ſentiunt/ qui poſtea non ſunt emēdaturi. cū honeſtū nō ſit cōpetētia ꝯpendia alijs vel debita vel parata auertere. cū vel ſacerdotis vel miniſtri ſic/ prodeſſe ſi fieri p̄t ōnibꝰ. obeſſe nemi ni. Deniqꝫ ſiʳ non p̄t alteri ſubuenire/ niſi alter ledat̉/ commodius eſt/ neutrum iuuari/ qͣꝫ grauari alterum. k I L72 Ideoqꝫ in cauſis pecuniariis interuenire/ non ē ſacer dotis. in quibꝰ non p̄t fieri/ quin freq̄nter ledat̉ al ter qui vincit̉ qm̄ interceſſoris beneficio/ ſe victū ar bitrat̉. Sacerdotis ē igit̉ nulli nocere. prodeſſe velle ōibꝰ. poſſe aūt ſoliꝰ eſt dei. Nā in cā capitis/ nocere ei quē iuuare debeas periclitātem/ nō ſine peccato ē gra ui. In cā aūt pecunie/ odia q̄rere/ inſipiētie ē. cū ꝓ ſa lute hominis graues frequenter fiāt moleſtie. in quo etiā periclitari glorioſum ſit. Propoſita igit̉ forma in ſacerdotis officio teneat̉/ vt nulli noceat. nec laceſ ſitus quidē ⁊ aliqua iniuria offenſus. Bonus ē enim vir qui dixit. Si reddidi retribuentibus mihi mala. Que enim eſt gloria/ ſi eum non ledimus/ qui nos nō leſerit? Sed illa virtus eſt/ ſi leſus remittas. Eͣ hone ſtum/ ꝙ Dauid cuꝫ potuīſſet regio inimico nocere: ma luit parcere? Ꝙͣ etiā vtile/ qui ſucceſſori hoc profuit/ vt diſcerent omnes fidem regi ſeruare proprio/ nec vſurpare imperiū/ ſed vereri. Itaqꝫ ⁊ honeſtas vtili tati prelata eſt/ ⁊ vtilitas honeſtatē ſecuta ē. Parum eſt ꝙ pepercit. Addidit ꝙ etiā in bello doluit occiſum ⁊ flebiliter deplorauit dicens. Mōtes qui eſtis in gel boe/ neqꝫ ros/ neqꝫ pluuia cadat ſuper vos. Montes mortis. qm̄ ibi ſublata eſt protectio potentiū. prote tectio Saul. quaſi nō eſt vnctꝰ oleo. A ſanguine vul neratorū/ ⁊ ex ad ipe belligerantium/ ſagitta Ionathe nō eſt reuerſa retro; ⁊ gladius Saul nō eſt reuerſus vacuus. Saul ⁊ Ionathas ſpecioſi. ⁊ cariſſimi inſepa rabiles in vita ſua. ⁊ in morte nō ſunt ſeparati. Su per aquilas velociores. ſuper leones potētiores. filie Iſrahel plorate ſuper Saul. qͥ veſtiebat vos veſtimē ta coccinea cū ornamēto vrō. q̄ īponebat aurū ſuper veſtimēta vrā. Qūo ceciderūt potētes ī media pugna; Ionathas in morte vulneratus eſt. Doleo in te fra ter Ionatha. ſpecioſus mihi valde. ceciderat amor tu us in me/ ſicut amor mulierū. Qūo ceciderunt potētes ⁊ perierunt arma cōcupiſcenda? Que mater ſic vnicū defleret filiū/ quēadmodū hic defleuit inimicū? Quis gratie autorē/ tātis ꝓſequeret̉ laudibus/ quātis iſte proſecutꝰ eſt inſidiatorē capitis ſui? Ꝙͣ pie doluit. Quāto īgemuit affectu? Aruerūt mōtes ꝓphetico male dicto. ⁊ diuina vis ſentētiā maledicētis īpleuit. Ita qꝫ ꝓ regio necis ſpectaculo/ penā elementa ſoluerūt. Quid vero ſancto Habutheꝫ Que fuit cauſa mor tis/ niſi honeſtatis cōtemplatio. ā cū ab eo vineaꝫ Rex poſceret pecuniam daturū ſe pollicens/ in decorū precium pro paterna recuſauit hereditate. maluitqꝫ morte declinare huiuſmodi turpitudinem. Don mihi (inquit) faciat dn̄s/ vt dem tibi hereditatem patrū meorum. hoc eſt. tm̄ mihi obprobrium non fiat. Non permittat deus tm̄ extorqueri flagitiū. Non vtiqꝫ de vitibus dicit(neqꝫ enim de vitibus cura ē deo) neqꝫ de terreno ſpatio/ ſꝫ de iure loquit̉ patrū. Potuit vti qꝫ alterā vineā/ de vineis regis accipere/ ⁊ amicus eē in quo non mediocris ſeculi huius vtilitas eſtima ri ſolet. ſed quod turpe erat/ iudicauit non fieri/ vel videri vtile. Maluitqꝫ periculum cum honeſtate ſubi re/ qͣꝫ vtilitatatem cum obprobrio. Vulgarem vtili tatem loquor. non illaꝫ/ in qua eriam honeſtatis gra tia eſt. Deniqꝫ ⁊ ipſe Rex potuit extorquere. ſed im pudens arbitrabatur. ſed occiſum doluit. Dominus quoqꝫ mulieris immanitatem/ que honeſtatis imme mor turpe ante tulit lucrum/ congruo ſupplicio plec tendam annunciauit. Capitulum quintum Quattuor habens partes. L4 Vrpis itaqꝫ omnis eſt fraus. Deniqꝫ etiā in re bus vilibꝰ execrabilis ē ſtatere fallacia. ⁊ frau dulenta menſura. Si in foro rerū venaliū in vſu com mertiorum fraus plectit̉/ poteſt ne irrep̄henſibilis vi deri inter officia virtutū? Clamat Salomon. Pōdus magnū ⁊ exiguū/ ⁊ menſure duplices/ immunda ſunt corā dn̄o. Supra quoqꝫ ait. Statera adultera abho minatio eſt dn̄o. pondus aūt equū acceptabile ē illi In ōibus igit̉ decora eſt fides. iuſtitia grata. mēſura equitatis iocunda. Quid aūt loquar de Contractibꝰ ceteris/ ac maxime de cōemptione prediorū. vel tranſ actionibus atqꝫ factis? Nonne honeſtatis formule ſunt/ dolum malum abeſſe/ eumqꝫ cuius dolꝰ fuerit de prehenſus/ duplici pene obnoxium fore? Vbiqꝫ igit̉ honeſtatis preponderat conſideratio. que dolum ex cludit. fraudem eiicit. Vnde recte generalem Dauid promiſit ſententiam. dicens. Hec fecit proximo ſuo malum. Hon ſolum itaqꝫ in contractibus(in quibꝰ etiam vitia eorū que veneunt prodi iubent̉/ ac niſi intimauerit vendītor/ qͣꝫuis in ius emptoris tranſcri pſerit doli actione vacuantur) ſed etiam generaliter in omnibus dolus abeſſe debet. aperienda ſimplicitas intimanda veritas eſt. Veterem aūt iſtā de dolo/ nō iuriſperitoꝝ formulā ſꝫ patri archaꝝ ſentētiā/ ſcriptura diuīa euidēter oſtē dit in libro teſtamēti veteris. qͥ Ieſꝰ naue īſcribit̉. Naꝫ cū extiſſet fama per populos/ ſiccatū eē mare in heb reoꝝ trāſitu/ fluxiſſe aquā de petra/ de celo diur nā miniſtrari alimoniā tot populi milibus abūdantē corruiſſe muros Ierico/ ſacro tubarum ſono ictos et vlulatū plebis arietatos. getheorum quoqꝫ regem vinctum ⁊ ſuſpenſum in ligno vſqꝫ ad veſperam. gabaonite metuentes validā manū/ venerūt cū verſu ti a ſimulātes ſe de terra longinqua eſſe. diu peregri natos dirupiſſe calciamēta. detriuiſſe amictus veſtiū quarū vetereſcentiū indicia mōſtrarent. Cauſam aūt tāti laboris/ emerende pacis/ ⁊ ineunde cū Hebreis eē amicitie cupiditatem. Et ceperūt ab Ieſu naue poſce re/ vt ſecū firmaret ſocietatē. Et quia adhuc erat ig narꝰ locoꝝ/ atqꝫ incolaꝝ inſciꝰ/ nō cognouit fraudes eoꝝ. neqꝫ deū interrogauit. ſed cito credidit. Adeo ſan cta erat illis temporibꝰ fides eoꝝ/ vt fallere aliquos poſſe/ non crederet̉. Quis hoc reprehendat in ſanctis/ qui ceteros de ſuo affectu eſtimant. Et quia ip̄is ami ca eſt veritas/ mentiri neminē putant. fallere quid ſit ignorāt. Libēter credūt quod ip̄i ſunt nec poſſunt ſuſ pectū habere/ quod nō ſunt. Hinc Salomō ait. Inno cens credit omni verbo. Non vituperanda facilitas ſed laudanda bonitas. Hoc eſt innocentē eſſe/ ignora re quod noceat. Et ſi circumſcribit̉ ab aliquo/ de om nibus tn̄ bene iudicat/ qui fidem eſſe in omnibꝰ eſti mat. Hac igitur mentis ſue deuotione inclinatus vt crederet/ teſtamentū diſpoſuit. pacem dedit. cōfirma uit ſocietatē. Sed vbi in terras eorū ventū ē/ deprehē ſa fraude/ ꝙ cū eſſent finitimi/ aduenas ſe eſſe ſimula uerunt/ circūſcriptum ſeſe populꝰ patrū indignari ce pit. Ieſus tn̄ pacem quā dederat/ reuocandā nō cenſu it. quia firmata erat ſacramēti religiōe. ne dū alienā perfidiā arguit/ ſuā fidem ſolueret. Mulctauit eos tn̄ vilioris obſequio miniſterii clementior ſententia. ſed diuturnior. Manet enī officiis pena veteris aſtutiehereditario in hunc diem miniſterio drputata. Non ergo in hereditatibus adeundis/ digitoꝝ per cuſſiones/ ⁊ nudi ſucceſſoris ſalutationes/ notabo. L15 nam hec etiā vulgo notabilia. nō ſimulate piſcatiōis cōpoſitas copias/ vt emptoris illiceret̉ affectꝰ. Cur enī tam ſtudioſiꝰ luxurie ac delitiaꝝ repertꝰ ē/ vt hꝰ modi fraudē pateret̉? Quid mihi tractare de Syracu ſano illo ameno ſecretoqꝫ ſeceſſu/ ⁊ de ſiculi hōis calli ditate? Qui cū peregrinū aliquē repperiſſet/ cognito ꝙ cupidus eſſet oratorū venaliū/ ad cenā in ortos ro gauit. Promiſit inuitatus. poſtridie. Veniens/ oſten dit illic magnā piſcatorū multitudinē/ exquiſitis co piis adornatū ꝯuiuiū. in proſpectu cenantiū ante or tulos ꝯpoſitos piſcatores/ vbi nūqͣꝫ ante iacebāt rhe tia. vnuſquiſqꝫ quod ceperat/ certatim offerebat epu lantibꝰ. ſupra mēſam piſces ingerebant̉. oculos recū bentiū reſiliētes verberabāt. Mirari cepit hoſpes tā tā copiā piſciū. tātarūqꝫ numerū cymbaꝝ. Rn̄ſum q̄ renti/ aquationē illic eſſe. dulcis aque grā/ innumera biles eo piſces cōuenire. Quid multa? Pellexit hoſpi tē/ vt ſibi extorqueret ortos. vendere volēs cogit̉. p̄ ciū grauatus ſuſcipit. Sequēti die ad ortos emptor cū amicis venit. Hauigium nullū inuenit. Percunctā ti/ num aliqua piſcatoribus eo eſſet die feriarū ſollē nitas/ reſpondet̉. nulla. nec vnqͣꝫ illic ꝑ reter heſternū piſcari ſolitos. Quā hic redarguēdi habet autoritatē doli/ qui tam turpe captarit aucupiū delitiaꝝ: Qui eniꝫ alterū peccati arguīt/ ip̄e debet a peccato alienus eſſe. Hō ergo huiuſmodi nugas/ ego in hāc eccleſiaſti ce cenſionis autoritatē vocabo/ q̄ generaliter cōdem nat omnē lucri turpis appetentiā. breuiqꝫ ſermonis cōpendio/ excludit leuitatem ac verſutiā. Iam de eo quid loquar/ qui de eo teſtamento quod ab alijs licet factum/ falſum tamen cognouerit/ hereditatem ſibi aut legatum vendicet/ ⁊ lucrū querat alieno crimineIi e cū etiā leges publice/ eū qui ſciēs falſo vtit̉/ tāqͣꝫ reū Regula aūt iuſtitie mani(facinoris aſtringāt? feſta ē. ꝙ a vero declinare virū nō decet bonum. nec dāno iniuſto affligere quēqͣꝫ. nec doli aliquid ānectere fraudiſue ꝯponere. Quid euidētiꝰ eo/ ꝙ Ananias qͥ a fraudauit de p̄cio agri ſui quē ip̄e vendiderat/ ⁊ por tionē p̄cii tanqͣꝫ ſumme totiꝰ numerū ante pedes apo ſtoloꝝ poſuit/ ſicut reus fraudis interit? Licuit vti qꝫ illi nihil afferre. ⁊ hoc ſine fraude feciſſet. Sed quia fraudē amiſcuit/ nō liberalitatis grām reportauit/ ſꝫ fallacie penā exſoluit Et dn̄s in euāgelio/ cū dolo ac cedētes repudiabat dicēs. Vulpes foueas habēt. qm̄ in ſimplicitate cordis ⁊ ī innocētia nos iubet viuere. Dauid quoqꝫ ait/ ſicut nouacula acuta feciſti dolum nequitie arguens proditorem. eo ꝙ inſtrumentū hu iuſmodi/ ad hoīs adhibet̉ ornatū/ ⁊ plerūq vſcerat. Siquis igit̉ pretēdat grām/ ⁊ dolū nectat Doech pro ditoris exemplo/ vt eū quē protegere debeat ꝑ rodat ad mortē inſtrumenti iſtiꝰ cōparatione cenſet̉. quod ebrie mentis ⁊ titubātis vitio manꝰ/ vulnerare cōſue uit. Sicut iſte malitie ebriꝰ vino/ perfuneſte proditio nis indicium/ Abimelech ſacerdotis necem detulit. eo ꝙ prophetam hoſpitio recepiſſet/ quem Rex inuidie accenſus ſtimulis/ perſequebatur. Capitulum ſextum Tres habens partes. Orum igitur ac ſincerum oportet eſſe affectū. vt vnuſquiſqꝫ ſimplicem ſermonem proferat. nas ſuum in ſanctitate poſſideat. nec fratrem ſuū cir cumſcriptione verborum includat. Hihil promittat inhoneſtum. Atſi promiſerit/ tolerabilius eſt pro miſſum non facere/ qͣꝫ facere quod turpe ſit. Sepe ple riqꝫ conſtringunt ſeipſos iuriſiurandi ſacramento. L4b cū ip̄i cognouerint ꝓmittendū nō fuiſſe/ ſacramēti tn̄ ꝯtemplatōe faciūt quod ſpopōderūt. Sicut de He rode ſupra ſcripſimꝰ. qui Saltatrici/ premiū turpiter ꝓmiſit. crudeliter ſoluit. Turpe/ ꝙ regnū ꝓ ſaltatōe ꝓmittit̉. Crudele/ ꝙ mors ꝓphete ꝓ iuriſiurādi reli giōe donat̉. Quāto tolerabiliꝰ tali fuiſſꝫ periuriū ſa cramēto. ſi tn̄ periuriū poſſit dici. quod ebriꝰ īter vi na iurauerat/ quod eiuratus inter ſaltātiū choros/ ꝓ miſerat? Infert̉ diſco ꝓphete caput. ⁊ hoc eſtimatū ē fidei eē/ quod amentie fuit. Heqꝫ vnqͣꝫ adducar/ vt credā nō incaute ꝓmiſiſſe principē Iepte/ vt īmola ret dn̄o/ qͥcquid ſibi reuertēti/ ītra limen domꝰ ſue oc curreret. cū ⁊ ip̄m voti penituerit ſui/ poſtqͣꝫ filia oc currit ſibi. Deniqꝫ cōſcidit veſtimenta ſua. ⁊ dixit. Heu me filia. īpediſti mihi ſtimulus doloris facta es mihi. Qui licet pio metū ac formidine/ acerbitatē du re ſolutionis īpleuerit/ tn̄ luctuoſum annū etiā poſte ris ſtatuit deplorandū ac dereliquit. Dura ꝓmiſſio. acerbior ſolutio quā neceſſe habuit lugere/ etiā ip̄e qͥ fecit. Deniqꝫ factū ē preceptū ⁊ decretū in Iſrahel/ ex diebꝰ in dies. Ambulabūt(inqͥt) filie populi iſrahel lugētes filiā Iepte galaditis/ qͣttuor diebus in anno Hō poſſum accuſare virum/ qui neceſſe habuit imple re quod vouerat ſed tamē miſerabilis neceſſitas/ que ſoluitur parricidio. Melius eſt non vouere/ qͣꝫ voue re id/ quod ſibi cui promittitur nolit exſolui. Deniqꝫ in Iſaac habemus exemplum. pro quo/ arietem domi nus ſtatuit immolari ſibi. Hon ſemper igitur ꝓmiſ ſa omnia ſoluenda ſunt. Deniqꝫ ipſe dn̄s freq̄nter ſuā mutat ſentētiā. ſicut ſcriptura indicat. Ham in eo libro qui inſcribit̉ nu meri/ propoſuerat percutere morte/ ⁊ perdere populū. ſed poſtea rogatꝰ a moyſe/ recōciliatus ē populo ſuo Et iterū ad moyſen ⁊ aaron ait. Diuidite vos de me dio ſynagoge. ⁊ ꝯſummabo eos ſimul. Quibꝰ diſcedē tibꝰ a cetu Dathan ⁊ Abyron/ atqꝫ chore ſubito im pios terra ſoluta prerupto hyatu abſorbuit. Precellentius ⁊ antiquius iſtud exemplum de filia Ieꝑte qͣꝫ illud quod memorabile habetur apud philo ſophos de duobus pitagoreis Quorum alter/ cum a tyranno Dionyſio capite damnatus eſſec/ ꝑ reſcrip to mortis die popoſcit/ vt domum pergendi/ ei facul tas daretur. vt commendaret ſuos. Ac ne reuertendi nutaret fides/ vadem mortis obtulit ea cōditione/ vt ſi ip̄e deforet ad conſtitutum diem/ vas eius ſibi pro eo moriendum agnoſceret. Hec qualitatem ſponſiōis qui offerebatur recuſauit. conſtantiqꝫ animo diem necis preſtolabatur. Itaqꝫ alter ſe non ſubtraxit. al ter ad diem repedauit. Quod eouſqꝫ fuit mirabile/ vt tyrannus eos in amicitiam aſciſceret/ quorum vrge bat periculum. Quod ergo in ſpectatis ⁊ eruditis vi ris plenum miracuſi eſt/ hoc in virgine multo magni ficentius/ multoqꝫ illuſtrius deprehenditur. que inge miſcenti patri ait. Fac mihi/ vt exiuit de ore tuo. Sed ſpatium duorum popoſcit menſium/ vt cum equali bus conuentum ageret in montibus. que virginitatē eius predeſtinatam neci/ pio affectu proſequerentur Hec fletus equalium mouit puellam. nec dolor flexit nec gemitus retardauit. nec dies preterīit. nec fefellit hora. Redtt ad patrem quaſi ad votum rediret. et voluntate propria cunctantem impulit. Fecitqꝫ arbi tratu ſpontaneo/ vt quod erat fortuitum impietatis fieret pietatis ſacrificium. Capitalum ſeptimum. Quattuor habens partes. L3 Cce tibi Iudich ſe offert mirabilis. que formi Idatū populis virū Olofernem adiit/ Aſſyriorū triūphali ſeptem caterua. Quem primo forme grā/ et vultus decore perculit. Deinde ſermonis circūſcripſit elegantia. Primus triumphus eius fuit/ ꝙ ītegrū pu dorē de tabernaculo hoſtis reuexit. Secundus ꝙ femi na de viro reportauit victoriā. fugauit populos cō ſilio ſuo. horruerūt Perſe audatiā eius. Vtīqꝫ(quod in pitagoreis ꝯuobus mirant̉) nō exꝑauit mortis periculū. ſed nec pudoris/ quod eſt grauius bonis fe minis. nō ictum carnificis. ſed nec totius exercitus te la trepidauit. Stetit inter cuneos bellatorū feminainter victricia arma/ ſecura mortis. Quantū ad molē ſpectat periculi/ moritura proceſſit. quantū ad fidem dimicatura. Honeſtatē igit̉ ſecuta eſt Iudich. ⁊ duꝫ eam ſequitur/ vtilītatē inuenit. Honeſtatis enim fuit ꝑrohibere/ ne populꝰ dei ſe ꝓfanis daret. ne ritus pa trios/ ⁊ ſacramēta ꝓderet. ne ſacras virgines/ vidu as graues/ pudicas/ matronas/ barbarice obiiceret ī puritati. ne obſidionē deditōe ſolueret. Honeſtatis fuit/ ſe malle ꝓ ōibus periclitari/ vt oēs eximeret a periculo. Quāta honeſtatis autoritas/ vt cōſiliū de ſummis rebus femīna ſibi vendicaret/ nec a principi bꝰ populi adiutorē p̄ſumeret? Quāta grā vt īuenirꝫ? Quid vero Heliſeꝰ niſi honeſtatem ſecutꝰ eſt/ cum ex ercitum Syrie/ qui ad obſidendū eū venerat/ captiuū introduxit in Samariā/ cuiꝰ oculos cecitate obduxe rat/ ⁊ dixit/ dn̄e aperi oculos eorū vt videāt/ ⁊ vide rūt? Itaqꝫ cū rex Iſrahel percutere īgreſſos vellet/ eāo ſibi a propheta facultatē poſceret rn̄dit nō percutien dos/ quorū captiuitatē nō eſſet manu operatꝰ. armiſ qꝫ bellicis. ſed magis ſubſidio alimentoꝝ iuuandos. Deniqꝫ epularibꝰ refecti copus/ nūqͣꝫ poſtea in terrā Iſrahel/ pyrrhate Syrie reuertendū putauerunt. Quanto hoc ſublimius qͣꝫ illud grecoꝝ: Ꝙ cū duo populi aduerſus ſe de gloria imperioqꝫ decertarent/ ⁊ alter ex his haberꝫ copiā/ quēadmodū naues alterius populi clanculo exureret/ turpe credidit/ maluitqꝫ mi nus poſſe honeſtate/ qͣꝫ plus turpiter. Et iſti quidē ſine flagitio hoc facere nequibāt/ vt eos qͥ ꝯſummādi belli Perfici grā in ſocietatē/ cōuenerāt. hac fraude de ciperēt. quā/ licet poſſent negare/ nō poſſent tn̄ nō eru beſcere. Heliſeꝯ aūt/ nō fraude deceptos/ ſed poteſtate dn̄i percuſſos/ maluit tn̄ ſeruare qͣꝫ perdere. quia decō rū fuit hoſti parcere/ ⁊ aduerſario donare vitā/ quā potuiſſet auferre/ niſi peperciſſet. Liquet igitur/ id qd̓ decorum eſt/ ſemper eſſe vtile. Ham ⁊ Iudich ſancta decoro contemptu proprie ſalutis/ ſoluit obſidionis periculum/ ⁊ publicam honeſtate propria acquiſiuit vtilitatem. Et Heliſeus glorioſius ignouit qͣꝫ percu lit. ⁊ vtilius ſeruauit hoſtes/ qͣꝫ ceperat. Quid autem aliud Ioannes/ niſi honeſtatem conſi derauit/ vt inhoneſtas nuptias/ etiam in rege non poſſet perpeti/ dicens/ non tibi licet illam vxorem ha bere? Potuit tacere/ niſi indecorū ſibi iudicaſſet/ mor tis metu verum non dicere/ inclinare regi propheticā autoritatem/ adulationem ſubtexere. Itaqꝫ moriturū ſciuit ſe eſſe/ quia regī aduerſabatur. ſed honeſtatem ſaluti pretulit. Et tamen quid vtilius/ qͣꝫ quod paſſi onis viro ſancto aduexit gloriam? Sancta quoq Suſanna denunciato falſi teſtimonii terrore/ cum hinc ſe videret vrgeri periculo/ inde obprobrio/ ma luit honeſta morte vitare obprobrium/ qͣꝫ ſtudio ſa lutis turpem vitam ſubire ac ſuſtinere. L78 Itaqꝫ dum honeſtati intendit/ etiā vitā reſeruauit. que ſi id qd̓ ſibi videbat̉ ad vitā vtile preoptauiſſet nō tantā reportaſſet gloriā. immo etiā id quod nō ſo lum inutile/ ſed etiā periculoſum foret/ penā criminis forſitan non euaſiſſet. Aduertimus igit̉/ qͥa id quod turpe eſt/ nō poſſit eſſe vtile. neqꝫ rurſus id quod ho neſtum inutile. quia complex honeſtatis eſt ſemper vtilitas. ⁊ vtilitatis honeſtas. Memorabile ferunt rethores/ ꝙ dux romanoꝝ/ cū ad eū aduerſari regis medicꝰ veniſſet/ pollicens datu rū ſe regi venenū/ vinctū eū ad hoſtē remiſerit. Et re uera preclarū vt qui virtutis certamen ſuſceperat/ nollet fraude vincere. Hon enim in victoria honeſta tem ponebat. ſed ipſam(niſi honeſtate queſitam) vic toriam turpem prenunciabat. Capitulum octauum Quattuor habens partes. Edeamus ad noſtrum Moyſen. atqꝫ ad ſuperio ra reuertamur. vt quāto preſtātiora/ tāto anti quiorā promamus. Holebat egypti rex populū di mittere patruꝫ. Dixit oyſes ſacerdoti Aaron/ vt ex tēderet virgā ſuā ſuper omnes aquas egypti. Exten dit Aaron. ⁊ conuerſa ē aqua fluminis in ſanguinē. ⁊ nemo poterat bibere aquā. omneſqꝫ egyptii ſiti pe riebāt. ſincera aūt fluēta/ patribus abundabant. Iac tauerūt fauillā in celum. ⁊ facta ſunt vlcera/ ⁊ veſice cadentes in hominibus ⁊ quad rupedibꝰ. Deduxerūt grandinem in igne flammeo. cōtrita erāt ſuper terrā omnia. Rogauit Moyſes. ⁊ vniuerſa/ in ſuā gratiaꝫ reuerterūt. grando ſedata eſt. ſanata vlcera. potꝰ ſo litos flumina prebuerunt. Iterum caligantibus tene bris operta erat terra per triduum/ ex quo Moyſes manus leuauerat. et tenebras infuderat. Moriebat̉ or̄ prīogenitū egypti. cū hebreoꝝ ōis eēt ioffēſa ꝓgenies. Rogatꝰ moyſes/ vt finē exiciis daret orauit. ⁊ īperauit. In illo p̄dicandū. ꝙ a fraudis cō ſortio tēperauerit. in hoc mirabile/ qm̄ diuinitꝰ intē ta ſupplitia/ ⁊ virtute ꝓpria etiā ab hoſte detorſerit. Vere nimiū(ſicut ſcriptū ē) māſuetus ⁊ mitis. Scie bat/ ꝙ fidē rex nō ſeruaret ꝓmiſſi. tn̄ honeſtū puta bat/ vt rogatꝰ oraret. leſꝰ bn̄diceret. appetitꝰ remit teret. Proiecit virgā. ⁊ ſerpēs factꝰ ē. qͣ deuorauit ſer pētes egyptioꝝ. Significās ꝙ verbū caro fieret/ q̄ ſer pētis diri/ venena vacuaret/ per remiſſionē ⁊ īdulgen tiā peccatoꝝ. Virga ē enī verbū directū/ regale. plenū poteſtatis īſigne īperii. Virga ſerpēs facta ē. qm̄ que erat filiꝰ dei/ ex deo patre natus/ filiꝰ hōis factꝰ eſt/ natꝰ ex virgine. qui qͣſi ſerpēs exaltatꝰ ī cruce/ medi cinā vulneribꝰ infudit humanis. Vn̄ ip̄e dn̄s ait. Si cur moyſes exaltauit ſerpentem ī deſerto/ ita exaltari oportet filiū hōis. Deniqꝫ ⁊ alterū ſignū ad dn̄m Ie ſum pertinet/ quod fecit moyſes. Miſit manū ſuā in ſinū. ⁊ ꝓtulit eā. ⁊ facta ē manꝰ eiꝰ ſicut nix. Iterū miſit/ ⁊ protulit eā. ⁊ erat ſicut carnis hūane ſpecies Significās dn̄m Ieſum/ primū fulgore diuinitatis/ poſtea ſuſceptōe carnis/ ī qua fide credere oēs gētes populoſqꝫ oportet/ merito manū miſit. qͥ a dextra dei Chriſtus eſt. in cuius diuinitate ⁊ incarnatione/ ſi quis nō crediderit/ quaſi reprobus flagellatur. ſicut iſte rex/ qui(quoniam ſignis non crediderit euidenti bus) poſtea flagellatus orabat/ vt veniam mereret̉. Quantus igitur honeſtatis affectus eſſe debeat. ex his probatur. ⁊ ex eo maxime/ ꝙ ſe obiiciebat pro popu lo. dicēs vt remitteret populo deus. aut certe de libro viuentium ſe deleret. 2 L76 Thobias quoqꝫ formā expreſſit honeſtatis euiden tius/ cū relicto cōuiuio mortuos ſepeliret. ⁊ ad cibos pauperis mēſe inuitaret inopes. Raguel ꝑ recipue/ qͦ cōtemplatione honeſtatis cū rogaret̉ vt filiā ſuā in coniugiū daret/ viti a quoqꝫ filie nō tacebat. ne circū uenire petitorem videret̉ tacendo. Itaqꝫ cū thobias filiꝰ thobie/ poſceret vt eā ſibi daret puellā/ reſpōdit lege quidē ip̄i eā deberi tanqͣꝫ propinquo. ſed dediſſe ſe eā iam ſex viris/ ⁊ oēs eos eſſe mortuos. Iuſtꝰ ita qꝫ vir/ plus alienis timebat. ⁊ mallebat innuptā ſibi manere filiā/ qͣꝫ propter nuptias eius extraneos pe riclitari. Ꝙ breuiter abſoluit omnes queſtiones phi loſophorū. Illi de vitiis tractant domorū/ regenda an prodenda a venditore videant̉. Hic nec filie vi tia celāda arbitratꝰ ē. ⁊ certe nō ip̄e affectabat: vt eā traderet/ ſed rogabat̉. Quanto itaqꝫ iſte honeſtior ſit illis/ dubitare non poſſumus/ ſi conferamus quanto preſtantior ſit filie cauſa/ qͣꝫ rei venalis pecunia. Conſi deremꝰ aliud/ quod in captiuitate geſtū/ ſum mum tenuit honeſtatīs decorem. Dullis enī aduerſis honeſtas impeditur/ que ī his eminet/ ⁊ magis ꝑ recel lit qͣꝫ in proſperis. Inter vincula itaqꝫ/ inter armaflammas/ ſeruitutemqꝫ liberis ōi ſupplitio grauior ē/ inter penas morientiū/ excidia patrie. viroꝝ formidi nē/ peremptoꝝ ſanguinē/ nō excidit tn̄ maioribꝰ no ſtris cura honeſtatis. ſed inter euerſe patrie cineres ⁊ fauillas. in affectibus piis reſplēduit ⁊ refulſit. Hā cuꝫ in perſidem ducerentur patres noſtri/ qui tunc dei omnipotentis cultores erant/ acceptuꝫ ignem de alta ri/ ſacerdotes dn̄i occulte in valle abſcōderūt. Erat illic velut puteus aque/ ſeceſſu in frequēs/ nec popula ri vſui patens/ ignoto ⁊ ab arbitris remoto loco. Obſignauerūt inditio ſacro pariter ac ſilentio. igneꝫ reconditū. Hō illis ſtudio fuit aurū defodere. argen tū abſcōdere. quod ſeruaret̉ poſteris ſuis. Sꝫ inter ex trema ſua/ honeſtatis curā habētes/ ſacrū ignem ſeruā dum putauerūt. ne eum/ vel impuri contaminarent/ vel defunctorū ſanguis extingueret/ vel deformiū rui narum aceruus aboleret. Abierunt itaqꝫ in perſidem/ ſola religione liberi. que ſola illis per captiuitateꝫ ex torqueri nequiuit. Poſt vero plurimū temporis/ qn̄ placuit deo dedit hanc mentem regi perſaꝝ/ vt reſtau rari in iudra templum/ ⁊ legitimos reparari hieroſo limis iuberet ritus. Cuius grā muneris/ neemiā ſacer dotem rex perſarum direxit. At ille ſecum deduxit il lorum ſacerdotū nepotes/ qui profecturi de patrio ſolo/ ſacrū(ne periret) igneꝫ abſconderunt. Veniētes aūt(vt patrū ſermone eſt proditum) nō inuenerunt ignem. ſed aquā graſſam. Et cū deeſſet ignis quo ado lerent altaria/ haurire eos aquā/ neemīas ſacerdos ſi biqꝫ deferre ⁊ aſpergere ſuper ligna p̄cepit. Tunc(vi ſu mirabile) cū eſſet celū intextū nubibus/ ſol repente illuxit. accenſus eſt magnus ignis/ ita vt oēs in tam euidenti dn̄i gratia factū ſtupentes/ letitia perfunderē tur. Orabat neemias. ꝑ ſallebāt ſacerdotes hymnum deo. Vtqꝫ ꝯſumptū eſt ſacrificiū/ iuſſit iterū neemias reſiduā aqua maiores perfundi lapides. Quo facto flamma accenſa ē. lumē aūt refulgens ab altari/ con ſumptū ilico eſt. Hoc patefacto indicio/ rex perſaruꝫ eo loco in quo ignis fuerat abſconditus/ ⁊ poſtea re perta eſt aqua/ templum fieri mandauit. cui infereban tur dona plurima. Appellauerunt autē illud qui erāt cum ſancto neemia epathar. quod interpretationem habet purificationis. A plurimīs nepthe vocatur. LLI Inuenitur aūt in deſcriptionibus Hieremie ꝓphete/ ꝙ iuſſerit accipere de igne eos q̄ poſtea eſſent futuri. Hic ē ignis/ qͥ cecidit ſuper ſacrificiū moyſi. ⁊ ꝯſump ſit illud. ſicut ſcriptū ē. quia exiuit ignis a dn̄o. ⁊ cō ſumpſit vniuerſa q̄ erāt ſuper altare holocauſta. Hoc igne oportebat ſacrificari ſacrificium. Ideoqꝫ filios Aaron/ qͥ alienū ignē inferre voluerūt/ exiuit iterū ig nis a dn̄o/ ⁊ ꝯſumpſit eos. ita vt mortui extra caſtra ꝓiicerent̉. Veniēs aūt Hieremias in locū/ inuenit do mū in modū ſpelunce. ⁊ tabernaculū/ ⁊ archā/ ⁊ alta re incenſi intulit illud. ⁊ obſtruxit oſtiū. Quod cū hi qui ſimul venerant/ curioſiꝰ perſcrutarent̉/ vt nota rent ſibi locū/ nequaqͣꝫ cōprehendere atqꝫ inuenire po tuerūt. Vt āt cognouit Hieremias/ quod affectaſſent dixit. Ignotꝰ erit locus/ donec congreget deus cōgre gationē populi. ⁊ propicius fiat. Tunc deus oſtēdet hec. ⁊ apparebit maieſtas dominiCōgregationem populi tenemus. ꝓpiciationē dn̄i dei agnoſcimus. quā propiciator in ſua operatus eſt paſſione. Arbitror/ ꝙ nec ignem iſtū poſſimꝰ ignora re/ cū legerimus/ quia baptiſat dn̄s Ieſus in ſpiritu ſancto ⁊ igni. ſicut in euangelio dixit Ioānes. Meri to conſumebat̉ ſacrificiū/ quod pro peccato erat. Ille aūt ignis/ tipus ſp̄s ſancti fuit. qui deſcenſurus erat poſt dn̄i aſcenſionē/ ⁊ remiſſurus peccata oīm. qͥ qͣſi ignis inflammat animū ac mentem fidelem. Vnde aīt Hieremias accepto ſpiritu. Et factū eſt in corde meo vt ignis ardens. flammigerans in oſſibus meis. et diſſolutus ſum vndiqꝫ. ⁊ ferre non poſſum. Sed in actibus apoſtolorum/ cum decidiſſet ſpiritus ſanctꝰ ſuper apoſtolos/ ⁊ pleroſqꝫ qui expectabāt promiſſa domini/ tanqͣꝫ ignem diſperſas eſſe linguas legimus. Deniqꝫ ſic vaporabat̉ animꝰ ſinguloꝝ/ vt muſto re pleti exiſtimarent̉/ qͦ acceperāt linguarū diurſitatem Quid ergo ſibi vult/ ꝙ ignis aqua factꝰ ē/ ⁊ aqua ig nē excitauit/ niſi qͥa ſpiritualis grā/ per ignē exurit/ per aquā mūdat peccata noſtra? Eluit̉ enī peccatū/ et exurit̉. Vn̄ ⁊ apl̓s ait. Vniuſcuiuſqꝫ opꝰ quale ſit/ ignis ꝓbabit. Et īfra. Si cuiꝰ opꝰ arſerit/ detrimen tu patiet̉. ip̄e aūt ſaluꝰ erit. ſic tn̄ qͣſi per ignē. Quod ideo poſuimꝰ/ vt probaremꝰ per ignē exuri peccata. Potū eſt ergo hūc eſſe vere ignē ſacrū/ qui tūc ī cipo future remiſſionis peccatoꝝ/ deſcendit ſuper ſacrificiū Hic igit̉ ignis abſcondit̉ captiuitatis tēpore/ quo culpa regnat. tempore aūt libertatis/ promit̉. Et li cet in aque ſpeciem mutatus/ tn̄ ſeruat ignis naturā. vt cōſumeret ſacrificium. Hec mireris cū legeris/ quia pater deus dixit. Ego ſum ignis conſumēs. Et alibi. Me dereliquerūt fontem aque viue. Ipſe quoqꝫ dn̄s Ieſus: quaſi ignis inflāmat audientiū corda. qͣſi fōs refrigerat. Hā ip̄e in euangelio ſuo dixit/ ꝙ ideo ve nerit/ vt igneꝫ in terras mitteret. potū ſitientibꝰ aque viue miniſtraret. Helie quoqꝫ tempore deſcendit ignis qn̄ prouocauit prophetas gentiū/ vt altare ſine igne accenderēt. Et cum illī nequiſſent facere/ hoſtiam ſuā tertio ip̄e perfudit aqua; ⁊ manabat aqua in circui tu altaris. ⁊ exclamauit. ⁊ cecidit ignis a domino de celis. ⁊ conſumpſit holocauſtū. Holocauſtuꝫ illud tu es. Conſidera tacitus ſingula. In te deſcendit vapor ſpiritus ſancti. te videt̉ exurere/ cum tua peccata con ſumit. Deniqꝫ quod conſumptū eſt ſacrificiū moyſi tē pore/ ſacrificium pro peccato erat. Vnde moyſes ait (ſicut in machabeorum ſcriptum eſt libro) eo ꝙ nō ſit manducatum quod erat pro peccato/ cōſumptū ē. Y L2i Hōne tibi cōſumi videt̉/ qn̄ ī baptiſmatis ſacramen to/ interit hō totꝰ exterior? Detus hō noſter exterior crucifixꝰ ē cruci/ apl̓s clamat. Illic(ſicut patrū exem pla docēt) egyptiꝰ demergit̉. hebreꝰ reſurgit ſācto re nouatꝰ ſpiritū. qui etiā per mare rubrū ioffenſo trā ſiuit veſtigīo. vbi baptiſati ſunt pacres ſub nube ⁊ ī mari. In diluuio quoqꝫ Hoe tēpore/ mortua eſt caro ōis. Iuſtus tn̄ cū ſua ꝓgenie ſeruatꝰ. An nō cōſumi tur hō/ cū abſoluit̉ mortale iſtud a vita; Deniqꝫ exte rior corrumpit̉. ſed renouat̉ īterior. Hec ſolū in bap tiſmate/ ſed etiā in penitētia fit carnis interitꝰ ad ꝓ fectū ſpiritꝰ/ ſicut apoſtolica docemur autoritate. di cēte ſancto paulo. Iudicaui vt pn̄s/ eū qͥ ſic operatꝰ ē/ tradere hꝰmodi ſathane ī interitū carnis. vt ſpūs ſaluꝰ ſit ī die dn̄i noſtri ieſu xp̄i. Prolixior excurſꝰ admirādi grā miſterii factus videt̉/ dū ſtudemus re uelatū plenius ſacramentū pandere. quod eouſqꝫ ple nū honeſtatis eſt/ vt ſit plenum religionis. Capitulum nōnum Tres habens partes. Danta autem honeſtatis cura maioribus fuerit vt vnius mulieris iniuriam ſtupro illatam in temper antiū/ bello perſequerētur/ ⁊ victo populo/ tri bus beniamin obteſtarentur/ in coniugium ſe eis pro prias filias nō daturos? Remāſerat tribus ſine vllo poſteritatis ſubſidio/ niſi fraudis neceſſarie acce piſſet licentiam. Que tamen indulgentia/ congruo in temperantie ſupplicio/ non videtur vacare/ quando illis hoc ſolum permiſſum eſt vt raptu inirent coniu gia/ nō ꝯnubii ſacramēto. Et reuera dignū fuit/ vt qͥ alienū ꝯtuberniū ſoluerāt/ ip̄i nuptiarū amitterēt ſol lemnitatē. Ꝙ plena aūt miſerationis hyſtoria? Vir inquit leuita acceperat ſibi iugalem. quā a cōcubitu concubinā appellabat. q̄ aliqn̄ poſt quibuſdā(vt fie ri ſolet) offenſa rebꝰ/ ad patrem ſe cōtulit/ ⁊ fuit illic quattuor menſibꝰ. Et ſurrexit vir eiꝰ. ⁊ abut ad ſo ceri ſui domū. vt cum ſua iugali repararet grām. ⁊ re uocaret eā. ac reduceret. Occurrit ei mulier. atqꝫ in do mū patris ſui introduxit maritū. Letatꝰ ē adoleſcen tule pater. ⁊ venit obuiā. ⁊ ſedit cū eo tribꝰ diebus. ⁊ epulati ſunt. ⁊ quieuerūt. Et ſequēti ſurrexit leuita diluculo. ⁊ retētus ē a ſocero. vt tā cito nō deſereret cōuiuii iocunditatē. Et alio ⁊ tertio die nō permiſit pater adoleſcētule ꝓficiſci generū ſuū. donec letitia ī ter eos ⁊ grā ōis conſumeret̉. Sed die ſeptimo/ cū iā ad veſperū declinaret dies: poſt menſas ⁊ leta conui uia/ cum ꝑ retexeret finitime noctis viciniā/ vt apud ſuos potius qͣꝫ apud extraneos requieſcendum puta ret/ nequiuit tenere. ⁊ dimiſit/ vna cum filia ſua. De rū vbi facta eſt aliqua progreſſio/ cum veſper iam propior vrgeret/ ⁊ appropinquatum foret ad vrbem Iebuſeorum/ dicente ſeruulo vt ad eam dn̄s ſuus de flecteret/ non acquieuit dn̄s ſuus. quia non erat ea cī uitas filiorum Iſrahel. ſed intēdit peruenire vſqꝫ ga ba. q̄ habitabat̉ a populo tribus beniamin. Hec erat quiſqͣꝫ/ qui adueniētes reciperet hoſpitio/ niſi vir pe regrinus progreſſa etate. Qui cū aſpexiſſet eos/ ⁊ īter rogaſſet leuitam/ quo vadis vel vnde venis/ quo reſ pondente ꝙ eſſet viator/ ⁊ montē repeteret effrem/ et nō eſſet qui colligeret eum/ hoſpitiū ei obtulit. ⁊ ador nauit conuiuiū. At vbi ſacietas epulandi facta eſt/ ⁊ menſe remote/ irruerunt peſtilentes viri. ⁊ circuierūt domum. Tunc ſenior filiam ſuaꝫ virginem/ ⁊ coequa lem eius cum qua cubitae ſolita eſſet/ offerebat vi ris iniquitatis. tantum ne vis irrogaretur hoſpiti. LLL Verū vbi ratio parū ꝓceſſit/ ⁊ vis p̄ualuit/ ceſſit leui tes iugali. ⁊ cognouerūt eā ⁊ tota nocte illuſerūt ei. q̄ atrocitate vel dolore victa iniurie/ āte oſtiū hoſpitis quo vir ſuꝰ diuerterat ꝓiecit ſe. ⁊ exalauit ſpm̄. ſu ꝑ remo licet vite munere affectū bone cōiugis ſeruās. vt exequias ſaltē ſui funeris marito reſeruaret. Quo cognito(ne multis morer) ōis ꝓpe populꝰ iſrahel in bellū exarſit. Dubioqꝫ euētu/ cū anceps maneret p̄liuꝫ tertia tn̄ p̄liādi vice/ traditꝰ ē populꝰ beniamin popu lo Iſrahel. ⁊ diuīa iudicatꝰ ſentētia/ penas intēperā tie luit. ⁊ cōdemnatꝰ quoqꝫ/ ne quis eī ex nūero patrū filiā ſuā daret in vxorē. Idqꝫ cōfirmatū iuriſiurādi ſacramento eſt. Sed cōpuncti/ ꝙ tā acerbā in fratres tuliſſent ſententiā/ ita ſeueritatem eius temper auerūt/ vt orbatas parentū virgines in cōiugium ſibi aſciſce rent. quorū patres pro delicto perempti forent. vel rapto copulā ſociarent/ quia pro tam turpis cōmiſſi facinore/ qui alieni matrimonii ius violauerāt/ īdig nos ſe impetrando exhibuere matrimonio. Sed ne pe riret vna populo tribus/ fraudis indulta eſt coniuē ti a. Quāta īgit̉ honeſtatis cura maioribꝰ fuerit/ hinc prodit̉/ vt qͣ oraginta milia virorū ſtringerēt gladi os aduerſꝰ frēs ſuos de tribu bentamin/ dum vlciſcī volūt iniuriā pudicitie. quia temeratores caſtitatis nō offerebant̉. Itaqꝫ in eo bello ceſa ſunt vtrinqꝫ ſe xagintaquinqꝫ milīa bellatorū. ⁊ exuſte vrbes. Et cū inferior primo fuiſſet populꝰ Iſrahel/ nec aduerſi me tu belli perterritus vindicande caſtitatis ſequeſtra uit dolorem. Ruebat in preliū/ vel ſanguine ſuo/ pa rans commiſſi flagitii diluere notam. Et quid mirū/ ſi populo dei decorū illud atqꝫ hone ſtum cure fuit/ qn̄ etiā leproſis(ſicut in libris Reguꝫ legimꝰ) honeſtatis nō defuit ꝯſideratio? Fames erat magna ī zamaria. qꝛ obſederat eā Syroꝝ exercitus. Rex militares excubias ſupra muros ſollicitꝰ reuiſe bat. Interpellauit eū mulier dicēs. Perſuaſit mihi hec mulier/ vt afferrē filiū meū. ⁊ attuli. ⁊ coximꝰ. ⁊ ꝯme dimꝰ. ⁊ ꝓmiſit/ vt ⁊ ip̄a pꝰ ea ſuū filiū afferret. ⁊ car nes illiꝰ ſimul māducaremꝰ. Hūc aūt filiū ſuū abſcō dit. ⁊ nō vult eū afferre. Motꝰ rex/ ꝙ nō ſolū huma nis/ ſed etiā parricidalibꝰ cadaueribꝰ mulieres paſte viderent̉/ ⁊ tam atrocis calamitatis exemplo perter ritus/ heliſeo denunciauit necem. cuius in poteſtate fo re crederet/ vt obſidionem ſolueret/ propulſaret famē vel qꝛ non permiſerat regi/ vt percuteret ſyros/ quos cecitate perfuderat. Sedebat heliſeus cum ſenioribus in bethel. ⁊ priuſqͣꝫ introiret ad eum regis nuncius ait ad ſeniores viros. Si vidiſti quoniā filius homi cide illius/ miſit afferre caput meum? Et introiuit nū cius. ⁊ mandatū regis pertulit. denunciās preſens ca pitis periculū. Cui reſpōdit propheta. Hac hora diei craſtina/ erit menſura ſimilaginis ſiclo. ⁊ due menſu re ordei ſiclo/ in porta zamarie. ⁊ cū miſſus a rege nū cius nō credidiſſet/ dicens. ſi pluerit dominus de celo abundantiam frumenti/ nec ſic quidem id poſſe efficidixit ad eum heliſeus. Quia non credidiſti/ oculis tu is videbis. nō manducabis. Et factus eſt in caſtris Syrie velut quadrigarum ſonus. ⁊ vox multa quā tum vox magna virtutis. atqꝫ ingens belli tumultus ⁊ arbitrati ſunt ſyrii/ ꝙ rex Iſrahel ī ſocietatē aduo caſſet prelii regem egypti/ ⁊ regeꝫ amorreorū. Et effu gerūt diluculo relinquētes tabernacula ſua. qm̄ vere bant̉. ne imꝑrouiſo euentu nouoruꝫ opprimerent̉ ho ſtium. ⁊ cōiunctis regū viribus/ non poſſent reſiſtere. L2 I Id incognitū zamarie erat. qm̄ victi metu/ ⁊ fame ta bidi/ nec pretendere audebāt. Erant aūt leproſi quat tuor ad portā ciuitatis. quibꝰ vita erat ſupplitiū. et mori lucrū. ⁊ dixerūt ad ſeinuicem. Ecce nos hic ſede mus. ⁊ morimur. Si īgredimur ciuitatē moriemur fa me. ſi manemus hic/ nullū ſubſidiū viuendi ſuppetit nobis. Eamus in caſtra Syrie. aut compendium mortis erit/ aut ſalutis remediū. Perrexerūt itaqꝫ. et intrauerūt in caſtra. ⁊ ecce ōia nūda hoſtiū. Ingreſſi tabernacula/ primū repertis alimentis/ fugauerūt fa mem. Deinde auri ⁊ argenti quantū potuerūt dirripu erūt. ⁊ cū ſoli ꝑ rede incūberent/ diſpoſuerūt tn̄ nunci are regi fugiſſe Syros. quia honeſtū id arbitrabant̉/ qͣꝫ repreſſo indicio/ fouere fraudis rapinā. Quo indi cio/ egreſſus eſt populus. ⁊ dirripuit caſtra Syrie. et cōmeatus hoſtiū. Abūdantiā fecit annone. vilitatem reodi dit/ ſecundū propheticū dictū. vt menſura ſimi laginis ſiclo/ ⁊ due menſure ordei pari precio conſta rent. In hac leritia plebis/ nuncius ille in quo requi eſcebat rex/ cōtritus inter exeuntiū feſtinationē/ ⁊ re meantiū exultationē cōculcatus a plebe/ mortuus ē. Quid Heſter regina? Donne vt populum ſuum pe riculo exueret(quod erat decorum atqꝫ honeſtum morti ſe obtulit/ nec immitis regis trepidauit furo rem? Ipſe quoqꝫ rex perſarum ferox atqꝫ tumido cor de/ tamen decorum iudicauit indici inſidiarum que ſibi parate forent gratiam repreſentare. populumq liberū a ſeruitute eripere. eruere neci. nec parcere neci eius/ qui tam indecora ſua ſiſſet. Deniqꝫ queꝫ ſecundū a ſe p recipuum inter omnes amicos haberet/ cruci tra didit. ꝙ dehoneſtatum ſe eius fraudulentis conſilis anim aduertiſſet. Tractatus quartus cōpendioſe multū de Amicitia diſſerens/ in Tria diuiditur capitula. Capitulum primum Septem continens partes. St enī Amicitia probabilis/ q̄ honeſtatem tuet̉. Preferēda ſane oꝑbꝰ/ honoribꝰ/ po teſtatibꝰ. Honeſtati vero p̄ferri nō ſolet. ſꝫ honeſtatē ſequi. Qualis fuit Ionathe. q̄ pro pietate/ nec offenſam patris/ nec ſalutis periculū refugiebat. Qualis fuit Abimelech. qui ꝓ hoſpitalis gratie officiis/ necem potius ſui qͣꝫ proditionem fugi entis amici ſubeundam arbitrabatur. Hihil igitur hreferendum honeſtati. que tamen ne amicitie ſtudio pretereatur/ etiam hoc ſcriptura ad monet. Sunt enim plereqꝫ philoſophorū queſtiones. Vtrum amici cauſa quiſqͣꝫ contra patriā ſentire/ nec ne/ debeat/ vt amico obediat. vtrum oporteat/ vt fi dem deſerat/ dum indulget atqꝫ intendit amici cōmo ditatibus. Et ſcriptura quidem ait. Claua ⁊ gladiꝰ ⁊ ſagitta ferrata ſic homo eſt teſtimonium dans fal ſum/ aduerſus amicum ſuum. Sꝫ cōſidera quid aſtru at. Honi teſtimonium reprehendit dictum in amicū. ſed falſum teſtimonium. Quid enim ſi dei cauſa/ quid ſi patrie cogatur aliquis dicere teſtimoniū? Hūquid ꝑ reponderare debet amicitia religioni/ preponderare caritati ciuium? In his tn̄ ip̄is requirenda ē veritas teſtimonii. ne amicus appetat̉ amici perfidia/ cuiꝰ fi de abſolui debeat. Amicus itaqꝫ/ neqꝫ noxio gratifica ri debet/ neqꝫ innocenti inſi dīari. Sane ſi neceſſe ſit dicere teſtimoniū/ ſi qͥd in amico vitii cognouerit/ corripere occulte. ſi nō audierit/ cor ripere palā. Sunt enī bone correptōes. ⁊ plerūqꝫ meli ores/ qꝫ tacita amicitia. ⁊ ſi ledi ſe putet amicus/ LI tu tn̄ corripe. nec verearis. Tolerabiliora ſunt enim amici vulnera/ qͣꝫ adulantiū oſcula. Errantem igitur amicū corripe. innocentem amicū ne deſeras. Conſtās enī debet eē amiciti a/ perſeuerare ī affectu nō puerili mō/ amicos mutare vaga quadā debemus ſententi a. Aperi pectꝰ tuū amico/ vt fidelis ſit tibi. ⁊ capias ex eo vite tue iocunditatem. Fidelis enim amicus/ me dicamentū eſt vite ⁊ immortalitatis gratia. Refer amico vt equali. nec te pudeat/ vt ꝑ reuenias amicum officio. Amicitia enim neſcit ſuperbiā. Ideo enī ſapiens dicit. Amicū ſalutare nō erubeſcas. nec de ſeras amicū in neceſſitate. nec derelinquas eū. neqꝫ de ſtituas. qm̄ amicitia vite adiumentū eſt. Ideo onera noſtra portemus. ſicut apoſtolꝰ docuit. Dicit enī his quos eiuſdē corporis cōplexa ē caritas. Etenī ſi ami ci ſecūde res amicos adiuuant/ cur nō ⁊ in aduerſis amici rebus/ amicoꝝ adiumentū ſuppetat̉. Iuuemus cōſilio. cōferamus ſtudia. cōpatiamur affectu. ſi ne ceſſe eſt/ toleremus etiam propter amicum aſpera. Plerunqꝫ inimicitie ſubeunde ſunt/ propter amici innocentiam. Sepe obtrectationes. Si reſtiteris vel reſponderis/ cum amīcus arguitur ⁊ accuſatur/ nec te peniteat huiuſmodi offenſionis. Iuſti enim vox eſt/ ſi mala mihi euenerīt propter amicū/ ſuſtineo. In ad uerſis enī/ amicus probat̉. Hā in ꝓſperis/ amici oēs vident̉. Sed vt in aduerſis/ amici patiētia ⁊ toleran ti a neceſſarīa eſt/ ſic in ꝓſperis/ autoritas cōgrua ē. vt inſolentiā extollentis ſe amici reprimat/ ⁊ redargu at. Axͣ pulchre in aduerſis poſitus Iob/ dicit. Miſe remini mei amici. miſeremini. Nō quaſi abiecta vox ē ſed qͣſi cenſoria. Hā cū īiuſte arguit̉ ab amicis/ rn̄dit Miſeremini mei amici. hoc eſt/ miſericordiā debetis fa cere. Opprimitis aūt vos/ ⁊ impugnatis hominē/ cu ius erumnis comꝑati pro amicitia nos oportebat. Capitulum ſecundum Houem habēs partes. Eruate igitur filii initam cum fratribus amici tiam quia nihil eſt in rebus humanis pulchriꝰ. Solatium quippe vite huius eſt/ vt habeas cui pectꝭ aperias tuum. cum quo archana participes. cui com mittas ſecretum pectoris tui. vt colloces tibi fidelem virum/ qui in proſperis gratuletur tibi. in triſtibus compatiatur/ in perſecutionibus adhortetur. Ꝙ bo ni amici hebrei pueri/ quos a ſui amore: nec fornacis ardentis flamma diuiſit. De quo loco(vt ſupra di ximus) bene ait ſanctus Dauid. Saul ⁊ Ionathas ſpecioſi ⁊ cariſſimi/ inſeparabiles in vita ſua. ⁊ ī mor te non ſunt ſeparati. Sic eſt amicitie fructus/ non vt fides/ propter ami citiam deſtruatur. Non poteſt enim homini amicus eſſe/ qui deo fuerit infidus. Pietatis cuſtos/ amicitia ē. ⁊ equalitatis magiſtra vt ſuperior/ ⁊ īferiori ſe exibeat equalē/ ⁊ inferiorē ſu periori. Inter diſpares enī mores/ nō p̄t eſſe amicitia Et ideo cōuenire ſibi vtriuſqꝫ debet grā. Hec autori tas deſit inferiori ſi res popoſcerit. nec humilitas ſu periori. Audiat quaſi parem quaſi equalē. ⁊ ille qͣſi amicus moneat. obiurget/ nō iactantie ſtudio/ ſed af fectu caritatis. Heqꝫ monitio aſpera ſit. neqꝫ obiur gatio cōtumelioſa. Sicut eniꝫ adulationis fugitans amicitia debet eſſe/ ita etiam aliena inſolentie. Quid ē enī amicꝰ niſi cōſors amoris. Ad quē aīm tuū adiungas/ atqꝫ applices/ ⁊ ita miſceas/ vt vnum velis fieri ex duobus. cui te alteri vt tibi cōmittas. LI5 a quo nihil timeas. nihil ip̄i cōmodi tui cauſa inho neſtum petas. Non enim vectigalis amicitia eſt. ſed plena decoris. plena gratie. Virtus eſt enim amicitia nō queſtꝰ. quia nō pecunia parit̉/ ſed grā. nec incita tione preciorum/ ſed concertatione beniuolentie. Deniqꝫ meliores amicitie ſunt inopū/ qͣꝫ diuitū. et frequēter diuites ſine amicis ſunt/ quibꝰ abūdāt pau peres. Hō ē enī vera amicitia/ vbi ē fallax adulatio Diuitibꝰ itaqꝫ pleriqꝫ aſſentatorie gratificant̉. Erga pauperē nemo ſimulator eſt. Verū eſt/ quicquid defer tur pauperi. huius amicitia inuidia vacat. Quid amicitia p̄cioſiꝰ/ q̄ angelis cōis ⁊ hōibus ē? Vn̄ ⁊ dn̄s Ieſꝰ dicit. Facite vobis amicos dr iniquo mammona. qui recipīant vos in eterna tabernacula. Ip̄e nos deꝰ amicos ex ſeruulis facit. ſicut ip̄e ait Iā vos amici mei eſtis/ ſi feceritis q̄ ego p̄cipio vo bis. Dedit formā amicitie/ quā ſequamur. vt faciamꝰ amici volūtatē. vt aperiamꝰ ſecreta nrā amico q̄cun qꝫ in pectore habemꝰ. ⁊ illiꝰ archana nō ignoremus. Oſtēdamus illi pectꝰ noſtrū. ⁊ ille nobis aperiat ſuū Ideo inqͥt vos dixi amicos/ quia ōia q̄cunqꝫ audiui a patre meo/ nota feci vobis. Hihil ergo occultat ami cus ſi verus eſt. effundit animū ſuū/ ſicut effūdebat miſteria dn̄s Ieſus. Ergo qui facit mandatum deiamicus eſt. ⁊ hoc honoratur nomine. Qui eſt vnanimis/ ipſe amicus eſt. ꝙ vnitas ani morum in amicis ſit. nec quiſqͣꝫ deteſtabilior/ qͣꝫ qui amicitiam leſerit. Vnde in proditore dominus hoc in gratiſſimum inuenit/ quo eius condemnaret perfidiāꝙ gratie vicem non repreſentauerit/ ⁊ conuiuiis amī citie venenum malitie miſcuerit. Itaqꝫ ſic ait. Tu ve ro homo vnanimis dux meus et notus meus. qui ſemper mecum dulces capiebas cibos. Hoc ē. Hō poteſt ſuſtineri iſtud. quia vnanimis appetiſti eum/ qui tibi donauerat gratiam. Ham ſi inimicus meus maledixiſſet mihi/ ſuſtinuiſſem vtiqꝫ; ⁊ ab eo qui me oderat/ abſconderem me. Inimicus vicari poteſt. ami cus non poteſt/ ſi inſidiari velit. Illum cauemus/ cui non committimus conſilia noſtra. hūc cauere nō poſ ſumus/ cui commiſimus. Itaqꝫ ad aceruandam pecca ti inuidiā/ non dicit tu vero ſeruus meus/ apoſtolꝰ meus/ ſed vnanimis meus. Hoc eſt non meus/ ſed etiā tuus proditor es/ qui vnanimum ꝑ rodiſti. Dominus ipſe cum a tribus regibus offenſus eſſꝫ qui ſancto Iob honorem nō detuliſſent/ ignoſcere his per amicum maluit. vt amicitie ſuffragium/ remiſſio fieret peccatorum. Itaqꝫ rogauit Iob. ⁊ dominus 1g nouit. Profuit illis amicitia: quibꝰ obfuit inſolētia. Capitulum tertiū Vnam continens partem. Ec apud vos depoſui filii/ que cuſtodiatis in animis veſtris. Que/ vtrum aliquid profectus habeant/ vos probabitis. Interim copiam multā exē plorum afferunt. Ham prope omnia maiorum exem pla/ plurima quoqꝫ dicta/ his tribus incluſa libris tenentur. vt/ etſi ſermo nihil deferat gratie ſeries ta men vetuſtatis quodam compendio expreſſa/ pluri mum inſtructionis conferat. Ambroſi Doctoris eximi/ Officiorum Liber ter tius ⁊ vltimus/ in quo de honeſti vtiliſqꝫ compara tione explicatum eſt/ Feliciter finit. LL 6 Otius huius operis Officiorum Ambroſii eccle ſie doctoris ſapientiſſimi/ cū ſubiectarū materia rum recollectione ſummaria/ perutilis diuiſio. Prefationem ſiue tractatum primum quinqꝫ capi tula continentem in totuꝫ opus premittens/ ī qua de ſilentio ad officii magiſterium pertinente: preponit ꝑrecepta/ cur/ quid ad quos/ ⁊ quo ordine ſcribere in tendit/ in eaipſa grauiſſime explicat. Capitulum primū tres habens partes/ Primo Am broſium ſuos docere filios affectantem; arrogantiam vitare/ Chriſtum in exemplo preponendo oſtendit. Secundo ꝙ ad docendi officium ex aſſumpto neceſſi tatis ſacerdotio/ Chriſti ſapientiam ip̄e docere inten dit. Tertio ꝙ hoc faciens/ non ſupremuꝫ/ ſed diuina rum lectionis ſcripturarum eccleſie officium vltimuꝫ oprat aſſequi. vt diſcat docendo/ qui non prius di dicit/ qͣꝫ doceret. Ca. ii. tres habens partes/ Primo aſſerit ꝙ nihil ē eligibilius homini/ vt poſt bene loquat̉/ qͣꝫ priꝰ diſ cere tacere. Secūdo qͣꝫ bonū/ qͣꝫqꝫ laudabile ē noſſe ta cere. Tertio ꝙ ſi vias noſtras a peccato cuſtodire ve limus/ lingue legem adhibere neceſſe eſt. Ca. iii. tres habens partes/ Primo docet nō ꝓpter dicta/ oportere nos tanqͣꝫ mutos eſſe/ duplex diſtin guens ſilentiū. Secūdo ꝙ exēplo Dauīd ⁊ Iſaie/ os ⁊ labi a debemus cuſtodire. Tertio qualiter ſcripture documento/ ori cuſtodiam poſſumus adhibere. Ca. iiii. tres habens partes/ Primo quas virtutes ex debito ſilentio quis cōſequatur/ oſtendit. Secūdo ꝙ in peccatorū pericula ſe exponit/ ⁊ ex hoſtibus inui ſibilibus ⁊ viſibilibus/ qui paſſiones inſurgentes/ per ſilentium non refrenat. Tertio ꝙ per humilitateꝫ ⁊ ſilentii patientiam exemplo dauid/ accepta iniuria nos non debere excitari. Ca. v. quinqꝫ habens partes/ Primo manifeſtat ꝙ ea que dicta ſunt/ tanqͣꝫ virtutum ⁊ officiorum fūda menta preiecit. Secundo/ cur/ quid ⁊ ad quos Ambro ſus ſcribit. Tertio nomen officii a ſacris doctoribꝰ dici poſſe/ euangelica autoritate/ ip̄iuſqꝫ nominis de ſcriptione confirmat. Quarto materiam dicendorum oſtendīt. De his Tullius in primo ca. ii. primi trac tatus. Quinto non eſſe ſibi ſuperfluum de honeſtis vtilibuſqꝫ officiis ſcribere/ ex antedictis finaliter cō cludit. Tractatus ſecundus/ de officiis dicendi loquens/ in ſeptem partitur capitula. Capitulum primū ordinem ponens dicendorum/ tres habens partes/ Primo/ loco priori inter officia debere conſtitui quod decorum eſt ⁊ honeſtum ſacris oſtendit teſtimoniis. Secundo philoſophos non prio res qͣꝫ dauid nec cōuenientia ſicut ⁊ ip̄e/ officii dicen di dediſſe precepta variis cōfirmat exēplis. Tertio modū in dicendo tenere/ primū eſſe humanum officiū ex ſui vtilitate difficultateqꝫ concludit. Ca. 1i. duas habens partes/ Primo diuiſiue exēpla riterqꝫ officiū explanat. De hoc Tulliꝰ li. i. ca. ii. pri mi tractatus. Secundo dans exemplū de officio perfe cto/ miſericordiā in pauperes exibendam/ fructum ip ſius multiplicem exponit/ ſancti Iob miſericordiam commendan do. Ca. iii. inſigne valde quinqꝫ habens partes: occaſi one exempli dati de miſericordia/ Primo tres errane as ponit opiniones. quibus a miſericordie officiom 2 LL3 honeſtiſqꝫ quibuſcunqꝫ officiis quidā retrahi culpan tur/ putātes aliqui deū de his inferioribus nō habe re prouidentiā. alij noſtrorū actuum ip̄m nō habere ſcientiā/ tertii vero arbitrantes in eo nō eſſe iuſtitiā. Secundo huiuſmodi materie difficultatē tāgens/ ſan ctum Iob ſuis tribus amicis ſuper hoc colloquentem proponit. qui poſtqͣꝫ in perſona infirmorū cōtra deū locutus eſt/ nō quod loquitur aprobans ſed tantū ve ritatē inquirens(quē modū diſputādi imitatus eſt plato. tulliuſqꝫ poſt eū) illos errores in generali eua cuās: malos ex multis miſeros/ iuſtos aūt felices oſtē dit. Tertio/ primū errorē qui eſt cōtra dei prouidētiā ſingulariter euacuat. Quarto ſecundū qui ē cōtra dei ſcientiam/ veteris ⁊ noui autoritatibus/ exempliſqꝫ naturalibus confutat. Quinto tertiū qui eſt contra dei iuſtitiam/ doctrinis euāgelicis/ rationibus/ ⁊ ſimi litudinibꝰ deſtruit. cauſas fortaſſe mūdane proſperi tatis malorum/ finaliter concludens. Ca. iiii. ſex habens partes/ Primo officia ponens adoleſcentes decentia/ exemplaqꝫ ſanctorum adoleſcē tium adhibens/ verecundiam dicit iuuenilem maxime decere etatem. De hoc Tullius li. i. ca. xxiii. ſecūdi tra ctatus. Secundo ad decentiā ſermonis/ vſuſue cuiuſ cūqꝫ loquēdi/ neceſſariā ponit eſſe verecundiā. De hoc tullius li. i. ca. xxv. ſecundi tractatus. Tertio ſilen tiū eſſe maxime actū verecundie/ que in oculis etiā te nēda in caſtitatiſqꝫ cōſeruatōe/ pudicitie comes ē/ exē plo Suſanne/ virginiſqꝫ marie demōſtrat. Quarto ve recundiā noſtris ī oratīonibus ad deū/ exēplo publi cani ī templo orātis/ autoritateqꝫ apoſtoli cōfirmat Guinto verecūdiā ⁊ modeſtiā īmotu/ geſtu/ inceſſuqꝫ tenere qͣꝫ decēs/ qͣꝫqꝫ his carere indecēs ⁊ inhoneſtū ſit exēplis atqꝫ rōibus eoocet. De his tul. li. i. ca. xxv. ſe cūdi tractatꝰ. Sexto verecundiā eē maxīe ſeruandaꝫ decernit/ nō mō vt turpe aut obſcenū nō ꝓferamꝰ/ ne ve itidem audiamꝰ/ ſed ne quod turpe nr̄is ī mēbris ī telligimꝰ/ aſpiciamꝰ. Ꝙqꝫ natura docente illud hone ſte tegamus apoſtoli autoritate cōfirmat. ne etiā ta lia ī nobis tegenda/ nec eoꝝ vſum/ ſuis etiā nōibꝰ ap pellemus/ ꝑrohibēdo. Quidqꝫ cham filio noe patris verenda aſpicienti acciderit. Quid p̄terea pluriū ciui tatum mos ſuper hoc obſeruauerit. Quid deniqꝫ ſacer dotibꝰ veteris legis/ ſuper hoc officio obſeruādo fue rit ꝑreceptū. De hoc tul. li. i. ca. xxv. ſecundi tractatꝰ Ca. v. ſuper tanta mora in verecūdie partibus ſe excuſando/ decentiā omni etati ōiqꝫ ſexui cōuenientē: ſeruari poſſe docet/ ſi formoſitatē/ ordineꝫ/ ornatūqꝫ (in quibus Tullius decus poſuit conſiſtere) habueri mus/ naturā noſtrā tanqͣꝫ illorū exēplarimitātes. De his tul. li. i. ca. xxv. ſecundi tractatus. Ca. vi. docens cauere que verecundiā/ modeſtiam ⁊ decorem eneruare poſſunt/ partes habens qͣttuor/ Pri mo docet intēperantium cōſortia vitare. Secūdo iuue nū viduarū/ ac virginum domos/ nō(niſi raro ⁊ cū grauibus perſonis) adire. Tertio iracundiam ꝑ reca uere/ aut ſaltem temperare. Animoqꝫ quietato reconci liationem exemplo Iacob querere. Vindictam ad mo dum pueroꝝ nō querere. Indignationē quoqꝫ in no bis/ verbis mitibus aliorū cōprimere. Quarto cauen dū ne in perturbationes incidamus. premuniendo mē teꝫ bonarū rerū cogitatione. vt ratio/ quid honeſtati cōueniat decernere poſſit. De hoc tul. li. vt ſupra. Ca. vii. quattuor habens partes/ dīuidēs ſermonē in colloquium familiare/ ⁊ diſceptatiuū/ Primo dat m 3 LL I ꝑrecepta conſeruandi decoris in ſermone familiari. Secūdo ioem facit in ſermone diſceptatiuo. De his Tul. li. i. ca. xxv. ſecūdi tractatus. Tertio iocos verba les riſum mouentes dicit nō decere eccleſiaſticos. De iocis vide tul. li. i. ca. xx. ſecūdi tractatꝰ. Quarto qͥ d in voce/ vt decens ſit/ obſeruandū eſt. De hoc Tul. li. primo: capitulo. xxv. ſecundi tractatus. Tractatus tertius de Officiis actiuis ſiue in vite actionibus conſiſtentibus determinans/ quindecim habet capitula. Ca. primū/ duas hn̄s partes/ Primo ad decorē et honeſtatē cuiuſcūqꝫ officii ī actōe cōſiſtentis/ tria di cit eē neceſſaria. ponēs tertiū aliud qͣꝫ Tullius. Vide de his li. ī. ca. xxvi. ⁊. xxvii. ſecūdi tractatꝰ. Secūdo oſtendit ſanctos patres Abrahā/ Iacob/ Ioſeph/ Iob Dauid hec tria in ſuis tenuiſſe actionibus. Ca. ii. tres hn̄s partes/ volēs de officiis a qͣttuor virtutū fontibꝰ ortū ducentibꝰ dare p̄cepta/ Primo nullū taliū officioꝝ in ſanctis patribꝰ defuiſſe propo nēs/ ī quibus he quartuor virtutes cōſiſtūt ſecundū phōs explicat. Vide de hoc Tullium li. i. ca. ii. ſecūdi tractatus. Secūdo calumniā ordinis hic ī hoc primo libro obſeruati remouet. Tertio priꝰ propoſitū/ nul lam quattuor virtutum in ſanctis patribus defuiſſe eorum operibus demonſtrat. Ca. iii. quattuor habens partes/ de officiis a pri mo fonte honeſti puta prudentia ſiue ſapientia exor tis/ ſpecialiter determinans/ Primo quid ſit ſecunduꝫ philoſophos propriū prudentie officiū/ quidqꝫ a tali officio alienū/ q̄ inſuper vitanda ſunt circa hoc/ phōſ qꝫ exinde rep̄henſibiles on̄dit. Secūdo duo dicit eē ne ceſſaria/ ne cōtra prudentie officiū aliquid ſentiamꝰ. ſubdens que a prudentia debeamus officia extrahere De his Tul. li. i. capitulo. iii. ſecundi tractatꝰ. Tertio oſtendit paucos ⁊ cum magnis laboribus veri ſum mi aſſequi cognitionem licet ōnibus in ſit naturaliter huiuſmodi cognitionis appetitus. Vide Tulliū vbi ſupra. Quarto cōcludens prudentiā primū fontē eſſe officioꝝ/ has qͣttuor virtutes ad inuicem connexas oſtendit. De hoc Tullius li. i. ca. ii. ſecūdi tractatus. Ca. iiii. cū duobus ſequentibꝰ. de ſecundo fonte ho neſti puta iuſtiti a determinās/ ſex habet partes/ Pri mo ſocietatem humanā/ iuſtitia ⁊ beneficentia conſer uari/ qualiterqꝫ ſe habeant inter ſe iuſtitia ⁊ beneficē tia premittit. Secundo duo iuſtitie munera phōs po ſuiſſe/ in primoqꝫ contra euangelii veritateꝫ erraſſe/ ⁊ ſecunduꝫ a noſtris tranſtuliſſe ſcripturis autoritati bus explicat. De hoc Tul. li. i. ca. iiii. ſecūdi tractatꝰ. Tertio qualia a fonte iuſtitie officia ducere debemꝰ exemplo moyſi docet. Vide Tulliū vbi ſupra. Quar to iuſtitie ex ſuis officiis ſplendorē/ quibuſqꝫ vitiis iuſtitia eneruat̉ demonſtrat. De hoc Tul. li. i. ca. v. ſe cūdi tractatus. Quinto iuſtitie magnitudinē oſtēdit cū ſemper ⁊ vbiqꝫ ⁊ erga oēs etiā hoſtes ſeruāda eſt. Eiuſqꝫ debere variari officia ſecundū hoſtiū demeri ta/ exemplis declarat. quaꝑropter gētiles/ molli appel latōe hoſtes cenſebāt vocādos. quod de noſtris hoc aſ ſumpſiſſe ſcripturis/ autoritatibꝰ ꝓbat. De his tul. li. i. ca. ix. ſecūdi tractatꝰ. Sexto fidē/ ideſt fidelitatē iuſtitie fundamentū eē ex dictis ꝯcludit. De hoc Tul. libro.i. ca. iiii. ſecundi tractatus. Ca. v. tres hn̄s partes/ de beneficētia iuſticie ꝯiunc ta qua humana conſeruatur ſocietas. Primo neceſſe eſſe beneficentiā ex beniuolentia ⁊ liberalitate cōſtare m X LI vt perfecta ſit/ oſtēdit. Secūdo ad officia iuſte libera litatis in dando eſſe perfecta; multa eſſe cauenda do cet. De hoc Tul. li. i. ca. x. ſecundi tractatus Tertio et ga quos officia perfecte liberalitatis largiꝰ/ ſcd̓m tn̄ facultatē/ ⁊ prius exercere debeamus/ ex circumſtātiis docet eſſe attendendum. que ſunt fides/ cauſa/ locus tempus/ cōſanguinitas/ etas/ debilitas/ petendi auxi lium verecundia. De his vide Tullium libro primo tractatu. ii. ca. x. circa finem. Ca. vi. tres hn̄s partes/ de gratitudīs officiis qͥbꝰ beniuolis ī nos ⁊ benefactoribꝰ repēdimꝰ/ Prīo qͣlia debēt eē hꝰmodi officia/ rōnibꝰ/ exēplis/ ⁊ autoritati bꝰ explicat. De hoc Tul. li. i. ca. x. ſecūdi tractatꝰ. Se cūdo ꝙ ſi facultas liberaliter reddēdi bn̄ficii nō ſuꝑ petat/ āi beniuolentia locupletiꝰ referre iudicat̉. Ter cio occaſiōe huius/ beniuolentiā p̄ſtare ſupra liberali tatem/ licet ſibi qn̄qꝫ ꝯiunctā/ qn̄qꝫ diſiunctā/ ꝯcludēs varia beniuolētie officia ſingulariter laudabilia enu merat. De his Tul. li. i. tract. ii. ca. x. poſt medium. Ca. vii. cū tribꝰ ſequētibus/ de tertio fonte honeſti puta de fortitudīe determinaturꝰ/ qͣttuor hēt partes Primo fortitudinē in bellicā ⁊ domeſticā diuidens/ ip̄am bellicā ab eccleſiaſticorū officiis remouet ideo nō dās circa eam precepta. De hoc Tul. li. i. ca. xiiii. ⁊.xv. ſecundi tractatus. Secundo fortitudinē ꝯnexā eē ceteris virtutibus puta iuſtitie ⁊ prudentie on̄dit. De hoc Tul. li. i. ca. xi. ſecūdi tractatus. Tertio forti tudīs gloriā/ nō tam ī corporis viribus qͣꝫ āi virtute cōſiſtere. De hoc Tul. li. i. tractatu ſecūdo. ca. xi. ⁊ cir ca finē capituli. xiiii. Quarto ꝓpria fortitudīs offi cia puta iniuriā depellere/ in dolore conſolari/ omneꝫ animi motum inordinatum vincere ⁊ cecera exp̄licat x Primū ponit Tulliꝰ ca. xi primi. li. circa finē. Alia aūt in diuerſis capitulis in materia de fortitudine. Ca. viii. quinqꝫ habens partes/ Primo quot/ ⁊ qui bus in rebus maxime cernatur vis ſiue excellētia for titudinis. Hec Tul. li. i. ca. xii. ſecūdi tractatus. Secū do hortatur exemplo apoſtoli ad ſecundum illorum duorum aſſequendum. Tertio ꝙ primum eſt maxime viris eccleſiaſticis habendū probat autoritate pauli Quarto ſeruū dei inſtruens ad fortitudinē/ dat p̄cep ta de pietate exercenda. de ſeculi negociis fugiendis. de animi tranquillitate/ ⁊ ip̄ius vacuitate ab angori bus habenda. Quinto Chriſti miniſtros hec precepta maxime ſeruari debere concludit. De his Tulliꝰ. li. i. tractatu. ii. ca. xiiii. circa finem. Ca. ix. tres hn̄s partes. Primo on̄dit quibꝰ p̄parā dus ē animus. ne fortitudinis officia/ aut temere ag grediat̉/ aut incepta turpiter deſerat. De hoc Tul. li. i. tracta. ſecūdo ca. xiii. ⁊ ī principio. xv. Secundo quot/ ⁊ qͥbus ī rebus āi excellētia ꝯſiſtat/ ꝯcludit. De hoc Tul. li. i. ca. xii. tract. ii. Tertio fortitudinis āi ſu per alias virtutes excellentiā on̄dens/ q̄ verus fortis debeat cauere exēplo Iob declarat. De hoc Tul. li. i. tractatu ſecundo. ca. xii. circa finem. Ca. x. tres habēs partes/ dicētes ī ſanctis nrīs mar tiribꝰ fortitudinē bellicā nō fuiſſe/ ideoqꝫ Ambroſiuꝫ de domeſtica ſolū dediſſe p̄cepta rep̄hendēs. Primo quāta ī ip̄is martiribꝰ talis fuerit bellica fortitudo eorū triūphis demōſtrat. Secūdo quāta ī eis fuerit/ eorū tormentis ⁊ crutiatibꝰ edocet. Tertio duo eē ca uēda viro forti in vincenda ſuplicia/ cōnumerat. De hoc Tul. li. i. tractatu. ii. ca. xvi. circa finem. De pre ceptis et cautelis conſeruandis in officiis bellicis. L71 De hoc Tullius libro.i. ca. xv. ſecundi tractatus. Ca. xi. cum quattuor ſequentibus/ de quarto fonte honeſti puta temperantia determinans/ duas habet partes. Primo que in temperātia cernenda ſunt ⁊ que renda tanqͣꝫ ei annexa proponit. De hoc Tul. li. i. tra ctatu. ii. ca. xviii. circa principium. Secundo que iu uenibus ſpectanda ſunt vt quēdā vīte ſue ordineꝫ te neant puta verecundiā ſeruare. cum quibus ꝯuerſen tur eligere. quid perſonis/ temporibus/ etatibuſqꝫ cō ueniat aduertere. quid ſingulorū ingeniis ſit accomo dū agnoſcere/ docet. Ꝙ iuuenes cū probis ⁊ ſenibus debeant conuerſari/ habet Tul. li. i. ca. xxiii. De alijs vide ibidem ca. xix. xxi. ⁊ xxii. Ca. xii. duas habēs partes. Primo ꝯcludēs nos de bere p̄dicta obſeruare/ cū in eis id quod decoꝝ dicimꝰ vere p̄luceat/ honeſtū ⁊ decorū ſermone potiꝰ qͣꝫ re di ſtingui oſtendit. Secūdo ſimilitudīe quadā decoꝝ ſu pra honeſtum excellere/ ip̄m tn̄ nō niſi ī honeſto tāq̄ ī radice eſſe/ ſcriptureqꝫ īdictis expreſſius hoc cōtine ri demōſtrat. De materia huiꝰ capituli vide Tulliuꝫ libro prīmo. tractatu ſecundo ca. xviii. Ca. xiii. tres hn̄s partes. Primo ip̄iꝰ decori diuiſi onē ponens mēbraqꝫ diſtribuēs/ quandā ex apoſtoli dictis decori aliā deſcriptionē elicit. De hoc Tul. li. i. ca. xviii. tractatū. ii. Secūdo decorū vtrūqꝫ ſimilitudi nibꝰ duabꝰ explanat. Tertio que ſeruāda queqꝫ ſum me cauenda ſunt vt decorū illud ī vite actionibus te neamus. Vide Tullium libro primo tractatu ſecūdo ca. xxi. ante medium. Item.xxv. poſt medium. Item xviii. in fine. Item capitulo. xix. Ca. xiiii. duas habēs partes/ quia ad cōſeruationē decori ⁊ moderationis/ maxime cauēda ē āi iracūdia. Ideo primo tria eſſe genera hoīm iniuriā accipientiū puta īperfectoꝝ/ ꝓficientiū/ ⁊ perfectoꝝ diſtinguēs/ quēadmodū iracundiā reprimere debeamus exemplo pauli ⁊ dauid perfectoꝝ edocet. Secundo exemplo da uid celeſtem querentis perfectionem/ nos ad eandem tendere exhortatur. virtutū imaginem ſeruando/ dia boli imaginem/ ꝑ recipue auaritiam fugientes. Ca. xv. quattuor habens partes/ leuitas eccleſie mi niſtros ad officia exhortans. Primo eos terrena ma xime deſpicere docet. Secundo ip̄os per virtutum ope ra nomen bonum debere cōſeruare. Tertio caſtimoniā rationibus ⁊ veteris legis figuris debere tenere. Quar to qͣꝫ magna ſint leuitarum eccleſie officia/ leuitarum veterīs legis officiis figurata/ a quattuorqꝫ honeſti orta fontibus demonſtrat. Tractatus quartus de cōparatione duorum hone ſtorum inter ſe/ vnicum continet capitulum. Capitulum hoc tres habet partes/ Primo officia prudentie(ideſt in deum) ꝑreponenda eſſe officiis iu ſtitie in hominū cōmunitatem oſtendit. licet nō ſic di cendum ſit de officiis prudentialis cognitionis rerū naturaliū. vt Tullius determinat libro.i. ca. primo tertii tractatus. Secundo officia eſſe quandoqꝫ cōmu tanda/ ſic ꝙ aliquod honeſtum eſſet dabile quod per additam circumſtantiam fieret non honeſtuꝫ. De hoc Tullius libro primo capitulo. vii. ſecundi tractatꝰ. Tertio docet quales idcirco debent eligi eccleſie mini ſtri. qui quod honeſtum eſt ſequantur. quodqꝫ hone ſtius eſt officium/ minus honeſto preferant. ⁊ quod cuiqꝫ tempori aptum ſit cognoſcāt. vt honeſte deo of ficiantes vitam mereantur. quā nobis concedat fōs totius bonitatis ⁊ honeſtatis. L Ecundus liber Officiorum/ in quo de vtili offi ciiſqꝫ ad vitam conſequendum beatam vtilibus diſputatur/ in duos partitur tractatus. Tractatus primus oſtendēs ſolas virtutes animi non corporis/ ⁊ externa que putantur bona. aliquid afferre vtilitatis ad vitā beatā/ ſex cōtinet capitula Capitulum primum duas habens partes/ Primo in ſolo bono honeſto vitam eſſe beatam. ſolūqꝫ ip̄m illam efficere/ neminem dubitaſſe premittit. Secundo vnde vita talis dicatur beata explicat. Capitulum ſecundum tres habens partes. Primo varias philoſophorum de vite humane beatitudine opiniones recitans/ quot ⁊ quibus in rebus beata ta lis vita veraciter conſiſtat/ euangelicis declarat teſti moniis. Secundo oſtendit prophetaꝫ/ anteqͣꝫ philoſo phorum nomē fuiſſet auditum/ eandem de vite huma ne beatitudine eiuſqꝫ premio cum euangelio/ protuliſ ſe ſententiam. Tertio nec dei cognitionem ſine operi bus/ nec opera ſine fideli cognitione beatam efficere vitam demonſtrat. Ca. iii. predictarū opinionū ſecundā deſtruēs/ oſtē dit/ non in rerū naturaliū ſcientia/ ſed in dei cognitio ne ⁊ vite innocentia/ vitam conſtare beatam. Ca. iiii. duas de dictis opiniōibꝰ euacuās/ ī corpo ris doloribꝰ ⁊ perſecutionibꝰ vitā ſplendere beatam autoritatibus probat. ⁊ confirmat exemplis. Ca. v. predictam peripateticorum opinionem con futans/ duas habens partes. Primo corporis aut ex terna bona nihil adiutorii afferre ad vitam beatam oſtendit. Secundo corporis aut externa que putan tur bona/ vite beate eſſe impeditiua/ diuino declarat teſtimonio. Ca. vi. duas hn̄s partes/ Prīmo virtutē ſolā huivite ſummū eē bonū/ per eāqꝫ ſolā/ vitā acquiri eternā definit. Secūdo ꝯtra quoſdā nō ꝓpter huiꝰ vite ma la penalia hic beatā haberi vitā eſſe impoſſibile/ exē plis ſanctorum hīc viuentium oſtendit. Tractatus ſecundus/ que officia vtilia/ queqꝫ vti liora/ a quibuſqꝫ ducantur virtutibus explicans/ tre decim continet capitula. Capitulū primū/ qͣttuor hn̄s partes/ Primo de qͦ bꝰ ī ſequētibꝰ agendū ē ꝓponit. Idē tulliꝰ ī prīcipio ſecūdi libri. Secūdo vtilitatē pecuniariā a ſuo exclu dēs ꝓpoſito/ idem eē honeſtū/ vtile/ ⁊ iuſtū ſacris on̄ dit ſcripturis. De hoc tul. li. ii. ca. i. ſecūdi tractatus. Tertio cur non de vtilitate mercatoꝝ q̄ ſtuoſa/ ſed de pia dānoſaqꝫ q̄ Chriſtū lucramur/ determinat. Quar to ex dictis apoſtoli duplicē diſtinguens vtilitatēhoneſtatem ⁊ vtilitatem idem eſſe concludit. Ca. ii. definiens que/ ⁊ quot in hac vita ſuper ōnia ſunt vtiliora/ ad noſtriqꝫ cōmendationem accōmoda tiora/ quattuor habēs partes. Primo quibꝰ officiis aliorū animos ad noſtri amorem alicere poſſumꝰ/ in generali premittīt. De hoc tul. li. ii. ca. iiii. ſecūdi trac tatus. Secundo quante vtilitates quātuſqꝫ amor po puli euenit per manſuetudinis affabilitatiſqꝫ officia exemplo moyſi docet. Tertio quibus virtutū officiis dauid populū ad ſui amorē ſuiqꝫ cōmendationem ale xit/ propoſitū confirmando explicat. Quarto alios amare voto ⁊ opere plurimū prodeſſe/ vt ab eis ama ri valeamus oſtendit. huius capituli cōcludens ꝓpo ſitū. De hoc tul. li. ii. ca. v. ſecundi tractatus. Ca. iii. tres habens partes. Primo oſtendit ꝙ per iuſtitiam ⁊ prudentiam/ nos fidos eē. ad dandūqꝫ eis L22 conſiliū aꝑtos/ hōies maxīe arbitrant̉. De hoc tul. li. ii. ca. v. ii. tractatꝰ. Secūdo hōies magis inſequi con ſiliū iuſti qͣꝫ prudentis definiēs/ demōſtrat nihilomi nꝰ ⁊ ſecundū phōs/ ⁊ ſecundū ſanctos iuſtitiā ⁊ pru dentiā eē ꝯnexas. qͣꝫqͣꝫ vulgꝰ(cuiꝰ opinionē ī hoc di cto īſequit̉) aliter ſentiat. De hoc tul. vbi ſupra. Ter tio ad ꝓpoſitū rediēs/ licet ꝯſiliū iuſti cōſilio prudē tis p̄ferat̉ tn̄ qͣꝫ vtilia ſint viri iuſti ſimul ⁊ pruden tis ꝯſilia/ exēplo Salomōis. Ioſeph ⁊ Danielis on̄dit Ca. iuii. oſtēdens quibꝰ officiis hōies iudicant̉ cū admiratiōe eē dignos hōre/ treſqꝫ habēs partes. Pri mo viros ſanctos Ioſeph/ Salomonē/ Moyſen/ Da nielē per iuſtitiā/ prudentiā/ eorūqꝫ cōſiliū dignos fu iſſe admiratōe ⁊ honore declarat. Secūdo hōiem con ſiliariū admiratōe dignū/ virtutes debere habere/ vi tiaqꝫ fugere/ ex prudētie atqꝫ iuſtitie pulchritudīe/ di gnitateqꝫ oſtēdit. Tertio illos maxīe admiratōe dig nos decernit/ qͥ diuitias(qͣs pleriqꝫ tn̄ vite p̄ferūt ꝓ prie) ꝯtemnūt. Materiā huiꝰ capituli vide apd̓ Tul liū libro. ii. tractatu. ii. ca. quinto vltra mediū. Ca. v. on̄dens liberalitatis officia ad multoꝝ ami citiā atqͥrendā eē vtilia/ qͣttuorqꝫ hn̄s partes/ Primo varios liberalitatis ſubſidialis modos/ ſecundū per ſonaꝝ circa qͣs ē exercēda varietatē/ diſtinguit. Secū do quia nō oēs illā poſſunt exercere liberalitatē. ideo duas liberalitatis ſpecies cōdiuidit. eaſqꝫ ad inuiceꝫ cōparat in preſtātia. De his Tulliꝰ. li. ii. ca. viii. ſecū di tractatꝰ. Tertio qualis liberalitas(que vſu pecu nie aliū adiuuat) eſſe debeat. vt/ nec prodiga ſit nec auara/ explicat. De hoc Tul. li. ii. ca. viii. ſecūdi trac tatꝰ. Quarto exemplo Ioſeph ſummā in egypto ex ercentis liberalitatem/ dicta hec confirmat. Ca. vi. liberalitatis operoſe exponens officia/ treſ qꝫ habens partes/ Primo cū cōſilium bonū alteri da re ſit huiuſmodi liberalitatis maximū officium/ ideo oſtendit qualis eſſe debeat cōſiliariꝰ qui populi gra tiā vult aſſequi/ exēplo Pauli ⁊ Ioſeph. De hoc tul. li. ii. ca. x. ſecundi tractatus. Aliqua que hic in textu ponunt̉/ vide tul. li. ii. tractatu. ii. ca. v. poſt mediū. Secundo iuſtitiā ⁊ equitatē ſeruare/ ad hoc maxime vtile eſſe/ exēplo Roboam explicat. De hoc tulliꝰ. li. ii. ca. vi. ſecundi tractatus. Tertio qualis eſſe debeat ſermonis affabilitas/ ad grām conciliandam. De hoc tul. li. ii. ca. vii. ſecundi tractatus. Ca. vii. que adoleſcentiū ꝯmendationē officia vidē tur eſſe vtilia/ ſacris oſtēdit teſtimoniis. De hoc tul. li. ii. capitulo ſeptimo ſecandi tractatus. Ca. viii. qͥnqꝫ hn̄s partes. Primo pōit ad nr̄i ꝯmē dationē plurimū valere/ quoddā liberalitatis officiū ereptionē pauperū de manu potentū. Secūdo hoc idē de hoſpitalitate/ exemplo Abrahe ⁊ Loth declarat. De hoc tul. li. ſecundo. ca. ix. ſecundi tractatꝰ. Tertio qualis eſſe hoſpitalis ⁊ qualiter eius officia exercere debeat/ oſtendit. Vide aliqua hic dicta apud tul. li. ii. tractatu. ii. in fine noni capituli. Quarto docet hoſ pitalem non debere eſſe auaruꝫ/ aut prodigū duo lar gitatis genera diſtinguens. De hoc tul. libro. ii. ca. ix Quinto qualia liberalitatis officia eſſe debeant con cludit. De hoc tullius. li. ii. tractatu. ii. capitulo. viii. in fine. ⁊ ca. ix. Ca. ix. docens quedā cauēda/ tanqͣꝫ inutilia homini ad ſtatum honorabilem ⁊ diuturnum volenti perue nire/ tres habet partes. Primo exemplo abſalon do cet fugere ſimulacionem ſeu in verbis/ ſeu in factis. L 38 De hoc tul. li. ii. tractatu. ii. ca. vi. circa finem. Secū do ne quis aut pecunia/ aut adulatione gratiam. cuicunqꝫ acquirat. De hoc tul. li. ii. tractatu ii. ca. viii. ⁊ circa principium ca. quarti. ⁊ circa fineꝫ capituli no ni. Tertio concludit propoſitum. Ca. x. explicans quales epiſcopi debent ſuis ſe ex hibere miniſtris ⁊ inferīoribus/ quattuor habet par tes. Primo quibus illos poſſunt ſibi reddere obliga tos oſtendit. inferiores elatos/ ⁊ ſanctitate ſimulata ꝑ reſump tuoſos reprehendens. Secundo docet epiſco pos ⁊ ſuperiores officia iuſtitie ⁊ equitatis debere ob ſeruari erga pauperes ⁊ diuites. non accipiendo in iu diciis diuitum perſonas in damnum pauperum. De hoc tullius li. ſecundo/ tractatu ii. ca. viii. ⁊ in fine ca pituli. xi. Tertio ob multas rationes vtiliora eſſe of ficia liberalitatis in pauperes qͣꝫ in diuites. De hoc tul. li. ii. ca. viii. ſecūdi tractatꝰ. Quarco quantū ſit hominibus difficile cōtemnere diuītias oſtendit. Et ibi. quantū ſit malū auaritia/ quantūqꝫ fugienda edo cet. De hoc tullius libro ii. ca. xi. ſecundi tractatus. Ca. xi. tres habēs partes. Primo docet qualia nos deo cōmendant officia. Secūdo qualiter ep̄s mīſtros bonos promouere debeat. malos aūt punire. Tertio oſtendit eccleſie vaſa ⁊ theſauros potius alienari de bere/ qͣꝫ miſericordie officium in pauperes captiuos/ apud infideles non exercere. Ca. xii. Fidelitatem maxīme tenendam eſſe in cōſeuatione depoſitorum/ exemplis oſtendit. Ca. xiii. Ambroſii ſalutarē ſuis filiis ponit moni tionē. vt malos fugiāt/ pacēqꝫ inter ſe habeant ⁊ cari tatē. qm̄ hec ſunt officia honeſta. hominiqꝫ valde vti lia ad vitam conſequendum eternam. Ertius Officiorū liber/ de honeſti vtiliſqꝫ cōꝑa ratione/ quod illorum ſit eligibilius determinās quattuor partitur tractatibus. Tractatus primus quaſi prohemialis/ vnū ꝯtinēs capitulū. quod ī duas diuidit̉ partes/ Primo on̄dit ſanctos priores phīs laudabiles fore ocio vtili ſoli tudineqꝫ fructuoſa. Secūdo ip̄oꝝ ſanctoꝝ octū ⁊ ſoli tudinē/ phōꝝ ocio ⁊ ſolitudine/ honeſtate vtilitateqꝫ precellere exemplis declarat. De his vide Tullium li.Iii. capitulo primo. Tractatus ſecundus/ ſi comparatio inter honeſtuꝫ ⁊ vtile tanqͣꝫ inter ſe repugnantia facienda ſit expli cans: duo continet capitula. Capitulū primū/ duas hn̄s partes/ Primo huiꝰ li bri tertii materiā/ ordinē ꝓmiſſum ſeruās tangit. De hoc vide Tul. li. iii. tractatu ſecūdo ca. i. circa princi piū. Secūdo duo hōeſti officioꝝqꝫ generā diſtinguēs perfectū ⁊ cōmune neutrū a bono viro vtili eſſe ꝯꝑa randum tanqͣꝫ ei repugnans oſtendit. De hoc Tulliꝰ li. iii. tractatu. ii. ca. i. ⁊ ca. ii. Ca. ii. formulā quandā ſiue regulā/ ad quā reuertē dū ē ī iudicādo īter honeſtū ⁊ vtile ſi qn̄qꝫ īter ſe pu gnare videāt̉ exprimēs/ qͣttuor hn̄s partes/ Prīo enī illā formulā ponēs/ ip̄am apoſtoli doctrinā/ ſapiētis b̓bis/ Chriſtiqꝫ facto cōfirmat. Secūdo terre naturā noſtroꝝqꝫ mēbroꝝ formā ⁊ vſum/ illā nos docere de mōſtrat. Tertio lege diuīa/ lege hūana/ legeqꝫ natura li/ illā nos debere obſeruari declarat. Quarto qͥd ve raciter vtile dici debeat cōcludens/ rōnibus ⁊ exēplis propoſitū confirmat. Materiā huius capituli habet Tulliꝰ li. iii. ca. iii. ſecūdi tractatus. Vide tn̄ exemplū de currentibus in ſtadio hic in quarta parte poſituꝫ L3 ca. iiii. dicti ſecundi tractatus. Et de ſapiente in nau fragio poſito/ vide ca. viii. ſecūdi tracta. eiuſdē libri Tractatus tertiꝰ quid de honeſti vtiliſqꝫ repugnā tia ac comparatione tenendū ſit/ p̄dictā inſequendo formulā/ docens/ nouem continet capitula. Capitulum primum/ nihil vtile dici debere quod honeſtati que ex ſapientia ſiue prudentia naſcitur re pugnat explicans/ tres habet partes. Primo propo nens virum ſapientem nūqͣꝫ propter mundanā cuiuſ cunqꝫ rei vtilitatem/ honeſtum dimittere/ etiā ſi hoc ōibus hominibꝰ eſſet occultū/ exemplū de gyge quod plato ad hoc īducit/ ip̄m narrādo reiicit. De hoc Tul. li. iii. ca. ii. tertii tractatꝰ. Secūdo exēplo dauid/ exem ploqꝫ Ioannis baptiſte propoſitū roborat. Tertio quid dictum de gyge exemplū ꝓfectus habere poſſit oſtendens/ ꝑ ropoſitum cōcludit. Ca. ii. cū qͣttuor ſequentibꝰ. nihil vtile dici debere quod aſtutia/ verſutia/ ac ſimulatōe prudētie ſit ꝯtra honeſtatem q̄ a iuſtitia naſcit̉ oſtendēs/ tres hēt par tes. Prima vtilitatē verſutia queſitā/ dictis ſcriptu re aperte cōdemnās/ apparētias tn̄ qͥbꝰ talis vtilitas a frumētoꝝ ſpecialiter negociatoribꝰ honeſtas dici ſo let/ ī mediū adducit. Secūda rōnes ad oppoſitū addu cēs/ priores palliatōes euacuat. Tertia euāgelica pa rabola/ dictiſqꝫ ſapiētis/ talis nō qͥdē vtilitas ſꝫ iſa tiabilis auaritia cōdemnat̉. De hoc Tul. li. iii. ca. iiii Ca. iii. quattuor habens partes. Primo qͣꝫ inutile qͣꝫqꝫ inhumanum ē peregrinos ⁊ pauperes ſub quadā vtilitatis publice ſpecie/ tempore famīs de ciuitatibꝰ eiici et intrare prohiberi oſtendit. De hoc Tullius li. iii. ca. iii. tertii tractatus. Secūdo qͣꝫ laudabiles ſunt exemplo cuiuſdā ſanctiſſimi ſenis/ qui hoc impediūt. Tertio qͣꝫ deteſtabile hoc ſit/ exemplo romanorum q̄ illam ſuis inhumanitatem fecerunt/ demōſtrat. Quar to quantum oppoſitum facere vtile ſit ⁊ honeſtū oſtē dens/ vtile id eſſe quod honeſtum ex dictis concludit. Ca. iiii. tres habens partes. Primo diuino decla rac iudicio in filios iſrahel/ qͣꝫ periculoſuꝫ eſt honeſta ti preferri vtilia/ qͣꝫqͣꝫ contra facere laudabile eſt. Se cundo in honeſtatis conſideratione multos virtutis fictione ac ſimulatione/ hereditatuꝫ diuitiarumqꝫ ſuc ceſſiones ambire exprimens/ talibus ſuper rebus ſa cerdotes prohibet interuenire. datqꝫ formam eis regū lamqꝫ viuendi exemplo dauid. qui inimico Saul nō modo nō pepercit/ verū ⁊ doluit occiſum ⁊ flebiliter deplorauit. De que queſitis hereditatibus per ſimula tionē ⁊ mēdacia/ Vide Tul. li. iii. ca. vi. tertii tracta. De his ſimiliter qui ſub forma boni viri veros remo uent heredes/ aut ſui vtilitatis grā/ aut aliorū ꝓ qui bus interueniunt/ ⁊ que ſit boni ⁊ iuſti viri forma: cuius vlcimā particulā euangelica cōdemnat veritas ſicut in primo. ſecūda parte capituli quarti dictū eſt Vide Tullium li. iii. tractatu tertio ca. vii. circa prin cipium. Tertio exemplo ſancti Haboth honeſtatem proprie debere preferri vite etiam ī hereditatibus pa ternis conſeruandis/ inſtruit. Ca. v. quattuor hn̄s partes. Primo fraudē oēmo dolum ⁊ fallaciā in officiis virtutū eſſe maxime dete ſtabilē/ in quibuſcūqꝫ cōtractibꝰ ac cōuentionibꝰ eſſe damnatā/ ſapientis ⁊ prophete dictis oſtendit. Secū do qͣꝫ ſit nociua doloſa ſimplicitas vtilitatis gratia exemplo gabaonitaruꝫ explicat. Tertio omnē fraudē omnemqꝫ ſimulationem turpis lucri fine/ de quibus plura ſuis in libris phīloſophi poſuerunt exemplan 2 L36 eccleſiaſtice veritatis ſinceritate cōdemnatas manife ſtat. De his Tul. li. iii. tractatu. iii. ca. v. Item. vi. et circa principiū ſeptimi. Ruarto qͣꝫ periculoſum ſit a regula veritatis deuiare/ duplicitatemqꝫ tenere/ aper tis ſcripture declarat exemplis ⁊ dictis. ¶ Ca. vi. tres habēs partes. Primo ꝓmiſſa etiā iure iurādo aut voto cōtra honeſtatē facta/ ſeruāda non eē/ docet. Secūdo dicta ꝯfirmādo/ diuinis on̄dit oꝑe ribꝰ/ ꝯtra honeſtatē nō eē ſuā qn̄qꝫ mutare ſententiā. De his Tul. lī. iii. ca. ix. tertii tract. Tertio qͣꝫ laudabi lior ſit filia Iepte q̄ ob paternā reuerentiā mortē nō refugit/ ſuper duobꝰ pithagoreis quos philoſophi in amicitie integritate excollunt. De his Tullius li. iii. capitulo. iii. tertii tractatus. Ca. vti. cū ſequēte/ nihil eē vtile quod honeſtati q̄ ex fortitudīe naſcit̉ repugnat/ on̄dens/ qͣttuor habet partes. Primo exēplo Iudich ⁊ Heliſei on̄dit. qͣꝫ ſit virtute āimi perſequēda honeſtas. Secūdo Iudich ⁊ Heliſei facta/ cuidā grecoꝝ cōſilio ſuper honeſtate ſer uāda ī virtutis puritate ꝑfert. De hoc Tul. li. iii. tra ctatu. iii. ca. iii. circa finē. Tertio exēplo Ioānis ⁊ Su ſanne/ docet vitā propriā eſſe cōtemnendā potiuſqͣꝫ ī honeſtatem pati/ aut ip̄i cōſentire. Quarto cuiuſdam ducis romanoꝝ exēplo/ victoriā dici debere turpem/ que non habetur honeſtate/ diſſerit. Ca. viii. quattuor habens partes. Primo quantā moyſes coram pharaone(cuius tn̄ promiſſa/ ſimula tione plena ſciebat) virtute āi ſeruauerit honeſtatem Secundo quantam Thobias in ſepeliendo mortuos/ animi fortitudine formā honeſtatis dabat oſtendēs/ phōꝝ queſtiones de reruꝫ venalium vitiis regendis/ aūt ꝓdēdis/ raguelis iuſti fidelitate breuiter abſoluit De his Tul. li. iii. tractatu. iii. ca. iiii. ⁊ ſparſim ſequē tibus. Tertio quantā honeſtatis curam/ inter hoſtes ⁊ ſummas captiuitatis ⁊ ſeruitutis aduerſitates/ in conſeruando altaris dei ſacrum ignem patres antiqui habuerunt. Quarto miſteria per huiuſmodi ignem fi gurata/ dictaqꝫ Hieremie/ in nouo teſtamento eſſe ad impleta/ incidentaliter oſtendit. Ca. ix. explicās nihil eē vtile/ quod honeſtati q̄ ex temperātia naſcit̉ repugnās ē/ tres habet partes. Pri mo quāta calis honeſtatis cura/ quātaqꝫ ihoneſtatis oppoſite vīdicta eē debeat/ nihilqꝫ tali honeſtati debe re p̄ferri. exēplo miſeratōe lachrimabili pleno demon ſtrat. Secūdo qͣꝫ laudabile ē/ vtilitati pecuniarie hone ſtatem p̄ferre afflictis fame ſuccurrēdo/ leproſoꝝ ad portā zamarie ſedentiū exēplo manifeſtat. Tertio vi te ꝓprie honeſtatē eē preferendam exemplo Heſteramicitiamqꝫ honeſtati poſtponēdam/ exemplo Regis aſſueri confirmat. Tractatus quartus compendioſe multum de Ami citia diſſerens/ tria diuiditur in capitula. Ca. primū ſeptē cōtinens partes. Primo oſtendit exēplo Ionathe ⁊ abimelech amicitiā nō honeſtati/ ſꝫ rebꝰ quibuſcūqꝫ ceteris eē preferendā. De hoc Tul. li. iii. ca. iii. tertii tractatus/ ⁊ de amicitia. ca. ii. ſecundi tractatus. Secundo honeſtati diuine aut patrie/ ami citiam eſſe poſtponendam/ ſcripture confirmat teſti monio. De hoc Tul. li. iii. ca. iii. tertii tractatus. ⁊ in de amicitia. ca. iiii. ſecundi tractatus. Tertio amicos eſſe corripiendos ⁊ monendos docet. De hoc Tullius li. de amicitia. ca. iiii. tertii tractatus. Quarto amici tiam debere eſſe conſtantem ponit. De hoc Tullius li. de amicitia capitulo. iiii. ⁊ ca. vii. ſecundi tractatꝰ. n 3 L36 Quinto amicos debere eſſe fideles. De hoc Tul. li. de amiciti a ca. vii. ſecundi tractatus. Sexto amicos ſe debere in officio preſtando inuicem ꝑ reuenire. Septi mo amicos debere pacienter ſufferre mala ⁊ odia pro amicis afflictis innocentibꝰ. De hoc Tulliꝰ. li. de ami citia ca. ii. ſecundi tractatus circa finem. Ca. ii. habēs nouē partes/ Primo docet nihil ī rebhumanis eſſe pulchrius amicitia. De hoc Tul. in li. de amicitia ca. ii. ſecūdi tract. Secūdo amicitiā nō eē fi delitati ad deū p̄ferēdā. Tertio qͣliter ī āicitia ſe hēant ſuperior ⁊ inferior. De hoc Tul. li. de amicitia. ca. ix. ſecundi tractatus. Quarto amicitiā que amicos vnū facit nō debere eſſe queſtuoſam. De hoc Tulliꝰ. in de amicitia ca. v. ſecundi tractatus/ ⁊ ca. ii. tertii tract. ⁊ ca. vltimo. Quinto adulationē nō debere eē in ami citi a/ ideo amicitiā pauperū amicitie diuitū eſſe prefe rendā. De hoc Tul. li. de amicitia ca. v. ſecūdi tract. ⁊ ca. iiii. tertii tractatꝰ. Sexto qͣꝫ p̄cioſa ſit amicitia Septimo qualis debeat eſſe amicitia verbo docet̉ euā gelico. Octauo in amicitia/ fugiendā eſſe ſimulationēverāqꝫ debere eſſe vnanimitatē oſtendit. De hoc Tul. in de amiciti a ca. vii. ſecūdi tract. Hono ꝙ amicitia plerūqꝫ in amicis veniā apud deū impetrat. Ca. iii. huic operi finem imponens/ qualiter beat Amb roſius ex horum preceptoruꝫ fructu ⁊ vtilitate ad huiſmodi in mente conſeruanda filios ſuos exhor tatur/ explicat. Que quidem nos velle cuſtodire ⁊ per ficere/ donet/ ad cuius laudem hec ſcripta ſunc Ieſus Chriſtus morum preceptor bonorum ⁊ ſcientiarum dominus. Finis. Senece oralis Philoſophi de quattuor Virtu tibus libellus feliciter Incipit. Vattuor virtutum ſpecies/ ex multis ſapientium ſententiis/ definite ſunt. qͥ bus humanus animus cōponi ad ho neſtatem vite poſſit. Prima eſt pru denti a. Secunda magnanimitas. Ter ti a ꝯtinentia. Quarta iuſtitia. Sin gule igitur his officiis/ que ſubter annexa ſunt/ hone ſtum ac bene moratum virum perficiunt. Capitulum primum de Prudentia. Diſquis ergo prudentiā ſequi deſideras/ tūc per rationē recte viues/ ſi ōnia prius exiſtimes ⁊ ꝓ penſes. ⁊ dignitatē rebus/ non ex opinione multorū/ ſed ex eaꝝ natura ꝯſtituas. Hā ſcire debes/ quia ſunt que vident̉ bona eſſe/ ⁊ nō ſunt. ⁊ que vident̉ nō eſſe bona/ ⁊ ſunt. Quecunqꝫ aūt ex rebus tranſitoriis poſſides/ non mireris nec magni eſtimes/ quod cadu cum eſt. nec apud te que habes tanqͣꝫ aliena ſeruabis. ſed ꝓ te/ tāqͣꝫ tua ⁊ diſpenſes/ ⁊ vtaris. Si prudē tiā āplecteris/ vbiqꝫ idem eris. ⁊ ꝓut rerū ac tēporū varietas exigit/ ita te accōmodes tēpori. nec te ī aliqͣ bꝰ mutes/ ſed potiꝰ aꝑtes. ſicut manꝰ q̄ eadem ē. ⁊ cū in palmā extendit̉/ ⁊ cū in pugnū aſtringit̉. Pru dentis propriū eſt examinare cōſilium. ⁊ nō cito/ fa cili credulitate ad falſa prolabi. De dubiis vero nō definias. ſed ſuſpenſam tene ſententiā. Hihil inexper tū affirmes. quia nō omne quod veriſimile ē/ ſtatim ⁊ verū eſt. ſicut ⁊ ſepius/ quod incredibile videt̉: nō cō tinuo falſum ē. Crebro ſiquidem faciē mendacii veri tas retinet. crebro mendaciū/ facie veritatis occultat̉ n X L 3 Ham ſicut aliquotiens frontem triſteꝫ amicus indu it/ ⁊ blandam adulator oſtendit/ ſic veriſimilitudine coloratur falſitas/ ⁊ vt fallat vel ſubripiac conat̉. Si prudens eſſe cupis/ in futura proſpectū intēde ⁊ que poſſunt cōtingere/ animo tuo cuncta propone. Hibil tibi ſubitū ſit. ſed totum ante proſpicies. Har qui prudens eſt/ nō dicit/ hoc non putaui fieri. quia nō dubitat/ ſed expectat. nec ſuſpicat̉/ ſꝫ cauet. Cu iuſcunqꝫ facti cauſam require. cum initia inueneris/ exitum cogitabis. Scito in quibuſdam perſeuerare te debere qui a cepiſti. quedā vero nec incipere. in quibꝰ videlicet perſeuerare ſit noxium. Prudens fallere nō vult. falli nō poterit. Opiniones tue iudicia ſint. Cogitationes vagas/ ⁊ velud ſomno ſimiles nō reci pies. quibus ſi animū tuū oblectaueris/ cum omnia diſpoſueris/ triſtis remanebis. ſed cogitatio tua ſta bilis/ ⁊ certa cōſiſtat. ſiue deliberet/ ſiue querat/ ſiue cōtempletur/ nō recedit a vero. Sermo quoqꝫ tunō ſit inanis. ſꝫ aut ſuadeat/ aut moneat/ aut ꝯſolet̉ aut p̄cipiat. Lauda parce. vitupera partius. Simili ter enī rep̄henſibilis ē nimīa laudatio/ vt immodera ta vituperatio. Illa quidē adulatione/ iſta maligni tate ſuſpecta ē. Teſtimoniū veritati/ nō amicitie/ red das. Cū cōſideratōe ꝓmitte. ⁊ pluſqͣꝫ ꝓmiſeris p̄ſta Si prudens ē animus tuꝰ/ tribus tēporibus diſpē ſet̉. Preſentia ordina. futura ꝓuide. p̄terita recorda re. Hā qui nihil de p̄terito cogitat/ obliuioſus ⁊ fatu us appellat̉. Qui nihil de futuro p̄meditat̉/ in ōia in cautiꝰ incidit. Qui p̄ſentia nō diſponit/ turpē ducit vitā. Prepone aūt in animo tuo ⁊ mala futura. ⁊ bo na. illa vt ſuſtinere poſſis. iſta moderari. Nō ſem per in actu ſis. ſed interdum animo tuo requiē dato. ⁊ requies ip̄a plena ſit ſapientie ſtudiis/ ⁊ cogitatio nibus bonis. Prudens enī nunqͣꝫ ocio marcet. Animū aliqn̄ remiſſum habet. ſolutū nunqͣꝫ. Accelerat tarda. perplexa expedit. dura mollit. ardua exequat. aſpe ra temperat. Scit enī quid/ qua via aggredi debeat. ⁊ cito ſingula/ ⁊ diſtincte cuncta videt cōſilia peritoꝝ. Ex apertis/ obſcura eſtimat. ex paruulis/ magna. ex proximis/ remota. ex partibꝰ/ tota. ¶ Hō te moueat dicentis autoritas. nec quis ſit/ ſed quid dicat/ inten dito. Hec qͣꝫ multis/ ſed quibus placeas/ cogita. Id quere quod poteſt inueniri. id opta quod poteſt opta ri. id diſce quod p̄t ſciri. Hec altiori rei te imponas. in qua ſtāti tibi/ tremendū/ deſcendēti/ cadendū ſit. Tunc cōſilia ſalutaria aduoca/ cū tibi alludit vi te proſperitas. ⁊ tūc te velut in lubrico retinebis/ ac ſiſtes. nec tibi dabis impetus liberos. ſed circūſpicies quo eundum ſit/ ⁊ quouſqꝫ. Capitulum ſecundum de Magnanimitate. Agnanimitas vero que ⁊ fortitudo dicitur. ſi inſit animo tuo/ cuꝫ magna fiducia viues liber intrepidus/ alacer. Magnum animi humani bonum eſt/ non tremere. ſed conſtare ſibi ⁊ finem vite intrepi dus expectare. Si magnanimus fueris nunqͣꝫ iudi cabis/ tibi contumeliam fieri. De inimico dices/ non nocuit mihi. ſed animum nocendi habuit. Et cum illū in poteſtate tua videris/ vindictam putabis/ vindi care potuiſſe. Scito enim/ honeſtum ⁊ maius vindic te eſſe genus/ ignoſcere. Heminem ſuſurro appetas neminem ſuffodias. Palam egredere. Non geres con flictum/ niſi indixeris. Ham fraudes ⁊ doli imbecil lem decent. Eris magnanimus/ ſi pericula nec appe tas/ vt temerarius/ nec formides/ vt timidus. L3 5 Nā nil timīdū facit aīꝫ/ niſi rep̄hēſibilis vite ꝯſciētia Capiculum tertium de Continentia. Ontinentiā vero ſi diligis/ circumcide ſuperflua ⁊ in artum deſiderīa tua conſtringe. Conſidera tecum. quantū natura poſcat. non quantū cupiditas expectat. Si continens fueris/ vſqꝫeo peruenies/ vt teipſo contentus ſis. Ham qui ſibiip̄i ſatis eſt/ cū di uitiis natꝰ ē. Impone̓ cōcupiſcentie frenū. Omnia que ſunt blandimenta/ ⁊ q̄ occulta voluptate trahūt animū/ reiice. Ede citra ſaturitatē. bibe citra ebrie tateꝫ. Obſerua ne in conuiuio/ nec in qualibet vite cō munitate/ quos imitaberis/ damnare videaris. Hec preſentibus deliciis inherebis. nec deſiderabis abſen tes. Victus tibi ex facili ſit. nec ad voluptatem/ ſed ad cibum accede. Palatum tuum fames excitet/ non ſapores. Deſideria tua paruo redime. quia hoc tantū curare debes/ vt deſinant. Atqꝫ ita quaſi ad diuinum exemplar compoſitus/ a corpore ad ſpiritū quantum potes adducere feſtina. Si cōtinentie ſtudes/ habi ta/ nō amene/ ſed ſalubriter. Hec dn̄m velis eſſe notū a domo. ſed domū a dn̄o. Hon tibi aſcribas quod nō eris. ſꝫ quod es. nec maior qͣꝫ es/ videri velis. Hoc ma gis obſerua/ ne qua paupertas. tibi immunda ſit nec parſimonia ſordida. nec ſimplicitas neglecta. nec leni tas languida. Etſi res tibi exigue ſunt/ nō ſint tn̄ an guſte. nec tua defleas. nec aliena mireris. Si ꝯtinē tiā diligis/ turpia fugito. anteqͣꝫ accidant. He quēqͣ aliū vereberis pluſqͣꝫ te. Omnia tolerabilia/ p̄ter tur pitudinem/ crede. A verbis quoqꝫ turpibꝰ abſtineto quia licentia eorum impudentiam nutrit. Sermo nes magis vtiles/ qͣꝫ facetos ⁊ affabiles ama. rectos potiꝰ/ qͣꝫ obſecūdātes. Miſcebis interdū ſerīis iocos ſed temperatos/ ac ſine detrimēto dignitatis ⁊ verecū die. Hā rep̄henſibilis riſꝰ eſt/ ſi nō modicus/ ſi pueri liter effuſus/ ſi muliebriter fractꝰ. Odibilēqꝫ hominē facit riſus/ ſi eſt/ aut ſuperbus/ aut elatꝰ/ aut malign aut furtiuꝰ/ aut alienis malis euocatus. Si ergo tp̄s iocos exigit/ in his quoqꝫ te cū dignitate ſapiētie ge re. vt te nec grauet quicqͣꝫ tāqͣꝫ aſperū/ nec contemnat tāqͣꝫ vilē. Hō erit ſcurrilitas tibi. ſꝫ grata vrbanitas Sales tui ſine dente ſint. ioci ſine vilitate. riſus ſine cachinno. vox ſine clamore. inceſſꝰ ſine tumultū. Qui es tibi erit ſine deſidia. ⁊ cū ab alijs ludit̉/ tu ſancti aliquid honeſtiqꝫ tractabis. Si cōtinens es. adula tiones euita. ſitqꝫ tibi tā turpe laudari a turpibꝰ/ qͣꝫ ſi lauderis ob turpia. Letior eſto quotiens diſplices malis. ⁊ maloꝝ de te eſtimatōes prauas/ verā tui lau dationē aſcribe. Difficilimū cōtinentie opus eſt/ aſſen tatōes adulatoꝝ repellere. quoꝝ ſermones/ aīm qua dā voluptate reſoluūt. Hulliꝰ per aſſentationē amici tiā merearis. nec ad tuā grām promerendā/ per hanc aditū alijs pandas. Nō eris audax. nō arrogās. ſummittes te/ nō ꝓiicies grauitate ſeruata. Admone beris libenter. rep̄henderis patienter. Si merito obiur gabit te aliqͥs/ ſcito/ qͥa profuit. ſi immerito/ ſcito/ qꝛ ꝓdeſſe voluit. Hō acerba/ ſed blanda verba timebis. Eſto vitioꝝ tuoꝝ fugax ip̄e/ alioꝝ v̓o neqꝫ curioſꝰ ſis explorator/ neqꝫ acerbus rep̄henſor/ ſꝫ ſine exprobra tōe corrector. ita vt admonitionē hilaritate p̄uenias ⁊ errāti facile veniā dato. Nō extollas quēqͣꝫ. nec de iicias. Dicentiū eſto tacitꝰ auditor/ audiētiū prōptꝰ receptor. reqͥrenti facile rn̄de. ꝯtendēti facile cede. nec ī iurgia/ nec in diſceptatōes deſcēdas. Si ꝯtinēs es ⁊ al tui/ ⁊ corporis motus obſerua. ne indecori ſint. L84 Hec ideo illos contemnas/ quia latent. Ham nihil re fert/ ſi nemo videat/ cū tuip ſe illos videas. Mobilis eſto/ nō leuis. conſtans/ nō pertinax. Alicuius rei ſciē tiam te habere/ nec ignotum ſit/ nec moleſtū. Omnes ti bi pares facies/ ſi inferiores ſuperbiendo nō contem nas. ſuperiores recte viuendo non timeas. in reoden da officioſitate/ neqꝫ negligens: neqꝫ exactor appare as. Cunctis eſto benignus. nemini blādus. paucis fa miliaris. omnibus equus. ſeuerior eſto iudicio/ qͣꝫ ſer nione. vita/ qͣꝫ cultu. cultor clementie/ ſegnitie deteſta tor. bone fame neqꝫ tue ſeminator/ neqꝫ alīene inuidꝰ Rumoribus/ criminibus/ ſuſpitiōibus minime ſis cre dulus. ſed potius malignis/ qui per ſpeciē ſimplicita tis ad nocendū aliquibꝰ ſubrepūt/ oppoſitiſſimus. Ad irā tardus. ad miſericordiā prōptus. in aduerſis fir mus. in proſperis cautus/ ⁊ humilis. Occultator vir tutū/ ſicut alij vicioꝝ. Vane glorie cōtemptor. ⁊ bo norū quibus preditus es/ nō acerbus exactor. Hulli us imprudentiam deſpicias. Rari ſermonis ipſe ſis. ſed loquentium patiens auditor. Seuerus ac ſe riꝰ. ſꝫ hilares nō aſpernās: Sapiētie cupidꝰ ⁊ docilis Que noſti/ ſine arrogāti a poſtulāti imperties. q̄ neſcis ſine occultatione ignorantie tibi poſtula impertiri. Capitulum quartum de Iuſtitia. Vſtitie poſt hec opus eſt. Quid autem eſt Iuſti ti a/ nīſi nature tacita cōuentio/ ī adiutoriū mul torū inuēta? Et quid ē iuſtitia/ niſi noſtra ꝯſtitutio? Vel eſt diuina lex ⁊ vinculuꝫ ſocietatis humane. In hac vita nō eſt/ ꝙ eſtimemꝰ quid expediat. Expediet quicquid illa dictauerit. Quiſquis ergo iuſtitiam ſequi deſideras/ time prius deum ⁊ ama. vt ameris a deo. Amabis enim deum/ ſi illum in hoc imitaberis/ vt velis omnibus prodeſſe. nulli nocere. Et tunc te virum iuſtum appellabunt omnes. ſequentes venera buntur/ ⁊ diligent. Iuſtus enim vt ſis/ non ſolum nō nocebis/ ſed ⁊ nocentes prohibebis. Ham nihil noce re/ non eſt iuſtitia. ſed abſtinentia mali. Ab his ergo incipe/ vt nō vi auferas. ⁊ vt ad maiora ꝓueharis/ etiam ablata reſtituas. raptoreſqꝫ ip̄os(ne alijs ti mori ſint) caſtiga/ ⁊ cohibe. Ex nulla vocis ābigui tate/ controuerſiam nectes. ſed animi qualitatem ſpe culare. Hihil interſit tibi an firmes/ an iures. De reli gione ⁊ fide̓ ſcias agi/ vbicunqꝫ de virtute ⁊ veritate tractatur. Ham ſi deus in iureiurando non inuocet̉/ etiā non inuocanti teſtis fit. Tamen non tranſeas ve ritatem. nec iuſtitie tranſeas legem. Ꝙ ſi aliquādo co arteris vti mendacio/ vtere non ad falſi/ ſed ad veri cuſtodiam. Et ſi contigerit veritatem mendacio redi mi/ non mentieris. ſed potius te excuſabis. quia vbi honeſta cauſa eſt/ iuſtus ſecreta non prodit. Tacenda enim tacet. loquenda loquitur. Atqꝫ ita/ aperta pax ē illi/ ſecura trāquillitas/ duꝫ alij malis vincuntur/ ab illo mala. Hoc ergo ſi ſtudere curaueris/ letus ⁊ in trepidus/ curſus tui finem expectans/ proſpicies tri ſtitiam huius mundi hilaris. tumultuoſa. quietus. ex trema ſecurus. His ergo inſtitutionibus/ he quat tuor virtutum ſpecies perfectum te facient virum/ ſi menſuram rectitudinis earum/ equo viuendi fine ſer uaueris. Capitulum quintum de receſſu a prudentia. Am prudentia ſi terminos excedat ſuos/ callidꝰ ⁊ pauendi acuminis eris inueſtigator latentiū/ ⁊ ſcrutator qualiumcūqꝫ noxarum oſtenderis. Ho taberis inuidus/ ſuſpicioſus/ ſemper aliquid timens/ Lσυ aliquid querens/ aliquid ſemper cōuincens. Et ſi ſub tiliſſimas ſuſpitiones tuas ad deprehenſionem impī guas alicuiꝰ/ mōſtraberis digito aſtutia plenus/ ver ſipellis/ ⁊ ſimplicitatis inimicus contemptorqꝫ culpa rum. Et poſtremo a cunctis vocaberis vno nomine malus homo. Ad has ergo maculas prudentia immo derata perducet. Quicūqꝫ in ea mediocri lance per ſiſtit/ nec obtuſum in ſe aliquid habeat nec verſutum. Capitulū. vi. de receſſu a fortitudine. Agnanimitas autem ſi extra modum ſuum ſe ex tollat/ faciet hominem minacem/ inflatum/ turbi I dum/ inquietum/ ⁊ in quaſcunqꝫ excellentias dictorū factorumqꝫ neglecta honeſtate feſtinum. Qui momen tis omnibus ſupercilia ſubrigens/ vt beſtia/ quieta ex citat/ alium ferit/ alium fugat. Sed qͣꝫuis audax ſit im pugnator/ tamen multa extra ſe ferre non poterit. ſed aut miſerum appetit finem/ aut erumnoſam ſui memo riaꝫ derelinquit. Menſura ergo magnanimitatis ē nec timidum eſſe hominem nec audacem. Capitulū. vii. de receſſu a temperantia. Ontinentia deinde his terminis te aſtringat. Ca ue ne parcus ſis. ne ſuſpicioſe ⁊ timide manum contrahas. ne in numis quoqꝫ ſpeculū ponas. Talis nanqꝫ ⁊ tam circumciſa vilis putabitur integritas̉. Hac ergo mediocritatis linea/ continentiam obſer uabis/ vt nec voluptati deditus/ ꝑ rodigus/ aut luxu rioſus appareas/ nec auara tenacitate/ ſordidus aut obſcurus exiſtas. Capitulum. viii. de receſſu a iuſtitia. Uſtitia poſtremo hoc mediocrītatis ītinere re genda ē/ ne ductu iugīter leni/ immotam ſemper animi rationem negligentia ſubſequatur/ dū neqꝫ de magnis/ neqꝫ de minimis errantiū viciis corrigēdis curam geris. ſed neqꝫ licentiam peccandi alludentibꝰ tibi blande ac illudentibus permittas/ neqꝫ rurſuꝫ ni mia rigiditate ⁊ aſperitate/ nihil venie aut benignita ti reſeruans/ hūane ſocietati durus appareas. Ita ergo iuſtitie regula tenenda eſt/ vt reuerentia diſcipli ne eius/ neqꝫ nimia negligentie communitate deſpecta vileſcat/ neqꝫ ſeueriori atrocitate durata gratiā hu mane amabilitatis amittat. Si quis ergo vitā ſuā ad vtilitatem/ non tantum propriam/ ſed etiam mul torum deſiderabiliter aſciſci deſiderat/ hanc predicta rum virtutum formulam pro qualitatibus temporū locorum/ per ſonarum/ atqꝫ cauſarum/ eo medietatis tramite teneat/ ne quodam medicullio ſummitatis/ aſ cendēs quaſi per abrupta altrinſecus precipitia/ aut ruentem compos ipſe deuitet in ſaniam/ aut deficientē puniat ignauiam. Prudentiſſimi Senece opuſculum de quattuor vir tutibus/ Finit feliciter. Finis. .L 17 IDES LD7 IHLIDTHER LISEI DORE Ieuūi ho