¶ Reuerēdiſſimo in xp̄o pa tri ac dn̄o domino florēcio de weuelkouen diuina prouiden cia monaſteriēſis ecc̄īe epiſco ꝓ digniſſimo. Ca. p. Vni venerādiſ ſimioꝝ triū ma gorum ymo ve rius triū reguꝫ gloioſiſſimoꝝ vniuerſus mundꝰ ab ortu ſo lis vſqꝫ ad occaſū laudibus ⁊ meritis iam ſit plenꝰ. Sed or tus ſolis prout radijs. ſic ⁊ ip ſoꝝ trium regum ſāctoruꝫ me ritis p̄fulget. Nam in ipſo ſo lis ortu videlicet in oriente. ve rū deū ⁊ homine eoꝝ muneibꝰ veris ⁊ miſticis idem tres re ges beati in carne viuētes qͣſi erūt ⁊ adorauerunt Et ꝑmicie gentium ⁊ ex gentibꝰ ꝑmicie virginū: ipſum ortū ſolis ꝑ fi dem gentiū pͥmitus dedicaue runt. In quē tamē ortum ſol̓ eius occaſus quaſi aurora val de rutilans: clara auram ſequē tē p̄ſignans ia refulget. Nam ipſū occaſū ſolis prefati tres reges eoꝝ reliquijs veneradis ⁊ ſignis carne ſoluti multipli citer ornauerunt. ⁊ in ipſo ſo lis occaſu p̄inicias ſuas ⁊ fidē gentium virtutibꝰ ⁊ ſignis ap probauerūt. ſed quia in ſolis ortu quo in humanis egerūt: adhuc ꝙͣ plurima in diuerſis libris ⁊ locis de ipſoꝝ meritis actibꝰ ⁊ geſtis ſint ſcripta: q̄ in occaſu ſolis adhuc forſā fu erūt ⁊ ſint incognita ẜm viſū auditu ⁊ relatum in honorem dei ac marie virginis eius ma tris glorioſe ac ipſoꝝ triuꝫ re gum beatorū aliqua̓: vro iuſ ſu ſunt conſcripta ⁊ ex diuerẜ libris in vnū redacta. Ca. ij. Ateria vero iſtorū tri um regum beatorum ex ꝓphecia balaam ſa cerdotis inadian ꝓphete genti lis oīginem traxit. qui nnt̓ plu rima alia ꝓphetādo ſic ait Ori etur ſtella ex iacob ⁊ exurget homo de iſrahel ⁊ dominabit̉ ō niū gentiū: ꝓut in veteri teſta niento plenius cōtinetur. De iſto balaa̓m ē altricacio in ori ente inter xp̄ianos ⁊ iudeos. Nam iudei in libris ſuis dicūt balaam non ꝓphetā ſed ariolū fuiſſe ⁊ arte magica ⁊ dyabo lica ꝓphetaſſe. quapropter in ſcripturis ariolꝰ ⁊non ꝓpheta inerito debꝫ appellari. vnde li bri xp̄ianoꝝ in oppoſitum di cunt ⁊ allegant ꝙ balaa̓m fu it gentilis ⁊ fuit pͥmus ꝓpheta getium ex gentibꝰ ⁊valde glo rioſe de incarnacōe ⁊ iſtoꝝ tri um regum aduentu ꝓphetauit axexs. 91. B1BLIGτHEχ DeSSEHCAF Nā ſi eiꝰ ꝓphecia ex arte magi ca vl̓ dyabolica fuiſſꝫ: ip̄ꝫ dya bolꝰ ad maledicend iſrl̓ nō ꝓ hibuiſſꝫ. ſꝫ magis fouiſſꝫ ⁊ ad hͦ ipſū ꝓmouiſſꝫ. ſꝫ deꝰ magna dilectionē ⁊ pinuicōeꝫ ꝑ āgelū ſuū ip̄i balaa ſignis demoſtrͣ uit. anꝙͣ ipſum ꝑ malū ſuū cō filiū ad iracūdiaꝫ ꝓuocauit. ſꝫ vt iā dictū ē qꝛ balaā fuit gen til̓ ⁊ pͥmꝰ ꝓpha gētiū ex genti bꝰ ⁊ nō ex iudeis. ideoqꝫ iudei balaa ī libris eoꝝ ipſū ariolū appellāt ⁊ deteſtant. Eciā ī ijſ de libriꝰ ē q̄ſtio de btō iob quē dn̄s ore ſuo cōmendauit de o iudei paꝝ vel nil obſeruāt ex qͦ fuit gētilis ⁊ nō ex hebreis. ſꝫ ad excuſacōeꝫ ⁊ palliacōeꝫ eoꝝ dicūt ꝙ īob fuei̓t ate lege tꝑi bꝰ moyſi ⁊ hītauerit ī meſopo tamna cū tn̄ ſcriptura dicat ꝙ fuerit in t̓ra hus in ſyria ⁊ ha bitauit in qͣdam villa q̄ nunc ibidē ſabab vocat̉ q̄ diſtat a damaſco fere ꝑ vna dieta in o eius ſepulchꝝ in pn̄teꝫ die de mōſtrat̉ ⁊ iuxta eandē villaꝫ ī campo beatꝰ paulꝰ fuit proſtrͣ tꝰ ⁊ conuerſus. itaqꝫ iudei om ma que ꝑ balaaꝫ ⁊ beatu iob fuer̄t ⁊ ſūt dcā ⁊ ꝓph̓ata peītꝰ nil obſeruāt. ſꝫ in libris eoru deteſtant̓ de qͥbꝰ ꝑ ſingula lon gū eēt enarrare. ſꝫ vt ad ꝓpoſi tum redeatur. ¶ Ca. iij. Vm poſt egreſſione. filiorū iſrahel de egip Ato onē ibidem ⁊ circū terram ſibi ſubiugaſſent ⁊ eo rum timor ⁊ tremor ſuꝑ ones gentes in oriente ⁊ regna ceci diſſet ⁊ in omnibꝰ partibus ⁊ terris ac regnis oriētis pre il lis nullus intrare fuit auſus.: Extunc quidam mons nomīe vaus qd̓ ibideꝫ victorialis di citur in oriente fuit ſitus ⁊ ad hūc mos vaus in preſentē di em̄ eſt vocatus ⁊ ſuꝑ hūc mō tem primo pre filijs iſrahel ⁊ poſtmodū pre romais die ac nocte ꝑ ſpeculatores Indorū cuſtodie obſeruabātur ita ꝙ quicūqꝫ ꝑtes ⁊ regna indorū manū armata intrare ꝓpone bāt: extūc de nocte ꝑ igne ⁊ de die ꝑ funiū ꝑ ſpeculatores ali orū montiū ſpeculatoribꝰ ī ip ſo mōte vaus exiſtētibꝰ decla rabat ⁊ ſigͥficabant Na idem nios vi̓us ones alios mōtes illaꝝ p̄tuū ⁊ terraꝝ orientis ⁊ indoꝝ altitudine excellebat ⁊ excellit ⁊ extuc ſpeculatoe̓s hꝰ motis vaus ſpeculatoribꝰ ali orū montiū ijſdem ſignis die ac nocte ſigͥficabāt. ⁊ tūc viẜ talibꝰ ſignis vniu̓ſe t̓re ⁊ regi ones ſe p̄cauebāt vl̓ ad reſiſtē dū ſe p̄ꝑabāt Vn̄ dū tꝑibꝰ ill̓ ꝑ balaā tā gl̓oſe eēt ꝓph̓atuꝫ Orietur ſtella ex iacob ⁊ exur gꝫ homo de iſrahel ⁊ dominabi tur omuni gētium Extunc hu ius prophecie impleconem ꝙ homo exurgeret qui dn̄aretur onium genciū. ones maiores natu ⁊ vniuerſus populꝰ in m dia ⁊ oriēte multū deſidea̓bat ⁊ ſpeculatoribꝰ huius motis vans ꝯmiſer̄t ipſiſqꝫ inuera ꝓ miſer̄t vt ſi die vl̓ nocte aliqd̓ lum vel ſydꝰ īſolitū ī aere celo vl̓ firmento remoto longe vel prope diſcernerent qd̓ ipſis ꝓ tinus annūciarent ⁊ demanda rent ⁊ ſic de p̄miſſis onibus ī vniuerſis ꝑtibus ⁊ terris ori entis ꝑ longa tempora de pre miſſis onibus cōmunis fama ꝑ̄manſit. ⁊ ex huius montis nomine prout ſubſeq̄tur poſt modū ⁊ adhuc in india in ori ente maxima ꝓgeīes ſurrexit que ibidem adhuc nobilis ꝓ genies de vaiis vocatur in pre ſenteꝫ diem. Nec eſt ea maior ⁊ nobilior vel potencior ꝓgem es in onibus terris ⁊ regnis orietis: ⁊ ipſa ꝓgenies ex ſtu pe regali melchior qui domīo aurū obtulit ꝓceſſit ⁊ furrexit put inferiꝰ audiet̉ ¶ Ca. iiij. Vni a̓utē circa ānos domini/ Aileſimo du centeſimo. gloīoſa ci uitas acon que in ꝑtibꝰ akers vocatur in ſua gloria ⁊ virtu te floreret ⁊ per ꝙ plurimos nobiliſſimos prīcipes nobiles ⁊ barones ⁊ diuerſoꝝ religio ſorum ordines ⁊ alios diuer ſos ⁊ varios diuerſarum nati onū ⁊ condiconuꝫ homines di tiſſime ⁊ glorioſe eſſet ihita ta: ⁊ eiꝰ nom ad extrema mu di ꝑueniſſet ⁊ ad eam diuerſe ſub celo naciones tribus ⁊ lin gue confluebat ⁊ oma mundi mercimoīa mira ⁊ rara ac mō ſtra ibidem ꝑ terram ⁊ mare deferebantur ⁊ portabatur. et ad vltimū terre ipſius ciuita tis akers nobilitas ⁊ gl̓a ac potēcia fuit noīata ⁊ ꝓpter hu iuſmodi fama ⁊ mirabilia ma iores natu ex hac ꝓgeīe vans de nidia in akon ꝑuenerunt. ⁊ videntes ibidem omnia eſſe maiora ⁊ mirabiliora ꝙ in in dia ⁊ partibus orietis audie rant. ⁊ tunc cauſa delectacōis ibidem ꝑmanſerūt. ⁊ fortiſſi miū ⁊ pulcherrimum caſtru in akon modo ⁊ forma regali cō ſtruxerunt ⁊ ꝙͣ plurima rara ⁊ mirabilia ac nobiliſſima orna menta ⁊ clenodiā ditiſſiā mō re regio de nnidia ⁊ oriente ſecū ibidem portare fecerūt ⁊ detule runt. inter que precipua dya dema aureum gemimis ⁊ alijs p̄cōſiſſimis lapidibꝰ ⁊ marga ritis ornatum habuerunt ī cu ius ſūmitate fuerunt ⁊ ſteter̄t cuꝫ ſigno crucis litte calday ce et ſtelle in forma ⁊ ſimilitu dine ꝓut tribꝰ regibus beatis in natiuitate dn̄i apparuit ⁊ il lud dyademā aſſeruer̄t fuiſſe Melchior rgis nubye qui do mino auꝝ obtulit ⁊ ꝑ illd̓ dya dema deus ꝑ merita ipſoꝝ tri um regū beatoꝝ ibidem ꝙͣ plu rimas vexacōes ⁊ varias infir mitates ab hominibꝰ depulit ⁊ iumentis ⁊ cuicūqꝫ epilēti co morbum caducū habenti ī caſu imponebatur: ſtatim fur rexit ſanus ⁊ illud dyādema cū ꝙͣ plui̓bꝰ alijs nobiliſſimis ornamētis magiſter ⁊ ordo tē plariorum ꝑmaximū theſau rum ſibi attraxerūt ex quibus dudum maximū fructum ha buerunt. ſꝫ poſt deſtructōeꝫ or dinis ipſorum quo illud dya dema cum alijs pluribꝰ ⁊ mul timodis ornamentis ꝑmanſe rit in preſentem die igno a̓tu de quibꝰ magnus planctꝰ fu it in ꝑtibus illis ꝑ tempora lō giora. ¶ Ceteꝝ ijdem pricipes de vaus portauerūt ſecū ⁊ de tulerūt de india libros hebrai ce ⁊ caldayce ſcriptos de vita ⁊ geſtis ⁊ omnibus materijs triū regū beatoꝝ qui in Acon in gallicū fuerūt trāſlati ⁊ tnͣſ ſcripti ⁊ in ipſis ꝑtibus apd̓ quoſdā prīcipes ⁊ nobiles ijdē libri trāſlati in alijs partibꝰ adhuc ꝑmanſerūt ⁊ ex ip̄ẜ li bris trāſſcriptis ⁊ ex auditu ⁊ viſu ⁊ alioꝝ relatu hec ſūt con ſcripta ⁊ quēdā ex alijs diuer ſis libris ⁊ ſermonibꝰ ⁊ om̄ē lijs ſūt extracta ⁊ hijs addita ⁊ pn̄tibꝰ ſūt inſerta ⁊ ī hͦ libel lo in vnū ꝯſcripta ⁊ redacta ⁊ ones pͥmogeniti huiꝰ ſtirpis vaus ſtellā cū ſigno crucis in forma ꝓut ipſis tribꝰ regibus in natiuitate dn̄i apparuit ha bent in eoꝝ armis ⁊ vexill̓ in p̄ ſēte diē ⁊ fuit ⁊ ē ī oriēte ⁊ om bꝰ ꝑtibꝰ vltͣ marīs ꝯſuetudīs ꝙ oībꝰ excitibꝰ ⁊ bell̓ xp̄iano rū ꝯͣ ſarraceos ſꝑ ſignū cruciꝰ pmū excitu p̄ceſſit ⁊ ī noīe ⁊ ho nore triū regū btōꝝ ẜm excitū vexillū cū ſtella anteceſſit. ſꝫ vt ad ꝓpoſitū redeat̉: ¶ Ca. v. Vm ſic̄ ſupra dictū ē itaqꝫ hec ſtella ꝑ ba laa ꝓph̓ata ſuprdcm monte vaus ꝑ longa tempoa̓ ꝑ ſpeculatōes expectaret̉. qua to plus tunc expectabat̉: tāto magis apud indos ⁊ caldeos ipſiꝰ ſtelle famā qͦtidie accre uit ⁊ augebat̉ ⁊ ab omnibus deſiderabat̉. Tꝑibus ezechie gis iude prophetauit yſaias de virginis ꝑtu dicēdo gl̓oſe Ecce virgo cōciꝑiet ⁊ pariet fi lium ⁊cͣ. ⁊ huius yſaye tēpori bus idē ezechias rex iude egro tauit vſqꝫ ad morteꝫ cui cum idem yſayas nomine domini diceret morteꝫ ſibi imiminere: extunc idē ezechias rex verſus parietem fleuit nō mētu mor tis. ſed quia filio caruit ⁊ pro miſſio abrahe ⁊ dauid ac pro p̄hecie balaam ⁊ yſaye in ip̄o deberent deficere ⁊ pire. Vnde dominꝰ eius miſertꝰ ⁊ quinde cim annos vite ſue addidit. ſu ꝑ quibus ipſe ezechias ſignū pecijt ꝙ ſol retrocederet vſus ſuū ortum qd̓ cum dominꝰ ad miſiſſet ⁊ ſol verſus ſuuꝫ ortū pev impoſſibile retroceſſiſſet. extunc caldei qui tunc temporis bus in aſtrologia̓ multuꝫ dele ctabātur viſo tam raro ⁊ inſo lito ſigno in ſole ⁊ in celo vltͣ modū mirabantur. ⁊ audita fama qd̓ ꝓpter ezechiam rege iude hoc ſignuꝫ actum fuerat. extunc ſibi ꝙͣ plurima munera miſerunt ⁊ ipſum adorae ꝓpo fuerunt. ſed quia ezechias ex mera ſui cordis ſimplicitate hͦ diſſimilauit nō dans gloriam deo. ſed exinde in aliqualē ſim plicem arrogancia ſui cordis fuerit lapſus. quare dominus aliquatuluꝫ contra eū cōmotꝰ om̄a que caldeis ⁊ nuncijs de monſtrauit. in babiloniaꝫ ꝓp ter hoc deferri debere eidem eze chie regi per eundē yſayam de mādauit prout in biblia ple nius ꝯtinet. Nā licꝫ ezechias rex iude eſſet natus ⁊ in ſole ⁊ in celo propter ipſū tam raruꝫ ⁊ inſolitum ſignum eſſet ſcm tamen nō ipſe erat ille homo q̄ exurgeret de iſrahel ⁊ dominae tur onium gentiū prout bala amꝓphetauit. Et eſt ſcienduꝫ ꝙ caldei ⁊ greci tunc tēporit in aſtrologia multū vacabāt ⁊ delectabantur. ita vt ancille domus eciā ſciret curſus aſtro rum ⁊ planētaruꝫ. ⁊ adhuc qͦ tidie ⁊ aſſidue in oriente ⁊ ꝑti bus vltramarinis aſtrologie ꝯmuniter inſiſtunt. ⁊ ſpeciali ter reges ⁊ principes qui aſtro logos ⁊ alios magiſtros ī hac arte tritos de longinquis par tibus ſub eoꝝ ſtipendijs voca re faciunt in preſentem diem. ¶ Ceterum poſt ezechiaꝫ reg nauit manaſſes qui yſaya in terfecit. poſt que regnauit ami mo. ⁊ poſt hunc regnauit yo ſias cuius tēpoi̓bꝰ ꝓphetauit iheremias. ⁊ in ipſiꝰ tēporibꝰ regna̓uit mathim. in cuius te poi̓bus nabuchodonoſor ⁊ cal dei iheruſaleni obſiderunt ⁊ de ſtruxerunt ⁊ oma vaſa ⁊ orna menta de templo domini ⁊ de domo regis ꝓutyſaias predi xit in babiloniā quē a ihrl̓m circa quinqͣgīta dietas diſtat ⁊ iud̓os captiuos duxer̄t ⁊ ibi dē in captiuitate ſeptuaginta ānis ꝑmāſer̄t quibꝰ iheremi as ꝓpheta miſit ⁊ dedit libꝝ le gis dn̄i ⁊ ꝓpheciaˢ ne obliuiſce retur ꝓut biblia teſtat̉ ⁊ ī hac captiuitate ꝓph̓auit daniel ſb̓ typo de virginis ꝑtu multum gl̓oſe de lapide abſciſo de mo te ſine manibꝰ ꝯſcidentiū ⁊ in ter cetera ꝓphetauit iudeis dic̄. Cū venerit ſcūſſcoꝝ: ceſſabit vnctio vra ⁊cͣ. Et extūc cyrus rex pſaruꝫ ⁊ caldei onēs libros iudeoꝝ ⁊ ꝓphecias yſaie ihere mie damelis ⁊ michee ac ba laam ⁊ alioꝝ ꝓphetaꝝ de he brayco in caldaycū trāſſcribe̓ ⁊ trāſferre fecerūt ⁊ p̄ceperunt inter qͥs ꝙͣplurima inuener̄t q̄ ꝑ caldeos ⁊ ꝑſas ẜm ipſas ꝓ p̄hecias deberent ad impleri ⁊ ſpecialit̓ de ꝓphecia balaa pro phete gentil̓ qͥ inter cetera ait Orietur ſtella ex iacob ⁊ exur get hō ex iſrl̓ ⁊ dn̄abitur oniū gētiū ⁊ has ꝓphecias ⁊ libros ꝑ iudeoꝝ legiſdoctoe̓s ſcribas ⁊ magiſtros ⁊ interp̄tes cald̓i et pſe eis expone et interptari ⁊ declarare fecerūt ⁊ ex illo tꝑe indi caldei ⁊pſe in expectacōne huiꝰ ſtelle ꝑ balaa itaqꝫ ꝓphe tate ardenciores et ſtudioſioēs ſunt effecti qd̓ ex magna ꝓui dencia dina ad ꝯſolacōeꝫ et fi dem noſtraꝫ ſciamꝰ eē factū ꝙ balaa primꝰ ꝓpheta ex genti bꝰ eciā ꝑ̄ ſtellā primicias voca cione gentiuꝫ ꝓphetauit cū di xit. Orietur ſtella ex iacob ⁊ ex tirget homo de iſrahel ⁊ dn̄a bi tur onīum gentiui. ⁊ hac voca cōem gentiū deus ꝑ ſuā natiui tate ꝑ hos tres reges pͥmicias ipſaꝝ gentiū primitꝰ incepit ⁊ ꝑfecit ⁊licet ꝑſe ⁊ caldei gen tiles eſſent. tamē in hijs libris ⁊ ꝓphecijs ꝓut in libris iudeo rum reperierūt nil heſitabant ſcientes pleniſſime ꝙ quecum qꝫ dn̄s ꝑ ſeruos ſuos ꝓph̓as ꝓmiſerat: potens eſſꝫ facere ⁊ implere. ⁊ extunc duodecī ſtu dioſiores in aſtrologia ⁊ ma gis doctos ex oībꝰ eoꝝ t̓ris ⁊ regnis eleger̄t qͦs ſb̓ magnis eoꝝ ſtipendijs habuerūt ex qͥ bꝰ dū aliquē decede̓ ꝯtingerꝫ alt̓ doctꝰ vl̓ ſtudioſus loco de fūcti ꝯſtitueret̉ Et hij duodeci in mote vaus de qͦ ſupradcn ē alternatī hac ſtellā debebat obſeruare diligēter ⁊ expecta re. Verūptamen nō tm̄ ſtellaꝫ ſꝫ homine qͣ onium gentiū dn̄a retur quē ſtella ſignificaret a xie expectabant. Aſſer̄t indi ⁊ caldei qui iheruſalē ⁊ ad alias circa ꝑtes cauſa peregrinacio nis mercimonioꝝ vel delectaci om̄s freqn̄ter ꝑueniūt qui pro maiori ꝑte ōnes in aſtrologia ſunt periti ⁊ docti ꝙ in iudea ⁊ alijs circa regionibꝰ multi ſtelle de nocte appareant ⁊ di ſcernātur que ī india ⁊ caldea ⁊ perſide non videatur. ⁊ econ uerſo ꝙͣ plurime ſtelle rare ī in dia caldea ⁊ pſide de nocte ap pareat que eciā in iudea ⁊ in alijs circa locis non videant̉ ⁊ ſpecialiter ſuꝑ iſtum montem varis in aura clara ꝙͣ plurime ſtelle rare de nocte diſcernatur que ſb̓ter mōtem nō poſſunt cōſiderari. Et eciā dicunt ꝙ ipē mons ꝯnēs alios montes orie tis altitudine excedat ⁊ excel lat. ⁊ deſuꝑ non ſit maiois ca pacitatis ꝙ vna pulchra ſtet capella quā ip̄i tres rges btī fi eri fecer̄t ex lignis ⁊ lapidibꝰ deſuꝑ ſumptis. Na ipſe mos ſit tam accliuꝰ ꝙ ꝑ plurimos grādꝰ ⁊ circuitꝰ deſuꝑͣ aſcēda tur. ⁊ ipſe mons in gyro ⁊ cir cuitu rubis ⁊ herbis ac diuer ſis ſpēcialibꝰ arboribus nobi libus multuꝫ ſit formoſus ⁊ a menꝰ alioq̄uin pr̄e altitudine tam arte ipſum mōtem nullꝰ aſcendere poſſet ⁊ ab illo mon te ones regiōes orientis ꝑ mo tana ⁊ ſigna ⁊ ſtellas vndiqꝫ lucide conſiderētur. Et dicunt eciaꝫ ꝙ ſupra ipſam capellam ſtet colūna lapidea mire altitu dinis ⁊ pulchritudinis deſuꝑ artificialiter facta in cuius ſū mitate ſtet ſtella multuꝫ mag na optime deaurata que ſe ver tere ſolet ꝯtra ventum que de die ex ſolis reſplendore ⁊ lune de nocte in longinquis locis videalu ⁊ ꝙͣ plurima de hͦ mō te dicunt mira de quibus dice re eſſet longum ſꝫ vt ad ꝓpoſi tum redeatur. ¶ Ca. vj. Vni autē vt deus pec catoribus miſerei vo luit ⁊ veniſſet pleītu do tēporis in quo deus filiū ſu um vnigenitū mittere voluit in mūdum de maria virgine naſcituꝝ. In ipſo em̄ tempore octauianus auguſtus frena rō mani imperij ⁊ monarchia ꝑ vniuerſum rexit mūdum. ⁊ a nō eiꝰ imperij quadrageſimo ſecūdo ꝓut lucās. narrat Exijt edictuꝫ ab eodem ceſare augu ſto vt deſcriberet̉ vniuerſus or bis. ⁊ hec deſcrip̄cio pͥma fcā eſt ſub preſide ſyrie cyrino ⁊ ibant onēs vt profiteretur ſin guli in ſuaꝫ ciuitatē. Aſcendit autē ⁊ ioſeph a galilea de ciui tate nazareth in iudeam ciuita tem dauid que vocatur beth leē eo ꝙ eſſet de domo ⁊ faīlia dauid vt ꝓfiteretur cū maria ſibi vxore deſponſata pregna te. Factū eſt autē cuꝫ eēnt ibi: impleti ſunt dies marie vt pa reret ⁊ peꝑit filiū ſuum vnige intu ⁊ pannis inuoluit eū ⁊ re clinauit eum in p̄ſepio. quia non erat ei locus ī diuerſorio Et pa̓ſtores erant in eadem regione cuſtodientes vigilias noctis ſupra gregē ſuū ⁊ ecce angelꝰ dn̄i ſtetit iuxta illos ⁊ claritas dei circūfulſit illos ⁊ ti inuerūt tiniore magno ⁊ dixit illis angelꝰ. nolite timere. Ec ce ei euangelizo vobis gaudiū magnū qd̓ erit om populo. qꝛ natꝰ eſt nobis hodie ſaluator qui eſt xp̄s dn̄s in ciuitate da uid. Et hoc erit vobis ſignum inueīetis infanteꝫ panis inuo lutū ⁊ poſitū in p̄ſepio ⁊ ſb̓ito facta eſt cū angelo multitudo celeſtis milicie laudantiū deū ⁊ dicentiū gloria in altiſſimis deo ⁊ in terra pax hominibꝰ bo ne volūtatis. Et ſciendū eſt ꝙ bethleem nō videt̉ vnꝙͣ fuiſſe magne reputaconis vel quati tatis ⁊ habꝫ petroſū fundū ita ꝙ ſint ibi multe cauerne ⁊ ſpa lunce ſubterranee ⁊ diſtat ab iheruſalē ad duo parua milia ria illius patrie ⁊ eſt nunc oꝑi dum non magnū. ſꝫ dicitur c uitas dauid pro eo ꝙ dauid ex ea fuit natus ⁊ in ipſo loco qūo quodā ſtetit ⁊ fuit domꝰ yſai patris dauid ⁊ in quo eci am natꝰ fuit dauid ⁊ in regeꝫ iſrahel ꝑ ſamuelē vnctꝰ In eo dem eciā loco deꝰ de maria vir gine hō fuit natus ⁊ iſte locus fuit in fine vniꝰ platee q̄ tunc ibidem p̄latea cōopta vocaba tur. quia pre ineſtimabili ſol̓ feruore cum pannis ingris ⁊ huiuſmōi rebus ꝓut ibidem ē ꝯſuetudinis deſuꝑ fuit cōoper ta. Et in hac platea quotidie diuerſe res ⁊ ſpecialiter antiq veſtimenta ⁊ alia mulieꝝ vete ra ornamenta vendebant̉ ⁊ ſe niel in ſeptīana diuerſaꝝ reꝝ fuit in hac platea ꝯmue foꝝ ⁊ ſpecialit̓ lignoꝝ ⁊ in ip̄o lo co qui itaqꝫ fuit in fine huius platee quo quodaꝫ ſtetit ⁊ fu it domus dauid ⁊ yſai ſui pr̄is fuit. ⁊ adhuc remanſit tuguri um ante vna ſpelūcam in rupe factaꝫ in modū parui cellari formata ⁊ in ipſa ſpelūca yſai pat̉ dauid ⁊ alij homines hu ius loci⁊ domꝰ poſtmodū hita tores pre feruore ſolis aliqua neceſſaria reponebant. ¶ Et eſt ſciendum ꝙ in omnibus partibus vltramarinis ciuita tibus et villis in quibus ali qͣ vis cōſiſtit ab antiqͦ fuit ⁊ e adhuc conſuetudīs ꝙ ſunt in ipſis domꝰ ſpeciales que ibid̓ Althan vocātur ⁊ ī hijs domi bus ſūt muli ⁊ equi ⁊ aſini ac cameli vt dum aliquis ꝑe̓gri iius iercator vel viator tēdit ad alique locum longe vel ꝓpe ⁊ ſi indigꝫ aliquo equo vel ai mali aūt iumento ꝓ ſe vel ſuis rebus vel mercimonijs ad por tandū vel equitāduꝫ ille vadit ad talem domū ⁊ precio cōdu cit quodcūqꝫ animal ſibi pla cet. ⁊ cum p̄ueniet ad aliaꝫ ci uitatēin quā tendit extunc di ſpoſitis ſuis r̓bꝰ dimittit illd̓ animal qd̓ conduxit in tali do nio que ibidem eciā althan vo catur in qua itaqꝫ eciā talia ar malia cōducuntur. ⁊ extuc cu ſtos illius domus recipit ipſū aniial ⁊ pabulat. ⁊ dum po terit domino ſuo cum lucro re mittit. vel ſi non ſtatim ſibi re mittere poterit. extunc ipſum equūi vel animal extra ciuitatē ducit ad viam ⁊ tūc ſolum re uertitur ad ciuitatem ⁊ ad do mū domini ſui quā exiuit. ⁊ ta le pactū ⁊ conſuetudinē habēt inter ſe ōnes cuſtodes taliū do nioꝝ predictarū. nam quiuis cuſtos taliuꝫ domoꝝ agnoſcit equos ⁊ animalia alterius nō minatī licet remote diſtent et talia animalia que itaqꝫ cōdu cuntur noſcunt ōma itinera et ſepiſſime ꝑ longam viam ſola reuertūtur abſqꝫ aliquo peri culo animaliū furum vel latro num. ⁊ tales domus in quibꝰ itaqꝫ talia animalia querūtur ⁊ precio conducūtur ſunt illa rum p̄cium regum ⁊ terrarum dnorum qui ex hijs magnum recipiunt theolonium ⁊ cuſto des talium domoꝝ eciā ex hijs magna lucra conſequūtur. ⁊ huiuſmodi domus quondam ante natiuitatem domini fuit in loco quo deus homo natus fuit. Sed temporibus natiui tatis domini ipſa domꝰ totalit̓ fuit deſtructa ita ꝙ in ipſo lo co penitus nil remanſerat niſi puum vel vile tuguriū ante ip ſam ſpeluncam. ſed pariētes fictiles ⁊ mui̓ lapidei diruti ad huc ibidem ſteterūt ⁊ ſuꝑ are am ipſius loci ante ipſū tugū rium panes vendebantur. Nā conſuetudinis eſt in onibꝰ ꝑ tibus orientis qd̓ inonibus ciuitatibus ⁊ villis niſi in vno loco panes cōportantur ⁊ ven duntur ⁊ de onibus venditis reges ⁊ terrarum domini de ve ſpere recipiunt partes ſuas ⁊ poſtꝙͣ dauid rex iſrahel fuit ef fectus extunc poſtmodum do mus yſai patris ſui ad vſus regios ꝑmanſit: ſꝫ ꝓcedente tē pore cum iheruſalē ⁊ tota circū terra tociēs fuit deſtructa: de ip ſa domo nullꝰ curauit. ſꝫ ꝑma ſit ⁊ fuit totaliter deſtructa ita ꝙ nil niſi muri lapidei ⁊ ficti les diruti ibidem adhuc pͥma ſerūt ⁊ in eius area vt dictuꝫ ē panes vendebatur in ſignum ꝙ locus ad vſus regios ꝑma neret. ſꝫ in ſpelunca ⁊ tugurio ligna̓ ⁊ hmōi ꝯmuia que ad foꝝ ꝑ̄uenerant ⁊ vendi non po terant ⁊ ſuꝑmanſerat quouſqꝫ vendi poterant reponebatur ⁊ aſim ⁊ animialia villanoruꝫ q̄ ad foꝝ p̄uenerant ibidem in ⁊ circum tuguriū ligabant̉ ⁊ cū vt predictū eſt om̄s populus vtriuſqꝫ ſexus ꝓpter edictum ce aris ad profitēdum quiuis ad ciuitate et villa de qua na tus erat rediſſet et ꝯueniſſet: extuc ioſeph cū maria tarde ī crepuſculo ⁊ quia tarde erat ⁊ om̄a loca ⁊ hoſpicia eēnt occu pata et hominibꝰ extraneis et hoſpitibꝰ eſſent plena ⁊ quia pauperes erant: tota ciuitateꝫ circuibat et nullꝰ eos hoſpitae volebat Et ſpecialiter cū homī nes vidiſſent maria iuuencū lam ſuꝑ aſinū ſedētem itinere laſſam gemētem et ſuſpirāteꝫ ac grauidā partuiqꝫ vicinam in tota ciuitate nullus eam in tectum vel hoſpiciū vel domuꝫ recipere voluit. Vnde ioſeph maria in illud tuguriū ⁊ ſpelū cam duxit de quibꝰ tunc nullꝰ homo curauit ⁊ ip̄a ſpelūca ea de nocte deꝰ ꝓ nobis in tanta pauptate de maria virgīe abſ qꝫ dolore ꝑtus ꝓut decuit. fuit homo natus ⁊ in ipſo tugurio ante ſpelūcam adhuc ꝑuū p̄ ſepe lapideum circa vniꝰ vlne longitudine longum in muro inua̓tū adhuc ibid ab atiqͦ re māſit ad qd̓ bos pauꝑis que eciā nuſꝙͣ hoſꝑitae potuit fuit alligatꝰ iuxta que eciā ioſeph aſinū ſuum alligauit ⁊ in illd̓ p̄ſepe beata virgo maria puu lū ſuum vagiētem panis vili bꝰ inuolutū ate aſinū ⁊ boue prout melius potuit in fenuꝫ poſuit ⁊ reclinauit. Vnde ē ſci endū ꝙ in onibus partibꝰ or entis eſt ꝯſuetudinis ꝙ in oī bus ſtabulis ſunt ꝙͣ plurima p̄ſepia lutea vel lapidea ⁊ vnū quodqꝫ preſepe eſt circa triuꝫ pedum longitudineꝫ ita ꝙ ſē per quiuis equus vel animial habet per ſe ſuum preſepe ſpe ciale ⁊ tale vnum lapideum p̄ ſepe in tugurio ab atiquo ad hūc permanſit in quod beata virgo maria filium ſuū reclīa uit. ſed in ſtabulis regum et principū ⁊ nobilium ſunt ſon ga preſepia in qͥbꝰ ſunt inter ſticia ꝓ quotis eq̄ vel animali Ceterum locus vbi angelus domini paſtoribus tunc cum lucē ⁊ magna claritate deuꝫ ho mine natum nunciauit diſtat a bethleem ad dimidiū milia re illius patrie. Et in eodem lo co dauid eciaꝫ ouēs paſcebat ⁊ a faucibꝰ vrſi ⁊ leonis eas ibidem eripiebat. Vnde qͥdaꝫ libri continent ꝙ paſtores re gionis illius bis in anno ſcili cet ī ſolſticio vernali ⁊ hyema li vigilias ſupra greges ſuas cuſtodire conſueuerunt. De qͣ bus eſt ſciendum ꝙ terra cir ca bethleem ⁊ terra promiſſio nis ⁊ tota terra orientis mira biliter eſt diſpoſita ⁊ pro ma iori parte in montanis ſita ⁊ ī aliquibus locis hyenis vix ab eſtate diſcernitur ⁊ diſtin guitur. ⁊ in aliquibus locis ē multum frigidum ⁊ in aliqui bus locis ſcd̓m ſuum tempus eſt hyems ⁊ eſtas ſicut in par tibus iſtis ſcd̓m ſituacōem lo corum in vallibus planicie vl̓ montanis. nam frequenter in aliquibus locis in montanis ī mēſe auguſti nix reꝑitur qͥ a villanis in ſpeluncis compri mitur ⁊ in pallijs ad forum de portatur que a nobilibus emi tur ⁊ in pelui ſuper mēſas ad infrigidandū potum eorum po nitur. ſed dum diſcopiuntur ſtatim more ſuo pereunt ⁊ diſ ſoluūtur. ſed ꝯmuniter in om nibus ꝑtibus orientis in eſta te pre ineſtimabili ſolis ardo re penitus nil viriditātꝭ poteſt creſcere vel naſci. niſi in aliqui bus nemoribus vel vnibracū lis vel iuxta fluenta in ortis in quibus tamen quater in ſep tīana per om̄a funditꝰ irriga tur. ſed ſeptēbre ⁊ octobre ad uenientibus ſole ibidem pau lulum declinate. extunc grami na ⁊ huiuſmōi viridia ibid̓ ī capis cōmunit̓ creſcere incipi unt ſicut in partibus iſtis in marcio ⁊ aprili. ⁊ in hijs men ſibus marcio ⁊ aprili ⁊ in aliqͣ bus locis ſegētes ſcinduntur ⁊ reſecatur. ſed cōmuniter in maio ſcd̓m locoruꝫ ſitua̓cōeꝫ. ſed iuxta bethleem pluſꝙͣ in alijs locis ſunt niulta loca vb̓ rima ⁊ paſcuoſa ⁊ circa feſtuꝫ natiuitatis domini ibidem or deum incipit habere ſpicas in agris. ita ꝙ ex alijs locis hoī nes ibidem mittunt equos ſu os ⁊ mulos ad impingueſcen dum ⁊ einunt ibidem ordeum in agris per menſuram ⁊ ven ditores ordeorum habent ad hec ſtabula ſpecialia in capis in quibus equi ⁊ muli ⁊ aīma lia mittuntur quouſqꝫ impin guantur. Et vocat̉ ibidē cōiter ab incolis tempꝰ circa natiui tate dn̄i tp̄s ad herbas in eoꝝ linguā. ⁊ qꝛ tꝑibꝰ natiuitatis dn̄i erat ſūma pax in toto mu do ⁊ inter bethlee quo angelꝰ dn̄i tūc paſtoribus apparuit erat dimidiū miliare ⁊ via ali quatulū longa. nec erat eciam aliqd̓ friguꝰ in quo vis eſſꝫ: ex tunc ibidē paſtores ꝑ tota hy emē die noctuqꝫ de loco ad lo cū cū ſuis gregibꝰ ſimul in pa ſcuis ꝑmanſerūt ꝓut adhuc ibidem faciūt in pn̄tem diem. ſꝫ vt ad ꝓpoſitum redeat̉. Ndiebꝰ illis dū ¶ Ca. vij.: itaqꝫ exijt edictuꝫ a ceſare au guſto erat herodes rex iudee a ceſare ⁊ romanis cōſtitutꝰ ⁊ n̄ erat iudeꝰ vel rex iudeoꝝ natus Sed idem ceſar auguſtꝰ ⁊ ro mam regnū iudee ⁊ ꝙͣ plurias alias t̓ras ⁊ ꝓuinicias vſqꝫ ad fines indie ꝑſidis ⁊ caldee ſue poteſtati ſubiugauerūt ⁊ potē ter poſſeder̄t. Vnde ones homi nes in onibꝰ ꝑtibus indie et orientis caldee ⁊ ꝑſidis optīe ſciuerūt ꝙ herodes alienigena a ceſae̓ ⁊ romanis rex iudee fu it ꝯſtitutus ⁊ nō de ſemne re gali vel iudeorū natꝰ vt in ipẜ temporibus qn̄ deꝰ fuit homo natꝰ impleret̉ ꝓphecia daniel̓ qui inter alia ſic ait. Cum ve nei̓t ſanctꝰ ſāctorū: ceſſabit vn ctio veſtra. Veruptame in par tibꝰ oriētis ⁊ vltrinarinis ad hūc iudei in ſua malicia perfi dia ⁊ duricia ꝑſeuerat dicētes ꝙ ꝑ longuꝫ tempꝰ poſt natiui tate xp̄i eoꝝ vncto nō ceſſaſſet ſꝫꝙͣ plurios reges habuiſſent ſꝫ nō negat herodē fuiſſe ꝓſeli tum ex patre iudeo ⁊ matre ge tili chananea ꝓcreatū. Vn cri ſtiam eorū ꝑfidiam ex eorum priarche iacob ꝓph̓ia ꝯfūdūt qui ait. Non auferet̉ ſceptrū de iuda ⁊ dux de femore eiꝰ do nec veniat qui mittendus ē ⁊ ipſe eſt expectacio gentiū ⁊ ꝙͣ plui̓me alie q̄ſtiones ſunt int̓ xp̄ianos ⁊ iudeos in oriente de quibꝰ inter eos in hijs ꝑtibꝰ non eſt eis cura de diuerſis ar ticulis ⁊ cauſis de quibꝰ ꝑ ſin gula longuꝫ eēt enarrare. ſꝫ vt ad ꝓpoſitū redeat̉ ¶ Ca. viij. Vm itaqꝫ vt ſupr. di ctū eſt in bethleem in ſpelūca deus homo eſ ſet natꝰ: extuc idem ompotēs deꝰ qui ſemꝑ ꝓpe eſt onibꝰ in uocantibꝰ eū in veritate ipſam ſtellā ꝑ balaam ꝓphetata ⁊ per longiſſima retroacta tēꝑa per duodecī aſtrologos ab indis ꝑſis ⁊ caldeis ſuꝑ montē vaus vt dictū eſt ꝯſtitutos remote ⁊ anxie expectatā ⁊ obſeruatā H anc ſtellam eadem nocte ⁊ horā qua ipſe deꝰ fuit hōmo natus tunc ſuꝑ eundem mon tem vaus in modū ſolis radi antis oriri fecit ⁊ illuminauit vniuerſum celi firmētū ⁊ pau latim in modū aquile ſuꝑ ip̄ ſum monteꝫ aſcendit ⁊ per to tam illam diem in vno loco ſu per eundem monte in primo ī terſticio aeris immobilis per manſit. ita ꝙ cum ſol in meri die pertraſiuit quaſi nulla erat diſtancia in claritate inter ip ſam ſtellam ⁊ ſolem. Vnde qͥ dam libri continet ꝙ ipſo die natiuitatis domini elapſo hec ſtella aſcendit ſurſum ad celi firmamentū. ſed ipſa ſtella ꝓ ut in ꝑtibus iſtis in eccleſijs depingitur non fuit formata. ſed habuit ꝙͣ plurimos longiſ ſimos radios faculis ardencio res ⁊qͣſi aqͣla volitans ⁊ alis a erem verberans ſic radij ſtelle circūmouebātur ⁊ ipſa ſtella habuit in ſe formā infatuli ⁊ deſuꝑ ſignum crucis ⁊ audita eſt vox in ſtella dicens. Natꝰ eſt hodie rex iudeoruꝫ qui ē ex pectacio gentium ⁊ dominator eorum ite ad inquirendū eū ⁊ adorandū. ¶ Ca. ix. D roborandam ergo fidem gentiuꝫ ⁊ ad ꝯ firmandā materiam ⁊rem geſtam ompotens deus cuius prouidēcia in ſui diſpoſi cione nō fallitur qui prout ait paulus vocat ea que non ſunt taꝙͣ ea que ſunt ex ſua proui dencia hoc egit ⁊ diſpoſuit vt qͥ in veteri teſtamento vocem de deat ex aſina balaam hac ſtel lam prophetātis quod eciam in inchoacōne noui teſtamen ti daret vocem ex ſtella per eū dem prophetā balaam gētibꝰ ꝓphetata. Vnde tunc vniuerſi homines vtriuſqꝫ ſexus omīuꝫ illarum terraꝝ orientis parciū ⁊ regionum viſa tam mirabili rara ⁊ inſolita ſtella ⁊ tali voce ex ipſa audita vltra modū fu erunt perterriti ⁊ amirati ⁊ ip ſam eſſe ſtellam ꝑ balaam ꝓ phetaꝫ gentilē ꝓph̓ata ⁊ a lon gis retroactis temporibꝰ deſi deratam ⁊ expectatam eſſe non dubitauerunt. Et extunc tres r̓ges qui in ꝑtibus ⁊ terris in die caldee ⁊ ꝑſidis regnabāt de ipſa ſtella infor̄ti ⁊ de ipſa paſtrologos ⁊ doctores ⁊ pro phecias inſtructi multuꝫ ſunt gauiſi ꝙ ipſorum tꝑibꝰ ipſā ſtellam tam longis an tempo ribus prophetatā videre merū erunt quā tam lngniſſimis teporibus ones populi tā axie expectauerunt ⁊ videre deſidea̓ uerūt. Vn̄ hij tres reges gl̓oſi ꝑ miniam ⁊ maximam eoruꝫ berraꝝ ⁊ regnoꝝ diſtanciaꝫ ſe ꝑati ⁊ quiuis de alio penitꝰ ig narꝰ. ſꝫ vno temꝑe de ipſa ſtel la informati cū ditiſſimis mu neribꝰ veris ⁊ miſticis ac no biliſſimis ornamētis ⁊ varijs ⁊ diuerſis veſtimētis ac orna tu regio cum equis mulis ⁊ ca melis ⁊ theſauris infinitis ⁊ maximo ⁊ ingēti cōmitatu ex ercitibus ⁊ apparatu ꝓut orna cus ⁊ nobilius potuerūt ad in quirendū dominū ⁊ rege iude orum natū ⁊ ipſū ad adorādū ſe preꝑauerūt ꝓut vox de ſteſ la dixit precepit ⁊ p̄dicauit et tanto nobiliꝰ ⁊ honeſtius ſe ꝑ ꝑauerunt qͣn̄tum ſuꝑ ſe regeꝫ alciore natum cognouer̄t que inquirere ⁊ adorare ꝓpoſuer̄t ⁊ omne eorum expedicōem in bobus gregibus ⁊ armentis cum alijs eorum lectiſternijs ⁊ vtenſilibꝰ ⁊ ditiſſimis ⁊ nobi liſſimis preparamentis ⁊ om nibꝰ neceſſarijs quē ipſis ⁊ eo rum exercitibus ac cōmitatui ſufficere poſſent: copioſe preie fecerūt in multitudine ꝙͣpluri moꝝ camelorum ⁊ iumentoꝝ Nam ꝯſuetudinis eſt in oriē te ⁊ in onibꝰ ꝑtibus vltrama rinis: exceptis magnis ciuita tibꝰ ꝙ in omnibus locis ⁊ vil lis ſunt ꝙͣ plui̓ma delectabilia hoſpicia ⁊ amena in quibꝰ ꝓ maiori parte omnia comeſti bilia ⁊ ꝑabula ⁊ huiuſmōi in optimo foro reperuitur. ſꝫ prī cipibus ⁊ dominis qui cuꝫ ali qua multitudine incedunt in ipſis non ſunt commoda. ſꝫ lecti ſterma ⁊ huiuſmōi vtēſilia ad cameram ⁊ ad coquinā ꝑ̄tinē cia neceſſaria cum principibꝰ ⁊ onibus nobilibꝰ portatur ī mulis iumentis ⁊ camelis Nā comuniter ibidem homines ꝓ p̄ter meſtimabilem ⁊ intolea̓ biliſſimū ſolis ardorem ſemꝑ de nocte equitant ambulant ⁊ vagantur Ceterum de regnis ⁊ terris iſtorum trium regum glorioſoꝝ qui ſe itaqꝫ tam no biliter ad inquirendum ⁊ ad adorandū dn̄m prepauerunt: Eſt ſciendū ꝙ tres ſunt Indie quaꝝ ones terre ⁊ regiones ꝓ maiori ꝑte ſunt inſule ⁊ ones hee terre regiōes ⁊ inſule ſunt aquis ⁊ deſertis ac ſerpetibꝰ ixannis ⁊ alijs animalibꝰ pi culoſiſſimis ⁊ venenoſiſſimis ⁊ paludibus horribiliſſimis in quibus creſcunt arudines tam groſſe et alte ꝙ ex hijs in partibus illis domus ⁊ naues conſtruunt̉. Sūt diuiſe ⁊ ab inuicem ſeparate ⁊ in vonaq qꝫ iſtarum terrarum ⁊ regio num terris ⁊ inſulis naſcūtur ⁊ creſcunt herbe et animalia ac beſtie pre alijs ſpeciales ita ꝙ vltra moduꝫ periculoſe ⁊ la borioſe de vnā terra regiōe vl̓ inſula ad aliam ꝑuenitur. vn de legitur ꝙ aſſuerꝰ regnauit ſuꝑ centum vignitiqnͥqꝫ ꝓuin cias ab india vſqꝫ ethiopia. N prima ergo ¶ Ca. x. india fuit regnum nubye in qͦ tēporibus natiuitatis domini regnauit elchior qui domi no aurum obtulit̓ cuius eciaꝫ inter alias terras fuit regnuꝫ arabye in quo mons ſynai eſt ſitus ⁊ mare rubrum. Et per il lud mare rubꝝ de ſyria ⁊ egip to ad indiam faciliter nauiga tur. ſed mercatō es ⁊ alij homi nes nati de ꝑtibus ciſmarinis tranſire nō permittūtur. quia ſoldanus ab iſta parte maris rubri in inſulis fortiſſima ha bet caſtra in quibꝰ captiui no biles detinēt̉ ⁊ ab illis caſtris cauetur ne aliquis homo de ꝑ tibus ciſmarinis natꝰ ad par tes ⁊ terras indie tranſeat ne quis preſbitero Iohām dn̄o indorum vl̓ alijs regibus in india ⁊ oriēte aliquas littea̓s de regibꝰ xp̄ianis deferat vel conſpiracōes. ſed homines īco le de ꝑtibus vltramarinis na ti noti trāſire ꝑmittuntur. ſed tamende negocijs eorum qua re tranſeant multum diligent̓ examinantur. ⁊ ecōuerſo preſ biter iohannes dominꝰ indoꝝ ab alia parte maris rubri eci am habet caſtra fortiſſima de quibus eciā eodem modo caue tur ne aliquis de partibus ill̓ trāſeat ad dominiuſoldanū in ſuum detrimētū. Vnde fratres minores auguſtinēſes carme lite ⁊ predicatores ⁊ mercato res ⁊ alij homines de partibus ciſmarinis nati ⁊ ad partes in die volentes tranſeunt ⁊ circu unt ꝑ regnum ꝑſarum per via nultum longam tedioſam ⁊ laborioſā. ſed peregrini ⁊ mer catores qui de india ꝑ mae̓ ru brum tranſeunt. dicunt ꝙ to tus fundus maris rub̓ri ſit tā rubeꝰ ꝙ p̄ rubedie fūdi deſuꝑ exiſtenti aqua vt vinuꝫ rubeū appa̓reat rubea licet ſit vt al terius aque coloris ⁊ eſt ſalſa ⁊ clara quod in profundiſſiō eius lacū ⁊ fundo lapides vl̓ pi ſces vl̓ aliq̄ alie res bene diſcer nantur. ⁊ ipſum mare rubruꝫ eſt triangulariter foriatum ⁊ incidit ⁊ fluit in terraꝫ ex oc ceano ⁊ eſt circa quinqꝫ vel qͣ tuor millaum latu in eius la cu laciori vbi filij iſrahel ſiccō pede tranſierūt quādo pharao cum exercitu ſuo eos fuit in ſe cutꝰ ⁊ ibideꝫ ſubmerſus ⁊ ex ipſo mari rubro alius fluuius tranſit per egiptum ⁊ per illuꝫ fluuium ꝙͣ plurima ditiſſima ⁊ nobiliſſima mercimonia de oriente ⁊ india tranſeūt in egi ptum carram ⁊ babilonam ⁊ alexandriam que de india per vniuerſum mūdum deportan tur ⁊ deferuntur. ¶ Ceteꝝ to ta terra arabya in qua mons ſinay eſt ſitus: ē multuꝫ rubea ⁊ lapides ꝓ maiori parte ⁊ ꝙ plurima ſpecialia ligna q̄ ibi dem creſcunt ⁊ quicquid de ta libus ibidem naſcitur vel cre ſcit ⁊ reperitur: eſt multum ru beum. vnde in modū ⁊ formā tenuiſſimaꝝ radicum ibidē op timum ⁊ multum minis auꝝ rubeum ibidem reperitur. ⁊ ibi dem eciam in monte vena ſma ragdina reperitur que nimis laborioſe ⁊ artificialiter excidi tur ⁊ multum diligenter a im niſtris ſoldani cuſtoditur Et iſta terra arabya qͣndaꝫ p̄ſbi tero iohanni totaliter pertine bat. ſed nunc pro maiori par te ꝑtinet ſoldano. ſed tamē ꝙ mercimonia de india tranſire ꝑmittantur pacifice et ꝓpter alias cauſas ſoldanus ex illa terra arabya dat tributū p̄ſbi tero iohanni in pn̄tē die. ſꝫ vt ad ꝓpoſitū redeat̉ ¶ Ca. xi. Tem in ſecūda india fuit reg num godolye in quo temꝑibꝰ natiuitatis domini regnauit Galthaſar qui domino thus obtulit cuius eciā inter alias terras fuit illud atiquū regnū ſaba in quo plus ꝙ ī alijs ter ris ⁊ partibus orientis ſpecia liter creſcunt ꝙͣ plurima nobi liſſima aromata ⁊ ſpecialiter plus ꝙ in alijs mundi parti bus creſcit ibidem thꝰ quod extillat ex ſpēcialibꝰ arboribꝰ in modum gumm ⁊ in alijs ter ris parum vel nil reperitur.. ¶ Item in tercia india fuit regnum tharſis in quo tēpori bꝰ natiuitatis domini reguit Iaſpar qui domino mirram obtulit cuius eciā inter alias diuerſas terras fuit illa famo ſiſſima inſula egriſoulla voca ta in qͣ nunc corpꝰ beati thonē apl̓i qͥeſcit in qͣ eciam plꝰ ꝙͣ in alia mūdi ꝑte vel terris creſcit mirra ⁊ creſcit ſuꝑ h̓bas ī mo dū ſpicaꝝ aduſtaꝝ formatas ī maxima quātitate ⁊ dū ī her bis matueſcit: eſt tā molliꝰ o veſtimentis tranſeunciū ſe cō nectit. ⁊ extuc ꝙͣ plurime zonē ⁊ corde ꝑ ipſas herbas trahu tur ⁊ illis ſicut cera mollis ab ſtrahitur ⁊ ꝯprimit̉ ⁊ eod mō ⁊ forma creſcit thimianien̄. ¶ Quapropt̓ ex mag ꝓuidē cia ⁊ p̄deſtiacōe dina nouimꝰ fore ſcm̄ ꝙ hij tres eges gl̓oſi Melchior G althaſar ⁊ Iaſ par ex tribꝰ terris illis in qui bus inuera creſcebant que do mino offerre debebant ex anti quo p̄ſagio ꝓphetata plus ꝙ de eoꝝ maioribus egnis debe bant reges appellari. Vn ait dauid. reges tharſis ⁊ inſule munera offeret reges arabū ⁊ ſaba dona adducent. ⁊ eoruꝫ maiorū regnorum nomina ſb̓ ticentur. nam tūc temporis ip ſi reges glorioſi ex parte eorū regnorum ⁊ terrarum fuerunt bynoniij. ¶ Nam melchior rex nubye ⁊ arabum vocabat̉ Et balthaſar rex godolye ⁊ ſa ba dicebatur. Ac iaſpar rex tharſis ⁊ īſule egryſoulle ap pellabatur ⁊ regnum tharſis nominatur. quia ipſi īſule fu it annexum ad differēciam ali arum ciuitatum ⁊ inſularum eorum nomina ſpecialiter ex primūtur ſꝫ vt ad ꝓpoſitum re deatur. ¶ Ca. xij. Oſtꝙͣ vt dictuꝫ ē hij tres reges glorioſi ita qꝫ cum theſauris po pa ⁊ ornamentis ac cōmitatu ⁊ diuerſa expedicōe ſe nobilit̓ in onibus ⁊ per omnia prepa raſſent ⁊ exeutes fines regnoꝝ ſuorum ⁊ quiuis de propoſito ⁊ intencione alterius penitus ignarus propter multam ⁊ in miam ⁊ longam int̓ eos ⁊ ter ras eorum diſtanciam. tamen vnumqueqꝫ regem ⁊ ſuum ex ercitum ⁊ cōmitatum ⁊ expedi cione ſtella eque bene precede bat ⁊ ſtella cū eutibus ibat ⁊ cū ſtātibus ſtabat ⁊ de nocte nō vt lūa vel ſtella. ſed vt ſol radians in virtute ſua omnia ipſorum ītinera illuminabat ⁊ in onibus ciuitatibus ⁊ vil lis que tunc temporis propter pacem die noctuqꝫ in vniuer ſo mundo non claudebatur ꝑ quas tranſierūt de nocte vide batur eis eſſe dies Vnde homiī nes ⁊ habitatores omniū illa rum ciuitatū ⁊ locorum per qͥs ⁊ que itaqꝫ de nocte tranſierat vltra modum fuerūt perterri ti ⁊ amimirati nam viderūt re ges ⁊ maximos exercitus ⁊ cō mitatus cum maxima milicia ⁊ expedicione per eos tranſire quibus per onemi eorum via de nocte erat dies neſciētes vn de venerūt vel quo tenderent. ⁊ de mane videbant terram in locis eorum veſtigijs equoruꝫ ⁊ iumentorum conculcatam. vnde omnes homines ꝑ quos itaqꝫ tranſierant facti ſunt ſic̄ ī extaſi ⁊ ex hijs maxima que ſtio fuit in populis vniuerſis temporibꝰ longis. ⁊ poſtꝙͣ hi tres reges gl̓oſi fines regnoꝝ fuerunt egreſſi ⁊ ad alias ter ras ⁊ regiones ignotas perue nerūt: extunc ꝑ omnes aqͥs. de ſerta. motes. plaicies ⁊ valles ⁊ paludes horribiliſſiās abſq aliquo impedimento trāſier̄t. ſꝫ erant eis om̄a praua in dire cta ⁊ aſpera in vias planas et nuſꝙͣ de die vel nocte quieſce bant vel hoſpiciā capiebāt. ſꝫ ta ipſi ꝙ eoꝝ exercitꝰ ⁊ expedi cio ⁊ ipſoꝝ equi ⁊ om̄a eoruꝫ aniialia ⁊ iumēta abſqꝫ cibo potu ⁊ pabulo quouſqꝫ bethle em̄ ꝑuenerunt ꝑmanſer̄t ⁊ ip ſis om̄bus ī via niſi vna dies vniiuerſum videbat̉ ⁊ ſic deo ⁊ ſtella duce terciodecimo die natitatis dn̄i orto iam ſole de terris ⁊ regnis eorū in iheruſa lem ꝑuenerūt de quo nulli du bium. Nam adhuc maria et infantuluꝫ ih̓m in loco ⁊ ſpelū ca quā natꝰ fuerat in p̄ſepio ī uenerūt ⁊ de tam breui ⁊ celeri eoꝝ tranſitū multi libri miran tur Nam aliqͥ libri dicūt eos in dromedarijs ⁊ alij libri di cunt ꝑ hūc ⁊ illum modum in iheruſalē ⁊ bethleem eos tam breuit̓ ⁊ celerit̉ ꝑueniſſe. De qͥ bus eſt ſciend ꝓut dicit ī omē lia Grego. Si diuina oꝑatio hūana raciōe comprehēdi poſ ſet. nō eēt animirabilis: nec fi des meriū habe̓t: cui hūana racio prebēt exꝑimētū Nā ip ſe deꝰ qui in veteri teſtamento abacuk ꝓphetam de iuda ī ba biloniā ⁊ caldeam ad danielē in lacu leonum vltra centū die tas in exitu ⁊ reditu cum capil lo duxit ⁊ reduxit ⁊ ꝯfeſtim ip ſum in locū ſuum reſtituit are duxit Ipſe idem deꝰ inſtante nouo teſtamēto: ipſos tres re ges de oriente ⁊ caldea in trede cim diebꝰ in iudeam duce̓ erat potēs in ſimili abſqꝫ aliquo ī pedimento Et ipſe deꝰ cuiꝰ v̓ ginis ꝑtum ideꝫ abacuk ī me dio duu animaliū expauit ſic̄ ipſe ecia in ſigno ⁊ tipo huius ptꝰ virginis ſeris ⁊ clauſtris non aꝑitis danieli in lacū leo nū pranduūi attulit ⁊ portauit itaqꝫ ipſe idem deꝰ inſtāte no uo teſtamēto ꝑ natiuitateꝫ ſu am ad humanos oculos clau ſo virginis vtero infracto exi uit ⁊ poſt ſuam reſurrectiōem ad ſuos diſcipl̓os ianuiꝰ clau ſis intrauit. Et ſicut damieli ⁊ ſuis ſocijs in chamino ignis poītis: ignis n̄ nocuit nec odor fumi vel ignis erat in eis Sic iſtorum trium regum glorio ſorum temporibus beata vir go maria deum ⁊ homineꝫ ge nuit ⁊ intacta permanſit Et ſi diligenter ſcriptura perſcruta tur omnia que deus in veteri teſtamēto ꝑ danielē. abacukꝫ ⁊ yſayam ⁊ micheaꝫ ⁊ alios ſeruos ſuos prophetas in ty po promiſit ⁊ on̄dit. Hec ideꝫ deus inſtante nouo teſtamēto in hijs ⁊ cum hijs tribus regi bus glorioſis primicijs genti um ⁊ eorum vocacone ⁊ primi cijs ex gentibus virginuꝫ in ſericorditer ⁊ totalit̓ factis ad impleuit ⁊ confirmauit. ſꝫ vt ad ꝓpoſitū redeat̉. ¶ Ca. xiij. Otuiſſꝫ enim deꝰ hos tres reges ⁊ eorum ex ercitū ſicut abacuk ī inomento de oriente in iudeaꝫ ꝑduxiſſe. ſꝫ licet ipſe ꝯmpotes deꝰ vt exinanret ſemetipſuꝫ ⁊ pro nob̓is in volūtaria pau pertate humanitate ⁊ fragilita te fuea̓t natus. tamen ipſaꝫ ſu am natiuitatem voluit omni bus demonſtrare miraculoſe ⁊ cum ſua deitatis ⁊ maieſta tis potencia omnibꝰ in celis et in terris glorioſe. ſed vt ad ꝓ poſitū redeat̉. ¶ Ca. xiiij. Vm itaqꝫ hij tres re ges glorioſi qͥuis ex itinere ſuo cum ſuo exercitu expediciōe ⁊ cōmitatu ciuitati iheruſalem ad duo mi liaria appropinquarent extūc nebula denſa ⁊ caligo tenebro ſa vniuerſam coopuit terram. ⁊ in ipſa nebula ⁊ caligie ſtel lam amiſerunt. Vnde ait yſa yas Surge illuminare iheru ſalem quia venit lumen tuum ⁊ gloria domini ſuper te orta ē quia ecce tenebre cōoperuerūt terram ⁊ caligo populos ⁊cͣ. Et cuꝫ ipſi tres reges vt ſupra dictum eſt quiuis cum ſuo cō mitatu expedicione ⁊ exercitu ex ſpeciali itinere prope iheru ſalem veniſſent. Extūc melchi or rex nubye ⁊ arabum cū ſuo ex ercitu primus iuxta iheruſa lem venit ⁊ iuxta montem cal uaīe ſuꝑ quem poſtmodū cru cifixus eſt iheſus in nebula et caligie reſedit iuitu dei. Et ea̓t tunc temporis mons caluarie rupis ꝑ ſe circa duodecim gra duum altus ſuper quē ſcelera ti plectebantur. ⁊ interficieba tur. ⁊ iuxta hunc montem ea̓t triuium vnde ibidem propter nebulam ⁊ caliginem ⁊ vie ig noranciaꝫ melchior cum ſuis remanſit nec vlterius plus ꝓ ceſſit Et propterea poſtmodū cum venerabil̓ helena ipſū mō tem caluarie ⁊ ſepulchrum cri ſti ⁊ alia loca ſancta in vna cō prehendit eccleſia. Extuc poſt modum preſbiter iohanes et alij principes de regno nubye quo melchior erat rex ex hac rupe duriſſima motis caluarie paruam capellā laborioſe ex ſculpere fecerūt quā in hōrē d̓i ⁊ ſue mrīs marie ⁊ triū regum dedicauer̄t ⁊ ꝯſecrauer̄t in me moriale ſēpit̓nū. Et illa capel la ꝑtinꝫ ſolūmō xp̄ianis de rg no nubye qui ibidem nubyai vocantur ⁊ illis eſt ſolūmodo ſpecialiter deputata ⁊ vocatur ibidē capella triū regū nubya norū in p̄ſente die. Sed nūc ſarracei ianuas ipſiꝰ capelle la pidibꝰ obſtruxerūt ⁊ illa capel la ē ſb̓tꝰ mōte caluarie exciſa ¶ Ceteꝝ poſtꝙͣ melchior rex nubye ⁊ arabū itaqꝫ cū ſuo ex citu iux motē caluarie in nebu la ⁊ tēbris paꝝ reſediſſet. Ex tūc ī eadē nebula ⁊ caligīe bal thaſar rex ſaba ⁊ godolie cum exercitu ſuovenit ex itinere ſpe ciali ⁊ iuxta montem oliueti ī villa parua quē ibidem gali lea vocabatur reſedit in tene bris ⁊ remanſit. Et de eadē vil la parua multuꝫ loquitur eua geliſta ⁊ ſacra ſcriptura. Naꝫ in ea apoſtoli ⁊ diſcipuli ante refurrectionē domini ⁊ poſt ꝓp ter metū iudeorū extra ciuitate iheruſalē ſēꝑ ſecrete ꝯuenie̓ cō ſueuer̄t Et ī ip̄a ꝑua villa dn̄s poſt reſurrectionē ſuā diſcipu lis ſuis ſepiꝰ apparuit. vn̄ dic ſcriptura. Precedet vos in gali leā ibi eū videbitis ⁊cͣ. plurima alia de hac ꝑua villa ſacͣ nar rat ſcriptura. ſꝫ eſt alia terra q̄ eſt principatꝰ quē eciā vocat galilea ⁊ diſtat ab iheruſaleꝫ ad tres dietas vl̓ circa. ſꝫ vt ad ꝓpoſitū redeat ¶ Ca. xv. Vm itaqꝫ hij duo re ges melchior et bal thaſar in locis ſupra dictis in nebula ⁊ caligine ⁊ te nebris ſb̓ſiſtebāt: extunc pau latim nebula ⁊caligo ſurſum aſcendebat. Sed ſtella nō ap paruit. vn̄ dum ſe ꝓpe ciuita tem eſſe vidiſſent: extunc quis rex de alio adhuc ignarꝰ cum exercitu ſuo viam verſus ciui tatē arripuerunt. Et dum vēiſ ſent ad triuium iuxta monteꝫ caluarie: extūc iaſpar rex thar ſis ⁊ inſule egriſoulla cum ex ercitu ſuo ſuꝑuenit ⁊ vtiqꝫ hij tres reges glorioſi cum onbꝰ eorum exercitibus ⁊ expedicio nibꝰ quiuis de terris ⁊ regnis ſuis ex via ſpeciali ī hoc triuio conuenerunt. Et licet vnꝰ nun ꝙ alteriꝰ ꝑſona vidiſſet. tn̄ in oſcula ⁊ amplexꝰ īſiml̓ p̄ gau dio ruebāt Et ꝙͣuis diu̓ſoꝝ eſ ſēt ydiomatu ⁊ līguaꝝ. tn̄ vni cuiqꝫ videbat̉ ꝙ alt̓ ſua loq̄lā loqͥret̉ ⁊ cū vnuſqͥſqꝫ altei cau ſā fui itīeris expoſuiſſꝫ ⁊ ī hijs ꝑ oīa ꝯcordaſſent: extunc mul tum leciores ⁊ ardenciores in eorum negocijs ſunt effecti.: Et extunc nebula ⁊ caligo to taliter abſceſſit ⁊ itaqꝫ ex mo pͥmato ⁊ improuiſo orto iam ſole ciuitatem iheruſalem int̓i. uerunt. Et cum ip̄ſi reges cog nouiſſent ꝙ illa eſſet ciuitas iheruſalem regalis qua antea olim predeceſſo e̓s eorū ⁊ caldei ſepius obſiderunt ⁊ deſtruxer̄t multū ſunt gauiſi ſperantes ī ea regem iudeorum natum in uenire. ſꝫ de tam forti ⁊ valido ⁊ inopinato ⁊ improuiſo ip̄o rum introitu herodes ⁊ vniuer ſa ciuitas eſt turbata ⁊ cōmo ta. Nam tantus erat eorum ex ercitꝰ expedicio ⁊ cōmitatꝰ ꝙ eos intus ciuitas capere nō po terat. ſed pro maiori parte ex tra ciuitate manſerunt ⁊ eam quaſi obſidione circuuallaue runt ⁊ totaliter circudederunt. Vn̄ inter alia ait yſaīas. For titudo gentium veniet tibi inū dacio cameloꝝ operiet de dro medarij effa ⁊ madyan ⁊ om nes de ſaba venient aurum et thus deferentes ⁊ laudem dn̄i annūciantes. one pecus cedar cōgregabitur tibi arietes na baoth miniſtrabunt tibi Vn E de eſt ſcienduꝫ ꝙ prout eſt ſu A pradictū ꝙ ipſi tres reges om nem expedicōem ſuam in mul titudinē pecorum diuerſoꝝ ꝓ ut in ꝑtibus illis eſt conſuetu dinis preire fecerūt ⁊ de gene ribus arietum nabaoth in ꝑ tibus illis adhuc vndiqꝫ com muniter permanſerunt ⁊ ſunt magni arietes qui onem pin guedinem qua alij ariētes in poſterioribus corpōīs intꝰ ha bent. hanc pinguedine ipſi a rietes nabaoth habēt in cau da ⁊ quaſi parū vel nichil ha bent in corꝑe. ⁊ latitudo ipſiꝰ caude extedit ſe iuxta latitudi nem coxarum ⁊ longitudo vltͣ mediētate crurium poſterioꝝ Et aliquando reꝑitur talis ari es qui cum eſt excoiatꝰ ꝙ cau da plus pondea̓t ꝙ reliq̄ pars corporis vel medietas eius Et ex iſtoꝝ arietum genere deue nerūt ariētes ſilueſtres qui ſūt nultū magni ⁊ pingues ⁊ for tes habentes magna cornua groſſa ⁊ pilos vt capriolus ⁊ in maximis turmis inſimul ī cedunt ⁊ venantur ⁊ capiunt̉ cum canibꝰ ⁊ leopardis ⁊ du venant̉ ⁊ currunt per ventū per maximū ſpacium audiunt. ſꝫ dū a canibus ⁊ leopardīs tenent̉ penitus ſe nil mouent vl̓ defen dunt licet multū ſint fortes. ſꝫ vt ad propoſitum redeat.: Ndiebus illis ¶ Ca. xvi. cum itaqꝫ hij tres reges vt di ctum eſt cum eoruꝫ exercitu ihe ruſalem intrauer̄t tūc herodes erat ibidem preſens iheroſoli mis ⁊ erat ibidem a ceſare ⁊ ro manis rex iudee ꝯſtitutꝰ ⁊ eta te annoſus. Extunc hij reges de rege iudeorū nuper nato ab onibus in ciuitate querebant ⁊ interrogabant. vn̄ ait euan geliſta. Cum natus eſſet ih̓us in bethleem ī diebus herodis regis iude. ecce magi venerunt ab oriente iheroſolimam dice tes. vbi eſt qui natꝰ eſt rex iu deorum. vidimus enim ſtellā eius in oriente ⁊ veninius ado rare eum. Audiens autem he rodes turbatus eſt ⁊ omnis iheroſolima cum illo ⁊ congre gans omnes principes ſacerdo tu ⁊ ſcribas populi ſciſcitaba tur ab eis vbi xp̄s naſceretur at illi dixerunt in bethleem iu de. ſic autē ſcriptuꝫ eſt ꝑ ꝓphe tam ⁊ tu bethleem terrā iida nequa̓ꝙͣ minima es in princi ꝑibꝰ iuda. ex te emī exiet dux qui regat populuꝫ meum iſra hel. tunc herodes clam vocatis magis didicit ab eis tempus ſtelle que apparuit eis ⁊ mit tens eos in bethleem dixit. ite ⁊ interrogate diligēter de pu ero ⁊ dum inueneritis: renun ciate michi vt ⁊ ego veniens adorem eū. qui cum audiſſent regē abierunt ⁊ ecce ſtella qua viderant in oriente antecede bat eos vſqꝫ dum veniēs ſta ret ſupra vbi erat puer Viden tes autē ſtellaꝫ gauiſi ſūt gau dio magno v̓alde ⁊ intrantes domumi inuenerunt pueꝝ cuꝫ maria matre eius ⁊ prociden tes adorauerunt eum ⁊ apertis theſauris ſuis obtulerūt ei mu nera aurum thus ⁊ mirra E hoc qͣ ¶ Ca. xvij.. re iſti tres reges pus ī iheruſalem ꝙ ī beth leem venerunt. multi libri di uerſimode declarant ⁊ expo nūt de quibus ꝙͣ plurime cau ſe ſunt ſcripte de quibus per ſingula longum eſſet enarra rare. Sed inter ceteras cau ſas erat vna ꝙ herodes et ciui tas propter introitum ipſoruꝫ trium regum fuit turbata. qꝛ videbant ipſos reges eſſe ⁊ eo rum exercitu de oriēte ⁊ caldea qui ex permiſſione diuina ip ſam ciuitatem ab antiquo ſe pius ⁊ terram iudee obſederat ⁊ deſtruxerant ⁊ eius reges fu runt perſecuti: ꝙ hij regem iu deorum nuper nouiter ⁊ bre uiter natum ex remotiſſimis terris ⁊ longinquiſſimis par tibus orientis ⁊ caldee ad ado randum ꝑuenerunt. Et qꝛ hero des erat ꝓſelitꝰ ⁊ alicīgea a ce ſare ⁊ romais rex iude ꝯſtitutꝰ ⁊ de eius expialſu herodes ⁊ iu dei timuerūt ⁊ de eorum vero re genouiter nuꝑ nato quē alij reges adorare venerunt non cū rauerunt. ſed maior cauſa fuit ꝙ ipſi tres reges amiſſa ſtella ex prouidencia diuina iheruſa lem ex improuiſo cōacti intra uerunt quia iheruſalem fuit ci uitas regalis ⁊ reges iude actu ſemꝑ in ea habitauerunt ⁊ do ctores in lege ⁊ ſcribe in ꝓphe tis ⁊ ſcripturis ſemꝑ ſpecialit̓ uigaa preſentes fuerunt vt ip ſi iudei ⁊ ſcribe natiuitatem do mini ⁊ eius natiuitatis locum preſcientes nulla deinceps poſ ſent pretendere vel habere ex cuſacionem ad eorum ꝑfidiaꝫ ab ꝯnibus deteſtandam ⁊ fi dem gentium roborandam. na Gregoriꝰ in omel̓. ſic ait Iude os profecto bene yſaac cuꝫ īa cob filiū ſuum benediceret pre ſignauit qui caligans oculis ⁊ prophetizans in preſenti fili um non vidit. cui tamē ī poſte ruꝫ multa preuidit. quia mini ruꝫ iudei prophecie ſpiritu erāt plem ſed ceci. quia euꝫ de quo in futuro nulta predixer̄t. tūc in preſenti poſitum non ꝯgno uerunt. Nam criſtum natum deſpexerūt que ante naſcituꝝ longe preſciuerunt ⁊ non ſolū quia naſceret̉ preſciuerunt. ſꝫ eciam locum vbi naſceretur he rodi demonſtrauerunt vt ipſa eorum ſentenciā fieret ipſis ī teſtimomum damnaconis ⁊ nobis adiutorium credulita tis. ſed vt ad propoſitum redeo ¶ Ca. xviij.: Vmi itaqꝫ tres reges de loco natiuitatis re gis iudeorum nuꝑ no uiter nati per herode ⁊ ſcribas ⁊ doctores iudeos pleniꝰ eēnt niformati ⁊ cum eorum exerci tu ⁊ expedicōnibus ab herode ⁊ iheruſalem receſſiſſent ⁊ ciui tatem eſſent egreſſi. extucͣ mo re ſolito ⁊ priori iteruꝫ eis ſtel la apparuit ⁊ eos ſicut prius vſqꝫ in bethleem anteceſſit q diſtat a iheruſalem ad duo ꝑ ua miliai̓a illius patrie ⁊ ī ip̄o itinere iuxta cudem locuꝫ ⁊ eoſ dem paſtores quibus angelꝰ domini cū multitudīe celeſtis milicie in magna claritate na̓ tiuitatem domini annūciauit. iuxta hos paſtores idem tres reges cū eorum exercitu tranſi erūt ⁊ ipſi paſtores cum vidiſ ſent ſtellam ſtatim accurerūt ⁊ dixerunt ꝙ in tali fulgore ⁊ claritate ipſis angelꝰ apparu it qui ipſis natiuitatem domi in annunciauit ⁊ omnia que ipſis ab angelo dicta fuerunt ⁊ que ſcd̓m dictum in bethleē viderunt ⁊ audierūt ⁊ acta fu erunt: per omnia narrauerunt que ip̄ſi reges ⁊ eorum exerci tus auide ⁊ libētiſſime audiuo runt ⁊ verba diligenter conſi derauerunt ⁊ ex verbis ⁊ deſti momio paſtorum multum ſūt gauiſi ⁊ de allocucōe ſtelle ⁊ vo ce ex ea audita iam penitus nil heſitabant. Volunt enim qui dam libri in oriente ꝙ vox ex ſtella audita fuerit. eciam vox angeli qui eciam paſtoribꝰ ⁊ ipſis regibꝰ natiuitatem domi in annunciauit̓ ⁊ dicunt eciaꝫ iudei in oriente conuerſi ꝙ cre datur inter iudeos ꝙ angelꝰ qui filios iſrahel poſt egreſſio nem de egypto cum columna ignea preceſſit ꝙ idem angelꝰ cuius vox ex ſtella audiebatur eciam cum ſtella ipſos tres re ges anteceſſit. Nam cum ipſi reges itaqꝫ cum paſtoribꝰ lo querētur: ſtella magis ac ma gis in ſua claritate fulgebat Et prout ait Fulgenciꝰ in ſuo ſermone. Hee due partes ſcꝫ reges ⁊ paſtores fuerunt duo pariētes qui ex diuerſo vene runt ⁊ lapidem qui factus eſt incaput anguli vnitate fidei agnouerunt. vnus paries ve int̓ ex iudeis ⁊ alter ex gentibꝰ longe a ſe diuerſi erant quan do diuerſa credebant. Poſitꝰ autem in medio lapis angula ris qui ad ſe vtrūqꝫ parieteꝫ adduceret ⁊ vtrūqꝫ vno noī ne nuncuparet eſſentqꝫ vnuꝫ nomine vocabuli qui erant in vna gracia ſac̓menti. ꝑ criſtū enim qͥ eſt pax noſtra faciēs vtrūqꝫ vnum iudei ⁊ gentiles facti ſunt vnum. Ad lapidem ergo angularem vterqꝫ pari es venit ⁊ verum angulum veri tas fidei fecit. horum parietum vnus adductꝰ eſt quando pa ſtoribus iudeis criſtum natuꝫ angelus nūciauit. Et alter pa ries adductus eſt quando gē tilibus magis nouum ſydus apparuit. Illi ſcilicet paſtōes fuerunt primicie iudeorum Et iſti ſcilicet tres reges fuerunt ⁊ ſunt primicie gentium. ⁊ iſti ſcilicꝫ paſtōes de proximo ſūt adducti. ⁊ iſti ſcilicꝫ reges de longe ſunt reducti. ꝓpe enim erant iudei qui xp̄m colebant ⁊ longe erat gentes que ydol̓ ſeruiebant. hoc vtiqꝫ ſignifi cabant paſtores qui naſcente xp̄o ꝓpe ſunt inuenti ⁊ magi qui de longiquiſſimis ꝑtibꝰ orientis ſūt adducti. qͥ tamen veniētes licet iudei nō eēnt. tn̄ regem iudeoꝝ ꝓfeſſi ſunt ⁊ ip ſū ad adorandū veniſſe dixer̄t ꝓut dicit euāgeliſta. ſꝫ vt ad ꝓpoſitu redeat̉ ¶ Ca. xix.. Vni itaqꝫ hij tres re ges cum cōmitatu et eorum exercitu a pa ſtoribus datis eis muneribꝰ receſſiſſent ⁊ iuxta bethleem ſe eſſe cognouiſſent. Extūc rega libus veſtimētis ⁊ alijs orna mentis prout nobilius ⁊ hone ſtius poterant ſe diligenter ꝑ parabant ⁊ iterum eos ſtella precedebat ⁊ quantomagis bethleem appropinquabant tantomagis ſtella in ſua virtu te fulgebat ⁊ ſic eadeꝫ die qn̄ hij tres reges a iheruſalem ho ra prima recedebant extunc ī bethleem hora quaſi ſexta per ueniebant ⁊ per plateam de qͣ ſupra dictum eſt que ibidem p̄latea cōoperta vocabatur trā fierunt in cuius fine erat tugū rium ⁊ ſpelunca in qua criſtꝰ fuit natus ⁊ ſtatim ſuper are am que erat ante tuguriuꝫ in qua panes vendebantur ſtel la ſtetit immobilis ⁊ īfra mu ros lapideos ⁊ fictiles qui ad hūc ibidem ab antiquo pͥma ſerunt per modicum interual lum ſtella cū tali ⁊ tanta cla̓i̓ta te ⁊ fulgore ſe dimerſit ꝙ om nia intugurio ⁊ ſpelunca fue runt illuminata ⁊ iteruꝫ mox ī aerem ſurſum aſcēdit ⁊ ſupra locū immobilis ſtetit ſed ſplē dor eius immenſus in ſpelūca remanſit. Et prout ait euāge liſta. Et intrantes domum iue nerūt pueruꝫ cū maria matre eius ⁊ procidentes adorauerūt eum ⁊ aptis theſauris ſuis ob tulerunt ei inuera aurum thus ⁊ mirram. Et exinde peruenit in conſuetudinem in partibꝰ illis ꝙ nullus vacuis manibꝰ ⁊ abſqꝫ oſculaciōe terre ante pedes ſoldam vel alicuius re gis in oriente ipſis loqui pote rit in preſentem diem Vn fra tres ordinū mendicancium ip ſis offerunt in terris ⁊ regnis eoruꝫ poma ⁊ pira allegantes ꝙ aurum ⁊ argētū nō poſſunt poſſidere que cuꝫ magna reue reciā ⁊ humilitate a ſoldano ⁊ alijs regibꝰ criſtianis ⁊ gen tilibus reuerenter recipiuntur ⁊ ſumunt̉. ſꝫ vt ad ꝓpoſitū re deat̉.: ¶ Ca. xx. Fyſgencius inter alia in ſuo narrat ſermōe ꝙ per iſtorum trium regum munera in vno eodēqꝫ criſto diuina maieſtas ⁊ rgia poteſtas ⁊ hūana mortalitas deſignatur ⁊ intimat̉. Thus pertinet ad ſacrificium. Aurū ad tributum. Airra auteꝫ ad ſepulturam mortuorū. Et om nia hec ſancta fides offerre nō deſinit dum vnum eundemqꝫ verum deum veruꝫ rege veꝝqꝫ hominem credit ⁊ ipſe deus qͥ ſibi in veteri teſtamento pͥim cias offerri precepit. idem de us homo natus primicias ge tium ſuo cultui dedicauit. ſꝫ vt ad ꝓpoſitū redeat̉. Ca. xxi. Pſo die quo itaqꝫ hij tres re ges in bethleem dominuꝫ que ſierunt ⁊ adorauerūt ⁊ ſibi mu nera obtulerunt: erat iheſus in humanitate infatulus. in eta te tredecim dierum ⁊ in huma na perſona ſcd̓m ſuam etatem erat aliquantulum pinguis ⁊ pauperculis pannis vſqꝫ ad brachia in preſepe ⁊ feno iacuit inuolutus. Et maria mater eius prout eciam ī alijs pluribus exemplis ⁊ libris re peritur erat in perſona carno ſa ⁊ aliquantulum fuſca ⁊ in conſpectu eorum trium reguꝫ tunc pallio blaueo p aupercu lo fuit cooperta quod clauſuꝫ ante ſe manu tenebat ſiniſtra ⁊ eius caput excepta facie pa nō lineo fuit totaliter circum uolutum ⁊ ſupra preſepe ſede bat ⁊ manu dextera caput in fantuli iheſu leuabat. Et poſt ꝙ ip̄ſi reges terram ante pre ſepe ⁊ manus infantuli humili ter fuerunt oſculati: extūc mu nera ſua in fantulo iheſu deuo te ⁊ reuerenter obtulerunt. Et ipſa munera iuxta caput infan tuli ⁊ genua ſue matris in pre ſepe deuote poſuerunt ⁊ quod de ipſis muneribus poſtmod factum fuerit: inferuiꝰ audiet̉ . A Erat autem elchior rex ara bum ⁊ nubye qui domino au rum obtulit tunc minor in per ſonā. Et Galthaſar rex godo lye ⁊ ſaba qui domino thus obtulit erat in perſona medio cris. Ac Iaſpar rex tharſis ⁊ inſule egryſoulle qui domino mirram obtulit erat in perſōa miaior ⁊ ethiops inger de quo nulli dubium Nam inter alia eciam ait propheta. Coram il lo procident ethiopes ⁊ mimi ci eius terram lingent Veniet ad te qui detrahebant tibi et adorabunt veſtigia pedum tu orum. Erant autem hij tres re ges ⁊ eoruꝫ exercitus ſcd̓m ſta turam hominum tunc tempo ris reliquorum in perſonis et ſtatura multum puſilli Ita ꝙ omnis populus mirabatur et hoc teſtimonium ipſis perhi buit de remotiſſimis ⁊ longni quiſſimis partibus orientis ⁊ finibus terre illuc perueniſſe. Nam quan tomagis eſt ver ſus ortum ſolis tanto minores ⁊ debilioe̓s ac teneiores naſcū tur homines. Sed herbe ſunt calidiores ⁊ meliores ⁊ aroma ta nobiliora ⁊ meliora exiſtūt. Et ſerpētes ⁊ huiuſmōi v̓mes periculoſi ſunt venenoſiores ⁊ longiores ⁊ groſſiores ⁊ om̄a animalia ⁊ volatilia ſilueſtria ⁊ domeſtica ſunt maiora ⁊ ra riora. Nam dicunt indi ⁊ alij hoīes qui de ꝑtibus oriētis in ihrl̓m ⁊ alias circa partes cau ſa peregrinacōis vel mercimo moruꝫ ſeu delectaconis quoti die ⁊ frequenter ꝑueniunt ꝙ in partibus ⁊ regnis iſtorum trium regum in ortu diei ⁊ au rora ſol cum tali ⁊ tanto ſtrepi tu ⁊ fragore ac horribiliſſiō ſo nitu ſoloriri audiatur ꝙ niſi quis ſit conſuetus nullus poſ ſet tolerare. Et vltra illas t̓ras ⁊ partes naſcunt̉ homines ml̓ tum parui qui pre ſonitu fir mamēti naſcuntur ſurdi ⁊ per ſigna emunt ⁊ vendunt ac ope rantur ⁊ ſunt homines in tēpo ralibus multum aſtuti ⁊ ditiſ ſimi mercatores ⁊ tales hom nes ⁊ ꝙͣplures alij homines ra ra ad partes regni iudee ſyrie ⁊ egipti frequenter perueniunt de quibus ſingulariter longu eſſet enarrare. ſꝫ vt ad ꝓpoſitū redeat̉. Ca. xxij. St ſciendum proui eciam eſt ſupradictū ꝙ hij tres rgēs de rg nis eorulm ꝙͣ plurima ditiſſia ⁊ nobiliſſima munera ⁊ orna menta more regali ad offeren dum domino ſecum ſumpſer̄t Videlicet omnia ornamenta q̄ alexander philippi macedo in caldea india ⁊ perſide reliquit ⁊ omnia ornamenta que regi na ſaba in templo ſalomonis obtulit ⁊ vaſa concupiſcibilia de domo regis ⁊ templo domi ni in iheruſalem que per calde os ⁊ perſas in deſtructōne ihe ruſalem in terram eorū fuerūt deportata ⁊ tranſlata ⁊ ꝙͣpluri nia ornamenta in auro ⁊ arge to ac gemis ⁊ margaritis pre cioſis que hij tres reges de ter ris eorum ad offerendum do mino ſecū ſumpſerunt ⁊ mag nifice detulerunt Sed cum in fantulum iheſū in preſepe ⁊ fe nō poſitum pauprime inuene runt prout ipſis eciam paſto res in via retulerunt ⁊ vt dcm̄ eſt ꝙ ſtella itaqꝫ int̓ pariētes ante ſpeluncam qua criſtꝰ fu it natus ſe dimerſit ꝙ tuguri um ⁊ ſpelunica pre ſplendore ⁊ fulgore ſteterunt quaſi in ca mmino ignis Extunc hij tres re ges de dromedarijs ⁊ eqͥs eo rum multimode ornatis deſcē dētes tanto timore ⁊ tremore fuerunt perterriti ⁊ concuſſi ꝙ de ōnibus ditiſſimis ⁊ nobiliſ ſimis ornamentis que ſecum ad offerendū domino detuler̄t ex theſauris ſuis tunc apertis nichil niſi quod vnicuiqꝫ ſe niel ⁊ primum ad manus eius peruenit recepit. Videlicet mel chior rex mubye ⁊ arabuꝫ ſūp ſit trignita denarios aureos ⁊ paruum pomuꝫ aureum ſicut manu concludi potuit nifantū lo iheſu deuote obtulit Quem ſequens Galthaſar rex godo lye ⁊ ſaba thus obtulit ſicut ad manum eius deuenit. Et de inde Iaſpar rex tharſis ⁊ in ſule egryſoulle obtulit inirrā lacrimoſe ⁊ tanto terrore erat hij tres reges perterriti ⁊ tam deuoti ardentes in oblacione effecti ꝙ ipſi de omnibus ver bis que tunc beata virgo pro tulit quaſi nil conſiderabant. ſed ꝙ ad vnumquemqꝫ re gem offerentem inclinato ca pite humiliter omnipotēti deo gracias egit ac dixit: ¶ Pomum autem aureum quod videlicet pomum Mel chior rex nubye ⁊ arabū cum trignita denarijs obtulit quo dam fuit alexandri magni ⁊ non fuit maioris quantitatis ꝙ totaliter manu concludi po tuit: munduꝫ ſignificauit qd̓ ex minimis particulis auri o nium tributorum mundi ⁊ oī um prouinciarum conflare fe cit et ipſum ſemper in manu portauit ⁊ velut ſua potēcia to tuꝫ mund in manu ſua ꝯcluſit Et hoc ipſum pomum aureuꝫ in regione Indie cum alijs di tiſſimis ornamentis permaſit quando de paradiſo terreſtri reuerſus fuit.: ¶ Uorum trium regum mu nerum interpretatio ⁊ ſignifi catio ⁊ expoſitio in multis li bris eſt diuerſimode expoſita ꝑ diuerſos doctores ⁊ declara ta. Sed quare Melchior rex ponium aureum obtulit diui ſim non reperitur ab aliqͥbus Nam ipſius pomi rotundi rō tunditas immenſa ſignifica tio eſt ip̄i ſoli nota. quia ſicut aliquod rotundum abſqꝫ pri cipio ⁊ ſine fine ſperam mun di concludit vniuerſalem et altitudinem celi ⁊ nouiſſima inferni ſue potencie volubilita te ⁊ velocitate circuit ⁊ fines t̓ re. ⁊ quia velut quoddam ro tundum eſt mobile: peniten cia peccatoꝝ ſigͣt. Et ex illo tē pore creſcente fide criſtiana ⁊ religione primo in oriente de inde per imperatores ⁊ poſt hͨ per reges peruenit in conſuetu dinem ꝙ huiuſmodi ſignifi cacionibus imperatores ⁊ re ges certis ⁊ ſpecialibus tēpo ribus in manibus vtuntur po mis aureis in preſente diem. ¶ Ceterum de auro thure ⁊ mirra quē ipſi tres rgēs domi nō obtulerunt plures libri di uerſimode loquūtur Nam ali qui libri continent ꝙ auruꝫ fu iſſet oblatum ad marie ⁊ infa tuli inopiam ſubleuandam. Et thus propter fetorem ſta buli. ⁊ mirra ad vernies infa tuli depellendos. Vnde eſt ſciē dum ꝙ in omnibus partibꝰ orientis eſt conſuetudinis vt dum ſoldanus vel aliquis rex criſtianꝰ vl̓ ſarracenus aliquā ſuam ciuitatem vel villam in trat vel ꝑtranſit. Extunc ante onium domoꝝ ianuas homīes thūs vel mirram accendunt qͥ uis ſcd̓m ſuam facultatem. Et quicūqꝫ non facit ꝑunitur vt rebellis ad qͥ magna diligen ciā adhibetur. Vnde thuris po fico ⁊accenſio in oriente ſigni ficat ſubiectōem ꝑfectam ⁊ de bitam obedienciam ⁊ aſtēſus ⁊ conſcenſus perfectionem in deum vel in ydolum vel in rege in preſentem diem Vnde in ſi mile ab antiquo martires nō tm̄ cogebantur adorare ydola ꝙͣtum ad ponēdum ⁊ accendē dum thura ⁊ adhuc ſarracem non requirunt tātū a criſtiāis reuegatis in templis eoruꝫ cū ipſis adorare qnͣtum ꝙ thus in templis eorum ſub ipſoruꝫ expenſis ſpōtanee thua̓ ponāt ſꝫ⁊ accendant. ſed vt ꝓpoſituꝫ ¶ Ca. xxiij. redeat Icet omnipotens de us in noſtra fragilita te ⁊ humaītate vt exi na̓niret ſemetipſum pauperri mus propter nos fuerit natꝰ tamen hijs omnibus trium re gum muneribus non indīgu it ad aliqua inopiaꝫ ſubleua dam. quia ipſe dixit ⁊ omnia facta ſunt. Nam ponū aureuꝫ oblatum ꝑ alexandrum tā po tenter congregatuꝫ ⁊ arroga ter conflatum dum ipſuꝫ mel chior in fantulo iheſu obtulit. extunc in monito ſtatim fuit in puluerem ⁊ fauillam contri tum ⁊ ad nichlum redactum. Nam ſicut in typo lapis ſine manibus conſcidēcium de mō te abſciſus ⁊ ſtatuam horribi lem quā nabuchodonoſor vi dit in ſomnis cōminuit ⁊ in fa uillam contriuit ⁊ ad nichilū redegit. ſic ad inſtar in facto ipſe lapis eſt deus tunc de vij gine ſine complectentiū mani bus qui ponit potētes de ſede ⁊ exaltauit humiles. ipſuꝫ po mū qd̓ vniuerſuꝫ ſignificauit mundū ſua humilitate in po tencie magnitudine in momē to oculi contriuit ⁊ ad nichilū redegit. ¶ Ceteruꝫ ꝙ de alijs trium regū muneribus factuꝫ fuerit inferius audietur. ſꝫ vt ad propoſitum redeatur. Oſtꝙͣve ¶ Ca. xxiiij. rō ip̄i tres r̄ges domi num adoraſſent ⁊ ſibi munera obtuliſſent ⁊ om̄a ad que de oriente dominuꝫ queſi uiſſent glorioſe perfeciſſent: extunc ſtatim ipſi tres reges ⁊ eoruꝫ exercitꝰ equi ⁊ animalia ⁊ alia eorum iumen ta que ibi dem ex remotiſſimis ⁊ longin quiſſimis finibus terre ⁊ orie tis ꝑ onem viam abſqꝫ aliqͦ cibo potū ⁊ pabulo peruenerāt extunc more ſuo ⁊ mortalium ⁊ humano efurire fitire ⁊ dor mire ceperunt Et per totam il lam diem in bethleem ⁊ alijs circa locis quieti et ſolacio ſe dederunt ⁊ omnibus cauſaꝫ qͣ re de finibꝰ terre ⁊ de extremis mūdi partibus ſtella eos in raculoſe duxerat humiliter di xerunt ⁊ expoſuerunt. Vt iude is maior confuſio ⁊ gentibus maioris credulitatis exīde ſo lacium oriretur. ¶ Ceteruꝫ ꝓ ut ait euangeliſta Et accepto in ſomnis reſpōſo ne ad hero dem redirent per aliam viam ſunt reuerſi in terram ſua ⁊ ex tunc ſtella que ipſos priꝰ p̄or debat vltra non apparuit S reuertentes ad terras ⁊ ad r̓g na ſua̓ humano more hoſpicia die ac nocte in via capiebant ⁊ ipſi tres reges qui ex tribus vijs et longinquiſſimis ſuis terris ⁊ regnis remotiſſime di ſtantibus miraculoſe ex inopi nato conuenerunt. tūc in vnū ad terras ⁊ ad regna ſua inſi mul redierunt ⁊ per ones ter ras ⁊ regiones ac prouincias per quas olim holofernes cum ſuo exercitu ⁊ expeditione ab oriente ⁊ caldea tranſijt et in iudeam peruenit. Per has ter ras ⁊ vias ipſi tres reges cum eorum comitatu ⁊ exercitu de iudea in orientē ⁊ caldeam ſūt reuerſi ⁊ cum tali ⁊ tāto exerci tu ⁊ comitatu ⁊ diuerſa expedi cione ꝑ has terras ⁊ regiones ex improuiſo tranſierūt ꝙ om nes homines illaꝝ ꝑcium ⁊ re gionum ẜm auditū antiquū ⁊ relatu putabant holofernē ite rato ꝑtranſire ⁊ ab ōnibus vil lis ⁊ ciuitatibus ⁊ vniuerſis populis benigniſſime ſunt re cepti in quibꝰ omīa que vide rat egerant ⁊ audierāt ⁊ q̄ ip̄ẜ acciderāt poſt egreſſione terra rū ſuaꝝ onbꝰ humiliter p̄di cabant ⁊ ad quecūqꝫ loca pue nerut ōnibꝰ popul̓ moe regio benigni ⁊ bn̄fici fuerūt. vn̄ eo rū v̓tutū hūilitatis ⁊ meritoꝝ fama a iudeis ī oībꝰ ipẜ terris ⁊ prouincijs nunꝙͣ potuit ab oleri ⁊ de omnibus cibarijs ⁊ neceſſarijs que de terris ⁊ reg nis ſuis ſecum ſumpſerant cū ipſis ꝙ eorum exercitui ꝙ eo rum equis animalibus ⁊ ium tis quouſqꝫ ad predictum mo tem vai̓s ⁊ ad terras ⁊ ad reg na ſua peruenerūt penitus mil defecit. ſed ſani ⁊ īcolumes cū ōnibus ſuis ad propria ſūt re uerſi. ſed viam qua de tribus regnis eorum intredecī diebꝰ ſtella duce perfecerunt in ipſa via ꝑ byennium in reditu per ductores ⁊ interprētes labori oſe permanſerunt vt ipſi ⁊ alij homines ſcirent diſtanciam in ter operacionē diuina ⁊ huma nam. ¶ Ceterum herodes ⁊ ſe niores ac ſcribe ipſos ꝑ multā viam fuerunt ſecuti ⁊ vniuer ſam terram ꝑ qua tranſierant ⁊ ſpecialiter tharſēſes cylicie qui ceperunt poſt ipſos declīa re ⁊ eorum virtutes ⁊ merita pͥ dicae̓ Quare herodes ip̄ẜ thar ſenſibus ex inuidia culpā im poſuit ꝙ ipſos fluuium ſyler tranſire permiſerūt eorum na ues combuſtit ⁊ totam terraꝫ que ſub eius fuit poteſtate per quā tranſierant multuꝫ deſtru xit ¶ Ceterū herodes ſeniores ⁊ ſcribe ⁊ iudei ipſos reges fu erunt ſecuti. quia ab omnibꝰ audierant ꝙͣ miraculoſe per ō nes t̓ras die ac nocte cū mag na̓ claritate ⁊ luce ⁊ ſpecialiter ſtella duce miraculoſe in trede cim diebꝰ abſqꝫ aliquo impe dimento tranſierunt ⁊ ꝙͣ labo rioſe ſtella amiſſa ꝑ ductores ⁊ interprētes receſſerunt. Nā ones gentiles ⁊ gentes ꝑ qua ruꝫ terras ⁊ ciuitates ⁊ loca ip ſi reges ⁊ eorum exercitus ⁊ cō mitatus in exercitu tranſierūt cū maxima amracione plene narrare nō ſufficiebant ꝙ mi raculoſe die ac nocte per eos ⁊ ⁊ eorum terras ⁊ loca ⁊ regio nes tranſiuiſſent. ⁊ de hijs om nibus eciam alij iudei qui ī ip ſis terris ⁊ locis inter gentiles habitabant diſperſi eciam he rodi ⁊ ſenioribus ac ſcribis ⁊ alijs vndiqꝫ iudeis in epiſtol̓ ⁊ litteris ⁊ proprijs perſonis oretenus teſtimonium perhi bebant ⁊ propter talem ⁊ tan tam irreprehenſibilem amira cionem ⁊ remn geſtaꝫ gentiles ſcripturas ⁊ natitateꝫ domini ignorātes ip̄os tres reges glo rioſos magos appellabāt ad que iudei in terris gentiliū ha bitātes ⁊ alij vbiqꝫ terrarum iudei ſcripturas ⁊ natiuitatem domini ⁊ eiꝰ natiuitatis locuꝫ ſcientes ad hoc gentiles vbiqꝫ ex inuidia incitabāt ⁊ vndiqꝫ ex perfidia confirmabant. Et quia euangelium ⁊ natiuitas domini per longa tempora pꝰ modum vſqꝫ poſt aſcenſione domini ipſis gentilibus non fuit predicata ſed vſqꝫ ad illa tempoa̓ alibi in vniuerſo mu do permanſit ignota. ſed pͥmū in conſuetudinem peruenit ⁊ in vſu permanſit ꝙ ipſi tres reges glorioſi in toto mundo vocati ſunt magi in hodiernū diem. ¶ De hijs tribus regi bꝰ glorioſis multi libri diuer ſas continent opiniones qua re magi ſint vocati. Nam aliqͥ libri continent ꝙ vocentur ma guſei ⁊ alij libri continet ꝙ vo centur magi quaſi magis ſapi entes. Et alij libri dicūt ꝙ ma gi fuerūt malefici. ſed poſtmo dum ad dominū cōuerſi ⁊ alij pluum libri diuerſimode expo nunt ⁊ declarat quare hij tres rges magi ſint vocati ⁊ de hijs declaracōnibus ⁊ onbus expo ſicōnibꝰ non eſt neceſſe. Nam abſqꝫ aliquo dubio fuerūt re ges maxī ⁊ gl̓ioſi ⁊ de regnis ⁊ terris potentiſſum prout ip ſorum regna ⁊ homines xp̄ia in in hijs habitātes ⁊ nati ad huc teſtantur. Qui exinde in oriente ⁊ omnibus partibus vltramarinis volunt habere prerogatiuam ⁊ habent inter ceteros ⁊ p̄ ceteris xp̄ianis ꝓ ut inferiꝰ audietur ⁊ continet̉ in pn̄tem die. ¶ Ca. xxv. Dtollendum ergo o ne dubium in premiſ ſis ⁊ extirpandā radi citus iudeorum inexcuſabilem iniuidiam ⁊ perfidia ⁊ ad erū diendam gentium ignoranci am ⁊ eorum infirmitatem ad uuiuandā ⁊ noſtraꝫ fidem robo randaꝫ ompotens deus qui ſe per eſt mirabilis in ſuis ſāctis ⁊ in ſua maieſtate glorioſus onibus ſcire voluit que qual̓ ⁊ quanta eſſꝫ diſtancia inter opacōem diuina ⁊ onēm oꝑa cionem magica ⁊ humanam. Nam ipſos tres reges cū om ip̄orum exercitu expedicōe ⁊ co mitatu abſqꝫ cibo potū ⁊ pa bulo in bethleem intredecim diebus abſqꝫ aliquo impedi mēto de oriente ⁊ regnis eoꝝ miraculoſe cū ſtella poteſtate ⁊ dina oꝑacōne ſua ꝑciuxit ꝑ quā viā in byenino laborioſe vix poterāt ꝑficere ꝑ īterp̄tes ⁊ ductōes opacone hūana ⁊ ad ꝓpria redire ⁊ ꝑuenire Nā ſi aliqua ars priꝰ in vijs ꝓſpe ris affuiſſꝫ: ec in vijs eoꝝ labo rioẜ ⁊ aduerẜ poſtmod nō de fuiſſꝫ. Sꝫ oīpotes deꝰ hoc nati tatis ſue miſteriū ſēꝑ notū vo luit eē popul̓ vniuerẜ ꝙ nomē ſuum glorioſum quod prius vſqꝫ ad natītatem ſuamt in modo in iudea lacitabat: ipſū ones gentes tribꝰ ⁊ populi ab ortū ſolis vſqꝫ ad occaſū vna miniter collaudarent. ſed vt ad ꝓpoſitū redeat̉ ¶ Ca.xxvj. Oſtꝙͣ vero ip̄i tres re ges cum exercitibus ⁊ expedicionibus eo rum vt dictum eſt cum maxi mis laboribus per ductores ⁊ iterpretes ad montem vais victorialem poſt byenniū per uenerunt. Extunc capellam in honorem regis iudeorum nati que itaqꝫ queſierunt ⁊ munea̓ obtulerunt laborioſiſſime ⁊ di tiſſime fieri fecerūt ⁊ multimo de more regio ornauerunt ⁊ in opido quod ſubtus monteꝫ ſi tum fuerat a laboribus itinei̓s quieuerunt ⁊ ibidem more re gio per aliquod tēpus ſolacō ſe dederunt ⁊ ibidem locum eo rum ſepulture concorditer ele gerunt. Et deinde ſingulis an nis cum alijs eoruꝫ regibus ⁊ principibus ibidem cōuenire condixerunt ⁊ firmiter ꝓmiſe runt. Vnde poſt modicū tēpꝰ ōnium terrarū ⁊ regnoꝝ eoꝝ principes ⁊ nobiles ⁊ honorati ac vniuerſi populi ipſis ibidē obuiauerunt ⁊ ad eos vnani miter cōfluxerunt ⁊ ipſos pro ut decuit ſollemniſſime recepe runt ⁊ de aduentu eoꝝ multuꝫ gratulantes ⁊ audientes que ⁊ qualia ac quata ꝑ eos ⁊ cū eis deus eſſet operatus mirabi lia. timōe ⁊ anore obſtupue runt ⁊ in maiori reuerencia ⁊ honore ⁊ timore ex hijs ipſos habere ceperunt. ⁊ ſic tunc ip̄i tres reges de teſtamentis eoꝝ diſpoſitis ⁊ ornatis deo graci as agētes quiuis cum onibꝰ ſuis ad terras ⁊ ad regna ſua ſani cum gaudio ſunt reuerſi ⁊ corporibus nō cordibus ab inuicem ad tempꝰ ſūt ſeꝑati. ⁊ onibꝰ popul̓ ea que viderāt ⁊ audierant ⁊ ipſis acciderant humiliter predicabant ⁊ in ō niuꝫ eoꝝ terris ⁊ templis ſtel lam cum in fantulo ⁊ deſuꝑ ſig no crucis per ōnem modum ⁊ formaꝫ prout ipẜ apparuit ho norifice fieri ⁊ ſculpere fecerūt ex quibus ꝙͣplurimi gentiles relictis ſuis erroribus ⁊ ydol̓ infantem cui ipſi tres reges de uote munera obtuler̄t ipſi ado rauerunt. Et capellam ſuꝑ mo tem vaijs factam ex longinqͥſ ſimis ꝑtibus diuerſorū homī nū nacōnes deuotiſſime viſita uerunt. Naꝫ poſtꝙͣ ipſi reges ad ꝓpria ſunt reuerſiōnibus hominibꝰ humiliores ⁊ deuo ciores ſunt effecti ⁊ vniuerſaꝝ berrarum ⁊ regionum natiōes in oriente de eorum virtutibꝰ humilitate ⁊ deuotione plene nonſufficiebant enarrare ⁊ ſic in laudabili vita ⁊ honeſta cō uerſatione vſqꝫ poſt aſcenſio nem domini ⁊ aduentum bea ti thome apoſtoli laudabiliter permanſerūt. ſꝫ vt ad ꝓpoſitū ¶ Ca xxvij. redeatur. Oſt receſſum ipſoruꝫ trium regum de beth leem quando domino munera obtulerant: extunc be ata virgo maria cum infantu lo ſuo iheſu intugurio ⁊ ſpelū ca in qua natus fuit homo per modicum tempus permanſit. ſed creſcente de ipſa ⁊ tribus regibus tam mirabili fama et extunc de ipſo tugurio ⁊ ſpelū ca in aliam ſpeluncam ſubter raneam in rupe factam cum in fantulo iheſu mētu iudeoruꝫ in trauit ⁊ vſqꝫ ad diem ſue pu rificaconis in ea permanſit et latitauit Et quia prout decuit vtriuſqꝫ ſexus homines ſenes ⁊ iuuenes beatam virginē ma riam diligebant ipſam ⁊ ſuū infantulū iheſum inꝙͣtum po terāt diligenter celabant ⁊ ip ſis neceſſaria quibus indigue rant pie miniſtrabat. Et ex ea dem ſpelunca in qua beata vir go maria itaqꝫ cum infantulo iheſu latitauit poſtmoduꝫ cre ſcente fide criſtiana facta ē ca pella ⁊ in honore trium regum ⁊ beati nycolai conſecrata ⁊ vi detur per ipſam capellaꝫ cōmu nis tranſitus fuiſſe ⁊ quōdaꝫ duas ianuas habuiſſe. ſꝫ vna ianua nunc lapidibus eſt ob ſtructa ⁊ in illa capella adhuc videtur lapis ſuꝑ quem beata virgo ſemper ſedere conſueuit quando infantulū ſuum iheſū lactauit. Et quadaꝫ vice ex ca ſu modicum lactis de ſua ma milla ſuꝑ ipſum lapidem ceci dit cuius lactis ſpecies ſuper eundem lapidem in preſenteꝫ diem ꝑmanſit ⁊ quāto plus abraditur: tāto plus accreſcit ⁊ tale lac beate marie inꝙͣplū ribus eccleſijs demonſtratur ⁊ a peregrinis vndiqꝫ depor tatur ⁊ poſtꝙͣ beata virgo cū infantulo iheſu de ſpelunca in qua iheſus fuit natꝰ itaqꝫ me tu iuideorum eam celeriter ⁊ fe ſtinanter exiuit ⁊ in hanc ſpe luncā ſubterraneam de qua di ctu eſt fugit ⁊ intrauit. Extūc camiſiā ſua ⁊ panos qͥbꝰ ih̓s fuit inuolutꝰ in feno ⁊ p̄ſepio pariter inuolutos fuit oblita Que vſqꝫ ad tēpus venerabi lis helene matris ꝯſtantim ꝓ ut deo placuit recētes ⁊ ītegri in eod loco in p̄ſepio ꝑmaſer̄t Nam iudei ipſū locuꝫ quo na tꝰ erat ih̓s ab illo tepore poſt modum per lōga tempora ex inuidia habuerūt pro loco ꝓ phanato ſtortilego ⁊ maledi cto itaqꝫ nec pueros nec peco a vel gentiles ipſum locum intr̄ re permiſerunt ⁊ tm̄ terrorem ſenibus ⁊ iuuenibus ⁊ onibꝰ incuciebant ꝙ ipſum locū nl̓ lus intrare fuit auſus. na̓m o ne nn̄itē habuer̄t ꝓ ꝯtamna to. ¶ Ceterum du m purifi cacione ſua beata virgo nifan tulum ſuum iheſuꝫ ſcd̓m legē moyſi in templo cum turturi bus obtulit ⁊ ipſum ſymeo in vlnas ſuas recepit dices Nūc dimittis ſeruū tuum domine ſcd̓m verbum tuum in pace ⁊cͣ. prout dicit ſcriptua̓. Et eo dem tempore tam ipſe ſymeo ꝙ anna anicula de ipſo infan tulo iheſu pluribus iudeis ⁊ eo rum ſacerdotibꝰ preſentibꝰ ⁊ ſcribis aſtantibus plurima ꝓ phetabant ꝓut dicūt euange lia. Extūc de relacōnibus iude orum qui itaqꝫ tunc aderant ī templo fama marie ⁊ infantu li iheſu de nouo tātu accreuit ꝙ p̄ iudeis ⁊ herode ī ip̄a ſpelū ca vel in aliquo alio loco beata virgo cum ſuo infantulo diu cius nō potuit latitare ⁊ extūc proſit ait quangeliſta. Ange lus domini appuruit ioſeph ī ſomnis dicēs. ſurge accipe pu erui ⁊ matreꝫ eius ⁊ fuge in egiptū ⁊ eſto ibi vſqꝫ dū dica tibi futurum eſt ꝙ herodes q rat puerū ad perdendum euꝫ. qui confurgens accepit pueꝝ ⁊ matre eius nocte ⁊ ſec̄eſeſſit in egiptum ⁊ erat ibi vſqꝫ ad obituꝫ herodis ⁊cͣ. Et quomō ⁊ qualiter beata virgo cum in fantulo iheſu in egiptū ꝑuene rat ⁊ inde redierat in libro de ī fancia iheſu plenius reperitur Sed per plurima loca multu periculoſa hominū ſilueſtriū ⁊ animalium periculoſiſſimorū per deſerta tranſierunt ⁊ ꝓ init̓ ſigno in onibus locis ⁊ vijs ꝑ quas ī exitu ⁊ reditu beata ma ria cū infantulo iheſu tranſijt: adhuc creſcunt roſe aridē que vndiqꝫ roſe de iericho vocant̉. ⁊ hijs mulieres ſarracene ml̓ tum libenter vtuntur in partu ¶ Ceteꝝ locꝰ in quo beata v go maria cū infantulo ſuo ihe ſu itaqꝫ in egipto habitauit. diſtat a bethleem ad duodeci dietas per viam per quā beata virgo itaqꝫ tranſiuit ⁊ nō ali bi niſi per illam viam creſcūt ipſe roſe de iericho in memoriā le ſempiternuꝫ. ⁊ ipſas rōſas colligunt homines qui ibidem badui in vocantur qui de loco ad locum in ipſo deſerto cum pecoribꝰ vagantur ⁊ ꝓ pane ipſas vendūt in maxima mul titudinē ⁊ quantitate homini bꝰ incolis qui ꝑ deſertū tranſe unt ⁊ peregrinis ꝑ quos vlte rius vendutur ⁊ per mundū de portatur. ¶ Ceteꝝ locus in qͦ beata virgo cum infatulo ſuo iheſu in egypto ꝑ ſeptenniuꝫ vſqꝫ ad obitum herodis habi tauit: fuit iuxta ciuitates babi loma nouā ⁊ alcharye q̄ nūc ē habitacio ſoldam ⁊ ille ciui tades modicum diſtant ⁊ ſunt maxīe ciuitates. ſꝫ alcharye ē maior babilonia ⁊ reputatui maior ꝙͣ ſeptē ville pariſiēſes Et ī ipſo loco quo itaqꝫ beata virgo ꝑ ſeptenniū cum infātu lo iheſu habitauit nunc eſt or tꝰ balſam qui nō eſt ad iactū lapidis magnꝰ ⁊ in ipſo orto ſunt ſeptē fontes aquaꝝ in qͣ bus beata virgo infantulū ihe ſum lauare ⁊ balneae̓ ⁊ ſua ve ſtimenta ⁊ infantuli lauare et inundare ꝯſueuit ⁊ ꝓpter ip̄os fontes ortus eſt diſper ſe ſitꝰ ⁊ nō eſt muratꝰ nec mūitus ⁊ creſcit ⁊ effluit balſamꝰ ex vir gis qͣſi rubꝰ ⁊ ē modicū alcior vlne ⁊e in mod rubi roſaꝝ for matus ⁊ folia eius qͣſi trifolia ſunt formata ⁊ vnuſquiſqꝫ ru bus habet cuſtodem ſpecialeꝫ xp̄ianuꝫ aliquē de captiuis ſol dani qui ipſum rubum quaſi corpus ſuum cuſtodit irrigat ⁊ mundat ⁊ in menſe marcij tunc ſoldanus cōtinue ꝑſona liter eſt pn̄s in hoc orto ⁊ tunc virge balſam in modū vitis ſcindūtur ⁊ vulnerātur ⁊ ipſe ſciſſure bombice circūligātur ⁊ ſubtꝰ bombicē ⁊ ſciſſuras ꝑua vaſcula argētea tuc pendutui in qͥbꝰ balſamꝰ ꝑ ſciſſuras et bomibice ſicut aq̄ ex vite ſtillat ⁊ effluit ⁊ ex illis vaſculis fun ditur ī amphora argētea que ibidem zerra vocat̉ que modi cū eſt maior ꝙ ſextarium vini poſſit intrare. Que tn̄ ex om balſamo vix adimplet̉. ⁊ tūc ſoldanꝰ recipit ōneꝫ balſamū ſolus. ſꝫ cū legatꝰ alicuiꝰ rgis ad eū mitte̓tur: ip̄e dat puū vi triolū in modū digiti magnū balſamō plenū ⁊ itaqꝫ om̄ bal ſamo extillato ſoldanꝰ recedit Et tunc vniuſcuiuſqꝫ rubi cu ſtos ſumit virgas de ſuo rubo ſciſſas ⁊ ip̄as in mūdiſſiā olla bulit ⁊ balſamꝰ q̄ tūc ex v̓gis ebulit ſic̄ pīguedo ſuꝑnatat ⁊ tal̓ balſamꝰ ē ſpiſſus ⁊ vt brxi ua colorotꝰ Et dū aliquis hō ab equo vel aliqua altitudīe enormiter cadit ⁊ intꝰ rūpitur ⁊ quaſſatur ⁊ cū illo balſamo locꝰ ꝑūgitur ſtatī ꝯſolidatur Et cicatrices vulneꝝ cum ſunt coaptate dum cū tali balſamo perunguntur modicū decete̓o non apparent. ſed ſunt vt alte riꝰ carnis ⁊ pellis ſpeciei ⁊ talē balſamū cuſtodes ruboꝝ tunc vēdūt hominibꝰ ⁊ peregrinis ⁊ vndiqꝫ per mundū deportat Sed in nulla comꝑacone eſt tante virtutis ⁊ nobilitatis ſi cut balſamus qui naturaliter ſtillat ex vite. Nam dum talis balſam gutta in manum po nitur ipſam penetrat ⁊ altera parte reſudat ⁊ ille locus īcor ruptibilis ꝑmanebit met̓nū ⁊ eſt quaſi vniuꝫ viride tenue aliquatulum turbidum coloa̓ tus ⁊ vocat̉ ibidem balſamus crudus ⁊ alter balſamus buli tus vocatur ibidem balſanius coctus ⁊ de alijs balſam nobi libꝰ ⁊ virtutibus longuꝫ eſſet enarrare. Et credit̉ firmiter ī oriente ⁊ in omnibus partibꝰ illis ꝙ ille locus adhuc ex eo talem habeat virtutem ꝙ ī eo balſamꝰ creſcat. ⁊ beata v̓go mai̓a cum ſuo infantulo iheſu ver ſeptenium in ipſo loco ha bitabat ⁊ in ipſis fontibus ſe ⁊ ſuum infantulum iheſum fre qͣnter ⁊ eorum veſtimenta la uabat. Et ad maius ſignum ipſum ortum nullꝰ omnino ho minū niſi ſit criſtianꝰ colere po teſt vel cuſtodire qd̓ ſepius ē expertum. ſi alij homines geti les ipſum colerent: extunc ru bi balſam ⁊ eius virge ſtatim areſcerent ⁊ periret. ſed vt ad ꝓpoſitu redeat̉. ¶ Ca. xxviij. Eterum de muneribꝰ quē ipſi tres rges do mino obtulerunt eſt ſciendum prout in alijs libris continet̉. Ꝙ melchior rex nu bye ⁊ arabum obtulit domīo paruū pomum aureum qd̓ vt dictum eſt in oblacōe in fauil lam ⁊ ad nichilum fuit reda ctum. Iteꝫ idem melchior rex obtulit trignita denarios aue os quos abraham egredīes de hur caldeorum in peregrina cione ſua ſecum ſumpſit in he bron que tunc arbea vocabat̉ portauit ⁊ cum ipſis agrum in ſepulturam ſuam ⁊ ſare ⁊ filio rum ſuorum yſaac ⁊ iacob cō parauit. ⁊ horum denarioruꝫ moneta legit̉ feciſſe thare pa ter abraha ex parte regis me ſopotarnē nomine nyus. Et denide temporibus iacob pro hijſdē trigīta denarijs yſma helitis filijs eius a quo abra ham agrum in ſepulturaꝫ ven didit. hijs ioſeph a ſuis fratri bus fuit venditus in egiptum ⁊ poſt hecijdem trignita dena rij a predictis fratribus filijs iacob in egyptum ꝓ frumēto ipſi ioſeph fuerūt reportati et deinde ijdē trignita denarij pꝰ obitum iacob ad regnū ſaba ꝑ aromatibus ad ſepulturaꝫ iacob a ioſeph fuerunt miſſi ⁊ ī theſauros regios repoīti Et poſt hec temporibus ſalomōīs ijdem trignita denarij cum ꝙ pluribus alijs ornamentis in templo domini in iheruſalē a regia ſaba fuerunt oblati ⁊ de inde temꝑibus roboam filij ſa lomonis in captione iheruſa lem ⁊ templi domini depreda cione ad manus regis arabuꝫ qui tunc temporibꝰ fuit in ad iutorio egypciorum ꝑuener̄t ⁊ cum alijs ornamentis tēpli aureis denarijs ſpoliatis ī tho ſauros regios reponebantur ⁊ poſt hec nouo teſtamento in choante nato domino in beth leem: extunc melchior rex nu bye ⁊ arabum cum ꝙͣ pluribꝰ ornanentis a̓ureis ⁊ vaſis tē pli ac alijs varijs ⁊ ditiſſimis muneribus que ſecuꝫ ſumpſe rat hos trigita denarios ex au ro arabie puriſſimo: quia anti quius ⁊ nobilius aurum ī the ſauris ſuis nō repei̓t: hos dn̄o cum alijs predictis ornamen tis offerre ꝓpoſuit ⁊ ſolūmo do hos obtulit ⁊ alia ornamē ta timoe pretermiſit vt eſt ſu pra dictum. ¶ Ca. xxix. Vm autem beata vir go maria metu hero dis fugit in egyptuꝫ extunc hos triginta denarios cum alijs muneribus thure ⁊ mirra ſicut ſibi fuerunt obla ta ī pano lineo ligata in deſer to amiſit. Que quideꝫ paſtor vnus ex hominibus qui ibidē badwini vocantur degens in ipſo deſerto qui cum gregibꝰ ſuis de loco ad locuꝫ in paſcu is vagabatur reperit ⁊ vſqꝫ ad modicum tempus an paſ ſionē dn̄i apd̓ ſe retinuit et ex tunc idem paſtor cecidit in in curabilem infirmitatem Et cū de iheſu ꝙ diuerſas infirmita tes ⁊ varios languores ſolo verbo curaret fama per omnes terras volaret: extunc idem pa ſtor iheruſalem ſe tranſtulit ⁊ per fidem ſuani a domino ſam tatem mox eſt conſecutus ⁊ cō uerſus. Extunc idem paſtor hos triginta denarios aureos cum alijs muneribus thure ⁊ mirra ꝓut pͥus domino in ſua infancia in bethleem ꝑ tres re ges fuerunt oblati Idem pa ſtor prout in deſertō reperit de nu̓o in iheruſalē tunc domino obtulit cum deuocōe que dn̄s agnoſcēs iuſſit paſtore vt ip̄a inuera pone̓t ſuꝑ altae ī tēplo Vnde ſacerdos domini qui tūc ſorte exijt in ſignuꝫ tam hono rabilis oblaconis thus ſuper altare incenſorum accendit. ⁊ quia munera erant rara ⁊ gloī oſa hos triginta denarios cuꝫ mirra in gazophilacium miſit ⁊ poſt hec ꝑ modicum tempꝰ tercia die ante paſſionem do mini principes ſacerdotum vt ones iudei indifferenter partici pes eſſent in paſſione domini ⁊ eius mortē hos trigita dena rios ex ꝯmuni burſa de gazo philacio ex templo domini ſū p̄ſerunt ⁊ ipſos iude ſcariotis diſcipulo domini vt eum trade ret tradiderunt ⁊ partem mir re vino qd̓ oridomini in cruce obtulerunt miſcuer̄t ⁊ reliqua partem mirre nycōdemꝰ prin ceps iudeorū cum aloē ⁊ alijs aromatibus addidit ad domi in ſepulturam. ⁊ poſtꝙͣ iudas hos trignita denarios retulit ⁊ ad pedes iudeorum in tēplo ꝓiecit. extunc iudei dederūt qnͥ decim denarios militibus qui ſepulchrum domini cuſtodio runt ⁊ cum reliquis quindeci denarijs emerūt agrum figu li in ſepulturam ꝑegrinorum Vnde ait euangeliſta. Et cōci lio mito emerunt ex hijs agꝝ figuli in ſepulturam peregrio rum. Et eſt ſciendum ꝙ idem ager figuli eſt ꝓpe iheruſalem ſitus ⁊ eſt vix ad ſemīactum lapidis longus ⁊ magnꝰ ⁊ tē poribus quando iheruſaleꝫ fu ītxp̄ianorū extunc de ip̄o agro ꝓfundiſſima facta ⁊ effoſſata eſt ſpelūca ⁊ ab om ꝑte ſurſū a fundo circūmurata ⁊ deſuper teſtudinata ⁊ deſuper in teſtu dine ſunt foramīa per que cor pora mortuorum in profundū mittūtur ⁊ ꝑiciūtur: nec īnoue at aliquē ꝙ ijdem trignita de narij in euangelio argentei vo centur. quia fuer̄t ex auro ara bie puriſſimo. Sed cōmuni nomine argentei vocabantur ſicut denarij aurei nunc vocan tur ſcuti mutones vel floren ⁊ ſimilitudo horum denariorū in nomine ⁊ moneta in illis ꝑ tibus a temꝑibus abrahe vſ qꝫ ad deſtructōem iheruſalem ꝑ tytum ⁊ veſpaſianū ꝑmāſit ⁊ in ōnibus ꝑtibus orientis nunꝙͣ mutant monēte ponde re vel valore. ⁊ ſimilitudo hoꝝ triginta denariorum ex auro vel cupro in ſimilitudine pon dere ⁊ qnͣtitate ⁊ forͣ. ⁊ ſimilitū do in logitudīe ⁊ latitudinē tu nice dn̄i inconſutilis multū ar tificialiter facta in oriēte apd̓ ꝙͣ plurios principes ⁊ nobiles adhuc hereditaie ꝑmanſerūt in preſentem diem. Et vnus illoꝝ. xxx. denarioꝝ circa tres florenos habuit īpōdere ⁊ va lore ⁊ in vna parte talis dena rij in numiſmate ſtat caput re gis laureatuꝫ impreſſum ⁊ in alia parte ſunt littere calday ce que ab hoībꝰ modernis nō poſſunt legi vel diſcerni ¶ Ce terū de militibꝰ qui ſepulchꝝ xp̄i cuſtodiebāt eſt ſciendū ꝙ ē conſuetudinis inonibus ꝑ tibꝰ oriētis ⁊ vltramarinis ꝙ omnia bona militum ſūt bona pheodalia que aliqͦ modo nō diuidunt nec ſperantur. ſed to taliter cedunt primogenito ⁊ talia bona pendunt a ſoldano vel alijs regibus iure p̄heoda li ⁊ aliquo patre mortuo: ex tunc filius ſuus primogenitꝰ ꝙ primum peruenerit ad an nos diſcreconis ex hijs bonis efficit̉ miles ⁊ ipſa bona pheo dalia non poteſt aliquo modo dimembrare aut ſeruum vl̓ ā cillam ex hijs vendere vel alie nare. ſed aliqua nieceſſitate cō pulſus de licencia ſuperioris do mini poteſt aliqua bona meli ora pro deterioribus aſſumen do pecuniam dare vel permuta re Et ſūt aliqua bona pheoda lia aliquādo tam bona ꝙ opor tet ꝙ miles eorum dominꝰ ha beat ſub ſe ⁊ ſuis ſtipēdijs du os vl̓ tres vl̓ quatuor milites vel plures. Et dum in illis par tibus aliquis miles efficitur: extuc cum maximo ornatu pō pa cōmitatu de veſpere cū ſuis cōſanguinieis ⁊ a̓micis in dext̄ rijs multū ornatis incedit per vicos ⁊ plateas vt ſi aliquis ī ueniat̉ qui ipſū ex aliqua infa mia vel alijs cauſis quibuſcū qꝫ dicat eum milicia fore īdig nū ⁊ ſi aliquis nō reperit̉ qui eius milicie ꝯtradicat: extunc in medio ſui vl̓ domini ſui pa lacij ſuper terram maximus ſternitur lectus optimis pan nis aureis ⁊ alijs diuerẜ orna mentis diuerſimode ornatꝰ ſu ꝑ quē ille qui miles debꝫ effici ⁊ fieri clara die om̄bus preſē tibꝰ nudꝰ aſcendit. ad quem ſicut in partibꝰ iſtis ad mulie res in p̄uerperiū ſic ones ami ci ad eum accedūt ſibi congra tulantes ꝙ milicia dignus ſit inuentus. Et tunc a nobiliori bus principibus ⁊ alijs nobi libus dominis veſtimentis au reis ⁊ ſericis ⁊ alijs diuerẜ or namentis ornatus veſtitur cin gitur ⁊ calciatur ⁊ de lecto leua tur qd̓ fit in ſignum ꝙ ſicut nudus ſolus ſupr lectum aſcē dit ⁊ ex eo a principibus ⁊ no bilibus ornatus leuatur ꝙ ſit ab omni inquinamento vi ciorum ⁊ maculis in meliores mores ⁊ virtutes ſe conuertat ⁊ extunc idem tyro alios de fa milia ſua melioe̓s tot efficit ſi cut de bonis ſuis pheodalibꝰ hr̄e tenetur. ⁊tunc cuilibꝫ tali militi dat tantum de ſtipedijs de ſuis bonis ꝙ cum duobus equis ⁊ tribus famulis ſe poſ ſit ſuſtentare. ⁊ illi milites tūc cum domino eorum in plateis ⁊ curijs cōmitāt̉ ⁊ dominis eo rum ſuꝑioribus ſeruiunt ī ar mis ⁊ eos ſequunt̉ temporibꝰ oportunis. ⁊ tales fuerunt mi lites ſtipendiarij qui dominuꝫ crucifixerunt ⁊ eius ſepulchꝝ cuſtodierunt quibus iudei qnͥ deciui denarios dabant. Naꝫ ijdem denarij a tempibꝰ abra he vſqꝫ ad paſſionem domini ſemꝑ inſimul indiuiſim pma ſerunt. ⁊ ꝑ ꝙͣ plurima loca in ſimul pertranſierunt. ſed ſtatī dū de hijs perfectuꝫ fuea̓t qd̓ cum ipſis ꝑfici debebat. extuc abinūicem fuerunt ſeparati ⁊ diuiſi ⁊ poſtmodum vn̄diqꝫ diſcipuli. ⁊ ꝙͣ plurima alia de hijs triginta denarijs ⁊ ipſo rum trium regū muneribꝰ le guntur ⁊ ſcripta reperiuntur q propter obliuioneꝫ ſcriptoꝝ ſunt p̄termiſſa. ſed vt ad ꝓpo ſitu redeat̉ ¶ Ca. xxx. Vmi elapſo tempore quando beata virgo maia cum infantulo ſuo iheſu ex egipto reuocabatur prout ait euangeliſta. Defūcto hero de ecce āgelus domini apparu it ioſeph ī ſomnis dicens. fur ge accipe puerum ⁊ matre eiꝰ ⁊ vade in terram iſrahel: defun cti ſunt em̄ qui querebant ani mam pueri. qui cōſurgens ac cepit puerum ⁊ matrem eius ⁊ venit in terram iſrahel. audi ens ꝙ archelaus regnaret in iudeā pro herode patre ſuo ti iniuit illic ire ⁊ animonitus in ſomnis ſeceſſit in partes gali lee ⁊ habitauit ī ciuitate naza reth. vt impleret̉ quod dictū eſt per prophetam dicentem. quonia nazareꝰ vocabit̉ Et qͥ ⁊ qualia ⁊ quāta in hijs ⁊ ab illis temporibus dominꝰ ih̓us in ſua deitatē ⁊ hūanitate ege rit fecerit vel paſſus fuei̓t vſqꝫ ad eius paſſione reſurrectōeꝫ ⁊ aſcenſione in euangelijs ple nius reꝑitur. ¶ Cum autē do minꝰ poſt ſua glorioſam aſcē ſione ſpecialiter ad ꝑtes indo rum thomā ſuum apoſtolū in ſorte predicaconis miſerat In quibus ipſi tres reges glorio ſi qui domino in ſua infancia munera obtulerūt habitabāt ⁊ regnabant quod licꝫ thōas inuitus officium predicacōis in ipſis partibꝰ ⁊ regnis īdie ſuſcepea̓t. tn̄ ex magͣ ꝓuidēcia ipſiꝰ ſūmi lapidis agularis q̄ fecit vtraqꝫ vnū eſtimat̉ fore factū Qd̓ thōas qͥ paſſionē do mini ⁊ eiꝰ reſurrectōem quē di gitis palꝑauit vt hanc ip̄ẜ re gibꝰ ⁊ genti p̄dicaret ⁊ ānūci aret qūo eciā eiuſdē dn̄i infan cia de remotiſſimis ⁊ longniqͥſ ſimis oriētis ⁊ mundi ꝑtibꝰ q̄ ſiuit vidit ⁊ muneribꝰ eorū ve ris ⁊ miſticis deuotiſſime ado a̓ uit ⁊ honorauit ⁊ ꝓut ait Gre goriꝰ Sic̄ nobis onibꝰ ꝓfuit ꝙ poſt reſurrectionem domini thomas eius vulnera digitiſ palpando explorauit ⁊ de nob̓ om̄s dubietatis vulnꝰ ampu tauit. ſic ad inſtar nobis om nibus profuit ꝙ hij reges ⁊ hͨ gens eiuſdem domini noſtri ī fantiā queſiuit ⁊ oculis vidit ⁊ deuotiſſime muneribꝰ adora uit ⁊ probauit nec moueat ali quem ꝙ ſanctus Bartholome us ſymon ⁊ iudas apoſtolido mini eciaꝫ in partibus illis ꝑ dicabant. quia plures ſunt ꝑ tes indie quarum vna pars e longior lacior ⁊ maior ꝙ tota pars mundiciſmarina. Nam iſta pars mundi ciſmarina de ſcribitur in illis partibus ori entis nō plus ꝙ centum conti nere dietas ī qua vigeat ⁊ flo reat fides xp̄iana. ¶ Ca. xxxi. Eteꝝ cū thomas apo ſtolꝰ in ꝑtibus ⁊ reg nis indorum euāgeli um domini fideliter p̄dicaſſet ⁊ vniuerſas illas inſulas ⁊ ꝓ unncias circuiſſꝫ ⁊ demōēs ſig nō crucis effugaſſꝫ ⁊ diuerſos laguores ⁊ infirmitates curaſ ſet ⁊ deꝰ ibidē ꝑ eū ꝙͣ plurima mirabilia feciſſet ⁊ ꝙͣ plurias gētes ad dn̄m ꝯu̓tiſſet ⁊ repei ens in oībꝰ ydoloꝝ tēplis ſtet lā cū in fantulo ⁊ ſigno crucis prout ipſi tres reges in onbꝰ eoꝝ terris ⁊ regnis ⁊ ipſoꝝ tē plis fieri ⁊ ſculpere fecerūt ⁊ p̄ ceperūt quādo de bethleem fue rūt reuerſi. Vn̄ cum thomas a pontificibꝰ tēploruꝫ ⁊ ydoloꝝ audiſſet ⁊ didiciſſet ꝙ tal̓ ſtel la cum talibꝰ ſignis eciā lōgīs retroactis tēporibus in monte vaus in ſignū nati regis iude orum ꝓut ex illa ſtella fuei̓t au ditū apparuiſſꝫ ⁊ ꝓpter hoc ip ſi tres reges ipſū puerum na tū ad adorādum cum muneri bus queſierunt ⁊ miraculoſe in tredecim diebꝰ in bethleem leuiſſiē ꝑuenerūt. ſꝫ multū labo rioſiſſiē ad t̓ras ⁊ ad regna ſua redier̄t ⁊ de onibus que ipſis tribus regibꝰ acciderat ⁊ q̄ ip ſi reges viderant ⁊ audierant ⁊ egerāt ijdem pontifices tem. plorum ⁊ ydolorum thomam perōnia informauerunt que cum thomas per omnia audi uiſſet. extunc ingenti gaudio ⁊ ſpiritu ſancto repletus ipẜ pontificibus ⁊ onibus popul̓ ⁊ gentibus ardenti animo do mini noſtri iheſu xp̄i infancia deitatem ⁊ humanitatem paſ ſionem ⁊ reſurrectionem que digitis palpauit incredulus ⁊ explorauit fideliter ⁊ arden ter annūciauit ⁊ predicauit ⁊ gͣcia ſpiritus ſancti ſignis ⁊ prodigijs ac doctrinis omnes templorum ⁊ ydoloruꝫ pontifi ces ⁊ ꝙͣ plurimas gentes ad fi dem conuertit ⁊ baptiſauit. ⁊ ſignificacōeꝫ ⁊ interpretacōeꝫ huiꝰ ſigni crucis ⁊ ſtelle ac ī fantis quem ipſi tres reges q̄ fi erunt ⁊ muneribus adoraue runt deuote ⁊ humiliter thos expoſuit ⁊ declarauit ⁊ ex om bꝰ templis ſimulachris ⁊ ydo lis eiectis ipſa templa in hono rem ipſius infatis que ipſi re ges queſierunt ⁊ muneribus adorauerunt deuote conſecͣuit Vnde onīum terrarum ⁊ ꝓuin ciarum gentes per quas tho mas tranſierat audita tali eiꝰ fama cum varijs ⁊ diuerſis in firmis languidis ⁊ obſeſſis ad ipſum veniebant ⁊ conflu ebant quos ones in nomine ipſius nifantis ⁊ ſigno crucis ſanauit ⁊ ad fidem conuertit ⁊ baptizauit ⁊ eciāmidem ſana ti ⁊ curati ac baptiſati in t̓ris ad quas thomas nō peruene rat per ſignum crucis ꝙͣpluri mas infirmitates ⁊ varios la guores curabant. ¶ Cum ita qꝫ thomas fidem infancia paſ ſionem reſurrectionem ⁊ aſcē ſionem ⁊ euangelium domini in ipſis partibus vndiqꝫ pre dicaſſet ⁊ ꝙͣ plurimas gentes ad dominū ⁊ ad fidem conuer tiſſet ⁊ ydoloruꝫ templa deſtru xiſſet ⁊ in honorem ipſius infa tis conſecraſſet ⁊ in ip̄ẜ epiſco pos ⁊p̄ſbiteros ⁊ di miniſtros ordinaſſet ⁊ inſtituiſſꝫ candeꝫ ad vera ipſorum trium regū regna qui domino in ſua infa cia munera obtulerūt nutu dei ſe tranſtulit ⁊ peruenit quos adhuc in carne viuētes ac ꝓ uecta etate ⁊ decrepita ſanos v perit expectacōem iuſti ſymeo nis expectantes prout dudum fuerāt deprecati. ⁊ ex hoc rn̄ſo accepto inſpiritu eos morteꝫ non videre nec guſtare niſi ꝑ us aqua ⁊ ſpiritu eſſent rena ti et de ipſo infante iheſu quē itaqꝫ queſierunt ⁊ cum mune ribus adorauerunt plenius eſ ſent informati. Vnde cum ita qꝫ hij tres reges ab omnibus audirent ꝙ quidā homo noīe thomas ad ipſorum terras et regna ꝑueniſſet qui ipſum in fanteꝫ que in ſua infancia quo dam queſierunt ⁊ adorauerūt publice pridicaret ⁊ de ipſo ꝙ plurima nia̓bilia onibus aꝑ te predicaret ⁊ diuerſas infir mitates ⁊ varios languores in nomine ipſiꝰ infantis ⁊ fig no crucis curaret ⁊ demōēs ef fugaret. Vnde ipſi tres reges licet eſſent ī decrepitu: ex īpro uiſo iterū ſe preꝑabant ⁊ cuꝫ onibus eorum regibus princi pibus ⁊ nobilibus ⁊ ipſorum regnoꝝ populis ad beatū tho ma ꝑuenerunt quos beatꝰ tho mas cum ingenti gaudio rece pit ⁊ de onibus que iheſus in ſua infancia deitate ⁊ humani tate fecit geſſit ⁊ docuit: ſingu lariter explicauit ⁊ eius paſſi onem ⁊ reſurrectōnem quēdi gitis ſuis incredulꝰ palpauit in ſcripturis ⁊ prophetis docu it plenius ⁊ monſtrauit ⁊ ſpe cialiter de baptiſmate iohan nis ſine quō nullus regnuꝫ&ē lorū ingredi poterit: eos plemi us informauit ⁊ ipſos tres re ges cum omnibus eoruꝫ popu lis gracia ſpirituſſancti bapti zauit ⁊ ipſi tres reges ignē ſā ctiſpiritus ſunt repleti ⁊ īā tho me in verbo dei ⁊ ad predican dum in officio iam ſunt iūcti Naꝫ ōnibus populis tribubꝰ ⁊ linguis qui ibidem tunc ade rant ⁊ conuenerāt a principio vſqꝫ ad finem omnia que vi derant ⁊ audierant ⁊ ipſis acci derant quando iheſū in ſua in fancia in bethleem cum mune ribus queſierunt ⁊ adorauer̄t ꝑ ſingula fideliter ⁊ humiliter omnibus expoſuerunt ⁊ aꝑte predicauerunt ⁊ onem ipſorū trium reguꝫ ſermone thomas per expoſicōem ⁊ interpretacō nem ſignificauit expoſuit ⁊ de clarauit. ⁊ econuerſo omnia q̄ thomas de paſſione ⁊ de reſur rectiōe ⁊ aſcenſione domini po pulis predicauit: ipſi regeˢ de infancia ipſius prout viderat ⁊ audierant cōfirmabant. vn de ipſi tres reges glorioſi cum oni eorum exercitu ⁊ cōmitatu ⁊ alijs ꝙͣ pluribuˢ populis ad montem vaus cum beato tho mia ſe tranſtulerūt ⁊ ſuꝑ huc mōte capellaꝫ cum ſtella ⁊ ſig no crucis factam in honorē ip ſius infantis cuiꝰ ſtella ſuꝑ eū dem monte apparuit thomas ꝯſecrauit ⁊ onbus populis q liter idem infans in tali ſigno crucis proūt ſupra ſtellā appa ruit ꝓ hūana ſalute volūtarie ⁊ ſpotanee fuerit ſuſpēſus de nouo totaliter ꝑ ordīem ardē ter expoſuit thoͣs ⁊ predicauit ⁊ facta eſt leticia magna in po pulis ita ꝙ vtriuſqꝫ ſexus hoī nes paruuli ⁊ adulti qui tunc preſentes in comitatu non fu erunt de longinquis partibꝰ ad hunc montem v̓aus ⁊ ca pellam deuotiſſime peruener̄t. ⁊ ꝓpter talem ⁊ tantam deuoci onem ipſi tres reges maxima ⁊ nobiliſſima ciuitateꝫ in pede huius montis conſtruxerunt ⁊ fecerūt ⁊ ditiſſime conſūma uer̄t. Et ipſā cītateꝫ ſeuvva vo cauerūt q̄ adhuc nūc ē ma̓ior ⁊ dicior ciuitas ī onibꝰ ꝑtibꝰ indie ⁊ orientis in preſentē di em̄. ⁊ in hac ciuitate eſt habi tacio domini indorum qui pre ſbiter Iohannes vocatur ac thomas indorum priarche. Eterum ¶ Ca. xxxij. poſtꝙͣ thomas in oī bus ipſis partibus ⁊ regnis omnes populos ad dominuꝫ conuertiſſet ⁊ bapti ſaſſet extunc eciam ipſos tres reges in archiep̄os conſecͣuit ⁊ ipſi tres reges archiep̄i effe cti alios epiſcopos ⁊ preſb̓ite ros ſine macula ex onibus po pulis elegerunt ⁊ ordinauerūt ⁊ om̄a ydoloꝝ templa ī hono rem dei ⁊ ſue genitricis marie conſecrauerūt. quibus onibꝰ ⁊ alijs dei miniſtris dona ⁊ ꝑ dia ac poſſeſſiones large dona uerunt Vnde beatꝰ thomas ip ſis regibus archiepis ⁊ alijs ep̄is ⁊ preſbiteris ordinē miſ ſam celebrādi ⁊ verba que do minꝰ in cena in ſui corꝑis ⁊ ſā guinis conſecracone exp̄ſſit ⁊ dominica oracōem̄ tradidit. ⁊ de hijs ōnibus ipſos fideliter inſtruxit ⁊ informiauit ⁊ ſpeci aliter ordinē baptiſmatis ip ſis dedit ⁊ ipſum baptiſma nl̓ lomodo vnꝙͣ debere obliuiſci monuit ⁊ hortabat̉ ⁊ precepit ⁊ itaqꝫ beatus thomas ibidē onibus populis ad dominum cōuerſis ⁊ baptiſatis ⁊ ad cul tum dei onbus dei miniſtris rite ⁊ laudabiliter ꝑactis ⁊ or dinatis ad ſuperiores ꝑtes in die ad predicandū verbuꝫ dei ſe tranſtulit ⁊ ibidem ꝙͣ pluri bus populis ad dominū ꝯuer ſis ⁊ varijs mirabilibus opea̓ tis vitam ibidem martirio. ſic̄ in paſſione eius legitur lauda biliter. ꝯſūmauit. ⁊ ones hoī nes vtriuſqꝫ ſexus qui naſcū tur in ipſis terris quibus bea tus thomas fuit martiriſatus naturaliter faciēs habent ī mo dū canū fortas. ſꝫ non hyrſu tas habent in preſentem die Nam ſemꝑ in vnaquaqꝫ ter ra ⁊ inſula in india ſemper na ſcuntur ⁊ creſcunt ⁊ ſūt hoīes herbe ⁊ beſtie p̄ alijs ſpeciales de quibꝰ ꝑ ſingula longum eſ ſet enarrare. Poſt receſſuꝫ ⁊ deceſſuꝫ beati thome apoſto li: extūc ipſi tres rgēs in archi epiſcopos ordinationes gen tes ciuitates ⁊ villas ⁊ terras circuibat in quibꝰ ꝙͣ plurias eccīas fūdauer̄t ⁊ in ip̄ẜ epos p̄ſbiteros dei miniſtros ordīa uerūt quibꝰ predia ⁊ poſſeſſi ones large ꝑ oma ꝯtulerūt ⁊ relicta huiꝰ mundi vanitate ī ciuitate ſeuwva qua ī pede mō tis vaus fundauerat perpetua maſionem elegerunt ⁊ cū ad uitorio dei ⁊ alioꝝ ep̄orum et p̄ſbiterorū terras ⁊ regna ſua in ſpūalibus ⁊ tēporalibꝰ ad hūc gubernarūt ⁊ rexerunt qͥ bus ones gentes nō timore. ſꝫ amore nō vt dn̄is ſꝫ vt prībꝰ ī onibus ⁊ ꝑ oma obediuerunt ⁊ caritate nō ficta eos dilexer̄t ¶ Anno vero ſecūdo an felice eoꝝ reſolucōem: extuc ip̄i treꝰ reges archiepi ordinati oēſ alios reges ⁊ pn̓cipes nobiles ac maiores natu de t̓ris ⁊ reg nis eoꝝ ac onēs alios epiſco pos p̄ſbiteros ⁊ dei miniſtroˢ in vnū locū cōuenire ⁊ ꝯuoca re fecerūt ⁊ erāt iā longo ſemo ⁊ decrepitu feſſi. nec habebat aliquos liberos vel heredes nec vt ꝯmunis oniū illaꝝ ꝑcium ꝯſuetudinis eſt vnꝙͣ habue rūt reginas vel concubinas ⁊ eſtimat̉ ⁊ firmit̓ credit̉ ab o nibus libris ī oriēte eos v̓gi nes fuiſſe ⁊ vſqꝫ ad morte per māſiſſe. ⁊ aſſerūt quidā libri ꝙ ſicut fuerūt primicie genti um in fide. ita eciam erant pri micie gentiū in virginali dig nitate qui eciam dn̄o primi ex gentibꝰ virginalem dignita tem obtuler̄t ꝓut eciā quidaꝫ libri in eoꝝ muneibꝰ q̄ domīo obtuler̄t int̓ cetera ex ſuꝑfluo exponūt. Scꝫ auꝝ obtulerūt domino in ſignuꝫ virginalis dignitatis ⁊ caſtitatis. thꝰ in ſignū virginal̓ deuocōis ⁊ oro nis Et mirrā in ſignū mortifi caconis carnis qua natura ne gauit iuxͣ dcm ſapiētiꝰ dicētis In carne viue̓ ſine carne ē vi ta āgelica nō hūana. ſꝫ vt ad ꝓpoſitū redeat̉ ¶ Ca..xxxiij. Vmi itaqꝫ hij tres re ges gl̓oſi vt dictū ē ones r̄ges ep̄os ⁊ nō biles ⁊ oēs ppl̓os ī vnū fecerat ꝯueīre: extuc ip̄os oēs horba tur vt ī fide quā ip̄ẜ thoͣs p̄di cauit ſtabiles ⁊ fideles pͥmane ret ⁊ ꝙ ip̄i reges ep̄i p̄ſbitei̓ ⁊ nobiles ⁊ vniu̓ſi ppl̓i ibid ī vnū ꝯgregati vnū viꝝ ydoneū vo lūtate ī fide habēte ex oībꝰ po pul̓ ibid̓ ꝯgregatis ꝯmūi voce ⁊ vnanini cōſenſu eligerent qui loco btī thome apoſtoli in ſpiritualibus onibus populis perpetue preeſſet ⁊ cui omnes populi vnaniiniter vt patri ī onibꝰ hūilit̓ obedirent qͥ ec ī honoe̓ beati thomē apoſtoli in memoriale ſempiternum pa triarcha thomas ab onbꝰ ꝑ petue deberet appellari ⁊ ab o nibus venerari. ⁊ poſt deceſſuꝫ talis vnius patriarche ſic ele cti extunc omnes archiepiſco pi ⁊ ep̄i ac preſbiteri deberēt in vnum locum cōuenire ⁊ ali um loco defuncti ẜm eorum co ſcienciaꝫ cōcorditer eligere cui vniuerſi populi vt priori per omnia deberent obedire. ⁊ ip ſi tres reges tunc tali patriar che decimas onium terrarū fu arum ⁊ regnorum perpetue da bant ⁊ aſſignabant. Vnde ip ſi tres reges tunc ⁊ omnes alij epiſcopi preſbiteri ⁊ vniuerſi populi ꝯcorditer elegerunt ia cobū antiochenum aduena q̄ ad ipſas partes beatum tho ma fuit ſecutus in pͥmuꝫ eoꝝ patriarcha elegerunt. cui nō mine mutato nomen thomas impoſuerunt. ⁊ poſt hoc indi tali patriarche qui thomas vo catur vt nos pape obediuerūt ⁊ obediunt in preſentem die ¶ Capitulū triceſemuqrͣtū. Eterum predicti tres reges glorioſi quia li beros ⁊ heredes non habuerunt. extunc eciam de mum cōſilio ⁊ vnamini conſē ſu omīum populorum ibidē cō gregatorum ex onibus popu lis ibidem cōgregatis eleger̄t tunc virum ſtrennuū nobilē ⁊ illuſtre q̄ ōnibꝰ terris ꝑpetue ⁊ regnis ſuis in teꝑalibus p̄ eſſe deberꝫ vt ſi aliqui maliuo li vel malefici patriarcha epi ſcopos ſeu preſbiteros non cū rarent vel ipſis rebellarent ſeu a fide apoſtatarent ꝙ per bra chium ſeculare ad viam rectā poſſet cogi ⁊ cōpelli ⁊ illud dn̄i cuꝫ perpetue debe̓t ſuccedere ꝑ heredes ⁊ durare. ⁊ talis rector ⁊ gubernator in temꝑalibus non rex vel imꝑator deberꝫ vo cai. ſꝫ ab omnibus populis p̄ſ biter iohanes inperpetuū debe ret appellari. nam preſbit̓ io hānes ex eo vocari deberet qͥa preſbitero nullus ſit dignior ī mundo cuius poteſtate homi nibus iuſtis ⁊ iniuſtis celum clauditur ⁊ aperitur. ⁊ in cuiꝰ exteſione manuum ⁊ eleuacōe omniū imꝑatoꝝ ⁊ regum pri cipum ⁊ pōpuloꝝ genua ⁊ col la curuātur. prout hec ⁊ ꝙͣ plu rimas v̓tutes ⁊ alias digͥtates idem preſbiter iohanes qui e dn̄s indoꝝ ī ſuis litteris ⁊ epi ſtolis ſpecialit̓ ſcribit ⁊ expri mit in p̄ſentē diem ⁊ littere ⁊ epiſtole ſue qͥs regibꝰ ⁊ princi ꝑibꝰ mittit ſūt rotuli inuoluti in quibꝰ in pricipio ſcribit et mādat ꝓ ſalutacōibꝰ bn̄dicti ones onīum pueroꝝ ſeruoꝝ ⁊ acillaꝝ auiū aniialiū agroꝝ ⁊ vineaꝝ ⁊ ſpecialit̓ vxoruꝫ ⁊ concubinaꝝ ⁊ onium que ille rex vel prīceps ſeu homo poſſi det in domibꝰ vel in capis cui litteras ſuas mittit ⁊ ẜm ꝙ il le eſt cōdiconis cui litteras ſu as mittit ẜm hec ſibi ſcribit ⁊ demandat ꝓ ſalutacionibꝰ be nedictōes ⁊ habꝫ dexteraꝫ dei benedicentē in gyro cū ſtellis ornatam in ſuis ſigillis ⁊ vexil lis. ¶ Item idē dominꝰ indoꝝ ꝓpterea iohānes deberꝫ vocai a duobus. videlicꝫ a iohane euangeliſta qͥ fuit p̄ſbiter ⁊ a domino p̄ ceteris magis elcus ⁊ dilectꝰ. Item idē dominꝰ in doꝝ iohānes debe̓t vocari noī ne ⁊ honore iohānis baptiſte qui dn̄m baptiſauit cui eciaꝫ maior nō ſurrexit inter natos mulieꝝ ꝓut thomas apoſtolꝰ ꝑ oma ipſos inforͣuit.: ¶ Ce teꝝ hij tres reges glorioſi om bꝰ regibꝰ principibꝰ ⁊ nobili bus ep̄is ⁊ p̄ſbiteris ac onbꝰ populis thoma priarcha ⁊ ꝑ ſbiteꝝ iohānem in eoꝝ dn̄os ⁊ rectores in ſpūalibus ⁊ tēpo ralibus tunc imperpetuū aſſig nabat quibꝰ tunc vniuerſi re ges ⁊ pͥncipes ⁊ nobiles ac vni uerſi populi obediēciā ⁊ homa gui humiliter fecerūt ⁊ ſe eoꝝ dn̄acōi ⁊ poteſtati ſubiciebat ⁊ leti ⁊ gaudētes ac alcri corde ſuꝑ om̄a que viderat ⁊ audie rant ⁊ acciderat ⁊ acta ⁊ ordīa ta fuerant ad ꝓpria ſūt reuerſi Et ſic ijdem dn̄i ⁊ gub̓natōes nnidoꝝ in ſpūalibꝰ ⁊ tēporalibꝰ priarcha thomas ⁊ p̄ſbiter io hānes in vniiuerſo mūdo ſunt vocati in hodiernū die. ¶ Ce teꝝ ijdeꝫ tres reges de p̄miſſis itaqꝫ diſpoſitis ⁊ ordinatis: ex tunc alijs principibꝰ de ſan gͣuine eoꝝ regali ꝙͣ plurimas alias terras ⁊ inſulas dederūt ⁊ perpetue hereditarie aſſigna uerunt qui principes de vaus ī perpetuū deberet vocari in me moriale ſempiternū ⁊ adhuc hec ꝓgenies que de vaus voca tur eſt maior ⁊ potēcior ac no bilior ꝓgenies in india ⁊ orie te in p̄ſentem diem ⁊ hec ꝓge nies vt ſupra dictū eſt ī Acon ꝓpter diuerſa mirabilia q̄ ibi dem qͥtidie ⁊ aſſidue videbat̉ ⁊ audiebāt̉ caſtꝝ fecer̄t ⁊ ex il lis ꝙͣplurimi alij pn̓cipes ꝓpt̓ eoꝝ nobilitate in diuerẜ t̓ris vxores duxerunt de quorum ſe mine Anno dn̄i. A. ccc. quin quageſimopmo. adhuc ſtren nui principes fuerūt ſuꝑſtites ī curia romana ābaſſiatores. ſed vt ad propoſitū redeatur. Vni ita ¶ Ca. xxxv. qꝫ omnia ꝑ ipſos re ges itaqꝫ eent lauda biliter diſpoſita ⁊ ordinata ex tunc ad ciuitateꝫ ſeuwa ad ꝑ petue manēduꝫ tunc ſe trāſtū lerunt ⁊ duobus annis ſuꝑui xerunt. ⁊ extunc modicum an feſtuꝫ natiuitatis domini que dam ſtella noua ⁊ rara ⁊ inſo lita ſupra ipſamiciuitate appa ruit ꝑ qua eoruꝫ feliceꝫ reſolu cōem inſtare intellexerūt ⁊ ꝙ a domino vocabantur omb intimabant. Vnde ibidem in eccīa per ipſos regaliter facta tumulū ſibi more regio prepa rare fecerunt. ⁊ ꝑ illud inſtas natiuitatis domini feſtiꝫ diui num officium ſollēniter ꝑege runt. Et octauo natiuitatis do mini die extunc melchior ara bum ⁊ nubye rex diuuīo offi cio ſolleminter celebrato āno etatis ſue ceteſimo decimoſex to coram om populo inclīato capite abſqꝫ dolore in domino dulciter obdoriuit. cuius cor pus alij duo reges ac alij pri cipes ⁊ nobiles ac vniuerſi po puli veſtimentis pontificalibꝰ ⁊ regalibus cum aromatibus niore regali prout decuit in tu mulum poſuerūt. Et poſt hec quinto die que eſt feſtuꝫ epi phame domini. extūc baltha ſar rex gōdolye ⁊ ſaba āno eta tis ſue centeſimo duodecio ce lebrata ſolleminter miſſa cora omni populo abſqꝫ aliquo do lore ibidem ī domino quieuit Que terciꝰ rex ⁊ ones alij prin cipes ⁊ nobiles ⁊ populi iuxta corpus prioris regis defuncti eodem mō ⁊ culti regio in tu niulum honorifice poſuerunt. Et nō poſt multū tꝑs videlicꝫ ſexto die ſequēte extūc iaſꝑar terciꝰ rex tharſis ⁊ inſule egri ſoulle anno etatis ſue centeſiō nono diuino offico deuote per acto coram onibus aſtantibꝰ ſine dolore alios duos reges ad dn̄m ſequebatur. qui duꝫ niore regio prout decuit iuxta corpora duorum priorū reguꝫ ad ſepeliendum deferretur. ex tunc coram omnibus populis aſtantibus corꝑaduoꝝ prio rum regum in ſepulchro poſi ta qͥdlibet in partē ceſſit ⁊ cor pꝰ tercij regis in mediuꝫ eoꝝ receperunt. Et itaqꝫ hij glorio ſi principes quomodo in vita ſua dilexerūt ſe itaqꝫ ⁊ in mor te non ſūt ſeꝑati; ⁊ ſtella rara ⁊ inſolita que ante eoꝝ obitū apparuit quouſqꝫ eoꝝ corpo ra colome tranſferretur ꝓut di cūt indi immobilis ſupra cita tē ſeuwa ꝑmaſit. ¶ Ca. xxxvi. Oſt deceſſum ⁊ obitu Sipſoꝝ trium regum glorioſoꝝ: extuc deꝰ qui eos in vita dilexit ip̄os eci am poſt morte ꝙͣ plurimuꝫ ho norauit. nam diuerſos vtriꝰ qꝫ ſexus homines quacūqꝫ in firmitate doloe ⁊ aguſtia cap tiuitate vel tribulacōne detine bant̉ longe vel ꝓpe in terra vl̓ in mari poſitos: qui auxilium ipſoꝝ trium regū implorabāt ⁊ deuote inuocabāt deꝰ ꝑ eorū merita euidenter liberauit. ita ꝙ ex longinquis ꝑtibus per terram ⁊ mare populi in maxi ma multitudine ad eoꝝ reliqͥ as ꝯfluebant ⁊ fidem qua cū beato thoma in vitā p̄dicabat eciā maioribꝰ virtutibꝰ ⁊ ſig nis in morte ⁊ poſt mortem cō firmabāt. Et ipſorum corpoa̓ veſtimētis regalibꝰ ⁊ pontifi calibꝰ in ſepulchro poſita: nō quaſi mortua. ſꝫ vt dormmēcia ⁊ melius ꝙ in vita colorata oī bus populis apparuert in qui bus deum bn̄dixerūt ⁊ lauda uerunt. ¶ Poſt multū vero tē poris cum itaqꝫ fides xp̄iana ī ipſa nobili cītate ſeuvva ⁊ vni uerſis ꝑtibus ⁊ regnis oriētis itaqꝫ floreret: extuc inimicus onum bonoꝝ ſeuit int̓ triticū zizama ſcꝫ int̓ fidem catholicā diuerſaꝝ ſpecieꝝ hereſim opi niones ⁊ erroe̓s. ꝓpter qd̓ tūc corꝑa ⁊ reliqͣe ipſoꝝ triū regu ceperūt ab onbꝰ indulgecius ⁊ negligēciꝰ in reuerēcia habe ri ⁊ minꝰ venerari. nam terre ⁊ regna eoꝝ in fide diuidebatur odioſe. Et tūc ſtatī ipſoꝝ triū regū corꝑa q̄ vt dictū eſt vſqꝫ ad illud tēpꝰ quaſi dormēcia incorrupta ꝑmanſerūt: extunc eoꝝ carnis materia de oſſibꝰ eorum ſoluebat̉ ⁊ more ſolito ſuo in puluere reuertebat̉. vn̄ hoīnes de regnis arabye ⁊ nu bye ſaba ⁊ godolye tharſis ⁊ inſule nati in quibꝰ ipſi reges regnabat eciā fide ſūt diuiſi. ¶ Cū itaqꝫ hoꝝ triū regū reg na ⁊ vniu̓ſa plaga orientis eſ ſēt itaqꝫ corrupta ⁊ in fide ⁊ he reſi eēnt itaqꝫ odioſe diuiſa ⁊ ꝓpter miniaꝫ multitudinē di ſtanciā ⁊ diſcordia ⁊ diſcordā ciū potēcia a priarcha thoma ⁊ p̄ſbitero ioh̓e ab erroribꝰ n̄ poſſent reuocari: extuc ec̄ ī t̓ris ⁊ regnis ill̓ in hac diſſēcōe ce pit gentilitas reuerti ⁊ ydola tria repullulare. Vnde in tali miſeria hoīes de regnis iſtoꝝ regum beatoꝝnati qui in ipſa ciuitate ſeuwva potēter habita bant ⁊ in fide odioſe diuiſi. ex tunc queuis pars tam ex reue rencia ꝙ ex inuidia corpus ſui regis de ſepulchro ſumpſit. qꝛ cuꝫ ꝑte aduerſa eſſe ⁊ quieſce re idnoluit ⁊ ad loca maiora ſue partis reduxit que ab om in populo prout quādo viuen tes de bethleem venerunt cum ymnis ⁊ laudibꝰ ⁊ reuerecijs maximis ſūt recepta ⁊ in locu lis diuerſimode ornatis reuere ter ſunt incluſa ⁊ in hijs ꝑ te pora longiora permanſerunt.: ¶ Cum autem placuit deo ꝙ triticum ⁊ ſemen fidei itaqꝫ logo temꝑe laboratum in qd̓ zizama itaqꝫ fuit ſeminatum ⁊ quod ab hijs ⁊ alijs ꝑſecu cōnibus ⁊ impedimientis du dum latitabat in terra. vt ecia talibus varijs frigoribus ⁊ tē peſtatibus tranſactis eciaꝫ ap pareret in germine. Vnde cir ca annos dīi. cc. xxxiiij. dum glorioſus cōſtantinus impera tor in occidente ꝑ ſanctū ſilue ſtrum gracia dei ſignis ⁊ ꝓdi gijs ad fidem eſſet conuerſus ⁊ a lepra carnis gentilitatis ⁊ ydolatrie eſſet mundatus ⁊ in nouum homine vita ⁊ moribꝰ in melius eſſet mutatus. Eodē tempore venerabil̓ helena ſua mater inter ꝑfidos iudeos in oriente cōuerſabat̉ ⁊ iudayca p̄fidia quaſi iam eſſet infecta ⁊ corrupta. ſꝫ na̓biliter ad do minū conuerſa. ꝓut hec oma ī libris de inuencōe ſācte crucis plenius reperiuntur. Et extūc venerabil̓ helena qͣntomagis prius in veteri teſtam̄to ⁊ iu dayca ꝑfidia inſiſtebat tanto magis poſtmoduꝫ in nouo te ſtamēto ⁊ euangelijs ſtudioſi us eſtuabat. Et omn̄a loca ſan cta que in illis ⁊ alijs partibꝰ iheſus ſua deitate ⁊ humanita te ac preſenciā cōſecrauit quo prius ex fuggeſtione iudeoruꝫ ipſa helena ꝓphanata odioſa habuit ⁊ cōtainata. hec om niā loca helena poſtmodū ad laudem dei ⁊ confuſione iudeo ruꝫ humiliter viſitauit ⁊ deuo tiſſime honorificauit ditauit ⁊ amplificauit. Vnde poſtꝙͣ ve nerabilis helena crucem ⁊ cla uos domini nutu miraculoſe ī uenit. extunc ſupra eundem lo cum ⁊ monte caluarie ⁊ ſepul chrum xp̄i ⁊ locū in quo tres marie ſteterunt ⁊ lapidem de ſepulchro reuolutum viderūt ⁊ locum quo iheſus in cruce matrem diſcipulo ꝯmedauit ⁊ locū quo iheſus marie mag dalene apparuit in ſpecie ortu lam. ſuphec omnia loca ⁊ alia ſancta loca helena pulchrīaꝫ eccīam cōſtruxit in qua hec ō nia loca ſancta p̄dicta nnſiml̓ ꝯprehendit ⁊ incluſit Et poſt modū p̄ſbiter iohannes ⁊ hoī nes de regno nubye nati qui ī illis ꝑtibus nubyam vocant̉ ſubtus monte caluarie ex rupe ⁊ petra duriſſima capellam ex ſculpere fecerūt qua in honorē trium regū ꝯſecrare fecerūt in memoriale ꝙ Melchior rex arabum ⁊ nubye ibidem in ca ligine ⁊ nebula reſedit quan do dn̄m in ſua infancia ad ado rādum queſiuit. Et vocatur. il la capella in ꝑtibus illis capel la nubyanoꝝ ad reges in pre ſente diem. ſꝫ ſarracem nunc ꝓ ut patꝫ ianuam ipſius capelle lapidibus ob inuidiā obſtru xerunt. ¶ Ca..xxxvij. Eteꝝ ī omnibꝰ locis que deꝰ in humanita te ſua pn̄cialiter ſig nis ⁊ ꝓdigijs ꝯſecͣuit ⁊ illuſtr uit: ī ipẜvenerabil̓ helena mo ſteria ⁊ eccīas honorifice fūda uit ⁊ in hijs pri archas archi ep̄os ⁊ ep̄os abbates ⁊ p̄ſbi teros ac dei mīſtros inſtituit ⁊ ordīauit qͥbꝰ p̄di a poſſeſſiōes ⁊ decīas abūdat̉ erogauit et extūc ec helēa ſupra locū qͦ pa ſtoribꝰ āgelꝰ cū ml̓titudine mi licie celeſtis cū claritate natīta tē dn̄i ānūciauit pulchrimam duplicē eccīaꝫ ꝯſtruxit quā gl̓a ī excelẜ vocauit qͥ adhuc ī omi bꝰ partibꝰ orientis gloria ī ex celſis vocatur in preſentē die Et in ipſa ecc̄īa quondaꝫ fuit ditiſſimū collegium canonico rum qui ex ſpeciali pͥuilegio o nes horas canonicas cū gloīa in excelſis deo inceperūt ſicut ī partibus iſtis cuꝫ deꝰ in adiu torui ⁊ adhuc incipiunt ibid horas cū gloria in excelſis ī p ſentēdiem. ¶ Poſtꝙͣ hec eo cleſia fuit facta ⁊ ꝑfecta: extuc helena venies bethleem ad ſpe lūcam ⁊ tuguriū in qua deꝰ ho mo fuit natꝰ ⁊ vt eſt ſupra di ctum in ipſū locū ſpeluncaꝫ ⁊ tugurium poſt natiuitatē xp̄i vſqꝫ ad illud tempꝰ ſicut eciā deo placuit ex iniuidia iudei nl̓ lum homine vel animal intrae per miſerunt. nam ipſum locū pro loco maledicto ⁊ propha nato habuerunt. ⁊ omnem in trantem habuerunt pro conta minato ⁊ in ipſo loco tunc he lena preſepein quod iheſus ī fantulus ī feno ante aſinū ⁊ bo uem fuit poſitus ⁊ ipſos pan nos quibus iheſus ibidem fu it inuolutus ⁊ fenum ⁊ camiſi am beate marie quam in pre ſepio dimiſerat oblita quan do cum īfantulo ih̓u de ſpelūca fugit metu iudeoruꝫ ⁊ receſſit hec omnia helena in ipſo pre ſepio tam recenter inuenit ꝓ ut beata virgo ibidem oblita dimiſit ⁊ reliquit. Que excep to preſepio oma ſecum in con ſtantinopolim tranſtulit ⁊ ibi dem in eccleſia ſācte ſophie re uerenter collocauit ⁊ ibidē vſ qꝫ ad tempus karoli ꝑmanſe rūt. qui dum iheruſalē ⁊ alias ciuitates xp̄ianoꝝ ⁊ zacharia patriarcha ⁊ alios xp̄ianos de manibus ſarracenoꝝ eripu iſſet ⁊ ꝑ conſtantinopolim ī re ditu cum ſuis exercitibus tran ſiſſet. extunc camiſiā beate ma rie ⁊ fenum ⁊ pannos quibꝰ ih̓s infantulus fuit inuolutus pecijt ⁊ obtinuit que cuꝫ alijs reliquijs quibꝰ ibidem ⁊ alibi fuit onoratus ſecum ſumpſit. Et aquis gram in eccleſia bea te maie qua ibidem fundauit honorifice collocauit. que ibi dem a fidelibus d̓ longnnqͥs ꝑ tibus viſitātur ⁊ honorantur ī preſenteꝫ diem. Sed de lati tudine ⁊ longitudinē huiꝰ ca miſie multi homines miratur de quā eſt ſciendū ꝙ in ꝑtibꝰ vltramarinis ⁊ orietis minis multum linū creſcit bis in an nō vnde efficitur pannꝰ lineꝰ multū bonus ⁊ ſubtilis ⁊ in oꝑ timo foro ⁊ ī onibus partibꝰ illis om̄a veſtimenta viroruꝫ ⁊ mulieꝝ ꝓ maiori parte ſūt linea ⁊ ſunt multū longa lata ⁊ larga ⁊ vltra modū alba ⁊ mūda ꝓpter intolerabiliſſimū ſolis ardorem ſunt facta. ⁊ ſpē cialiter camiſie mulierū ī qui bus aliqua vis ꝯſiſtit ſunt tā longe ꝙ fimbrias omīum alio rum veſtimentoꝝ circa tres vl̓ quatuor vel quinqꝫ vlnas exce diūt ⁊ illa pars camiſie que ſic excedit auro margaitis ⁊ alijs precioſis ẜm facultatem muli eris portantis ditiſſime ē orna ta. Et dum alicui nobili vl̓ di uiti muliei naſcitur filia. extūc mater imimediate incipit face re filie tales camiſias ⁊ linthe amina ⁊ alia ornamenta ad dotem ⁊ ad nupcias nccaria ⁊ apta que vix poteſt ꝑficere vſ qꝫ ad tempꝰ ſue filie maritaci om̄s ⁊ deſpoſacōnis. ⁊ dū ali qua ſponſa vel nobilis ſeu di ues domina ī pla̓teis equitat. extunc aliquis nobilis vel ini les ſeu famulꝰ pedeſter portat illam ꝑ̄tem camiſie ornata ſu is brachijs extenſis. ⁊ dum ta les domine ⁊ mulieres vadūt extunc rcipiunt ꝑtem camiſie ſue anteriorē ſubtus brachia ⁊ poſterior pars camiſie ꝑ ali quē militem ſeu famulū vel pe diſſequā leuatur ⁊ portat̉ vt̓ſ qꝫ brachijs ⁊ manibꝰ extēſis Et alie mulieres q̄ nō habent camiſias ta p̄cōſas ⁊ ornatas hee tamē habēt camiſias mul tu longas mundas ⁊ albas o ma alia veſtimēta multū exce dētes diuerẜ aromatibꝰ ⁊ her bis odorifeis funiatas ⁊ aqͣ ro ſacea lotas itaqꝫ vbicunqꝫ eqͣ tant vel incedūt: eaꝝ odor ⁊ fra glācia ꝑ totaꝫ p̄latea ſentitur Vnde camiſia beate maie que eſt aquiſgram ẜm ꝯmune con ſuetudine p̄cium illaꝝ ⁊ ſcd̓m ſtaturā tuc temꝑis hominum videtur multum fuiſſe ⁊ eſſe breuis ⁊ humilis ⁊ in onibꝰ libris ⁊ mn ꝑtibꝰ illis eciā legit̉ ꝙ beata virgo maria fueit pu ella aliquātulum groſſa ⁊ car noſa ⁊ fuſca. ſed vt ad ꝓpoſi tu redeatur. ¶ Ca. xxxviij. Vꝑ hanc ſpeluncam tuguriū ⁊ locū ī beth leem quo deus homo fuit natꝰ in qͣ eciaꝫ tres reges dn̄o mūera obtuler̄t q̄ locꝰ vt ſupra dictū eſt itaqꝫ iudeis fu it odioſus. Suꝑ hūc locū ve nerabilis helena nobiliſſimā ⁊ pulcherrimā eccleſiā fūdauit oꝑe mnuſaycō ⁊ marmoribꝰ ⁊ auro ſub vitris diuerſimode optime ⁊ ditiſſime ⁊ regaliter ornata ⁊ in modū caſtri ꝓpug culis factam. ſꝫ nō eſt teſtudia ta. ſꝫ ſuꝑ ligna ⁊ tigna cedrīa eſt plumboco oꝑta ⁊ in hac ec cleſia ante choꝝ deſcenditur ī ſpelūcam ⁊ locum in quo deꝰ erat homo natꝰ ⁊ directe ſb̓tꝰ niaius altare qd̓ eſt ſupra cho rū in ipſa ſpelūca eſt altare in loco quo deꝰ homo fuit natus ⁊ nō longe ab hoc altari eſt p̄ ſepe lapideū vt ibidē eſt moris circa triū pedum vel qͣtuor lon gū in qd̓ bt̄a virgo maria in fantulū ih̓m ante bouē ⁊ aſinū in fenū poſuit panis inuolutū ⁊ in eodē loco iuxta ꝑſepe tres reges dn̄m adorauerūt ⁊ eideꝫ ibidem munera obtulerūt. Et in ipſa ſpelunca ſanctꝰ iheroni mꝰ paula ⁊ euſtochiū nobiles romane que ex deuocōne ibidē cum beato iheromino deguer̄t ſunt ſepultē ⁊ in ipſa nobiliſſi ma ⁊ pulcherrima eccleſia ſūt circa ſeptuaginta colūne mar moree tecta ⁊ ligna ⁊ alia fu ſtentantes ⁊ portantes. Et ano domini/ Uilleſimo tricēteſimo quadrageſimopinio ſarracem pulchriores colunas excipere voluerunt ⁊ in templu eoꝝ po nere propoſuerunt. ſꝫ horribili viſione ꝑterriti ipſas ſtare ꝑ miſerunt ⁊ vſtra modum hec eccleſia intus ⁊ foris eſt ditiſſi me nobiliſſime ⁊ regaliter fcā ꝯſūmata ⁊ ꝑfecta ⁊ venerabil̓ helena in ipſa eccīa archi ep̄m ⁊ canonicos ⁊ p̄ſbiteros ⁊ ali os dei miniſtros inſtituit qui ex priuilegio ſpeciali in onbꝰ miſſis ⁊ eciam miſſis animaꝝ gloria in excelſis deo decanta bant ⁊ ī feſtiuitatibus onēs horas canonicas cuꝫ gloria in excelſis deo incipiebant. ⁊ ꝙ plurimas alis reuerencias ⁊ p rogatiuas habuit hec eccīa p̄ alijs ⁊ habꝫ ꝓut decꝫ pr̄e alijs ecc̄ijs. d̓ quibus ꝑ ſingula lon gum eſſet enarrare Sed poſt ꝙ terra ſancta ad manꝰ ⁊ po teſtatem ꝑuenit ſoldam qui cūqꝫ xp̄ianus ipſam eccīam in trare voluerit dat officiato ſol dam ibidem duos denarios ve necianos ⁊ nunc greci ſub cer ta penſione pro ſe habent cho rum ⁊ maius altae ad diuinū officium eoꝝ ꝑagendum. In nocte natiuitatis domī extunc omium ydioniatum ⁊ lingua rum homines peregrini ⁊ xp̄ia in qui ſunt ſub celo in ipſa ec cleſia cōueniunt. ⁊ tunc oma hoſpicia in bethleem ꝑegrinis nitus ⁊ extra ſunt plena ⁊ ꝓp ter lucrum ſoldanus exceptis ſuis officiatis non ꝑmittit ibi dem niſi xp̄ianos habitare Ce terum onēs xp̄iami qui ibidem ī eccīa in nocte natiuitatis do mini conueniunt licet in fide ⁊ linguis ſint odioſe diuiſi tn̄ queuis pars ⁊ ſecta homi num xp̄ianorum in ipſa eccīa ꝑ ſe ſuum habet ſpecialem lo cum deputatum in quo ẜm ri tum eorum diuinū officium fa ciunt ⁊ agunt tunc prout ſol lemniſſime decet. Vnde latini qui ſe habent ad fidem eccle ſie romane agunt diuinum of ficium ſuum in ſpelunca in al tari ⁊ loco quo deꝰ homo fuit natus. Et tūc in ipſa nocte di uerſa ydiomata littere ⁊ catꝰ ⁊ melodie in varijs ⁊ diuerſis linguis audiuntur. tam nullꝰ homo impedit alium in ſuo vl̓ aliquo cantu riſu vel cachina tu. ⁊ tunc celebrata miſſa que incipit. Dixit dominꝰ ad me extunc vadunt ones ad eccle ſiam duplicem que gloria in excelſis vocatur. vbi angelꝰ do mini paſtoibus natum domi num annunciauit. ⁊ ibidē tunc celebratur miſſa que incipit. Lux fulgebit. ⁊ hec due eccle ſie diſtant ꝑ modicuꝫ dimidi um miliae̓ ⁊ ibidem illa miſſa celebrata extunc ones populi cum magno gaudio ⁊ catu re deunt in bethleem ad ſūmam miſſam. tunc in hijſdē ecc̄ijs om̄a euangelia ibidem preſen ci aliter legūtur de quibus tūc vinerſa ecc̄īa catholica de lon ginquo loquitur ⁊ teſtatur ⁊ tūc vtriuſqꝫ ſexꝰ ōnes hoīes qͣ rūcūqꝫ linguaꝝ vel ſectaꝝ exi ſtut ꝑuuli ⁊ adulti ī ipſa eccīa ꝑ totū illū diem cantat illā an tiphonam in latino. Hec ē di es qua fecit dn̄s ⁊cͣ. qua in oī bus illis ꝑtibus in latino coi detenꝰ ſciūt ex vſu Et eſt ſcien duꝫ ꝙ iudei ex inuidia helena inter ſe ſtabularia vocauerūt quia hmōi nobiliſſima eccīaꝫ ſupra ſtabulū ⁊ tam vilem lo cū eis exoſū fūdauit ⁊ edifica uit Vn om nocte natītatis dn̄i tabula de laude ⁊ ineitis vene rabil̓ helene de digitis btī ihe romini ſcripta iux ꝑſepe in ſpe lūca pendebat q̄ ſic incipit̉ Ve nerabilis helena fuit bona ſta bularia q̄ hic preſepe dn̄i fui fidelit̓ q̄ſiuit ⁊ alia ꝙͣ plurima de meritis ⁊ virtutibꝰ venera bilis helene in tabula ſūt ꝯſcri pta. ¶ Itē in feſto eph̓ie dn̄i eſt eciā in ipſa eccīā maximꝰ o niū linguaꝝ ⁊ populoꝝ ꝯcur ſus ⁊ in loco iuxta p̄ſepe quo tres reges dominū adorauerūt ⁊ eidē inunera obtulerūt mag nam ſtella optime deauratam pendere cōſueuerunt que ꝑ to ta illam diem artificialiter de loco ad locū in eccīa cordis tr hebatur ⁊ regebat̉ ⁊ de alijs huius ecc̄īe in bethleem nobi litatibus ⁊ cōſuetudinibus ⁊ ſpecialibus priuilegijs ⁊ pre rogatiuis que hec ecc̄īa ꝑ̄ alijs eccleſijs ꝓut decet habꝫ ſingu lariter longum eſſet enarrare. ⁊ qualit̓ feſtum eph̓ie ibidem honoretur ⁊ celebretur inferi us audietur. ¶ Ca. xxxix.: Eteꝝ poſtꝙͣ hec eccle ſie itaqꝫ eſſent cōple te: extuc helena ſe tra ſtulit nazareth que eſt ciuitas niultū delectabilis ⁊ amena valle florida ſita ⁊ nō eſt mu rata. Et habitacones eius ⁊ do mus ſunt hinc inde diſperſe ⁊ in ipſa ciuitate eciā magna ⁊ pulcherrima eccīam fundauit in qua archiepiſcopū ⁊ canōī cos ⁊ preſbiteros ⁊ di mīſtros inſtituit ⁊ ordīauit ⁊ predijs ⁊ poſſeſſionibus ꝙͣ plurimis ſpecialiter ditauit ⁊ amplifica uit ⁊ in eadem eccleſia helena a dextris ꝓpe chorum cameraꝫ beate marie concluſit in qua fuit ⁊ ſtetit quādo ei gabriel ā gelꝰ dominū concepturaꝫ ānu ciauit. Et ex ipſa camera nunc fcā ē capella in qͣ ē colūna cōtr qua āgelꝰ ſtetit ⁊ xclīauit ⁊ eiꝰ ymago ī colūna ſic̄ ī figillo eī p̄ſſa Et an ianuaꝫ illiꝰ camē ⁊ capelle vſus oriente ē fōs de qͦ miaria freqnt̓ aqua haurire ⁊ afferre ſolebat ⁊ ibid āgelus ipſā ſepiꝰ ſalutauit ⁊ cōforuit Ex hoc fonte peregrini ad lon ginquas partes aqua affere bant ⁊ ꝙͣ plurim īfirmi ex ea ſanitates receperunt. Vnde ob inuidiam ſarracem ipſum fon tem ſepius obturauerūt ⁊ qn̄ to plus obtua̓bant tanto plꝰ ⁊ magis erupebat. nec ſarra cem ad aliqua adhuc v̓tūtur ipſa aqua. ſꝫ a peregrinis ad longinqͥs ꝑtes affertur ⁊ por tatur ⁊ ex ea varie īfirmitates depelluntur. Et in ipſa capella fuerunt ſpeciales preſbiteri qͥ oni die de dn̄ica annūciacōne cum onbus eius officijs ⁊ ho ris diei ⁊ noctis cantabant ⁊ celebrabant. Et iuxta hanc ca pellam ⁊ canieraꝫ eſt columna lapidea in qua a die poſtꝙͣ an gelus marie dominū annūcia uit vſqꝫ in preſentem die ſig num ꝑmanſit. Et dum ꝑ totū annum ſol tetigit illud ſignuꝫ ante eius occaſum tunc fuit ⁊ eſt hora quando grabriel mai̓ am ſalutauit ⁊ deum ⁊ de ipſa ꝓ nobis homine naſcituꝝ an nunciauit. Et temporibus cri ſtianoꝝ fuerunt in ipſa came ra ⁊ capella ſpeciales miniſtri quādo ſol tetigit illd̓ſignum ī columna qui tūc ter trahebāt puam capanulam que ſupra colūnam pendebat. Et tunc ō nes homines cum genuflexiōe dicebant ter deuote aue maia quia ipſa hora angelus mari am ſalutauit. ⁊ exinde ꝑ vniū ſum mundum ꝑuenit in ꝯſue tudinem ꝙ ante ſolis occaſū ter trahitur capana. ⁊ dicitur a fidelibus ter cum genuflex one Auemaria. Et illa capel la ibidem ⁊ in onibus partibꝰ orientis Aue maria vocatur ⁊ a fidelibus de longinquiſſi mis ꝑtibus viſitat̉ in preſētē die. Vnde dicunt ibidem ⁊ in onibꝰ partibus illis vnꝰ ad alteꝝ eamus pro īdulgencijs nazareth ad aue maria. ⁊ in illa capella ⁊ ecc̄īa in qua ipſa camera marie eſt incluſa om nes hore canonice cū aue niā ria incipiebantur. ſicut ī par tibus iſtis cuꝫ deus in adiuto rium. ⁊cͣ. Sed nunc in ipſaꝫ ecc̄iam nobiliſſimā ſarracem ꝓ iciunt morticima iumentoruꝫ ⁊ pecorum cadauera. ſꝫ capella ſeruatur illeſa. quia degūt ibi pauꝑes nobiles ſarracem qui vocatur nobiles de hes. qui ex ſpeciali ꝯſuetudine a ꝑegrino vnum denariuꝫ volunt habe̓ venecianum. ſꝫ tunc homo cum onibus rebus ſuis in illis par tibus eſt ſecurus. Et iſta ciui tas nazareth eſt in terra ⁊ pn̓ cipatū galilee ſita. ⁊ iuxͣ fines galilee eſt mons nō magnus ſed vltra modum altꝰ qui vo catur mons thabor ſupra quē iheſus corā diſcipulis ſuis fuit trāſfiguratꝰ ꝓut in euangelio cōtinetur Suꝑ illū monte eci am venerabilis helena magnū ⁊ pulcherrimū ⁊ fortiſſimum monaſteriū ⁊ clauſtru funda uit ⁊ in modū caſtri turribus ⁊ muris ac ꝓpugnaculis vn diqꝫ firmauit. cuius abbas ordinis bn̄dicti infula anulo ⁊ baculo paſtorali ac bulla plumbea vtebatur. Et occur rit ſemꝑ illud feſtū trāſfigura cōis domini ipō die fixti feliciſ ſimi ⁊ agapiti. ⁊ tunc monibꝰ ptibꝰ orientis celebratur miſ ſe cum v̓mo nouo ⁊ onēs eccīe metropolitane ⁊ cathedrales ī oriente in honore trāſfiguracō nis domini ſūt cōſecrate ⁊ ip̄o die in onibꝰ eccleſijs ⁊ miſſis cantat̉ introitꝰ Dn̄s dixit ad me. ⁊ All̓a Hic dies ſanctifi catus. ⁊ euangeliū Aſſumpſit iheſus diſcipulos ſuos ⁊ aſcē dit in monte excelſū ⁊ trāſfigu ratꝰ eſt ante eos ⁊cͣ. Et in ipſo die ones reges prīcipes ⁊ nobi les barones ⁊ milites ⁊ omnes in ip̄a dyoceſi p̄lati ad dedica cōem ecc̄īe ſue cathedralis ꝯue munt ⁊ om̄a eorum vexilla cuꝫ ipſoꝝ armis ſupra ecc̄īaꝫ fige re ⁊ ponere faciūit ⁊ onēs pōpu li illam noctē in eccleſijs cum gaudijs ⁊ leticijs ducūt inſo nem ⁊ multū ornant ecc̄īas fu as diuerſis ⁊ varijs ornamen tis ⁊ ones eccīe metropolitane ⁊ cathedrales in onibus par bꝰ orientis vocātur ecc̄īe ſācte ſophie id eſt verbigene ⁊ ē ti tulꝰ ōniū eccīaꝝ cathedralium ibidē ꝙͣ ad ſcām ſophia vocā tur Et diſtat hͨ mōs thabor a ihrl̓m ad tres dietas cū dimi dia ⁊ int̓ ihrl̓m ⁊ illū motē fu it via ⁊ nō plꝰ ꝑ quā ih̓s iuit cū diſcipul̓ ſuis in hūanitate ī q̄ ſanauit docuit ⁊ ſigͣ fecit ⁊ p̄ dicauit ⁊ vlteriꝰ ꝙ inter iheru ſalē Et hūc mōte ⁊ loca inter eos ſita iheſus in hūanis non iuit vel ꝓceſſit ⁊ ipſe mos tha bor deſuꝑ nō eſt maioris capa citatis ꝙ illud monaſteriū ꝯp hendit ⁊ ante capconem Acon ſarracem hoc monaſterii cepe rūt ⁊ occupauert ⁊ ex eo caſtꝝ facerūt ꝯtra qͦs xp̄iami in pede montis aliud caſtꝝ fecer̄t a qͣ ſarracenis aſcēſū ⁊ deſcēſū defē derūt cui nomē blanſegarda ī poſuerūt ⁊ ex illo caſtro ⁊ noīe maxīa ⁊ nobil̓ ꝓgenies furre xit qͥ ibidē nobiles de blāſegar da vocant̉ in pn̄te die. ſꝫ nūc il lud caſtꝝ ⁊ moͣſteriū ſupr mo tē ſūt deſtrūcta ⁊ deẜta. ſꝫ vt ad ꝓpoſitu redeat̉ ¶ Ca. xl.. Vni itaqꝫ venerabil̓ helena in hijs ⁊ in oī bus locis quibꝰ ei ex pedire videbatur archiep̄os ⁊ epiſcopos abbates p̄ſbiteros ac alios dei miniſtros inſtitu iſſet ⁊ ordinaſſꝫ. ⁊ omnia ad laudem ⁊ honorem dei rite per fecte ⁊ laudabiliter ꝑ̄feciſſet. Extunc de corꝑibꝰ ⁊ reliquijs ipſorum trium regum qui do minū ibidem adorauerunt ⁊ ei niunera obtulerunt cepit axīe cogitare ⁊ ad terras ⁊ ꝓunici as quē circa indiam adhuc ro mano imperio ꝑmanſerāt cū nobili ⁊ maximo cōmitatu ſe tranſtulit ī quibus om̄a tem pla ⁊ aras ydoloꝝ ꝓut ibidem ȳdolatria ⁊ gentilitas repullu lauerat potenter deſtruxit. ⁊ ꝓ hijs in laudem ⁊ honore dei ec cleſias ⁊ monaſteria fūdauit in quibꝰ archiepos epiſcopos ⁊ abb̓es ac alios dei mīſtros inſtituit ⁊ ordinauit. ⁊ cultuꝫ dei inonibus illis ꝑtibus in o nibꝰ ⁊ ꝑ om̄a reꝑauit ⁊ aplifi cauit ⁊ fidem xp̄ianam que in illis p̄tibus prius deteſtabat̉ tunc multū honorauit helena exaltauit ⁊ gl̓ificauit: ad qua tunc omnes xp̄iani ⁊catholici vnaminiter venerunt ⁊ ꝯflux erunt. nam audierant quanta mirabilia ⁊ magnalia deus de inuencōe ſue crucis ⁊ clauoꝝ ac camiſie beate virginis fem ⁊ pannoꝝ quibꝰ deus in ſua humanitate ⁊ infancia fuit in uolutus p̄ ipſam venerabilem helenam dominꝰ fuerat opera tus. ī quibus helene vnanmi ter ꝯgratulabatur ⁊ in fide cō fortabantur ⁊ iudei ⁊ gentiles ydolatre ⁊ heretici. de hijs ml̓ tum dolebant. ⁊ ꝯfūdebantur ⁊ extunc ecia in ipſis ſuperiori bus partibus ꝙͣ plurimis ec cleſijs ⁊ monaſterijs fūdatis vndiqꝫ ⁊ reꝑatis ⁊ in hijs dei miniſtris de nouo inſtitutis ⁊ onibus xp̄icolis in fide confor tatis. extunc venerabilis helēa de corꝑibus ⁊ reliquijs trium regum beatoꝝ cepit īquirere ⁊ diligenter inueſtigare. ⁊ cū de ipſorum trium regum reg nis ⁊ ipſoꝝ vita ⁊ geſtis ⁊ per ipſos reges factis ⁊ ordinatis helena pleniꝰ fuiſſet inſtructa ⁊ informata. extunc de ipſorū corꝑibus ⁊ reliquijs cepit ſtu dioſius ⁊ ardentiꝰ cogitare et diligentiꝰ laborare. cuius deſi derium implens ompotens de us qui ſemꝑꝓpe eſt onibus ī uocantibus eū in veritate. ⁊ q̄ prius ipſi helene crucē ſuā ac clauos ſub terra profundiſſiē abſconſam reuelauit ip̄ſi hele ne eciam corpora ac reliquias triū regū beatoꝝ demōſtrauit quoꝝ duo corpora ſcꝫ Melchi or ⁊ Galthaſar a patriarcha thoma ⁊ dn̄o nidoꝝ p̄ſbitero ioh̓e ⁊ alijs illaꝝ terraꝝ ⁊ par cium pricipibꝰ ⁊ prelatis ad āpliandū honorē dei ⁊ d̓inum cultum miraculoſe ⁊ ſtudioſe impetrauit. ⁊ quia tunc pro ꝑ te romano imprio pertinebat ⁊ omnes vnanimniter audier̄t ⁊ ſciuer̄t quanta mira ⁊ mag nalia deus per helenam fuiſſet operatus: ſibi ipſorum duoruꝫ regum corpora benigne ⁊ reue renter. tradiderunt ⁊ dimiſer̄t ¶ Corpus vero Iaſpar tercij regis neſtorim heretici de reg no ipſiꝰ Iaſpar r̄gis nati ſub eorum poteſtate habuerunt ⁊ in ſua nequicia ⁊ hereſi perdu rantes dudum vſqꝫ ad ſāgui nem dare reſiſterunt ob inui diam ⁊ negauerunt. Nam id ad meliorem ⁊ forcioreꝫ ⁊ ma iorem inſulam Indie nomine egryſoulla de qua Iaſpar eci am rex inſule vocabatur ſuuꝫ corpus trāſtulerunt ⁊ ſecretiſ ſime abſconderunt. ¶ Venea̓ bilis helena habitis itaqꝫ du orū regū corꝑibꝰ volēs ipſos tres hr̄e indiuiſos ꝑ multos ſollēnes legatos p̄cibus ip̄or tum̄s ⁊ muneribꝰ multis apd̓ potenciores inſule ⁊ ipſorū ne ſtorinorum ordinauit ⁊ obti nuit ꝙ corpus thome apoſtoli qd̓ tūc eciā ibidem impetraue rat ꝓ corꝑe Iaſpar t̓cij regis dedit ⁊ ꝑmutauit ⁊ idem ipſuꝫ corpꝰ thome apoſtoli neſtoris bis eſt ablatu ⁊ ex certis cauẜ ip̄ẜ totidē reſtitutū. ſꝫ in p̄ſen tem diē adhuc eſt cōmune va ticinium in omnibꝰ partibuſ ill̓ ꝙ adhuc corpꝰ thome apo ſtoli eis tͣcia vice debeat aufer ri ⁊ colome apud triū regum corꝑa trāſferri ⁊ ibidē ꝑpetue ꝑmanere ꝓut adhuc inferius audiet̉ ¶ Ca. xli. Eterū dum itaqꝫ cor pꝰ Iaſpar ethiopis tercij regis de inſula portaret̉ ⁊ alijs duobꝰ regum corꝑibus iungeret̉: extunc tal̓ ⁊ tāta odoīs fraglācia ⁊ ſuaui tas ab eis exiuit ꝙ ōnes a lon ginq̄ veniētes ſuauitatis odo re replebātur ⁊ reficiebātur ⁊ ſēciebāt. ⁊ extūc venerabil̓ he lena ipſa triū regū corꝑa in lo culo ditiſſimo in maiore ⁊ nō biliorē filij ſui ciuitate quā fū dauerat ꝯſtantinopolim q̄ eſt caput grecie cum maxīa exul tacōe ⁊ reuierēciā cū alijs diu̓ẜ reliquijs qͣs hīc inde īpetraue rat ⁊ ꝯgregauerat tranſporta uit ⁊ ab omnibus populis ad hec ibid̓ ſpecialit̓ ꝯgregatis ⁊ cōuocatis cum ymnis ⁊ laudi bus prout decuit multum ho norifice ſunt recepta ⁊ ibidem in eccīa ſancte ſophie reueren ter collocata ⁊ ab omnibus ve nerata: ¶ Et eſt ſciendum ꝙ eccīā ſancte ſophie in conſtāti nopoli eſt vltra modum p om nibus ecc̄ijs in mundo multū mag̓ ⁊ lata. ita ꝙ nauis mag na onibus velis ſuis explica tis ⁊ extenſis in ea ſe poſſet co mode vertere ⁊ gyrae ⁊ ipſa ec cleſia ibidem vocatur eccīa ſā cte ſophie quod i grecō dicit̉ verbigene. ⁊ vt ſupradictū eſt ones eccīe metropolitane ⁊ ca thedrales in oriente ad ſāctaꝫ ſophiam vocantur quā cōſta tinus fundauit ⁊ eius maxīas marmoreas columnas cuꝫ ad iutorio dei cum infante ſolꝰ le uauit ⁊ diuerẜ alijs plurimis ornamētis decorauit. Et ī ipſa eccīa eſt tunca domini incon ſutilis ⁊ clauꝰ domini ⁊ pars columne ad quā iheſus fuit li gatus ⁊ flagellatus ⁊ ꝙͣ pluri me alie ⁊ diuerſe reliquie vene rande. de quibus grecis non ē cura. Et tēpibus ſcī lode voici regis francoruꝫ adhuc cōrona domini ſpinea in ea remanſit ⁊ tunc temporis turchi ⁊ ſarra crni cōſtantinopolim ⁊ imperi um grecorum multuꝫ deſtruxe runt. ⁊ imperator tunc auxiliū ſācti lodewici implorauit qui multa ꝑdita ⁊ deuaſtata cum auxilio dei recupauit ⁊ pro ſu is expenſis. tunc imꝑator ſco lodewicō ipſā coron aꝫ ſpineā tradidit ⁊ obligauit. que cuꝫ grecorum maxima lamientati on ⁊ francorū exultacione in craſtino beati laurencij ad na uigiū fuit ducta ⁊ ad villā pa riſienſē. trāſlata. qua greci ad hūc recupare ſperant in preſē tem diem. ¶ Ceterum in hac ecc̄īa ſancte ſophie mag̓ ſtat colūna marmorea ſupra qua ſtat ymago imꝑatoris eque ſtris eneā optime deaurata et habꝫ pomum rotundum moe̓ temꝑali in ſiniſtra ⁊ cōtra orie tem rbellibus ſarracenis qua ſi minas dextera Et iuxta ⁊ ſb̓ tus hanc colūnam venerabil̓ helena ipſorum trium regum corpoa in loculis diuerſimode ornatis honorifice ſpecialiter collocauit ⁊ cum iſta trium re gū corpora in hac eccīa ī ciui tate itaqꝫ eēnt collocata. extuc a longinquis terris ⁊ ꝑ̄tibus ab omnibus popul̓ humilit̓ ⁊ deuotiſſime ſunt viſitata et longo tempore venerata ⁊ ad eorum reliquias cōfluetibus deus dona ſue miſericordie ml̓ timode ē largitꝰ et ꝑ ea multa mirabilia operatus. Nam om nes qui in fide ⁊ deuocōne eoꝝ auxilium implorabant a qua cūqꝫ tribulacōne in terra vel ī niari detinebantur: eorum me ritis deus liberauit. ¶ Poſt obitum ⁊ deceſſum glorioſi cō ſtantim ⁊ venerabilis helene iuliano apoſtata regnante: ex tunc ydolatria ⁊ gentilitas re pullulauit ⁊ grauiſſima ꝑſecū cio gladij in criſtianos ⁊ mar tires temporibus longis pro ut in paſſionibus diuerſoruꝫ martiꝝ ⁊ alijs libris plenius reperitur ⁊ ipſa ꝑſecucone gla dij cōtra martires ceſſante: ex tunc cepit in vniuerſo mundo alia de nouo ꝑſecutio heretico rum ⁊ ſciſmaticorum diuerſo rum errorum cōtra catholicos ⁊ fideles Et ipſa p̄ſecutio here ticorū ⁊ erroꝝ fertur durior ⁊ inhumanior fuiſſe ꝑſecuconi gladij anteriori. vt fides xp̄ia na ⁊ catholica tāꝙͣ triticuꝫ cri braretur vt nulla puluis erro rum in ea de cetero remaneret ⁊ in hac tribulacōe greci licet habuiſſent ꝙͣ pluimos ſāctos ⁊ egregios doctōes ⁊ romaos pontifices de grecia natos. ta men ab eccleſia romana in ar ticulis fidei ꝓut inferius audi etur receſſerunt ⁊ ſibi propriū patriarcham prefecerūt ⁊ ele gerunt cui ab illo tempore in onbus ⁊ ꝑ om̄a vt nos domi nō pape vſqꝫ in preſentem di em̄ obediuerunt ⁊ in hac tem peſtate corpora ⁊ reliquie ipſo rum triū regum abſqꝫ aliqͣ re uerēcia ⁊ innullius cura pma ſerunt. Vn dominꝰ greciaꝫ ⁊ armenā tradidit in manꝰ ſar racenoꝝ ⁊ pſarum qui has ter ras multum deſtruxerūt quas mauriciꝰ primus imꝑator ro manoꝝ ex grecis cum auxilio medyolaneſiū recupauit. vn̄ ꝓut fertur eiuſdē imꝑatoris ꝯſilio ipſa trium regū corpora cum alijs reliquijs poſtmodū fuerunt tranſlata. Et legit̉ ꝙ manuel grecoruꝫ imperator eū ſtorgium viꝝ religioſū ⁊ pru dente nacōe grecum in legacō ne medyolanū miſit ⁊ prudēs erat ⁊ apud imꝑatore potens ipſum in archiep̄m medyola nenſē elegerūt ⁊ ipſoꝝ p̄cibꝰ ⁊ incitacōe ipſa triū reguꝫ cor pora de quibꝰ tunc nullus mul tu curauit ab imꝑatore impe trauit ⁊ ſecū mediolanū ruere ter trāſportauit. Et ī eccīa ſpe ciali q̄ nūc eſt frm p̄dicatoruꝫ cu ymnis ⁊ laudibꝰ cū oīppl̓o hōrifice collocauit vbi eciā deꝰ ꝑ ip̄orū merita locis tēporibꝰ prout in locis prioribꝰ multa mirabilia ⁊ virtutes ē oꝑatꝰ. ¶ Anno vero dn̄i. ¶A. c. lxiiij. ciuitas mediolanenẜ Frederi co pͥmo imperatori rebellauit quā imꝑator deſtruere ꝓpoſu it ⁊ circuuallauit. Vnde melio res ⁊ nobiliores ⁊ maiores in ciuitate paucis ſcientibus ip̄a trium regū corꝑa ſecretiſſime abſconderunt. ⁊ cuꝫ imꝑator auxilio Reynaldi archiepi cō lomenẜ ⁊ alioꝝ principum ⁊ dn̄orum mediolanuꝫ obſedit cepit ⁊ expugnauit Extuc rey naldus archiepus colomenẜ palaciū domini aſſonis de tur ri quē imꝑator ꝑ alijs onbꝰ exoſū habuit cepit ⁊ intrauit ⁊ ad manꝰ ſuas obtinuit Qui dominꝰ aſſo ſecretum acceſſuꝫ ad reynolduꝫ colomen. archi epiſcopū pecijt. qui dum ſecu rus ⁊ ſecrete ad archiep̄m ve niſſet ipſum pecijt vt ſi ſibi g ciam apud imꝑatorem poſſet ⁊ vellet impetrare. extunc ſibi trium regū corpora cum alijs reliquijs vellet dare ⁊ abſcon dita demonſtrae. Qd̓ cum rey naldꝰ archiep̄s colomen̄. feciſ ſet ⁊ p̄feciſſet. extunc ſibi ip̄as reliqͥas dedit ⁊ deioſtruit qͥs cū habuiſſet extūc ꝑ ſuos fide liores ⁊ ſecretiores ſtatim ver ſus colomiā direxit ⁊ deſtīauit quod poſtmodū imꝑatori in dicauit. ⁊ tunc pͥmū ipſas reli quias ab imꝑatōe poſtulauit pecijt ⁊ impetrauit ⁊ diſtulit ī peratori priꝰ indicare. nam ip ſas reliquias venerandas du bitauit ſe poſſe impetrare ⁊ ex tunc archiepus ipſa trium re gum corꝑa cuꝫ alijs reliquijs colomaꝫ publice ⁊ honorifice tranſtulit ⁊ ab om populo cū ymnis ⁊ laudibus recepta in eccīa ſancti petri ibidem ruere ter collocauit ꝑ quas deus ibi dem ꝙͣ plurima mirabilia ⁊ v tutes in preſentē diem operat̉ ⁊ a principibus ⁊ nobilibꝰ et diuerſis populis deuote vene rantur ⁊ a loginquiſſimis ter ris ꝑtibus ⁊ ꝓuincijs cū maxi mis reuerencijs querūtur ⁊ vi fitantur. ¶ Legitur em̄ in qui buſdam libris ꝙ poſtꝙͣ ip̄oꝝ trium regum corꝑa de conſtā tinopoli in mediolanū ⁊ de ori te in occidentem fuerunt tranſ lata ꝙ tunc omīum hereticoruꝫ ⁊ ſciſmaticoꝝ errores ⁊ opini ones quibus lūb ardia tuſcia ⁊ apullia ⁊ vniuerſa terra fu it infecta p̄ declaracō em ⁊ expo ſicōem trium muneꝝ que ipſi reges domino obtulerunt fue runt ꝯfuſi ⁊ cōuicti ac funditꝰ prout ſequitur annichilati In auro thue̓ ⁊ mirra per iſta triuꝫ muneꝝ genera in vno eo denqꝫ xp̄o diuina maieſtas ⁊ regia poteſtas ⁊ hūana mor talitas intimatur. ¶ Thꝰ em̄ ꝑtinet ad ſacrificium Aurum ad tributum Et mirra p̄tinet ad ſepulturam mortuorū. om ma hec ſancta fides xp̄o veraci ter offerre non deſinit dū vnū eundemqꝫ verū deum verum re gem veꝝqꝫ hominem credit. ¶ In oblacōe thuris ꝯfuſus eſt arrianus qui ſoli patri ſa crificium offerre ꝯtendebat: ¶ In oblacōe mirre cōfuſus eſt manicheus qui xp̄m vere mortuum pro noſtr. ſalute nō credebat ¶ In auro ſimul vt qꝫ confuſi ſunt. quia maniche us de ſemine dauid ym carne natum non credit regem ⁊ ar rianꝰ deo vnnigenito naturaleꝫ nititur ſeruitute proinide non exꝑietur regem a quo ꝑ fideꝫ regatur. ſꝫ a quo ꝓ īfidelitatis crimine puniat̉. quia ab vno dinitatis ⁊ ab altero veritas carnis denegatur. ¶ In hijſ dem eciam muneribus confu ſus eſt neſtoruiꝰ qui criſtum ī duas perſonas diuidere nnitit̉ cum videat magos non alio deo ⁊ alio homni eadem inue ra ſuppliciter obtuliſſe. non er go diuīdatur in ꝑſonis q̄ no eſt diuiſus in donis. Propte rea vnus idemqꝫ iſtis muneri bus adoratur vt vnus idemqꝫ deus ⁊ homo cognoſcat̉ ¶ Ce terum in quali ⁊ quanta reue recia hij tres reges qͥ domino inuera obtulerūt ⁊ honorē ha beāt̓ in onibꝰ terris ⁊ ꝓuīcijs in oriente ⁊ ab onibus regibꝰ principibꝰ ⁊ nobilibꝰ ⁊ omni bus populis ibidē venerentur eſt ſciendū. Ꝙ p̄ſbiter iohan nes dn̄s indoruꝫ ⁊ onēs reges ſub eius imꝑio ⁊ rex georgie ſuꝑioris ⁊ rex georgie inferio ris ⁊ omnes alij reges xp̄iam hij omnes in die epiphamē ſi cut in die coronaconis eoꝝ ve ſtimentis regalibꝰ ⁊ alijs or namentis in honorē triū reguꝫ beatoꝝ ſunt ornati ⁊ coronati ⁊ tribus vicibꝰ in miſſis offe runt oblacōes. videlicꝫ in ītroi tu miſſe. offertorio ⁊ ꝯmunio ne offerunt auꝝ thus ⁊ mirra cum maxima humilitate ⁊ de uocōe ⁊ alij prīcipes ⁊ nobiles quiuis pre alio ſe ornat ꝓut ē maioris nobilitatis ⁊ faculta tis ⁊ eciā offerūt ter in miſſis oblaciōēs. ¶ Itē in quali ⁊ quato honore ⁊ reuerencia hij tres reges glorioſi habeantur ab onbꝰ he̓ticis ⁊ ſciſmaticis in onbꝰ ꝓuīcijs ⁊ ꝑtibꝰ orīe tis q̄ adhuc ibidē degūt ⁊ per maſerūt: ē ſciēdū ꝙ in oriente ⁊ omnibus ꝑtibus vltrama rinis fides xp̄iana in diuerſas partes ⁊ hominū ſectas eſt di uiſa ẜm hos homines quoruꝫ nomina ſubſequūtur. Nuby am. Soldim. Neſtorim. La tini. Indi. Armeni. Greci Si riam. Georgiam. Iacobite. Nicolaite. Copti. yſim. Ma ronim ⁊ ādopolos ⁊ ex hijs onibus xp̄ianis ibidem ſuper ones predictos homines ⁊ he reticos preter in ipſoꝝ hereti coru ꝓprijs terris ⁊ regnis ſꝑ habent principatum ⁊ vocan tur ibideꝫ ꝓpterea latin. quia miſſas ⁊ horas ⁊ diuinū offici um cantant ⁊ legūt ⁊ agunt ī latino ſicut in partibus iſtis. ſed multo ſollemus in die ep̄i phame diuiniū officiū ꝑagūt ꝙ in ꝑtibus iſtis ⁊ catant eua gelium in miſſis ꝑ notas ſpe cialibus melodijs. ¶ Itē nu byam ſūt homines de regnis arabie ⁊ nubye in quibꝰ reg nauit melchior qui dn̄o auꝝ obtulit nati. ⁊ hij pre ceteris xp̄ianis in fide ſtabiles ꝑman ſerunt Et ſicut melchior domi nꝰ rex eorum domino aurū ob tulit. itaqꝫ nubyan homines de regnis eoꝝ nati ipſum in fi de ſplendide ſunt ſecuti. naꝫ ſi cut auruꝫ in camino ignis po fitum non minuitur. nec aliqͣ erugine vel rubignne poteſt ꝯ ſum. ſic iſti homines nubyai aliqua hereſi non poterant cor rumpi. vnde ſpecialiter ibidē nubyam vocantur ⁊ in ōnibꝰ partibus ibidem xp̄ianorum volunt exindep̄ alijs habere ꝑ rogatiuam ⁊ habent pr̄e alijs xp̄ianis in honorem ſui regis in preſētem diem. ⁊ quocūqꝫ tendunt inſimul ꝑgunt in tur mis ⁊ ob ſpecialem reuerēciā inonibus locis xp̄ianorū ha bent ꝑ ſe eccīas ſpeciales ⁊ ci miteria in quibus ſpecialiter ſepeliuntur. ſicut friſones aqͥs gram. ⁊ horuꝫ preſbiteri cū co rōnis aureis vel deauratis ẜm eoꝝ facultatem ad altare coro nati accedunt reuerēter. ⁊ hoc faciunt in ſignum trium regū qui domino coronati munera reuerēter obtulerunt. ¶ Iteꝫ ſoldini ſūt homines de regnis godolye ⁊ ſaba in quibꝰ reg nauit balthaſar qui domino thus obtulit nati. Vij ꝓ par te in fide fuerunt corrupti ⁊ a quodam heretico nomine ſol dinus p̄uerſi ⁊ habent ſe pro parte ad ritum grecoꝝ ⁊ ꝑteꝫ habent hereẜ ⁊ v̓tūtur litteis caldaycis. ⁊ habēt pro ſe pro priū ydionia ⁊ hij in partibꝰ orientis inter ceteros ⁊ pre ce teris xp̄ianis non habet taleꝫ ⁊ tantam reuereciam ⁊ prero gatiuam ſicut nubyam. nam ſicut ipſi fidem plene nō cuſto dierunt nec ſeruauerūt. ſed ſi cut Galthaſar dn̄o ⁊ rex eorū thus obtulit cuius odor in ig ne quibuſcūqꝫ alijs mixturis totaliter non tollit niſi ipſius odor ſenciatur ⁊ odoret̉. itaqꝫ tam ab hijs ſoldanis fides ꝑ hereſim nō eſt totaliter aboli ta licet in ipſis aliquatulū ſit corrupta ⁊ p̄ſbiteri eoꝝ cuꝫ au ro ⁊ dyacōni cum thure ⁊ ſb̓ dyaconi cū mirra ad altae̓ ac cedunt dum celebrare miſſas intendūt ⁊ hoc faciūt in ſignū ꝙ tres reges domino auꝝ thꝰ ⁊ mirra obtulerūt. ¶ Ceteꝝ hoīes neſtorim de regnis thar ſis ⁊ inſule egryſoulle nati in quibꝰ Iaſpar ethiops qui do mmino mirra obtulit in onibꝰ ꝑtibus ⁊ terris oriētis neſtori in vocantur. nam a quoda he retico nomine neſtorius fuer̄t corrupti ⁊ ꝑuerſi. hij irreuoca biliter a fide catholica ꝑ here ſini toͣlit̓receſſer̄t ⁊ apoſtataue rūtnaꝫ ſic̄ mirra qua Iaſpar rex eoꝝ domino obtulit nullis alijs mixturis poteſt obdulca ri. ſic hij neſtorim a nullis do ctoribꝰ vel p̄dicatoribꝰ ab eo rum hereſi nunꝙͣ potuerūt nec adhuc poterūt reuocari Et hij tres reges in nulla habēt peni tꝰ reuerecia. ſꝫ quādo ep̄i eoruꝫ ꝯſecrant ⁊ ordināt p̄ſbiteros recipiunt ab eis ſacramētum ꝙ onēs ꝯſiliarios ⁊ fautōes de beant in onbuˢ miſſis eorum anathematizare ⁊ excōmiica re quoꝝ cōſilio ⁊ auxilio ipſis corpꝰ Iaſpar regis fuit abla tum ⁊ hij in onibus ꝑtibꝰ ori entis omnibus alijs xp̄ianis ſunt exoſi ⁊ deſpecti ⁊ eoruꝫ he reſi circa quadraginta regna fuerunt infecta ⁊ ſunt ꝓ maio ri parte ethiopes nigr̄i ⁊ ī ter ris ipſoꝝ ⁊ regnis in eccleſijs eoꝝ pingūt ⁊ deum ⁊ ſua mre ⁊ tres reges ⁊ ſanctū thomaꝫ nigros ⁊ dyabolos albos ī de ſpectu alioꝝ ꝓut inferiꝰ plura de ipſis audietur. ¶ Itē indi de regnis p̄ſbiteri ioh̓is nati ſūt boni xp̄iani ⁊ habent ꝓ ſe priarchā qͥ thomas vocat cui ipſi īōnibꝰ ⁊ ꝑ om̄a obediūt vtnos dn̄o pape ⁊ p̄ſbitero io ham obediūt vt nos imꝑato ri vel regi ⁊ hoꝝ āboꝝ habita tio eſt in ciuitate ſeuwva q̄ ip̄i tres reges deceſſer̄t ⁊ de ſepul chro fuerunt excepti ⁊ ad alia loca deportati ⁊ dum iſtoꝝ in doꝝ ep̄i ordinat p̄ſbiteros: ex tūc bn̄dicūt ignē ī quē ponūt ferꝝ acutiſſimuꝫ ⁊ cū ipſo fer ro bn̄dicto acuto feruentiſſiō ſcindūt preſbiteros ordinat ꝑ frōtē ⁊ naſū deorſū vſqꝫ ad oſſa nuda ⁊ hoc faciunt in fig num ꝙ ſpiritꝰ ſanctus in igne deſcendit in diſcipulos. ⁊ hijs ſciſſuris in partibꝰ illis preſbi teri diſcernunt̉ ⁊ cognoſcūtur ſicut in ꝑtibus iſtis coronis ra ſis. ⁊ horum preſbiteri dū miſ ſas celebrant pendūt ſuꝑ alta re cōronaꝫ auream vel deaura tam. extunc p̄ſbiteri dyacon vel ſubdyaconi ex tribus vijs ſeꝑatim ad altae reuerent̉ ac cedunt. ⁊ hoc faciunt in ſignū ꝙ tres reges de tribus regnis ⁊ vijs in bethleem ad dominū adorandū ad preſepe in viium ſtella duce ſimul ꝯuenerunt. ¶ Item preſbiteri grecorum ſunt vxoati ⁊ habent longos crines ⁊ non credūt ſpiritu ſā ctum a patre ⁊ filio procedere ſed ſolum a patre. Item non credunt eē purgatoriū ⁊ hijs articulis ab eccīa romana ſūt diuiſi. ⁊ dum miſſam celebra re intendunt extunc ſcindunt de pane fermentato hoſtiaꝫ q̄ dratam conſecrandam qua in diſcum aureū vel argenteū po nunt. ⁊ ſuꝑ ipſam oblataꝫ po nunt ſtellaꝫ in modū tripedis flexam cum pannis odorifei̓s ⁊ mundiſſimis tectam. ⁊ poſt offertorium ponūt diſcum cū oblata ⁊ ſtella ſuꝑ caput ⁊ cū thuribilis ⁊ candelis cum ma xima reuerencia per eccīam cir cuunt vſqꝫ ad altare. extunc o nis populus ī eccīā ꝓtinus ca dit in terram. et hoc faciunt in ſignum ꝙ tres reges dominū cum muneribus queſierūt qͦs ſtella ad p̄ſepe perduxit. Itē ſiryam ſūt homines de regno iudee nati. nam illa terra circa iheruſalem quē olim iudea vo cabatur nunc ſirya dicit̉. vn de ipſi homines ſiryam nūcu pantur ⁊ non habēt multū de hereſi. ⁊ in partibus illis xp̄i am de cinctiua vocatur. quia panno lineo ſunt cincti in pro gatiuam ꝙ de regno iudee ſūt nati. ⁊ hij vigiliam beate bar bare cuiꝰ corpꝰ in babyloīa foldam quieſcit cuꝫ maximo gaudio ſic̄ ī iſtis ꝑtibꝰ vigili a ſācti martim deducūt. ⁊ tuc vnus amicꝰ mittit alteri cau liū ⁊ aliarum herbaꝝ ſemina que in ipſo āno in ortis debēt ſeminari. ⁊ hij coram iudicijs eoꝝ iurant per euāgelia ⁊ ſan ctos tres reges ſicut iuratur in partibus iſtis ad ſāctos in iu dicijs ⁊ hoc faciunt in honorē trium regū beatoꝝ. qꝛ ī regno iudee vn̄ ipſi ſūt nati dominū queſierūt ⁊ adorauerūt ¶ Itē armem ſunt xp̄iam in armis ſtrenuiſſimi ⁊ multos antiqͦs errores poſtpoſuerunt ⁊ ritus ꝑuerſos iā dimiſer̄t. nā ī vigi lia paſche carnes comede̓ ꝯſue uer̄t dicētes ꝙ dominꝰ ſabb̓o furrexit a mortuis ⁊ p̄ſbiteri ī cōſecracōibꝰ ad vniuꝫ oleū ad dider̄t. ſꝫ nūcͣ quotidie ad fidē ecc̄īe romae accreſcūt ⁊ ep̄i eo rum ⁊ p̄ſbitei ab epiſcopis la tinis ꝯſecrant̉ ⁊ ordinant ⁊ eo rū miſſas ⁊ ꝑfacōes cantat me lodya latinoꝝ ⁊ iſti armem ī differēter ꝑ om̄a v̓tutur hītu veſtimētoꝝ ⁊ pilleis in capite in preſente die in mō ⁊ forma ꝓut tres reges fuerūt vſi ⁊ in duti quādo in iheruſalē dn̄m q̄ fierūt ⁊ in regnis eorum ſunt vſi duvixerūt. ¶ Itē georgia ni ſunt hoīes de regno georgie ſuꝑiori nati ⁊ hij ꝓ magna ꝑ te habēt ſe ad ritu grecoꝝ. ſed in hereſi nō ſunt obſtinati ⁊ vo cant̓ ibidē georgiam. naꝫ quo cūqꝫ tendunt ſemꝑ in turmis vt friſones vl̓ vngari ſiml̓ īce dunt ⁊ ſemꝑ hn̄t vexillū cum ymagīe bt̄iī georgij depictum ⁊ ſūt xp̄iani ī armis ſtrenuiſſi ſm ⁊ ſūt vicim ciuitati/ Aerhe vbi habet̉ corpꝰ maghomēti ſarracenoꝝ ꝓphete ⁊ habent ꝓ ſe ꝓpͥum ydeoma ⁊ habent ar chiep̄m qͥ eſt in monte ſyna ī clauſtro ſcē katherine cui ipſi ꝑ oīa obediūt vt nos domino pape ⁊ ipſoꝝ religioſi habent ſe ad ordīem ſācti āthonij vel macharij ⁊ ꝑ onem terraꝫ ſol da tnͣſeūt abſqꝫ aliquo tribu to vel impedimēto vt vicinis ſuis alijs ſarraceis ſint amica biliores ⁊ miciores ⁊ vbicūqꝫ incedūt religioſi vel ſeculares ſemꝑ cantat canticū de tribus btīs regibꝰ ⁊ eoꝝ meitis ⁊ ſig nis ¶ Itē ſūt alij xp̄iani qͥ eci am georgiam vocatur. qꝛ ſunt nati de regno georgie inferio ris qd̓ nūc regnuꝫ abeas voca tur ⁊ dicūt ꝙ ſit terra ꝑ oma montoſa ⁊ olim armema ma ior vocabat̉ ⁊ in hac terra eſt mons ſuꝑ quē poſt diluuiū ar cha no quieuit ⁊ dicunt ꝙ p mue ⁊ alijs cauſis horribilibꝰ ad ipſū monte non ſit via vel acceſſus. ſꝫ eius cacunie vltra ⁊ ſupra om̄a aliorū montium cacumina diſcernat̉ ⁊ videat̉ ⁊ ſuꝑ huius montis cacumen apparet quodda lignuꝫ igꝝ ſicut arbor combuſta magna ⁊ dicunt ⁊ credunt incole ter re illius illud lignum ex archa noe ibidem adhuc permanſiſ ſe ⁊ in hac terra eſt quedam alia terra que ibideꝫ henyſſen vocatur ⁊ eſt in longitudine ⁊ latitudine circa quinqꝫ milia ria ⁊ per ipſam terram tranſit fluuius ⁊ eſt ī tali ⁊ tantā cali gine ⁊ nebula tenebroſa ſita ꝙ in mēſe auguſti in meridie ſol anteꝙͣ ipſam terram ꝑtran ſeat nunquā poteſt videri vel diſcerni. ⁊ dicunt homines et in cole regni illiꝰ ꝙ in aliquo libro non ſit ſcriptum vel nun ꝙͣ audituꝫ ꝙ aliquis hō ipſā terram tenebroſam intraet vl̓ exiret. tamen ad tractum bali ſte eſt ipſa terrā ab alijs homī nibꝰ ⁊ incolis vndiqꝫ circum habitata. nam circū illam t̓raꝫ ſunt loca multum vberrima ⁊ paſcuoſa ⁊ nō eſt aliquod ob ſtaculum vel impedinientum illam terram tenebroſā intran di vel exeundi niſi ſolūmodo ca ligo vel nebula denſa. ⁊ in ip̄a terra tam tenebroſa eſt habi tatio humana̓. nam in ipſa fre quēter audiuntur hynnitꝰ e qͦ rum ⁊ catus galloꝝ ⁊ cum flu uio qui ꝑ ipſam terram trāſit veniunt ⁊ deſcendunt ligna et ſtramina ⁊ hmōi alia manibꝰ humanis facta ⁊ tractata; ⁊ le gitur in partibꝰ illis ꝙ tēpori bus eraclij romanoꝝ impea̓to ris dum machimetꝰ ⁊ ſarrace in potenter eripuiſſent ⁊ xp̄ia nos vndiqꝫ interfeciſſent ⁊ ef fugaſſent ꝙ xp̄iani de alijs ter ris ad illam terram montoſaꝫ fugiſſent quos cum ſarracem in montibꝰ obſidiſſent ꝙ ad dextram ſiue ad ſiniſtraꝫ non potuerunt declinare. extunc cri ſtiami auxiliū dei inuocabant. vt ꝑ merita triū regū beatoꝝ qui tunc temporis in oriente ⁊ in vniuerſo mundo multuꝫ venerabant̉ ꝙ deus eoꝝ meri tis ipſis ſubueniret ⁊ liberarꝫ extunc ſtatim locum vbi ſarra cem ſimul cum vxoribꝰ ⁊ par uulis ac pecoribus ꝓut ibideꝫ ad manedū perpetue venerāt fuerant caſtrametati ⁊ congre gati ipſū locū tuc nebula tā de ſa ⁊ caligo tenebroſa operuit ⁊ circūdedit ꝙ ab illo tempōe nunꝙͣ aliquis eoꝝ exiuit. ⁊ ali quis poſtmod homo nūꝙͣ ad eo s intrauit in preſenteꝫ die quae̓ xp̄iami de regno illo qui eciā georgiam inferiores voca tur quocūqꝫ tranſeūt vel ꝑ̄gūt in turmis ſicut friſones īcedūt cum vexillis in quibus ymagi nes beatoꝝ trium regū ſunt fa cte vel picte in hodiernū dieꝫ. quia eorum meritis deus tam euidenter tam iiraculoſe eos liberauit ¶ Item ia̓cobite ſūt xp̄iani heretici hinc inde in di uerſis terris ⁊ regnis inter ali os homines habitantes ⁊ a qͦ da hereticō nomine iacobꝫ fu erunt peruerſi ⁊ hij nō credūt ſanctam trinitatem ſꝫ vnitatē in cuius ſignum ante ſe faciūt ſignum ſancte crucis cum vno digito ⁊ hoꝝ p̄ſbiteri dyacōni ⁊ ſubdyaconi ſtant ſimul ī al tari ⁊ ẜm ritū eoꝝ pariter reci piunt ꝯmunione ⁊ hoc ideo fa ciunt ꝙ tres reges ſimul ⁊ ſe mel dn̄o in p̄ſepio munera ob tulerūt. ¶ Itē maronite ſunt xp̄iani a quodā hereticō noīe maro corrupti eciā hincinde ī diuerſis regnis ⁊ terris habi tātes diſperſi⁊ hoꝝ p̄ſbitei ſb̓ dyacōni ⁊ dyaconi ſūt vxora ti ⁊ ꝑ totuꝫ annū niſi in feſtis paſche ⁊ natiuitatis dn̄i nō ce lebrant miſſas niſi de ſcō thōa ⁊ de tribus regibꝰ alternatim ⁊ hij inter alios ſuos errores ex facili cauſa habet ecc̄īas eo ruꝫ ꝓphanatas vt ſi gutta plu uie intꝰ ſtillat vel radius ſolis aliqd̓ foramē penetraret vel ſi aranea p̄tranſiret ⁊ alijs huiꝰ modi leuibꝰ cauẜ ⁊ hij ex ꝯſē ſu ⁊ volūtate vniꝰ ſeꝑant mr̄i moniū ꝑte altera nō vocata ¶ Itē copti ſunt xp̄iani he̓tici eciaꝫ ſecta ꝑ ſe ⁊ inter alios ho mines hincinde diſperſe ha bitantes ⁊ hoꝝ preſbiteri vtū tur in eccleſijs eoruꝫ quodā li bro fabuloſo a ſede apoſtolica reprobatō ⁊ ipſe liber ſecreta ſancti petri vocatur ⁊ in miſſis eoꝝ legūt euangeliū nychodēi ⁊ ep̄i eoꝝ vtūtur cappis ſicut p̄dicatōes ⁊ in omnibꝰ miſſis addūt collectā de tribꝰ regibꝰ glorioẜ. ¶ Itē yſini ſunt cri ſtiani heretici ⁊ ſecta ꝑ ſe ⁊ ꝓ maiori ꝑte degūt in egipto ſb̓ dino ſoldani ⁊ hoꝝ infātes dū baptiſant̉: extūc p̄ſbiteri ī frō tibus infantiū ſcindunt crucē cum ferro candido ⁊ acuto cu ius crucis ſignū in frōtibꝰ eo rum onbꝰ diebꝰ vite eoꝝ per manebit ⁊ hij firmit̓ credunt ꝙ adhuc in tantā multitudīeꝫ creſcēt ꝙ violent̓ in babilom am quā ſoldanꝰ inhabitat ꝑ gent ⁊ vnuſquiſqꝫ lapidem ſu mat ⁊ p̄ multitudine eoꝝ ibid lapillus non debeat remanere Vn anno dn̄i A. cccͣ. xli. dum in damaſco ⁊ egipto oriretur ex inopinato a vulgo ⁊ ꝯmu in populo ꝑſecutio ⁊ int̓fectō criſtianoꝝ ſicut in ꝑtibꝰ iſtis in peſtilencia iudeorum que ꝑ tres mēſes durauit. ſꝫ poſtmo dum per ſoldanum multuꝫ fu it vindicata ⁊ in hac ꝑſecucio ne iſti yſim per vniuerſos egi p̄cios ⁊ ſarracenos apud ſol danum de ipſorum opimione fuerunt plurimum accuſati qͥ bus tunc ſoldanus reſpondit ꝙ nō eſſet aliqͣdies in ano ni ſi vltͣ mille vecturas lapidū ad ſtructurā veherētur ⁊ portaret̉ ⁊ quiuis lapis in ꝙͣ plurimas partes diuideretur ⁊ ſecaretur et impoſſibile eſſet ꝙ tot hoī nes exyſinis poſſent naſci ⁊ ta libus verbis blandis ⁊ ſimili bus tunc populū ab eorum ꝑ ſecutione ⁊ interfectione cōpe ſcuit ⁊ ſedauit. ⁊ hoꝝ yſinorū preſbitei poſt miſſaꝫ dant po pulo benedictione ꝙ deus eoſ regnat ⁊ cōducat ſicut tres re ges quādo ipſos perſtellaꝫ in bethleem ad ſuuꝫ preſepe per duxit. ¶ Itē maronim ſūt cri ſtiam heretici ⁊ ſecta per ſe nit̓ alios criſtianos ⁊ ſarracenos hinc inde diſperſi degentes et pro maiori parte habēt ſe ad ritum neſtorinoꝝ ſꝫ non circū ciduntur. tamē quecūqꝫ agūt vel a̓gere incipiunt ſemper di cunt in nomine dei ⁊ trium re gum beatoꝝ ¶ Item nycolai te ſunt xp̄iani heretici antiqui ores in mundo. de hijs legitur in apocalipſi ⁊ int̓ alios ꝙͣplu rimos ſuos errores habent re putant ⁊ predicat pro meme dabili peccato: vt ſi vir mulie rem vl̓ mulier virum ꝓ ꝯcubi tu rogaret ſi qͣs alteri denega rꝫ. ⁊ quecūqꝫ peccata circa hec ⁊ ex alijs poſſent contingereq euenire deus remitteret cū mi ſericordijs ⁊ relaxae̓t. ⁊ predi cant eciam ꝑ miſericordia dei demones adhuc eē ſaluandos Vnde eſt ſciendum ꝙ iſti ma ledicti ⁊ omnes ſupradicti he retici ⁊ ſpecialiter iſti nycolay te poſt mortem origenis mag ne auctoritatis viri ſuuꝫ nomē glorioſum offuſcare ⁊ deinigr re intebantur ⁊ laborabat. nā omnes errores ſuos ⁊ hereſis articulos ī libris origeīs ſcrip ſerunt quaſi eorum erroribus ⁊ hereſi conſētire videretur. Et iſti nycolaite ſcripſerunt in li bris origenis ad cōfirmacōeꝫ eoꝝ hereſis ⁊ erroꝝ ⁊ cōcubitꝰ ⁊ feditatis ꝙ opera que deꝰ fe ciſſet nō odiret. cum eciā ſcrip tum in alijs libris ſic eſſet. de hijs que deus feciſti nō odiſti ⁊ ꝙ plurimos alios errores ⁊ hereſes libris origeis inſcrip ſerunt ⁊ eos addidiſſe aſſcrip ſerūt. vt alij xp̄iami ſimplices iſtis hereticis magis ⁊ meliuſ conſentirent: ⁊ ones libros ori genis quos in oriente inueīre pōtuerunt precibꝰ ⁊ precijs ſi bi attraxerunt ⁊ emerunt ac cō buſſerūt ⁊ nouos libros ſcrip ſerunt in quos heretici ſuos errores in locis cōuenientibꝰ ex nomine origenis inſeruer̄t in quibꝰ eciā ꝙ deus corpuꝰ haberet ſcripſerunt. ⁊ ſic que uis ſecta omīum ſcriptuarum ad maiorem eoꝝ confirmatio nem ⁊ auctoritate errōes ſuos in libros venerabilis origeniꝰ ſcripſerūt vt ipẜ ī erroribꝰ eo rū ꝯſentire videret̉ vnde alij cri ſtiam ſimplices libros origēis ꝯburere intebātur ⁊ a ꝙͣ plui̓ bꝰ ep̄is ꝙͣ pluria ꝯſilia in orie te ſuꝑ danacōe libroꝝ origēis fuerunt celebrata. ſꝫ libri ſui in cōbuſti in maxima autoritate in oriente p̄manſerūt ⁊ oēs er rōes ⁊ hereſim quos heretici li bris ſuis inſeruerūt ⁊ ſcripſe rūt excipiebāt ⁊ deleuerūt. naꝫ in onibꝰ antiqͥs libris origēis penitꝰ nil erroris inuenerūt. ſꝫ cōtra onēs hereticos ⁊ eorū er rores glorioſas omelias cōpo ſuit ſuper euangeliū. Attēdite a falſis ꝓphetis. ⁊ ſuꝑ euange lia mathei ⁊ alia in quibꝰ ſibi ꝯtra errores hereticoꝝ ꝯueniē videbat̉ omelias niultū glori oſe ꝯpoſuit ꝑ qͥs onium hereti coꝝ errores ꝯfudit ⁊ euidēter reprobauit ⁊ anichilauit qͦ īp̄ ſetedie ꝓ omelijs autēticis ha bētur ⁊ legūtur in ecc̄ijs vniu ſis ⁊ alie q̄dā omelie ſine titu lo ſuꝑ euāgelijs leguntur qͥs aliqͥorigem aſſcribūt aſſerētes ipſū eēdamnatū ideo ſine titu lo legūtur. ſꝫ nō attēdunt ꝙ ꝓ tā autēticis in eccīa catholica habētur ſicut que cutitulis le gutur ⁊ alicuiꝰ hoīs iudicij nō eſt origenem vel aliquē hoīem eſſe ſaluatū vel damnatū. nam in ōnibꝰ ꝑtibꝰ orientis de ip̄o legitur ꝙ poſt apl̓os qui tam apoſtolica vitā ſicut origenes ſequeret̉ nō ſit inuentꝰ. nā ſu ꝑ carne ſēꝑ ciliciū fuit indutꝰ ⁊ nūꝙͣ carnes comedebat nec vinū vl̓ ficera vel one qd̓ īebri are potuit vnꝙͣ bibebat ⁊ qͣlis erat ſua doctrina talis erat ſua vitā ⁊ de nocte ⁊ de die ſemper ſcriptōes penes ſe habebat q̄ ex ore ſuo libros quos ꝯpoſue rat ꝯſcribebāt ⁊ ꝙͣ plurime vir tutes ⁊ merita ⁊ ſactitates ī ori ente de ipſo ⁊ ſua vita legūtur de qͥbꝰ longū eēt enarrare Nā ep̄i ⁊ alij ſancti pres ⁊ doctoe̓s ab hoc nomīe oriens ſibi cog nomē origenes impoſuerūt et om̄a heretica ⁊ errores qͦs he̓ tici in libros ſuos ad cōfirma cōem eoꝝ ptꝰ mortē ſua ſcrip ſerūt ⁊ ꝑſecucio quam ipſe et libri ſui pꝰ mortē ſua paciebā tur honorifice ad bonū finē per uenerūt ⁊ in onibus ꝑtibꝰ ori entis ꝓ viro eximio ⁊ mire ſcī tatis ⁊ doctore egregio ⁊ libri ſui ꝓ multū autēticis habent̉ in preſente diem. ſꝫ vt ad ꝓpō ſitu redeatur. Hij p̄fati nycola ite licet ſint heretici tā puſi tn̄ nō ē aliqͥꝰ eoꝝ tā pauꝑ niſi oī die det pauꝑibꝰ tres elēoſiās ꝑ ip̄ꝫ ⁊ vxore ſua ⁊ lib̓os oſcu latas ī hōre triū regūbtorum ¶ Item in oriente ⁊ in onibꝰ ꝑtibus vltramarinis ſunt ho mines xp̄iami multū ſpeciales qui ibidem mandopolos voca tur. hij non ſe tenent vl̓ habēt ad aliqua ſpecialem fidem ri tum vel hereſimi. nec habēt nit̉ ſe preſbiteros cum vxoribus ⁊ pͥuulis ⁊ aſinis in maximis turmis incedūt ⁊ nō ſeminat neqꝫ metut ⁊ nec in hyeme vl̓ eſtate in pluuijs vl̓ frigore vl̓ ineſtimabili ſolis ardore die vel nocte ī domibꝰ dormiūt vel mulies in domibꝰ eoꝝ pariūt ſed de loco ad locū devilla ad villam ꝑ totum amnium vaga tur ⁊ ꝙͣdiu in vno loco moraꝫ trahūt. tunc cribr. ⁊ huuiſmo di in domibꝰ vl̓ villis neceſſa ria manibus operantu r. ſed ī v̓no loco vltra triduum mane re non poſſunt ⁊ ſepius eſt ex pertum ſi in vno loco vltra tri duum teneretur. vl̓ ſi per vna diem in aliquibus domibꝰ ſb̓ tectis morarentur vel dormiret ſtatim nioreretur. ⁊ hij homi nes int̓ ſe habent ydioma ſpe ciale quod nullꝰ hominuꝫ niſi ipſi inter ſe poteſt intelligere ſciē l̓ docere. ſed ipſi ꝙͣ pluria a̓lia omum hominū ibidem ſci unt ⁊ intelligūt linguas ⁊ ydi omata ⁊ nunꝙͣ habent inter ſe diſcordiā verbis vel factis. ſed dum aliquis alteri prout ibid̓ eſt ꝯſuetudinis alquid furat̉ vel aliquis aliū cum vxore ſua vel filia in adulterio vel concu bitu reperit nō iraſcitur. ſꝫ duꝫ poterit reddit ſibi talionem. ⁊ hij homines ad quecūqꝫ loca ciuitates vel villas omnium cri ſtianoruꝫ vel hereticorū omuni predictoꝝ vel ſarraceorum vel turchoꝝ ſeu tartaroruꝫ vl̓ qͦꝝ cūqꝫ horum perueniunt ꝙͣdiu inter eos ſunt ⁊ ꝯuerſātur taꝫ diu ſcd̓m onēm eoꝝ ritum le gem mores ⁊ cōſuetudines ſe habent ⁊ viuunt ⁊ vbicūqꝫ iē uuinatur celebratur comeditur bibitur operatur dolet̉ plangi tur gratulatur ⁊ gaudet ibidē ip̄i homines ieiunat cōuiedūt bibūt celebrāt oꝑantur dolēt planget gaudet ⁊ gͣtulant nec habent aliquos preſbiteros. nec habent ſe ad aliqua ſpeci alem legem vel fidem ritum vl̓ hereſim. ſed in quorucūqꝫ cri ſtianorum vl̓ hereticorum loco mulieres eoꝝ pariunt ẜm fide ⁊ ritu eoꝝ ibideꝫ infantes eoꝝ baptiſātur. ⁊ in quorumcūqꝫ criſtianoꝝ vel hereticorū loco inifirmantur. ẜm ritum eorum faciunt cōfeſſionem ⁊ recipuit cōmiumionem. ⁊ mortui ſcd̓m ritum eoꝝ trduntur eccīaſtice ſepultue. ſꝫ in qͥbuſcūqꝫ locis xp̄ianorum vel hereticorū ſint ī die dominico ibi de mane cū tubis ⁊ muſicis inſtrumētis ōnes cum vxoribꝰ ⁊ paruulis a minimo vſqꝫ ad maximuꝫ ieium deuote ad ecciam ſimul ⁊ ſemel perueniunt multū hu militer deum adorando ⁊ibidē tunc ſemꝑ miſſam de tribꝰ re gibus faciunt celebrare vt deꝰ ꝑ ipſorum merita ꝑ totā ſepti mana ꝑ deſerta campos ⁊ mō tana ſanos ⁊ ab ōin ꝑiculo v̓ mium ⁊ animaliū ꝑducat ⁊ cō ducat. Et hij hoīes ⁊ onēs ac vniuerſi heretici ⁊ ſciſmatici ſupradicti ꝙͣ plurias alias ha bent ꝯſuetudines ritꝰ ⁊ mores q̄ pret̓mittunt̉. nā de ipſis ſin gulariter ⁊ ſpecialit̓ dice̓ eſſet longū niſi ea qͥbꝰ ip̄os tres re ges btōs veneratur r̄c̄itatur. vt eo magis ⁊ diligēciꝰ ab alijs catholicis honorent̉ ¶ Itē fu erūt in oriete alij peſſimi here tici q̄ arriam vocabant̉. ſꝫ hij ipſos tres reges ī nulla hēbāt ruerēciā ſꝑāli ⁊ ip̄oꝝ hereſi to tꝰ mūdꝰ fuit infectꝰ ⁊ hij nūc fūditꝰ ſūt deleti ⁊ radicitꝰ extir pati. ¶ Ca. xlij. Eteꝝ oēs p̄dicti ⁊ ſu pradicti xp̄iani ⁊ here tici ſcꝫ armem. georgiam. ſol dim. iacobite. maronite. ſuria in. copti. yſim ⁊ greci ac neſto rini ⁊ mādopolos ⁊ ōnes ſecte p̄dicte. quedā ſecta ex eis hēt magis de hereſi ⁊ q̄dam ſecta minꝰ. ſꝫ quis ſecta habꝫ aliaꝫ odioſe excōicatā ⁊ ꝯdēnatā nec vna ſecta vult cū alia aliqͣliter cōſcare vel ꝑticipare ⁊ iſtaꝝ ſe ctaꝝ p̄ſbiteri obediūt ep̄is de qͦꝝ dyoceſi ipſi vl̓ ꝑentes eoꝝ ſūt nati licꝫ remotiſſiē abinui ce ſūt ſeꝑati ⁊ in onibꝰ terris ⁊ ꝓuīcijs oriētis nō eſt aliqͣci uitas niſi oēs p̄dicte ſecte ha bitēt in ea ⁊ quis ſecta ⁊ pars ꝑ ſe vbicūqꝫ degūt hn̄t eccīaꝫ ſpālem ⁊ in qͣcūqꝫ loco degūt eoꝝ nͥ decē oportꝫ ex obediēciā ꝙ hēant ex ſe p̄ſbiteꝝ ſpālē ⁊ ſunt ꝓ maiori ꝑte viri diſcretiſ ſimi ⁊ optumm medici ⁊ ditiſſi mi mercatōes in tꝑalibꝰ mul tū aſtuti ⁊ exꝑti licet hijꝰ miſe rijs ī fide ⁊ ritu ſint tā odioſe diuiſi. ſꝫ tn̄ ꝯſarraceos ⁊ in ve neracōe triū regū ſēꝑ ſūt vna nimes ⁊ ꝯcordes ⁊ tūc ī vna ꝓ ceſſiōe ad ecc̄īas vadūt ⁊ tūc diu̓ſe līgue ⁊ melodie audiūt̉ ¶ Ceterum ones prefati xp̄ia in heretici ſecte ⁊ ſciſmatici ſe culares ⁊ religioſi layci ⁊ ordi nati. hij omnes in vigilia na tiuitatis domī vſqꝫ adcrepu ſculū ieiunant ⁊ tūc quiuis po nit mienſam ſuam cum potu ⁊ cibarijs que durare poſſunt.: ⁊ vſqꝫ ad diem epiphanie ita qꝫ menſā cuꝫ menſalibꝰ cooꝑ tam ⁊ poſitam cum cibarijs ſu perpoſitis ẜm ꝙ eſt facultatis cuiuſuis ſtare p̄mittit ⁊ īvigi lia natiuitatis domini candelā vel lampadē accendūt quā vſ qꝫ ad diem epiphamē iuxͣ mē ſam die ac nocte ardere ꝑmit tunt. nam oleum ⁊ omīa ciba ria ibidem in optimo foro rpe riuntur ⁊ a vigilia natiuitatis domini vſqꝫ ad diem epipha me itaqꝫ cum vxoribus ⁊ ꝑuu lis de ipſa poſita mēſa itaqꝫ cō medunt ⁊ bibunt ⁊ cū maxīs gaudijs illos dies a natiuita tedomini vſqꝫ ad die epipha me deducunt. ¶ Ceteꝝ in vi gilia epiphanie poſt ſolis oc caſum extunc quiuis amicus vadit ad domuꝫ ſui amici vel cognati cum candela ardenti ⁊ ſemper in introitu domꝰ dicit. bona dies ſit vobis ⁊ ſi aliqͥs diceret bonuꝫ veſper vel bona nox ſit vobis: pro eo ipſū ī iu dicio ꝓ maxima iniuria cōue niret ⁊ accuſaret. ⁊ itaqꝫ ꝑ to tam nocte epiphame cum ma xima leticia ⁊ ſollemnntate de domo ad domū eūdo cōmeden do ⁊ bibendo ⁊ itaqꝫ ſalutando cum candelis ducūt inſomnes ⁊ hoc faciūt ī memoria ꝙ ſtel la ardens que in natiuitate do mini apꝑuit vſqꝫ ad epipha mam ⁊ illud tempꝰ tres reges ⁊ eorum comitatum in bethle em̄ duxit ⁊ preceſſit quibꝰ nō erat aliqua nox. ſꝫ cum imen ſa claritate eis vna dies vide batur ¶ Ceteꝝ in die epipha me domini ones xp̄iami incole ⁊ ꝑegrini ſciſmatici ⁊ he retici de longinquis ꝑtibus cum eo rum ep̄is abbatibꝰ ⁊ preſbite ris ⁊ religioſis ⁊ ordinatis cū crucibus argēteis thuribulis ⁊ candelis vadunt ⁊ ꝑueniunt ad iordanē qui diſtat a iherū ſalem ad quinqꝫ miliaria par ua ⁊ tunc omnibus criſtianis ſciſmaticis ⁊ he̓ticis iuxta ior danem cōgregatis: extūc que uis pars xp̄ianoꝝ ſtat ſimul ī loco ſpeciali ⁊ tunc magno ſilē cio facto in populo ponunt cru ces reulerēter in terra ⁊ extunc queuis pars xp̄ianoꝝ eciaꝫ qͦ rucūqꝫ ydiomatū ſit vel līgua rum legunt ibidem in latino il lud euangeliū. Cum natꝰ eſſꝫ iheſus in bethleem ⁊cͣ. ⁊ lecto. euangelio extūc queuis pars crucem ſua cum maxima reue rencia ⁊ deuocone adorat ⁊ ob lacōnes offert reuerēter ẜm ꝙ quiuis eit facultatis in ſigno triuꝫ regum qui tunc dominū munera obtulerūt ⁊ poſtꝙͣ cru cē itaqꝫ adorauer̄t ⁊ ei munea̓ obtulerunt: extunc vna pars poſt aliam ad ripam iordāīs ad locū quo baptiſatꝰ fuit ihe ſus ordinate ꝓcedunt. ⁊ tūc q̄ uis ꝑs legit ecia in latino euan geliū in hūc modū Scd̓m io hanem In illo tꝑe Veīt hūc ih̓s a galilea ad ioh̓eꝫ vt hic baptiſaret̉ ab eo ī hoc iorda ne in iſto loco ⁊cͣ. Et lectō illo euāgelio bn̄dicūt aqua ⁊ cru cem baptiſat: extuc onēs clau di ceci ⁊ infirmi quoꝝ maxīa multitudo tunc ibidē ꝯuenit ⁊ portat̉. nūdi in iordane ſe mer gut balneant̉ ⁊ lauat quoruꝫ ꝙplurimi ex fide ſanatur. Et tunc ones homines habet fla ſculas vel vaſa in qͣ recipiunt aquā bn̄dictā ex iordane qua ad logniqͥs ꝑtes portāt ⁊ m tut que ꝑ totū annū ꝑmanet ī corrupta ⁊ ex ea infirmi bibūt vel ſe lauāt quoꝝ ꝙͣ plurimi ī honorē dei ſanitātes ꝯſequun tur Et itaqꝫ ꝑacto iuxta iorda nem ordinate din̄o officio: ex tūc oēs ꝑtes xp̄ianoꝝ ad ꝓp̓a pacifice recedūt ⁊ eciā eſt ibid̓ tūc magna cuſtodia armatō rū ex parte ſoldam ne fiāt ibi aliqͣ rixe vel diſcordie ſeu ꝯſpi racōes ⁊ inter iordanē ⁊ ihrl̓m eſt qͥdam ꝑs deſerta q̄ ibidem moncoſt vocat̉ ⁊ in ipſo deſer to ioh̓es baptiſta hītauit ⁊ pe nitēciam p̄dicauit ⁊ ibidem ve nnit ih̓s ad ioh̓eꝫ vt ipſū in ior dane baptiſaret ⁊ in hoc deſer to ih̓s q̄draginta diebꝰ ⁊ nō ctibꝰ ieiunauit ⁊ ibidē eū dya bolꝰ tēptauit ⁊ iuxta ſordaneꝫ ꝯtra locū qͦ baptiſatꝰ fuit ih̓s ad tractū baliſte eſt moſteriū ordīs ſcī macharij cuiꝰ mona chi brachiū ſcī ioh̓is dicūt ſe hr̄e. qꝛ iordanis in vero ⁊ cōi ſuo fluxū ⁊ meatu ecirca duo deci paſſuum latꝰ ⁊ hēt multū limoſū fūdum ⁊ ripas altas ⁊ ꝑaludes. nec hēt aliqͣ vada ni ſi in loco q̄ ih̓s ē baptiſatus ⁊ ibid eciā filij iſrl̓ ficcō pede trā fierūt quādo iericho deſtruxer̄t ſꝫ iordanis aliquādo ex aquis pluuialibus de mōte libami ⁊ alijs montibꝰ vemiētibꝰ tnͣtuꝫ inundat ⁊ creſcit ꝙ fines ſuos vſqꝫ ad illud monaſteriū exce dit ⁊ portare poſſet naues onū ſtas. ⁊ ido moͣſterii a iordāe intnͣtū eſt tranſlatuꝫ ⁊ orit̉ ior danis ad radices motis libai ex duobꝰ riuis qͦꝝ vnꝰ Ior ⁊ alter Dan vocat qͥ duobꝰ locis in mare galilee incidūt ⁊ aper te ꝑ illd̓ mare trāſier̄t ⁊ ī vnuꝫ fluuiū exeūt ⁊ ſordanis vocat̉ ⁊ durat fluxus ſordanis ad vi gnnti qͣtuor miliaria iſtius pa trie ⁊ a loco quo baptiſatꝰ fu it iheſuˢ īcidit ī mae maledc̄m ⁊ vltra nō apparet ⁊ eſt que ſtio in ꝑtibꝰ illis quare aqua tam benedicta intret in aqua tā maledictam ⁊ dicunt qͥdaꝫ ꝙ in ſuo introitu ⁊ influxū a t̓ ra abſorbeat̉. nam aliquando iordanis tātū creſcit ⁊ mūdat ꝙ eſſet impoſſibile ſi ipſū ma re intraret ꝙ fines ſuos no ex cederet ⁊ inudaret ⁊ alij dicūt ꝙ aqua iordanis tam benedi cta ꝓpterea intret aquā tā ma ledictam ꝙ maledictio vnius ꝑ bn̄dictionem alteriꝰ temꝑe tur ⁊ ſic vtrūqꝫ eſt credendum nam mare mortuum ſeu male dictum quo ſodoma ⁊ gomor ra ſebaym ⁊ adama ⁊ alie ciui tātes ⁊ ville ⁊ caſtra ſteterunt que deus ſubuertit eſt circa. lx xx. miliariū iſtius patrie lōgū ⁊ latum ⁊ nulla creatura viuēs pre maledictione eius in ea re peritur ⁊ dum ventus ꝑ illd̓ tē peſtate trāſit: extucones hoīes ꝑ maximū ſpaciuꝫ circūhabi tātes habitacula eoꝝ claudūt nec exeūt nec aliqua pecora exi re permittunt. alioquin ex eiꝰ ī tolerabiliſſimo ⁊ peſſimo feto re inficerentur ⁊ in tali tempe ſtate ꝙͣ plurios pulcherrīos la pides ⁊ alias varias pulchr̄s res eicit qͣs cuꝫ aliq̓s in manū ſuam recipit infra triduum fe tor a manu non poteſt aboleri et lauari ⁊ circa ſeu circum il lud mare vſqꝫ iericho eſt mul tum pulcherrima ⁊ delectabil̓ terra ⁊ pulcherrime arbores pomifere hyeme ⁊ eſtate eque virides. ſꝫ ponia ⁊ fructus eaꝝ dum ex delectacōne frangūtur ſunt intus cinis ⁊ fauilla cum peſſiō feto e̓ licet foris ſint viſu ml̓tū pulchri ⁊ delcābiles ⁊ cū ca illud in ae ſunt parui ceti ve nenoſiſſimi ſerpentes qui ty ri vocantur vnde tyriaca effi citur qui in alijs locis preter ī illis locis maledictis nuſqͣ re periuntur. ſꝫ vt ad ꝓpoſitum re deatur. ¶ Ceteꝝ alij criſtiam heretici ⁊ ſciſmatici ſupradicti qui in alijs partibus degunt ⁊ non poſſunt ad iordānem ꝑ tingere vl̓ venire hij a maiore vſqꝫ ad imnore ī die epipha me ad eccleſias ꝑueniunt ⁊ cū maxima ſolleninitate ⁊ deuoci one hora debita onēs cōueniūt ⁊ cum epiſcopis abbatibus ⁊ preſbiteris ordinatis ⁊ religi oſis cum crucibus thuribulis ⁊ candelis ad ꝓximam aquaꝫ fluentē ad quā attingere ⁊ ve nire poſſunt cum ꝓceſſione ſol lemniſſime vadūt ⁊ quēuis ſe cta ⁊ pars criſtianorum vadit ad aliquē ſpecialem locuꝫ: ex tunc magno ſilencio facto in poptlo vnaniiter cruci tria mūera in ſignū triū regum of ferūt reuerēt̉ ⁊ deuote ⁊ legūt tūc illud euāgeliū. Cum natꝰ eſſet ih̓s ī bethleem ⁊cͣ. ⁊ q̄rū cunqꝫ linguaꝝ vel litteraꝝ vel nacōnum vel ritꝰ exiſtūt: ſeper tn̄ legūt illud euāgeliū in latīo ⁊ lectō euāgelio extuc ep̄i vel p̄ſbiteri bn̄dicūt aqua in ſig nil iordanis ⁊ in ea crucē bap tiſāt ⁊ extūc eciā ꝙͣ plurimi in firmi ceci ⁊ claudi ī ipſa aqͣ be nedicta ſe lauat qͦꝝ ꝙͣplue̓s ꝑ fidē eoꝝ recipiunt ſanitates ⁊ in terris xp̄ianoꝝ vel ſarraceo rum ſemꝑ ip̄o die eph̓ie in ta li populoꝝ ꝯgregacōe a ſolda no ⁊ alijs regibꝰ adhibentur magne cuſtodie armatoꝝ ne a vulgo ⁊ in ppl̓o fiāt diſcor die vel rixe ſeu aliq̄ male ꝯſpia̓ cones. ⁊ tūc onbꝰ rite pactis extuc om̄s ppl̓s cū gaudio rce dit ⁊ ī itine iactāt ſe cū pomis q̄ poma aranza vocatur q̄ tūc ibidē ſūt maturā. ſꝫ vt ad ꝓp̓o ¶ Ca. xliij. Fitu redeat̉ Tē ones ep̄i abbates ⁊ p̄ſbi teri bonoꝝ xp̄ianoꝝ ⁊ heretico rū cuiuſcūqꝫ ritꝰ ⁊ ꝯdicōis vl̓ naconis exiſtunt in onibꝰ ꝑti bus oriētis oīdie ptꝰ miſſam legūt illd̓ euāgeliū Cū natꝰ eſ ſet ih̓s ī bethlee ⁊cͣ. ſic̄ ī ꝑtibꝰ iſtis ptꝰ miſſaꝫ legit̉ illd euan geliū In pn̓cipio erat ver. ⁊cͣ ſꝫ legit̉ in eoꝝ lr̄is ⁊ linguis et nō in latino niſi in die eph̓ie. ſꝫ tamē legit̉ diuerſimode ẜm ꝙ ibid̓ illd̓ euāgeliū ē ꝑactuꝫ na in ihrl̓m ⁊ ſua dyoceſi legi tur ſic. Cū natꝰ eēt ih̓s ī beth leeꝫ ī diebꝰ herodiꝰ ḣ regis Ec ce magi ab oriēte venerūt hūc dicētes ⁊cͣ. Itē ī bethleem ⁊ in ſua dyoceſi legit̉ illd̓ euāgeliū ſic. Cū natꝰ eēt hͨ ih̓s ī diebꝰ herodis tūc h̓ ⁊ iudee regis ⁊cͣ Itē nubyani indi ⁊ ſoldini le gūt ſic. Cū natꝰ eēt ih̓s ī beth leem iude ī diebꝰ herodis r̓gis eccenr̄i reges venert de oriēte de regnis ſuis ⁊ ꝑtibꝰ nr̄is ihe roſolimā dicētes ⁊cͣ. Itē alij cp̄iami ⁊ heretici ꝑ qͦꝝ t̓ras et loca hij tres regēs ī exitu ⁊ x̓di tu trāſier̄t in ſpecialē hōre quē exinde hre volūt ī eoꝝ terris ⁊ alijs vbicūqꝫ degūt: legūt illd̓ euā. ī hūc mod̓ Cū na. eſ. ih̓ꝰ. ī beth. iude ī diebꝰ herodis Ec ce magi reges gl̓oſi cū magͣ ā bicōe ab oriēte vener̄t ⁊ ꝑ nos trāſier̄t ⁊cͣ. ⁊ ſic oēs xp̄iani in miſſa ⁊ ptꝰ miſſaꝫ legūt illud euāgeliū ī pn̄ti ſic̄ ī eoꝝ tris ⁊ ꝑtibꝰ ē ꝑactū. Itē ſarracem qͥ ſunt de lege maghomēti ⁊ alij tartari ⁊ turchi ec ipos gl̓oſos tres reges hn̄t ī aliqͣli reueren cia ſpeciali. nā ī oībꝰ ꝑtibꝰ ⁊t ris eoꝝ in eccleſijs xp̄i aoꝝ per eos deſtructis ⁊ deſertis ōniuꝫ ymaginū in hijs ſculptarum vel pictaꝝ cuꝫ cultellis oculos eruunt ⁊ naſos abſcindunt ⁊ deturpant inꝙͣtum poſſunt. ſꝫ ymagines ipſorum triū regū beatoꝝ ſꝑ integͣs ⁊ illeſas ſta re ꝑmittunt ¶ Item iudei per fidi habet hos tres reges glo rioſos in reuerēciā ⁊ memoria ſꝫ obſcure ſubuelamine ꝓut ō nes ſcriptua̓s ⁊ ꝓphecias intel ligunt ⁊ exponūt. nam exquo ipſi tres reges in iheruſaleꝫ eo rum ciuitate regali tam rara ir radiate ⁊ flāmea ſtella duce iu deorum regem natuꝫ queſier̄t inuenerunt. vnde in hmōi ſig in ⁊ regum ⁊ ſtelle memoriaꝫ ab illo temꝑe ſtellam ex arge to vel ere fuſam in modum lā padis pluribus luminibꝰ ac cenſam ⁊ irradiantem ⁊ totaꝫ eoꝝ domū illuminatem in pre cipuis eorū feſtiuitatibꝰ de ve ſpēre ⁊ de nocte ſupra menſas eorum in preſentē diem pende re ꝯſueuerunt. nam in eoruꝫ li bro ſecreto qui talmoth voca tur ꝯtinetur ꝙ iudeoꝝ rex qui meſſias vocatur adhuc nō ſit natus. ſed dum ille aduenerit ⁊ naſcetur: extūc ſolus in vni uerſo nundo mille annis ip̄a bit ⁊ xp̄ianos ſubpeditabit ⁊ iudeos ſuꝑ ipſos ⁊ omnes gē tes ⁊ populos exaltabit ⁊ ipẜ ones terras ⁊ vniiuerſa regna in quibꝰ nunc humiles ſunt ⁊ degunt diſperſi ad voluntateꝫ eorum ſubiciet ⁊ ſubiugabit. Vnde in libris iudeoruꝫ in orie te ad fidem xp̄ianam cōuerſo rum ꝯtra hec in talmoth iude orum hmōi expoſicones conti netur videlicꝫ ꝙ ipſe angelus qui filios iſrahel in egreſſione de egipto cum columna ignea duxit ⁊ preceſſit ⁊ onēs eorum vias illuminauit ip̄e idem an gelus eciam hos tres reges cū ſtella rara ⁊ ignea eciā duxit ⁊ anteceſſit ⁊ ipſiꝰ eciam vox ex ſtella ſit audita qui ipſis regi bus ⁊ onbus tunc iudeorū re gem natū annunciauit ⁊ ipſū ad inquiredum ⁊ adoranduꝫ hortabatur ⁊ mandauit. vnde ab illo temꝑe iudeoꝝ ſeniores ſcripturas ſciētes in huiuſmo di ſtelle ꝓphetate ꝑfectōem ⁊ ꝯ plecōne et ipſorum regum me nioria ſub palliacione ſecreta vt ſupra dictū ē in eorum pre cipuis feſtis in domibꝰ eorum habere ſtellam acceſā poſteris eorum inſtituerunt ⁊ in omni bus ꝑtibus oriētis ab illo te pore vſqꝫ in preſens in eoꝝ ſy nagogis ſtellam pingere vel ſculpere fecerunt ꝓut eciam in partibꝰ ciſmarinis adhuc in pluribus ſynagogis reperit̉. ¶ Et eſt ſciendum ꝙ iudei ha bent quēdam ſecretum libruꝫ qui talmoth in hebrayco voca tur in quo ones ꝓphecie ⁊ euan gelia ſunt ſcripta ⁊ omū ſcrip turarū veteris ⁊ noui teſtamē ti ſpeciales articuli ⁊ ſuꝑ hijs et cōtra hos varie ⁊ diuerſe ac puerſe continent̉ opimiones ⁊ expoſiciōes ⁊ ꝙͣ pluria fabu loſa q̄ nec in biblia vel ī alijs ſcripturis reꝑiuntur cum qui bꝰ ones ꝓphecias euangelia ⁊ ſcripturas equiuoce ad eorum voluntate exponūt ⁊ declarant ¶ Item perſi licet ſint abſqꝫ aliqua fide vel lege. tamē cum xp̄ianis in eccleſijs eoꝝ orant ẜm ꝙ a parētibus eoꝝ ⁊ alijs ſunt inſtructi. tamē dicunt ꝙ poſtꝙͣ corꝑa triū regum de ꝑti bus eoꝝ de oriente in occidēte fuerūt tranſlata ꝙ extunc ſtel la maris in ꝑtibus eoꝝ ⁊ reg nis neſtormoꝝ poſtmodū nō ſit viſa Vnde neſtorimi peſſimi heretici perſaruꝫ vicim ex inui dia odioſe in oppoſitum alle gant dicētes ꝙ ſtella maris ī ꝑſide ⁊ eoꝝ regnis nō videat̉ hoc non ſit nec eueniſſet ex ip ſoꝝ trium regū trāſlacōe. ſed ſit ex plage ⁊ regionū eoruni ſi tuacōne ⁊ eſt eciā queſtio in ꝑ tibus illis ex quo mundus ſit in modū pomi rotundꝰ ⁊ ma re medioterraneuꝫ deſuꝑſtet cuiꝰ altitudo quaſi onium mo tium aliaꝝ pcium altitudineꝫ excedat ⁊ magnū mare occea numin infimis ꝑtibus mūdū circūfluat ⁊ verſus ſeptētriōe iuxta cōſtantinopolim ⁊ occea num effluat ⁊ inter calabriaꝫ ⁊ apuliam ab altitudinē ad ī feriora cum tāta velocitate de ſcendat ꝙ aliqua nauigīa abſ qꝫ bono ductore ſpeciali ibidē nō poterunt ꝑtranſire. quomō tunc ipſum mare medioterra neū ⁊ ex quavi ex infimis mu di ꝑtibꝰ verſus meridie inter hyſpama ⁊ marrachiam cum tali ⁊ tāta velocitate ex magno mari occeano influat ⁊ tantaꝫ altitudinē mūdi aſcēdat ⁊ ip ſa queſtio ibidē adhuc plene nō eſt ſoluta. ſed vt ad ꝓpoſi tum redeat̉ ¶ Ca. xliiij. Eſtorim ꝑſarum vici ni de quibꝰ eſt ſupra dictum ſunt homines de regno tharſis ⁊ inſule egri ſoulle nati in qͥbꝰ regnauit Ia ſpar terciꝰ rex ethiops qͥ dn̄o mirrā obtulit ⁊ ī mūdo nō ſūt priores heretici ⁊ eoꝝ hereſi in oriēte cir qͣdraginta reg fuer̄t īfecta ⁊ corrupta ⁊ hij int̓ alios ſuos erroe̓s vt iudei circūcidū turci hij a fide catholica ⁊ dmo preſbiteri iohānis eorum dn̄i ⁊ a fide thomē indorum ⁊ ip̄o rum prīarche ſe potēter aliena bant apoſtatabant ⁊ rebella bant ⁊ ꝑ longa temꝑa̓ ab ali quibus doctoribꝰ ⁊ ſanctis pa tribus ⁊ predicatoribus vtu tibꝰ ⁊ ſignis ab eorum hereſi ⁊ nequicia nunꝙͣ potuerunt re uocari. Vn̄ anno dn̄i. A. cc. lxviij. Deus homines rudes ⁊ viles q̄ in horum neſtorinoꝝ terris paſtores erant ꝯtra hos neſtormos incitauit qui ſe taꝫ taros vocauerunt ⁊ ſibi fabrū in capitaneum elegerunt ⁊ pre fecerūt qͥ tūc potēter erupert ⁊ om̄a regna ⁊ tͣras neſtorinoꝝ deſtruxerunt ⁊ ipſos iuuenes ⁊ ſenes ꝓut do pla̓cuit abſqꝫ aliqua miſericordia interfece runt ⁊ deleuerunt ⁊ onēs eoꝝci uitates villas ⁊ caſtra terras ⁊ regna ceperunt in quibꝰ nunc tartari habitant ⁊ regnant in pn̄tem diem ⁊ ceperūt camba lech ⁊ in trignita diebus op pugnauerunt baldach ī qua fuit ſarracenorū calypha ſuo ceſſor maghōeti ī eoꝝ lege ſic̄ papa ſucceſſor ſcī petri ⁊ itaqꝫ ei ꝑ om̄a obediuerūt ⁊ ipſū ca lyphaꝫ famē occiderunt ⁊ p̄tꝰ modū ſarracem calypham nō habuerūt nec habet in preſē tem diem. Et ecia oppugnaue runt thauris ⁊ hec tres ciuita tes ſunt meliores ⁊ diciores ꝙͣ totum domini ſoldam. nā de fortitudine ciuitatis cābalech ⁊ diuīcijs nullus plene poteſt enarrare. Et baldach eſt ciui tas que ab antiquo babyloīa magna vocabatur in qua fuit turris babel. ſꝫ eſt a loco quo babiloma quodam ſtetit ꝓpt̓ paludes ⁊ vermes ⁊ beſtias pe riculoſas ad dimidiū miliare tranſlata Et illa citas thauris ab atiquo vocabatur fuſis in qua regnauit aſſuerus rex ⁊ in ipſa ciuitate in templo tartaro rum eſt arbor aridā de qua ꝙͣ plurima narrantur in vniuer ſo mundo que vltra modū cū arnigeris ⁊ ſtipendiarijs cū ſtoditur ⁊ ſeris ⁊ alijs diuerẜ muris ⁊ ferris eſt ꝙ multiplici ter ſerata ⁊ incluſa. Nam ab atiquo in onibus ꝑtibus oriē tis fuit ⁊ eſt ꝯſuetudinis ꝙ fi quis rex vel dominꝰ vel populꝰ tam potens efficitur ꝙ ſcutum vel clipeum ſuum in illam arbo rem potenter pendet ⁊ violent̓ illi rgi vel domino aut populo centum vignitiquīqꝫ ꝓuincie ab india vſqꝫ ethiopiam abſ qꝫ omni ꝯtradictōne aliquali illi regi vel domino aut populo vt vero eorum regi vel domino in onbus ⁊ ꝑ omnia obediūt ⁊ intendūt. ſꝫ ſi aliquis rex vl̓ dominꝰ aut populꝰ ipſam ciui tatem bene caperēt ⁊ oppugna ret ⁊ in illam arborē ſcutū vel clipeum ſuū pendere nō poſſet: extunc ipſis non obediret ⁊ ip ſam ciuitate onēs ibidem ma xime defendūt quouſqꝫ ab ip ſa violent̓ depellant̉. nam ad obtinenda tota terra aliqua ci uitas niſi thauris non q̄ritur vel circuuallat̉. ⁊ nūc dn̄s tar taroꝝ in illis ꝑtibus Aagnꝰ canis imꝑator cathagie voca tur in p̄ſente diem ⁊ nō ē nūc maior vel potētior vel dicior do minꝰ in mūdo. nā deꝰ breuibꝰ temꝑibꝰ ſibi onēs terras reg na ⁊ ꝓunicias ⁊ gētes quibꝰ iratꝰ fuit dn̄s tradidit ꝓpt̓ pec cata eoꝝ ⁊ ſubiecit. nā ipſe idē imꝑator ſb̓ ſe habꝫ ⁊ regnat in onibus terris ⁊ ꝓuicijs ⁊ regnis in quibꝰ Nabuchodo noſor Darius Galthaſar Ar phaxat Aſſuerꝰ ⁊ romami in oriente ab antiqͥ regnabāt vt ipſe imꝑator tartaroꝝ poſtmo dū in onibꝰ multum fauebat ⁊ fauet in terris ⁊ regnis ſuis criſtianis ⁊ fides xp̄iana que in onibꝰ p̄dictis t̓ris ⁊ regnis ꝑ infideles ⁊ hereticos ⁊ neſto rinos fuit abolita ⁊ oblita nūc ꝑ frēs iminores auguſtinēſes p̄dicatōes ⁊ alios doctoe̓s ac carmelitas de nouo incipit re flore. Nā mercatoe̓s de lūbar dia ⁊ alijs ꝑtibꝰ ditiſſimi qͥ in ipẜ ꝑtibꝰ degūt ⁊ freqnter per ueniut trahut hos ordines ad illas p̄tes ⁊ eis cū auxilio alio rū mercatoꝝ ⁊ fideliū clauſtra fūdāt ⁊ om̄a nccaria largiter aminiſtrāt ẜm ꝙ quis alique ordīeꝫ diligit. Et ipſi mercato res in diuerẜ ꝓuincijs einunt iuuenes pueros diuerẜ līguis eruditos qͦs dant ordībꝰ qui tūc ab eis nō poſſunt ſe aliena re vel apoſtatare ⁊ illos pueos tūc frēs docent latinū ⁊ docent ⁊ exponūt eis libros in qͥbꝰ co tinentōnes ꝯfuſiones iudeoꝝ ⁊ hereticoꝝ ⁊ onīum eoꝝ opi monū ⁊ erroꝝ ⁊ tales libros ⁊ eoꝝ expoſicōes docēt ipſi puei cordetenꝰ ſic ſcolares docent in ſcolis cordetenꝰ regulas vel do natū. Et tales pueri apti ⁊ diu ſis linguis eruditi dant ⁊ por tātur ⁊ mittutur ibidē ordini bꝰ de longniqͥs ꝑtibꝰ amore dei ⁊ illi tūc ab ordinibꝰ nō poſ ſūt fuge vel apoſtatae. qꝛ ordi nibꝰ iugo ſeruitutis ſūt aſtri cti ⁊ ꝑ talem modū frēs medi cantes in ꝑtibus illis ꝙͣ pluri mos egregios hrt predicato res ipſi iꝑatori ⁊ ꝙͣ pluribꝰ re gibꝰ ⁊ alijs hoībꝰ dilcos. Et il le iꝑator tartaroꝝ q̄ regnauit Anno domini.. ccc. xl. fuit homo ſtatura breuis ⁊ multuꝫ humilis ⁊ deuotꝰ adorans de um immortalem. hic fecit ⁊ de dit edictum in onibus terris ⁊ regnis ſuis ꝙ quiuis homo poſſet vti quacūqꝫ lege fide vl̓ ritu vellet duinodo ydola non adoraret ſꝫ deum immortaleni Vnde ipſi fratres de ordīe me dicantiū ꝙ plurimos diuerſo rum errorum ⁊ rituū homines ad fidem catholicaꝫ attraxerūt ⁊ eciam ydem fratres ipſū im peratore induxerunt ꝙ bibliā in diuerſas linguas ⁊ littea̓s trāſferre fecit ⁊ omnia que de us ꝑ ipſos reges in quoꝝ reg nis ipſe regnauit fuit operatꝰ ſemꝑ in prandijs ⁊ cenis lege re fecit ⁊ deo gracia̓s egit ꝙ ip ſum ad hoc predeſtīauit ꝙ ip ſe ſuꝑ om̄a regna aliorum re gum regnaret ⁊ ſemper ante prandiuꝫ benedicite ⁊ poſt pra dium gracias in lingua ſua le gere ꝯſueuit Et habuit quatu or filios. p̄mogetꝰ melchior vocabat̉. ſecundꝰ balthaſar ⁊ tercius iaſpar ⁊ quartꝰ da uid vocabat ⁊ ꝯſtituit ī p̄petu um ita filios ſuos nominari ⁊ ille fuit tercius imꝑator tarta rorum ex cauſa ꝓut inferiꝰ au diet̉. ſed vt ad propoſitū rede atur ¶ Ca xlv. Vni itaqꝫ populꝰ tar tarorū erupiſſꝫ ⁊ oīa regna t̓ras ⁊ ꝓuinci as infideliuꝫ ⁊ ſpecialiter iſto rum neſtorinoꝝ ꝓut a deo fu it diffinitum ita cepiſſent ⁊ de ſtruxiſſent ⁊ ipſos ſine miſeri cordia interfeciſſent ⁊ funditꝰ deleuiſſent: extunc ipſi neſtori ni a preſbitero iohanē auxiliū implorabat ⁊ ſe ad fidem pri ſtinam ⁊ ad ſuum dominium ſub tributo ſe ꝯuerſuros ⁊ re uerfuros ſpōponderunt qd̓ cū preſbiter iohannes facere ꝓpo fuiſſet: extunc tres reges beati ipſum in ſomnis monuerūt ⁊ ne neſtormis auxiliū vel cōſili um ferret inhibuerunt. nam apud deum eſſꝫ diffinitum ꝙ deberent deleri ⁊ perire ⁊ fundi tus exterminari. nam deus eo rum nequiciaꝫ diucius nollet ſuſtinere obſtinataꝫ. tamē ne ſtorim conſiliarios preſbiteri iohannis muneribꝰ circuuene runt ꝙ p̄ſbitero iohanni dixe runt: ſomnia nō deberet curae̓ ſꝫ ipſum in eorum auxiliū mul cerunt ⁊ incitauerūt ꝙ dauid ſuum primogenitu cū valido exercitu in auxiliū miſit neſtori nis quē tartari cuꝫ neſtormis ⁊ om exercitu ſuo interfecerūt ⁊ ꝙ plurimas terras ⁊ regna preſbitero ioham abſtulerūt ⁊ ꝙͣ plurima alia ſibi abſtuliſ ſēt. ſꝫ p̄ſbit̓ ioh̓es pͥma ductꝰ auxiliū dei ⁊ triū regūbtoꝝ in uouit ⁊ īplorauit. qͥ tunc de nō cte cū validiſſio excitu īꝑatori tartaroꝝ in ſōnis apparuerūt horribiliter ⁊ p̄ceperūt vt a ꝑ ſecūcione p̄ſbiteri ioh̓is ⁊ ſua rū terraꝝ ſtatī deſiſteret ⁊ cum ipſo pace ⁊ firmas amicicias ⁊ treugas miret ⁊ facerꝫ inter ipſas ꝑpetue duraturas horri bilit̓ p̄ceperūt. ſꝫ t̓ras p̄ſbitero ioh̓i ꝓpt̓ eiꝰ inobediēciā abla tas obtīeret in mēoria vt ſuis poſteris ⁊ alijs tranſiret in exe plū. Vn̄ ip̄e īꝑator tartarorū hac viſiōe ⁊ iuſſu ꝑtͣritꝰ licet eēt abſqꝫ lege tūc̄ gētil̓ tn̄ ſta ti legatos ſuos miſit ad p̄ſbi teꝝ ioh̓em ⁊ ꝑpetua pacē ⁊ fir ma aicicia ſecū fecit ⁊ mijt: ita ſcꝫ ꝙ ippetiu ꝑmogetꝰ vniꝰ filiā alteriꝰ reciꝑe debet ī ꝯtho ralē ⁊ tal̓ pax aiciciā ⁊ ꝯctꝰ ē in ter ipos ī hodiernū diē ⁊ cū im pator de tribꝰ regibꝰ qͥ ſibi ta horribilit̓ ī ſōnis apparuer̄t fu iſſꝫ inſtructꝰ ⁊ de eoꝝ regnis ⁊ ꝯdicōibꝰ ⁊ eoꝝ vita ⁊ geſtiꝰ fu iſſet infortꝰ: extūc ꝯſtituit ꝙ ſꝑ ſuꝰ p̄mogētꝰ ⁊ alij filij ſuo rū ſucceſſoꝝ hoꝝ triū regū noī bꝰ deberet appellari ⁊ ī meoria ip̄oꝝ triū regū iꝑpetuūi noīari ⁊ ſic iſti neſtorim fuer̄t deleti ⁊& regnis ⁊ t̓ris eoꝝ expulſi ſꝫ nūc hīcidē ī ipẜ ꝑtibꝰ ⁊ alijs t̓ris ſic̄ ī iſtis ꝑtibꝰ iudei vndi qꝫ degūt diſperſi et ī eorum ꝓ prijs terris ⁊ in qͥbuſcūqꝫ lo cis degūt ſꝑ ꝑ̄ alijs hōibꝰ ſpāli ter dat tributū. ſꝫ obtiuerunt ⁊ hn̄t adhuc ſb̓ ſe ſb̓ ſpāli tri buto fortiſſima ⁊ famoſiſſiāꝫ inſula q̄ egryſoulla vocat̉ de qͣ Iaſpar terciꝰ rex ethiopꝰ qui dn̄o mirrā obtulit rex īſule vo cabat̉ Et in ipſa inſula corpꝰ btī thōe apl̓i abſqꝫ aliqͦ hono re qͥeſcit ⁊ illd̓ corpꝰ neſtoris bis ē ablatū ⁊ ip̄ẜ ex legittīs cauẜ totidē reſtitutū ⁊ ad hāc inſula neſtori inꝙͣtū in eis ē ⁊ vtē poſſunt nullū oīo hōiꝫ n̓ ſit de ritū eoꝝ vl̓ ꝑ officiatos īpa toris tartaroꝝ traſire l̓ pueīre ꝑmittut ⁊ oīa eoꝝ mercionia ad veded ex hac īſula ad aliā deportat ⁊ ad eadē inſulaꝫ alia mercioniade alijˢ ꝑtibꝰ ip̄ẜ ad emēdū deportat ⁊ in onibꝰ ꝑti bꝰ oriētis n̄ ē hō xp̄ianꝰ catholi cꝰ l̓ ꝑegrīꝰ a̓ mercator viſuſ qͥ dixiſſꝫ ſe ī ip̄a īſula fuiſſe ⁊ cor pꝰ btī thōe vidiſſe. nā cōe vati ciniū ē in onbꝰ ꝑtibꝰ ill̓ ꝙ ad hūc̄ corpꝰ bt̄ī thōe apl̓i treſ re geꝰ deat ſeqͥ ⁊ colōie tnͣſferri ⁊ ibid̓ īꝑpetuū ꝑmane. ⁊ qūo ⁊ qͣlit̓ ⁊ ꝑ que mod hͦ fiei̓ dēat ⁊ ꝑfici pb̓lice vaticinat̉ ⁊dicūt. videlicꝫ ꝙ adhuc veniat tem pꝰ quādo hͦ deo ꝑfici placueit ꝙ eit ⁊ veīet adhuc vnꝰ archi epiſcopꝰ colomeẜ quē deꝰ ad hoc elegei̓t: tam prudens ⁊ po tens ꝙ ordīet copulā ⁊ matri monui inter filium ⁊ filiaꝫ mi peratoris romanoꝝ ⁊ imꝑato ris tartarorum quos deꝰ ad hͦ predeſtinauerit ⁊ cum ipſo cō tractu ⁊ amiciciā reddet̉ xp̄ia nis terra ſancta ⁊ ōma ibidem reuertentur ⁊ reſtituent̉ in bo nū ⁊ in ſtatum priſtinū ⁊ cum hijs ⁊ in hijs corpus beati tho me apoſtoli ad corꝑa trium re gum colomē debeat tranſferri ⁊ talem ⁊ tanta cuſtodiam ne ſtorim corpori beati thome nō adhibent ex reuerencia ſic̄ ꝓp ter famā ex inuidia cuꝫ ita ſint deſtructi ⁊ adhuc plus debeāt anichilari ⁊ dehōeſtari. ¶ Co terum hij neſtorim v̓tūtur qͦ dam libro ex veteri ⁊ nouo te ſtamento collecto ⁊ vt iudei cir cūciduntur. Et quādo potētes erant: extunc maiores ⁊ peioes habebat eorum hereſis articu los. poſt mortem venerabil̓ ori genis in locis in quibꝰ ipẜ ex pedire videbatur libris ſuis ī ſeruerūt vt ipſis ī eorum erro ribus cōſentire ⁊ cōformai vi deretur in eoruꝫ erroꝝ reueren ciam ⁊ honorem. Tamē de eo rum in gratitudine quā circa deum ⁊ hos tres reges habue runt pre ōnibus hereticis ī ori ente onbus xp̄ianis ⁊ ſarraor nis ſunt exoſi ⁊ ōni fauore po tencia ⁊ honore apud deuꝫ ⁊ ho mines ſunt priuati de quibus dicere ꝑ ſingula eſſet longum Ceteꝝ feſtuꝫ beati thome apo ſtoli pre alijs apoſtolorum fe ſtis celeberrimū habetur in o nibus partibꝰ orientis. Sed de ꝙͣ pluribꝰ miracul̓ que in ꝑ tibus iſtis ⁊ de eo legūtur ⁊ di cuntur de hijs in partibꝰ illis nil videtur vel reꝑitur. Naꝫ le gitur in partibꝰ iſtis ꝙ ī ciui tate qua corpus beati apoſtoli thome quieſcit ibidem vltra a num nō poſſet viuere hereticꝰ vel iudeꝰ de hijs ibidem modo nilſcitur Quia eius corpꝰ abſ qꝫ aliqua reuerēcia inter peſſi mos hereticos quieſcit. Item legitur ꝙ corpus beati thome apoſtoli ibidem in cathedr au rea reſideat ⁊ dignis eucariſti am tradat ⁊ īdignis retrahat ⁊ de hijs onbꝰ ⁊ alijs que de beato thoma in hijs partibꝰ legūtur ⁊ dicuntur penitꝰ nūc nichil videtur. ſꝫ quōdam cuꝫ corpus eius in alijs locis int̓ homines catholicos qͥeſcebat hec om̄a ⁊ ꝙͣ plurima alia mi rabilia veraciter videbantur.: Item in omnibus ꝑtibꝰ oriē tis ꝙͣ plurima mirabilia de tri bus regibus dicūtur ⁊ legun tur que in coloma non videtur Dicitur videlicꝫ ⁊ legit̉ ibideꝫ ꝙ ipſa ſtella q̄ ante ipſoꝝ re gu deceſſum ſupra ciuitate ſeu va in mōtē vaus apparuit qͦ uſqꝫ ipſoꝝ regū corꝑa colonie trāſferebant ſupra ciuitateꝫ ⁊ mōte locū nomutauit. ſꝫ poſt ꝙͣ eoꝝ corpora colomē fuerūt trāſlata: extucͣ deiceps ip̄a ſtel la ceteris ſtell̓ pulchrior ⁊ ſplē didior ſupra coloma tranſijt ⁊ immobilis p̄manſit ⁊ videat̉ ī pn̄tem die. ¶ Itē dicunt indi ⁊ in eorum libris legitur ꝙ in coloma āte honeſtiſſimū ipſo rum triū regū loculū ſit ſtella magna aurea in moduꝫ ꝓut ipẜtribꝰ regibꝰ in nocte nati uitatis dn̄i apparuit formata ex cuiꝰ reſplēdore cādelaꝝ āte poſitaꝝ tota eccīa intꝰ refulge at ⁊ illumnet ¶ Itē dicunt ī di ⁊ in ipſoꝝ libris legitur ꝙ ī coloma dextra brachia̓ ipſorū trium regū ſint multuꝫ venera bilit̓ ⁊ ditiſſime alijs br̄chijs aureis incluſa. ⁊ in vniꝰ regis brachij manu ſit aurum. ⁊ in ſecundi regis brachij maū ſit thus. ⁊ in tercij regis manu ſit mirra. ⁊ cū ipſa br̄chia pn̓ cipibꝰ ⁊ ꝑegrinis ex reuerēciā demonſtrētur: extūc ipſa oſſa ſacra cū inſtrumēto argenteo fricetur ⁊ ſindone tergāt̉ ⁊ qnͣ to plꝰ fricētur: tāto plꝰ in mod aromatū cu terūtur ꝑ tota eccī am mira odoris fraglancia ex ip̄ẜ oſſibꝰ ſacris ſēciat̉ ¶ Itē dicūt indi ⁊ legit̉ in ipſoruꝫ li bris ꝙ qͣncūqꝫ aliqua tribula cio pctīs exigentibꝰ terre ecc̄īe ſeu ciuitati coloniēſi inſtat vl̓ mmiineat: extuc ipſa brachia p̄ dicta a tribꝰ p̄ſbiteris corōis aureis coroatis cū ſtella aurea ad hoc fcā an̄ ſacrmētū dn̄icū ꝑ ciuitate colomenſē portētur ⁊ cū p̄uenerit ad aliquā eccīaꝫ quā ad hͦ elegerit: extūc ipſi p ſbiteri coroati ferūt ipſa triuꝫ regū brachia alternatī vnꝰ pꝰ aliū ad dn̄icū ſacrni in altari poſitū ⁊ in modū triū regū of ferūt dnnico ſacramēto munera q̄ ip̄ẜ brachijs ſūt ānexā ⁊ ꝙ tuc tāti populi ꝯcurſus ⁊ ꝯfiu xus. ꝯtricio ⁊ deuocio ab oībꝰ ppl̓is eueniat oriat̉ ⁊ accreſcat ꝙ deꝰ quacūqꝫ tribulacōneꝫ ⁊ aguſtia immēte ab ip̄ẜ autat ¶ Itē dicūt indi ꝙ ſepulchꝝ ipſoꝝ triū regū btōꝝ in cītate ſeuwa ī qd̓ pͥmo defūcti fuer̄t poſiti ⁊ poſtmoduꝫ excepti ad huc ibidē integꝝ remaſit: ad hūc a lōginqͥs ꝑtibꝰ ⁊diuerẜ nacōibꝰ ⁊ hoībꝰ deuote viſitet̉ ⁊ deus ꝑ merita ipſorum triū reguꝫ ibidem multas virtutes oꝑetur ⁊ dicunt ꝙ ſuꝑ idem ſe pulchrum adhuc ſit ſtella au rea que ab illo tempore quan do ipſi tres reges pͥmo fuerūt ſepulti adhuc remaſit ⁊ deꝰ ꝑ meita ip̄oꝝ triū regū ad ſepul chrum eorum venietibus ⁊ ip ſos venerātibus multa mira ⁊ virtutes operetur in preſentē diem. ¶ Item dicūt Indi qͥ frequenter in iheruſalem ⁊ ad alias circa ꝑtes cauſa deuocio nis. mercimonioꝝ vel delecta conis frequenter ꝑueniunt ꝙ adhuc in ipſa ciuitate ſeuwva habeant reliquias barlaam ioſaphat ⁊ alioruꝫ plurimoꝝ ſanctorum de ſemine regali re liqͥas venerandas ¶ Item In di qui iheruſalē ⁊ ad alias cir ca partes frequēter perueniūt habēt ⁊portāt penes ſe anulos ⁊ denarios aueos qͦs a ꝑegri nis ciſmarinis emerūt qui re liquias ſanctoꝝ trium regū in colomā tetigerunt quos cum deuocōnibꝰ multum venerant̉ ⁊ frequēter oſculantur ⁊ aſſer̄t ꝙ per fidem ⁊ deuocōem per ip ſos ꝙͣplurim īfirmi ſanitates conſequūtur. ¶ Item ſunt ꝙͣ plurimi peregrini qui de par tibus ciſmarinis ad illas par tes frequēter ꝑueniunt ⁊ aliqͣ mercimonia de partibus iſtis ibidem cara recipiūt ⁊ int̓ alia patria ⁊ rara clenodia ibidem deferunt que de colonia aſſer̄t detuliſſe ⁊ quidā ex eis deferūt ibidem terram qua de cimiteio vndecim miliū virginum aſſe runt eſſe ſumptam ⁊ talia clēo dia de coloma ⁊ talem terram querūt Indi in hoſpicijs tali um peregrinoꝝ ⁊ de talibus in quirunt ⁊ aſſerunt Indi ꝙ ī ꝑ tibꝰ eoꝝ in horribiliſſimis pa ludibꝰ ⁊ aquis vltr om̄a alia nicōmoda inauditas maxīa rum ranarum paciant̉ vexaco nes. ſed cum de tali terra in pa ludem vel aquaꝓiciatur onēs rane rauce fiant ⁊ ꝙͣ plurima alia mirabilia de reliquijs tri um regum ⁊ vndecim milium virginū in onibꝰ partibꝰ orie tis dicuntur ⁊ legūtur plus ꝙ īpartibꝰ iſtis de quibꝰ per ſin gula longū eſſet enarrare. Vn de ꝙͣ plurimi Indi qui freque ter iheruſaleꝫ ⁊ alias circa par tes ꝓpter diuerſas cauſas per ueniunt multum anxie ⁊ ardē ter vlteriꝰ coloma tranſire de fiderarent ſi frigus ⁊ ſtatū pa trie poſſent tolerare quoꝝ ecia ꝙ plurimi in itinere moriūtur ⁊ ꝙͣplurim reuertuntur. nam indi poſtꝙͣ terram eorum ⁊ ꝑ tes Indie ſūt ingreſſi nullum omnino frigus pati poſſunt. ſed ſtatim induunt pellicea vſ qꝫ ad talos longa que ſunt fa cta ex pellibus nobiliſſimoruꝫ ⁊ animaliū naturalit̓ rubeis et multū hirfutis ⁊ licet ſit in au guſto in feruentiſſimo ſoliꝰ ar dore. tamen eis videtur ꝙ tātu frigus in alienis partibus nō poſſint tolerare. quia multum plus verſus ortum ſolis ſūt ho mines debiliores ⁊ minores ꝙ hic ſunt. ſed ſūt optimi ſagit tarij ⁊ in oībꝰ multū aſtuti ſed cū iheruſalē ⁊ ad alias circa ꝑ tes indi perueniūt omnia que de regibus ⁊ principibus ter ris ⁊ regnis iſtarum parcium ciſmarinarum ⁊ ſpecialiter de tribus regibus ⁊ colonīa ⁊ eiꝰ clero ⁊ populo poſſunt inqui rere ⁊ inueſtigare ſub alicuiꝰ epiſcopi vel principis ſigillo l̓ littea̓ ſcripta petunt ⁊ recipiūt vt preſbitero iohanni ⁊ patri arche thome cerciꝰ poſſint mit tere ⁊ demonſtrare. nā in oībꝰ ꝑtibꝰ indie ⁊ orientis ones po puli nacōes ⁊ lingue hos tres reges gloioſos multū plus ꝙͣ in hijs ꝑ̄tibus habent in reue rencia ſpeciali ⁊ honorē ⁊ meri to ab omnibus populis ⁊ tri bubꝰ ⁊ linguis hij tres reges gloi̓oſi primicie gencium. ex gētibus pͥmicie virginū ſpeci aliſſime ſunt honorādi ⁊ glori ficandi. Nam hij ſunt oꝑarij qui in inchoa̓cōe noui teſtam ti ⁊ vocacōe gentium in nouiſ ſimis mūdi temꝑibus ꝑ cele ſtem patrefamilias in vineā ſuam miſſi qui mane hora pri mia tercia ſexta nona ac vnde cima in ipſa vinea fideliſſime laborauerūt ⁊ abſqꝫ murmue̓ mercedē eqͣlē ꝑpetua receperūt. ¶ Mane ſcꝫ in ihrl̓m ⁊ bethle enī hij tres reges gl̓oſi int̓ iu deos ex ipſa vinea duriſſiōs ⁊ lexcuſabiles iudayce ꝑfidie ⁊ iniuidie lapidis ſuos longe fo ras miſer̄t ⁊ eiecerūt ¶ Hora pͥma hij tres reges gl̓oſi ī car ne viuētes int̓ gētes ipſā vnie am diuerẜ tribul̓ cardībꝰ et ſꝑ mmis diuerſoꝝ erroꝝ ⁊ ydo late occupatā vna cū btō thoͣ apl̓o mūdauer̄t ⁊ nouas fidei catholior palmites ⁊ vites ī ea mirifice plātauer̄t Hora t̓cia hij tres reges defūcti ꝑ venera bilē helena denuo cōgregati ⁊ collcī hꝰ vinee macerias ex di uſis īpediniētis ⁊ hereẜ ⁊ ydo latrie dirutas ec de nouo repo ſuer̄t ⁊ palmites fidei q̄ in ip̄a vinea iā marceſce̓ pire ⁊ areſce̓ ceper̄t: vtutibꝰ ⁊ ſignis irriga uerūt ⁊ diuerẜ miracul̓ refece rūt ꝙ de nouo fidei catholice vi neas ⁊ fructus produxerunt.: ¶ Hora ſexta hij tres reges glorioſi quaſi in medio mūdi in greciam ⁊ cōſtantinopolim tranſlati ipſam eciā vinea ite rum v̓tutibus ⁊ ſignis purga uerunt ⁊ purificauerūt vt plꝰ fidei fructus faceret vt eius ꝓ pagines ad ones fines terre ꝑ fidem ⁊ noticiaꝫ eorum ſe ex tenderent vt onēs populi tribꝰ ⁊ lingue ac naciōes de eorum fructibꝰ ac vinee vius ⁊ botris ſaciate ⁊ mebriate nomen do mini quod pͥus ſulūmodo in uidea latitabat ab ortu ſol̓ vſ qꝫ ad occaſum collaudarent. ¶ Hora nona hij tres regeˢ viniee domini ſabaoth oꝑarij gl̓oſi cauſa in ipſa vinea pluſ operādi per mare tranſeundeꝰ de oriente in occidētem videli cet de cōſtantinopoli in medio lanum tranſlati ex ipſa vinea diuerſaꝝ hereſum ⁊ erroruꝫ he reticoꝝ vulpeculas quē ipſam vinea diuerſis erroribꝰ ⁊ here ſi demolire intebatur ꝑ decla racōne ⁊ ſignificacōem ⁊ expo ficione ac interpretaciōem eo rum muneruꝫ que domino ob tulerunt vt eſt ſupra dictū ex pulerunt effugarūt ⁊ radicitꝰ extinxerunt. ¶ Vndecīa vero hora circa ſolis occaſū extunc niundi ⁊ ſolis occaſu hij treſ reges operarij glorioſi de me diolano in coloniā tranſlati et na̓ mercede equali ab eis a oe leſti patrefamilias recepta per vtuum quieſcendi locum ibi dem elegerunt. nec tamē poſt modū p̄dictam vineam domi in ſabaoth virtutibus meri tis ⁊ ſignis ibidem in preſetē diem colere deſierunt. Nuſqͣ em̄ in tocius noui teſtamenti ſcripturis reperitur alique vl̓ aliquos ſanctos ab ortu ſolis vſqꝫ ad eius occaſum tam re uerēter ⁊ glorioſe ſpecialiter ⁊ mirabilit̓ ſicut hos tres regeꝰ glorioſos ad loca ta inſignia fore tranſlatos ⁊ nouiſſiē ad eccleſiā ⁊ ciuitatem abſqꝫ du bio ab omnipotenti deo ad hͦ ſpecialiter p̄deſtinatas electaˢ ⁊ deputatas. Naꝫ ꝙͣuis ab or tu ſolis vſqꝫ ad occaſum ſint ꝙͣ plurie eccīe ⁊ ciuitates ⁊ lo ca magna maiora ⁊ maxima que deꝰ ſua deitate ⁊ humaita te ꝑ ſe ⁊ alios ꝙͣ plurios ſuoſ ſāctos in vita ⁊ in morte ⁊ pꝰ mortē ſpecialiter honorauit et glorificauit ⁊ ꝙͣ plurimis pro gatiuis honorauit ⁊ ꝯſecrauit ⁊ diuerẜ virtutibꝰ ⁊ ſignis ⁊ reliquijs venerādis illuſtrauit ⁊ decōrauit. Tame inter haſ ⁊ hec omīa eccīas ciuitates ⁊ lo ca non eſt aliqͣ ecc̄īa tānobili canoīcoꝝ collegio qͥ do ī ꝓprijˢ ꝑſonis ad ſeruiendū ſint aſtri cti ſicut eccīa colomenſis orna ta. nec aliqua ciuitas tā hone ſtiſſimo populo ⁊ alijs dei ini niſtris ſicut ciuitas coloniēẜ decorata qd̓ ex dina ꝓuidencia ſciamꝰ ſpecialiter fore factum ꝙ ompotens deꝰ in ipſa eccīa tam nobiles ſuos miniſtros ī ſtitueret ⁊ ordinaret ⁊ in hac ciuitate tā honeſtiſſimuꝫ popu lum p̄deſtinaret in qua tā nō biliſſimos tres reges ſuas pri micias gentiū ⁊ virginiū perpe tue manendo collocaret. ¶ Le tare nobile collegiū ꝙ te deus tam ſingulari p̄uilegio amōīs ⁊ precipuis p̄rogatiuis hono ris ⁊ nature donis pre cunctis collegijs preamauit ⁊ ditauit ⁊ te ī ſuos nobiles miniſtros pelegit ⁊ ordinauit ⁊ tibi ſpe cialiſſimuꝫ ſuum theſauꝝ tres reges primicias genciuꝫ ⁊ vir giniū ⁊ earum fundamētū ab ortu ſolis ꝑ alijs locis ⁊ ecc̄ijs egregijs ⁊ inſignibꝰ ſpāliꝰ ⁊ mirabiliꝰ deſtinauit ⁊ p̄deſtīa uit ⁊ diligenciꝰ ꝯmedauit. vn̄ de hijs ſemꝑ gracias deo age ⁊ in eius ⁊ ſuarum ꝑmniciarū laudibus ⁊ ſerucijs tibi ſpeci aliter iniunctis ex hijs ⁊ ꝯmiſ ſis de tantis beneficijs cōſecu tis nūꝙͣ ceſſes vl̓ fatigeris nec. ipſis ſeruire verecunderis. Ne vt neſtorini deo ⁊ ſuis primi cijs ⁊ hominibꝰ deſpecti ⁊ exo ſi ira ⁊ furore domini aliquan bo viſiteris argueris l̓ corripi eris ⁊ extermineris ⁊ tam ſpe cialiſſimis prerogatiuis qͥbꝰ ex hijs cunctas p̄cellis ex mag nitudine ſicut iſti neſtorim ꝑ teris ⁊ ab omnibus honobꝰ abicieris ⁊ in extremo iudicio cum ſiniſtris reproberis Sed cum nubyanis glorioſis deo ⁊ ſuis primiciis ⁊ hominibꝰ dilectis ⁊ electis cum quibꝰ in vniuerſo mūdo ex hijs p̄ alijs collegijs excoleris ⁊ ab onibꝰ populis ſingulariter venerei̓ꝰ in die iudicij cuꝫ nobiliſſimis tribus regibus primicijs gen cium et virginum a dextris cum gloria colloceris. Nec eci am abſqꝫ preſagio illa ciuitas glorioſa que ab atiquo agrip pͥma vocabatur nunc ſortita ē nomen ꝙ a colendo deum colo mia nuncupatur. Nam in om nibus partibus orientis in o nibus ecc̄ijs oratorijs ⁊ capell̓ ⁊ locis in quibꝰ iſtorum triuꝫ regum glorioſorum laus diu ſis litteris ⁊ linguis eſt ſcrip ta inter alia que de ipſoꝝ lau dibꝰ richmatice vl̓ ꝓſayce in latino ſūt ſcripta prout ſubſe quit̉ ſcriptū reꝑit ¶ Ca. xlvi. G helena crux inuen ta. poſt hijs regnis ē intenta. cōgregādiˢ regibus. ¶ Inde reges ꝑegri in. ornant vrbem conſtantim. a latis temꝑibus. ¶ Tandeꝫ inde ſunt tranſlati. ꝯmendati ciuitati. cui nomen ambroſia ¶ Ter inuentos ter tranſla tos. nutu dei ſibi datos. colit hos coloma. ¶ Ortꝰ dei occide ti. ꝙ tres r̄ges ter inuēti. exco lunt colomam. ¶ Nunꝙͣ locū mutaturi. nec vt olim reuerſu ri. ſunt ꝑ via aliam. ¶ Colūt reges ꝓpter regem. ſummi re gis ſeruant legem. coloni colo me. ¶ Gaude felix coloma q̄ ex ſpeciali gracia ⁊ prouidēcia diuina tam nobiliſſimis tribꝰ regibus primicijs gentium ⁊ virginum ⁊ tam nobili colle gio ipſoruꝫ miniſtris ornariꝰ de quibꝰ plus ꝙ omnibꝰ oꝑi bꝰ tuis gloriaris ⁊ vbiqꝫ ter rarum abonibus hominibuꝰ ſpecialiter amais ⁊ ꝓpter hoꝰ vltra ones ciuitates mundi et loca ſpecialiter indeſinent̓ que reris ⁊ veneraris ⁊ frequenter pre omnibus mundi ciuitati bus regnis ⁊ locis a regibus ⁊ principibus ⁊ nobilibꝰ tri bubꝰ ⁊ linguis vſqꝫ ad fines terre nominaris. Vnde qͣnto plus dei ⁊ ſuarum ⁊ tuarum pͥ miciarum meritis ⁊ earum no bilibꝰ miniſtris pre alijs mū di ciuitatibus ⁊ locis inſigni bꝰ ⁊ egregijs veneraris ⁊ ama ris ⁊ extolleris: tato obligaci us in dei graciarum actione et ſuarum ⁊ tuarum primiciaruꝫ ⁊ earundem nobiliū miniſtro rum reuerencia viceuerſa tene ris. Vnde deum ⁊ ſuas ⁊ tuaꝰ primicias ⁊ earudem nobiles miniſtros in tali ⁊ tanta reue rētiā ⁊ graꝝ actōne ꝙ ex hijs in die iudicij ſis ſecura in red Amen. denda racōe. ¶ Liber de geſtis ac trina be atiſſimorum trium regum tnͣſ ſacōne. qui gentium primicie ⁊ exemplar ſalutis onium fue runt xp̄ianoꝝ ꝑ me Iohānem Guldenſchaffde magūcia an nō a natītatē xp̄i. M. cccc. lxx vij. fideli exaracōe imip̄ſſus: fi int feliciter LAIIH. E 12M1 Dibi. il. r1 CiE?ADGEI ¶ In librum de geſtis ac tri nia beatiſſimoꝝ trium regum tranſlacione qui gencium pri micie exemplarqꝫ ſalutis eter ne cunctorum extitere criſtia norum: regiſtrum feliciter in cipit. Nprimis enim in hoc libro: qͥ eſt collectꝰ de geſtis ⁊ tranſlati onibꝰ ſāctoꝝtriuꝫ regū quod ē p̄facio oꝑiˢ ſequētis: narrat̉ ꝙ ſicut oriens illuſtratꝰ eſt ꝑ fidem trium magoꝝ qui xp̄m viuentes incarne adorauerūt ſic occidēs ornatꝰ eſt eorūdem magoꝝ reliquijs venerandis. Capitulū. primū ¶ Qūo a balaaꝫ ſancti magi habuerūt ortum ⁊ qūo iudei A xp̄iani de iſto balaaꝫ diſcor dent ⁊ de beato Iob ⁊ eiꝰ ſepul chro Ca. ij. ¶ De mōte vaus ⁊ excubijs que fiebant in eo ⁊ ſpeculato ribꝰ hꝰ montis ⁊ natis ex eis Capitulum ¶ De ciuitate Acōī ⁊ quomō do nobiles indi apportauerūt illuc cōronam auream que pꝰ modū fuit ſub cura templari oruꝫ ⁊ de libris indoꝝ in Acon apportatoꝝ. Ca. iiij. ¶ De ꝓphecia yſaie danielis. de egrotaciōe ezechie. de retro ceſſione ſolis. de morte yſaie de deſtructōe ihrl̓m. de trāſlati one libroꝝ ꝓphetaꝝ in calday cum de conſtituciōe. xij. viroꝝ in monte vaus. deſcripcio eci am capelle ſite in monte p̄di Ca. v. ¶ Quō ponitur euangeliū lu ce Exijt edictuꝫ ⁊cͣ. ⁊ deſcribu tur bethleem ⁊ domꝰ quedam ex qua ꝯducūtur animalia ꝓ viacōibꝰ. p̄ſepe dn̄i ⁊ locꝰ vbi cantabāt ageli Gloria in excel ſis ⁊ alia loca ⁊ gentilium ritꝰ Capitulum Ca. vj. ¶ De herode alienigena ⁊ du plici ꝓpheciā danielis ⁊ quo mo ſuꝑ hijs diſputat ī ꝑtibꝰ tranſmarins. Ca. vij.: ¶ De apparicione ſtelle ap parentis in monte vaus ⁊ de eiꝰ forma. Ca. viij.: ¶ Qūo ſtela viſa tres reges ſe ad iter arripienduꝫ prepa rauerunt ⁊ de ritu quodam pa ganorum ⁊ de triplici india. Capitulum. ¶ Quomodo deſcribitur reg num elchior ⁊ quomodo ꝑ ſbiter Iohannes ⁊ ſoldanus babilome tenent terras ſuas ⁊ mari rubro. deſcriptio in eo dem cōtinetur capitulo arabie quia ⁊ quomō aurum ibidem Ca. x. reꝑitur. ¶ Loca regnorum balthaſar qaſpar ⁊ vbi corpꝰ beati tho me quieſcit ⁊ quo colligit̉ mir ra ⁊ vbi creſcat thꝰ Ca. xi. ¶ Quomō quilibet trium re gum exiuit de terra ſua ſtella duce ihrl̓m ꝑuener̄t Ca. xij. ¶ Quomo deus potuiſſꝫ tre reges vna hora perduxiſſe ihe ruſalem ſicut abacuk. ⁊ qūo tres reges ꝓpe iheruſalē ī qua dam nebula reſiderunt ⁊ de qͥ dam capella cōſtructa in mon te caluarie. Ca. xiij. ⁊. xiiij. ¶ Quo tres reges poſt receſ ſū nebule ſe agnouerūt. iherū ſalē intrauerūt ⁊ de arietibu Ca. xv. nab aoth Qūo tres reges loqueban tur cū herode ẜm euangelium Cum natꝰ eēt ih̓s. Ca. xvi. ¶ Quaē tres reges intrauert pͥmo iheruſalē Ca. xvij. ¶ Quo recedentibꝰ regibꝰ a ihrl̓m paſtores loquebantur cū regibꝰ de ſtella illa q̄ ipſos p̄cedebat ⁊ de duobꝰ ꝑietibꝰ ⁊ de ip̄o lapide āgulari noſtre legis. Ca. xviij. Quō magi intrauerūt bethle em̄ ſtella duce ⁊ quo moleuit in illis partibꝰ ꝙ nullꝰ vacuis manibꝰ alloqͥt̉ regeꝰ Ca. xix. ¶ Allegoriā triū muneꝝ ſcō rū triū regū Ca. xx. ¶ Quo magi ſancti ad criſtū in bethleem venerūt ⁊ munea̓ ei obtulerunt ⁊ de diſpoſicōne loci vbi xp̄s fuit ⁊ de tegumen tis iheſu xp̄i ⁊ ſue matris ⁊ de diſpoſicōe ipſoꝝ hominū oriē taliū. Ca. xxi. ¶ Diuerſitas muneꝝ per ma gos xp̄o datoꝝ ⁊ de pomo au reo qd̓ fuit quondā alexādri ⁊ eiuſdē pomi ⁊ muneꝝ expoſi cio ⁊ tropologia. Ca. xxij. ¶ Quo pomū aureū predictū fuit in manibus xp̄i cōtritum ⁊ typus ſtatue ⁊ lapidis de qͥ bꝰ daniel ſcribit. C. xxiij. ¶ Quo magi domū per byen mun fuerunt reuerſi ſequente. eos herode ⁊ conteres naues. tharſis ⁊ quare vocentur ma Ca. xxiiij. ¶ Quomō abſqꝫ cibo potū ⁊ pabulo iumentoꝝ magi infra tredecim dies venerunt bethle em̄ qd̓ iter infra duos annos reuertendo ſumptuoſe perfece runt. Ca. xxv. ¶ Quomō magi reuerſi ad montem vaus capellam in di cto monte fecerunt ꝯſtrui ſūp tu regio ⁊ formam ymaginis pueri quem viſitauerunt. Ca pitulum .xxvj. ¶ Quomodo beata virgo cū pliero ſuo latitauit in quadaꝫ ſpelunica vbi poſtmodū facta fuit capella ⁊ de lacte btē vgīs ⁊ de camiſia btē virgīs ⁊ pā nis ſiue cunabul̓ dn̄i ih̓u. de purificacōe bte virginis ⁊ de fuga domini in egiptū ⁊ de ro ſis que creſcūt ī itinere eiuſdē domini fugietis ⁊ de orto baſ ſami ⁊ eiꝰ cultura ⁊ eiꝰ virtute Capitulū. .xxvij. ¶ Qūo narrāt̉ multa noͣbilia de. xxx. denarijs. qͣs nielchior dn̄o ih̓ū offerebat ſcꝫ qūo per vices tꝑm ad diuerſa ꝑuene rūt loca. Ca. xxviij. ¶ Quo beata virgo in fuga ad egiptū hmōi. xxx. ꝑdidit ī deſerto. ꝑ manꝰ cuiuſdā bode wim ꝑuenerūt in tēplū ⁊ poſt modū ad manꝰ iude ⁊ de mirra dn̄o oblata ⁊ quid vltra cum dcīs dena. fuit factū. ⁊ de agro empto cū ip̄y dena. ⁊ qͣre voce tur argētei ⁊ de forma ⁊ valoe̓ xxx. dena. ⁊ de bonis militum trāſmarinoꝝ ⁊ qūo ordinant̉ in milites ⁊ de militibꝰ qͥ fueri cuſtodiētes ſepulchꝝ domini ih̓u. Ca. xxix. ¶ Qūo btā v̓go de egipto cū filio ſuo reuerſa fuit in iudea. ⁊ qūo beatꝰ thomas mitteba tur ad indos. Ca. xxx. ¶ Qūo narratur ml̓ta q̄ btus thōas fecit ī india ⁊ qūō ꝑueīt ad tres reges. Ca. xxxi. ¶ Quo beatꝰ thomas ordina uit tres reges ep̄os ⁊ quomō ſe tranſtulit in ſuꝑiore indiaꝫ ⁊ ibideꝫ mortuꝰ fuerit ⁊ de for hoīm illiꝰ patrie ⁊ multa alia q dicti reges fecerūt poſt receſſuꝫ beati thomē. Ca. xxxij.: ¶ Qūo in locū btī thoe tres reges ordinauerūt priarchaꝫ iacobū āthiocenū mutato noī ne thoma vocabāt ⁊ de v̓gini tate beato rum reguꝫ predicto rum Ca.xxxiij. ¶ Quō p̄ſbit̓ io. prio fuit ordi natꝰ ⁊ de eiꝰ digͥtate ptāte vita ⁊ lr̄is ⁊ qͣre ioh. vocet ⁊ ptāte priarche ⁊ p̄ſbi. io. ⁊ de nobili tate qͦrudā de ſeīe triū regū di ctoꝝ de vaus Ca. xxxiiij. ¶ Quo regeꝰ ſucceſſiue migͣue rūt ad xp̄ꝫ ⁊& apparicōe cuiꝰ dam ſtelle. Ca. xxxv.: ¶ Quo dci reges pꝰ morte ml̓ ta fecer̄t ſigͣ ⁊ corꝑa eoꝝ ad lo ca diu̓ſa trāſlata ⁊ qūo btā he lēa ad locū caluaīe ecc̄īaꝫ fecit edificari. Ca. xxxvj.. ¶ Bte helene geſta ⁊ quo ꝑ eā camiſia bte vgīs ⁊ cunabula xꝯſtātinopoli ⁊ poſtea ꝑ karo lū aqͥſgram ſunt trāſlata ⁊ de caīſijs tnͣſmariaꝝ C. xxxvij. ¶ De loco in qͦ xp̄s natꝰ fuit in bethleē ⁊ de eccīa quā btā hele na ibid̓ ꝯſtruxit ⁊ de ſepl̓chro paule ⁊ euſtochiū ⁊ qͥd fiat in nocte natitatis dn̄i ī dcā eccīa ⁊qd ī eph̓ia dn̄i. Ca. xxxviij. ¶ Qūo in nazareth beata he lena eccīam conſtruxit ⁊ de ſi tu eiuſdē loci ⁊ de capella in qͣ angelꝰ maria ſalutauit ⁊ de fō te in eadem ⁊ colūna ꝓpe ipſaꝫ ⁊ de monte thabor ⁊ de monu mēto ſito in eodem mōte ⁊ de feſto tranſfiguracōis domini ⁊ de nobilibꝰ dictis blanſengaꝫ Ca. xxxix. ¶ Qūo beata helena indiam intrauit ⁊ que ibidem geſſit in augmentū fidei xp̄iane ⁊ quo mō triū regum corꝑa acquiſi uit corpꝰ btī thome dans pro corꝑe iaſpar ⁊ quid ſit ventu rum de coꝑe btī thōe Ca. xl. ¶ Qūo beata helena corpora triū regum cōſtantinopoli por tauit in eccīa ſancte ſophie col locauit ⁊ de diſpoſicōe eccīe ſā cte ſophie ⁊ reliquijs ⁊ quo corona ſpinea fuit pariſiꝰ dela ta ⁊ de ymagine fuſili imꝑato ris ⁊ quomō ꝑ oꝑam manuel̓ reliquie triū regū de ꝯſtatino poli ꝑuenerūt mediolanū. Et quo poſtmoduꝫ deſtructa me diolano ad ꝓcuracōeꝫ reynaſ di archiep̄i colomiēẜ deuener̄t coloma ⁊ quo in aduentū triū regum in occidente multe here ſes fuerunt extirpate ꝑ miſte ria muneꝝ ipſoꝝ trium reguꝫ ⁊ quali honorē adhuc orienta les ꝓſequūtur tres reges ⁊ po nuntur in eodē capitulo nomi na diuerſoꝝ xp̄ianorū trāſma rinorū ſciſmaticoꝝ ⁊ diſtincto nes religionis cuiuſqꝫ ſecte ⁊ errores ac ritus de terra arme me ⁊ de terra tenebraꝝ ⁊ de li bris origenis. Ca. xli. ¶ Quo vna ſecta habꝫ aliaꝫ odio. de ieiunio eorūdem ⁊ de veneracōne epiphame domini ⁊ qūo viſitant iordane de mo naſterio ſcī macharij ⁊ de flu xu ⁊ diſpoſicone iordanis ortu ⁊ fine ⁊ de mari mortuo ſu ma ledicto vn̄ tyriaca fiat et de qͥ buſdā alijs notabilibus. Ca pitulū. .xlij. ¶ Quō euangeliū Cū natus eſſꝫ iheſus ⁊ diuerẜ locis ⁊ di uerſimode legitur ⁊ quo ſarra cem veneratur ymagines triū regū ⁊ de quodā ritu iudeoruꝫ de quodaꝫ libro thalmoth ⁊ nieſſia venturo de ritu pſarum ⁊ hereſi neſtormorū ⁊ de diſpo ſicōibꝰ t̓re ⁊ occeāi. Ca. xliij. ¶ Quidam ritꝰ neſtormoruꝫ de ortu tartaroꝝ quomo caba lecha baldach oppugnauer̄t ⁊ caliphum ſucceſſorē macho mēti interfecerūt de arboe ari da quē eſt thauricij ⁊ de rego tartaroꝝ ⁊ de fratribꝰ medica tibus ⁊ qūo pueros inſtruūt ad confundandos hereticos ⁊ iudeos. Ca. xliiij.: co ornatu ⁊ miraculis trium re chro barlaaꝫ ⁊ ioſaphat ⁊ ali orum. de denarijs cum quibꝰ ⁊ quomō rauceſcant rane. ex puluere portato de coloma. et quomō ꝙͣ plures gētes indoꝝ ⁊ tranſmarine vifitent tres re frigore non audent tranſfreta re. ⁊ quomō in vinea domini ſab aoth tres reges vndeci ho ris ꝑ diuerſa tempoꝝ curricū la virtutibus ⁊ ſignis clarue runt. ¶ Qūo laudes ⁊ richimi deſcri buntur. ⁊ ꝯſcripti in diuerſis ptibꝰ trāſmarinis Ca. xlvi.: ¶ Hiſtorie hꝰ explicit regiſtꝝ ¶ Quomō dauid filius e̓gis tartaroꝝ qui venerat in auxili um neſtorinis fuit occiſus et de pace ⁊ treugis factis iter re gem tartaroꝝ ⁊ preſbiteꝝ io hannem ex amimonicone triū regum vbi corpus beati thōe ſit repoſitum ⁊ quomō ⁊ qua liter coloīne debeat trāſferri. re citatur eciam in eodem capitu lo miracula que ſcribuntur de beato thoma In eodem eciā ca pitulo narratur multa que ſcri butur in libris indoꝝ ⁊ dicun tur in ꝑtibꝰ trāſmarinis de lo gum. de ſepulchro trium regū vacuo ſito in ſeuwva ⁊ de ſepl̓ tagunt̉ ſcoꝝtriū reguꝫ corpora ges in coloma ceteri ꝓhibente Ca xlv. ¶ Suꝑ mathei euāgeliū ve nerabilis dn̄i Alberti magni notula de feſto die epiphamē dn̄i Incipit feliciter. Vm ergo natꝰ eſſet ih̓s ⁊cͣ In iſto ſecūdo capitulo ꝑ totū agit̉ de nati manifeſtacōe ⁊ ido in eo tres inducutur hiſtorie. q rum prima cōtinet qualit̓ na tus tam pinicijs genciū ꝙ eci am pn̓cipibus iudeorū eſt ma infeſtatꝰ Sed qꝛ innoteſcēs herodi ad perdedum eſt queſi tus. id̓o ſecūdo inducitur qua liter malicie herodis in egiptū ſubdūctꝰ eſt tranſlatꝰ. Et qͥa ſicut ex origine ſalus eſt ex iu deis. ido tercō inducitur hiſto ria qualit̓ defuncto herode ex egipto eſt rductꝰ ⁊ iſte hiſto rie patent in littera. In pͥma haꝝ ꝑcium cōtinentur quatu or. qualit̓ videlicꝫ natū inqui fiuerunt. qualit̓ inuenerūt ibi Qui cum audiſſent rege. qua liter inuentū adorauerunt. ibi Et ꝓcidentes. Et qualit̓ hero dis dolos euacuauerūt. ibi Et amoniti in ſomnis ⁊cͣ. In pri ma haꝝ duo dicūtur ſcꝫ qua liter indicio ſtelle venerūt ī iu deam ⁊ qualiter in iudea q̄ſiue runt indicio ſcripture. ibi Au diens autē hoc herodes rex ⁊cͣ Circa primū iſtorū quatuor ī ducūtur. nati videlicꝫ qui que rit̉ diſpoſitio. magorū inqui ſitio. ⁊ de ſtella cuiꝰ natū que runt indicio. ⁊ inquirentiū de uocio ⁊ hec patēt in littera De prinio tria dicūtur. ꝑſona na ſcentis. locꝰ ⁊ tempus. De per ſona naſcētis dic̄. Cum ergo ſicut ī premiſſis dictū eſt. Na tus eſſꝫ ih̓s. pretermittit̉ aūt apparicio paſtoribꝰ facta qua ponit lucas eo ꝙ illa ꝑ figuraꝫ faciē r̓ſpicit vituli. quia paſto res figua̓ ſūt prelatoꝝ ⁊ ſacer dotū. Alia eciaꝫ cauſa eſt quia facta in iudea nota iudeis ma gis preterijt Matheꝰ iudeis fidelibꝰ ſcribens. que cū igno ta fidelibꝰ fuerunt qui de gēti bus crediderant ponitis qui ſcribit gentibus lucas. Sic ergo rege celi nato ſicut dictū eſt celi nō defuit teſtimonium tam in habitantibꝰ celuꝫ ꝙͣ ex ipſo celo. habitātes em̄ celum teſtimoniū dant Luc. ij. dice tes. Annūcio vobis gaudium magnū quia natꝰ eſt vob̓ ho die ſaluator qui eſt xp̄us dn̄s ī cītate dd̓ Ex ip̄o celo duplex teſtīoniuꝫ. luminis videlicꝫ ⁊ ſtelle. Lumīs Lūc̄. ij. Circūful ſit eos lux de celo. ſtelle autem vt hic. Et ſic tres ſunt qui hu īc natiuitati teſtimoniū dant in celo. angelus gaudij ⁊ ſalu tis. lumen fidei ⁊ cognicionis. ſtella vero eterni ſolis. Sed quia ſalus hec ꝓmiſſa eſt da uid. id̓o conueniebat in domo dauid naſci ſalutem. Et ideo dicit In bethleem iude Obmit tit autem atheus qualiter venit in bethleem a galilea. Venit autem ſicut refert Lu cas vt profiteretur cuꝫ maria deſponſata ſibi vxorē ꝑgnan te que preterit vt nota iudeis fidelibus quibus ipſe ſcribit dicit autē in bethleem tangēs locum. iude auteꝫ ad differen ciam alterius bethleem q̄ erat in galilea in ſorte ſabulon ſita Locus autem iſte pͥus dictus eſt effrata ab vxōē caleph ibi ſepulta vl̓ quia frugifer erat. Cum autē accidiſſꝫ ibi famēs propter quam inde peregrina ta eſt noem ⁊ elymelech cum filijs ſuis ſic̄ dicit̉ Ruth. pͥmo Poſtea tāta vbertas loco reſti tuta eſt ꝙ noīe mutato domꝰ pais vocabat̉ qd̓ interp̄taba tur bethleem. Miſtice hoc ſigͥ ficabat ꝙ poſt famē diutinaꝫ verbi dei panis verbi dei qͥ de celo deſcēdit vt det vitā mūdo Ioh̓. vi. Ibi naſciturus erat. Sap. xvi. Paratū pane de ce lo preſtitiſti ill̓ ſine labore hn̄ tem in ſe onē delectamētuꝫ ⁊ o nem ſapore ſuauitatis. Gene xlix. Aſer pinguis panis eius ⁊ prebebit delicias regibus. Aſer beatus interpretat ⁊ ſig nat celi regē nos ſeipſo paſce tem in cuiꝰ figuraꝫ in preſepi eſt poſitus. quia homines ⁊ iu inenta ſaluat queadmodum nultiplicat miſericordia ſuaꝫ deus. Ecce quare in bethſeem. Alia racō eſt hiſtorialis. quia bethleem erat hereditaria ciui tas dauid. iheruſalem autem non. ſed pociꝰ erat ciuitas reg in cōmunis. ⁊ quia promiſſio facta ē d auid ideo naſcitur ī do mo dauid Et hoc exprimit lu cas dicens eo ꝙ eſſet de domo ⁊ familia dauid. Iude auteꝫ dicit. quia de tribu iudā. leo ē criſtus. Apocalipẜ quito He breorū ſeptimo. Et id̓o conue mebat eum in ſorte ſibi here ditaria naſci. Iohānis pͥmo. In propria venit ⁊ ſui eum no receperunt In diebus herodis regis Ecce tempꝰ. nec fuit iſte herodes thetrarcha vt quidaꝫ dicunt. ſed pocius totam tene bat regni monarchiam. ſed fi lij eius quatuor regnuꝫ in the trarchias diuiſerunt vt inferi us patebit. Fuit autem iſte he rodes yduineꝰ quem auguſtꝰ ceſar iudeis p̄fecerat vt rex eſſꝫ ⁊ tributa romanis ſolueret. ⁊ romano ꝑeret imꝑio. ⁊ id̓o eciā milites qui ibi erant in p ſidio ⁊ ſobditi herodi herodia in dicebant̉. Fit ergo mencio dieꝝ herodis regis nō aūt An guſti ceſaris vt ſciatur alieni gena regnare ſuꝑ iudeos ⁊ ita regnum iudeorū defeciſſe ⁊ pro phecias de temꝑe natītatis cri ſti eſſe ꝯpletas Gen̄. xlix. Nō auferet̉ ſceptꝝ de iuda ⁊ dux de femore eiꝰ donec veniat qui mittēdus eſt ⁊ ipſe erit exp̄ca cio getium: ſicut ⁊ hic filiꝰ na tus a gentibꝰ expectatur. D a niel̓. ix. Cum venerit ſāctus ſā ctorū: ceſſabit vnctio veſtra. ⁊ hec inducutur ẜm ſeptuagita Sic ergo ptꝫ ꝙ verus rex na tus eſt per ꝓpheciam ⁊ ꝙ ille a gentibꝰ querit̉ ⁊ expectat̉ per eandē Et ideo dicit̉. herodis re gis. vt nomē on̄dat alienige nam ⁊ regnū in iudeis ptātem ⁊ dignitate amiſſaꝫ. ⁊ hec ſūt tria q̄ de diſpoſicōe nati ſūt in ducta. Ecce magi. h̓ īducit̉ gē tium inquiſicio de nato qͥ eſt expectacio eorū Et dicunt̉ quī qꝫ ſcꝫ inqͣſicionis euidencia. qͥ ⁊ quales inqͥrunt. vn̄ venerunt ⁊ vbi inqͥrunt ⁊ qualit̓ ⁊ hͨ pa tent in littera. Euident̓ ei ⁊ pa tent̓ inqͥſiuerunt vt mnegabi lis eſſꝫ inqͥſicio eius qui datꝰ erat in lumine. Lume ad reue lacōeꝫ gentiū ⁊ gloriā plebis ſue iſrahel Luc. ij. Non emi in angulis ⁊cauernis q̄rebant ſꝫ in ꝓpatulo onibꝰ putantes in eſſe deuocōem quā ipſi hēbat ad eum: credētes verbo. yſa. ij. Fluet ad euꝫ ones gētes. Ma gi. dicit qui ⁊ quati ⁊ quales. Hec em̄ tam ſiml̓ importātur in verbo q. quia Criſoſtoꝰ. di cit ꝙ iſti līgua ſue prie magi ſiue maguzei vocati ſūt ⁊ ē ẜm eum nomē clare cuiuſdā nacō nis eoꝝ: q̄ ſemꝑ pulchris ſtu duit ⁊ maxīe dinis cognoſcen dis. quales aūt. qꝛ dicit gloſa ꝙ magi fuerūt qui de onibus philoſophati ſūt ⁊ maxime ī libris ſeth ſtudentes ⁊ doctri nis balaaꝫ inherētes ꝑ doctri nas hmōi noticiā ſtelle indicō de xp̄o nato p̄ceperunt. vn̄ Cri ſoſtoꝰ. dicit. ꝙ ex quo balaaꝫ reliquit diſcipulos ⁊ de ſtella oritura p̄dixerat illi qui magu zei dicti ſunt duodecinit̉ ſe eli gentes ſtatuerūt ꝑiciores ⁊ ho neſtiores ꝑ generacōes ſuas qͥ ſingulis anis poſt mēſem triti ceum ſecū deferētes neceſſaria victui aſcēderunt in motē qui lingua eoꝝ victorial̓ vocabat̉ ⁊ ibi obſeruabant ortuꝫ ſtelle verſus terrā iacob qua oritura predixerat balaa ⁊ ſi quis eo rum moriebat̉: alius poſt euꝫ honeſtior ⁊ ſtudioſior de genē ſuo vel filijs eius inſtituebat̉ ne forte p̄teriret eos tm̄ ſtelle indiciū. Et hoc fecerūt ita diu quouſqꝫ ꝑ anum an virginis ptum quado īa ꝑ miſſionē ga brielis agebat̉ incarnaconis miſteriū. pͥmo de ortu ioh̓is ⁊ poſtea de ortu ſaluatōis ſtella mire claritatis eis apparuit q̄ in ſe figura pueri ih̓u pretēdit ⁊ ſuꝑ ſe ſignuꝫ crucis exhibu it ⁊ ad maguzeos ſuꝑ montē victorialeꝫ ſe dimittes ore pu eri loquebat qui in ea apparu it ⁊ de viā inſtruxit ꝙ in iudea pergerent ⁊ in iheruſalē quere ret ⁊ ibi ꝑ ſcripturas diſcerēt vbi criſtum inuenirēt Hij eci am magii terrā ſua reuerten tes multos ꝯuerterūt ⁊ cuida de diſcipul̓ ih̓u poſtea illuc ad uemēti fideliter adheſerūt ſcꝫ thome ⁊ ep̄i ⁊ martires effecti ſunt vt dr. Ecce qͥ ⁊ qͣles iſti fu erūt. quati eciā fuer̄t intelligi tur ex hoc ꝙ reges fuiſſe ab ec cleſia p̄dicatur. Magi em̄ gra matice magni ſūt yſa. xlv. Vi ri ſb̓limes ad te trāſibūt ⁊ tui euit. poſt te ambulabūt iuncti manicis ꝑgēt teqꝫ adorabunt teqꝫ dep̄cabunt̉. yſa. lx. Affe ret ad te fortitudo gentiū ⁊ re ges eoꝝ adducēt̉. Nec ſūt ma gi malefici ſic̄ qͥdaꝫ male opi nant̉ Aagꝰ eī ⁊ mathēaticus ⁊ incatator ⁊ maleficꝰ ſiue mn gromāticꝰ ⁊ ariolꝰ ⁊ aruſpex ⁊ dinator differūt. Quia ma gꝰ ꝓp̓e ṅ magnꝰ ē q̄ ſcīaꝫ hns de oībꝰ ex veturis ⁊ effcībꝰ na turaꝝ ꝯiecturās aliqn̄ mirabi lia nature poſtendit ⁊ educit. Mathēaticꝰ at duplex ē Ma theẜ eī idē ē ꝙ ſcīa de ſeꝑatis ⁊ abſtractis q̄ licꝫ ẜm eē ſuūna tua̓le ſint ī r̓bꝰ motui ſb̓iectis tn̄ diffinicōe abſtracta ꝯſidera tur. ſic̄ ē tota qͣdruuij ſcīa ⁊ hͦ nō ē rep̄hēſibile ſꝫ laudabile. Alit̓ d̓r matheſis ꝓducta me diā ſillaba idē ꝙ dinacō ꝑ cur ſus fideꝝ ⁊ hec aliqn̄ ē bona ali qn̄ mala ſic ⁊ ip̄i dicūt qͥ ſcīaꝫ nouer̄t Si ei qͥs p̄noſticat̉ per ſtellas de hijs quē non ſubia cent niſi ordini cauſaꝝ natura lium Et ſua prenoſticacio eſt de eis ſcd̓m ꝙ ordini illi ſubia cēt ⁊ nō extēdit ſe ad illa eadē niſi eatenus q̄ inclinat ad ea primus ordo natue qui eſt in ſitu ſtellaꝝ ⁊ circulo non male facit. ſed pocius a multis vtili ter cauet nocumientis ⁊ promo uet vtilitates. Qui autem no conſideratis omnibus pronun ciat de hijs que futura ſunt ali ter ꝙͣ dictum eſt: trufator eſt ⁊ tirannus ⁊ abiciendus Incan tator aūt eſt qui carminibus quibuſdā beſtias aut herbas aut lapides aut ymagīes a d quoſdā parat effectus Nigro manticꝰ autē dicit agrecō in gros qd̓ eſt mortuꝰ latine qui diuinat in mortuis vel in vni bris demonū ſiue mortuorum Augur at ē qͥ ī garritu volatu a̓ ſeſſiōe auiū diuīat Aruſpex qui in aris ſiue in extis aīaliū ante aras ymolatoꝝ diuinat. Diuinatōes at multi ſunt val de in pūctis terre ⁊ caſu ignis in aqua ⁊ in aere dinantes. Et pret̓ hos ſunt ſortilegi ⁊ in phitonibꝰ dinantes Nullo ei iſtorū dediti fuerūt iſti niſi ma gicis hoc moꝓut dictum eſt. ⁊ hͦ ē laudabile. Vij ergo ma gi Ab oriente vener̄t. Ecce vn de vener̄t. p̄poſicio autē poteſt notare locū a quo moti ſūt et pōt notare cauſā. ſi notat locū tunc venerūt a finibꝰ illis ⁊ di cunt̉ fuiſſe de finibꝰ ꝑſidis q̄ eſt verſus orientē ⁊ aquiloneꝫ reſpectu iheruſalē ⁊ iudee ⁊ eſt fere collateralis ateriori indie niſi ꝙ india plus ē ad meidi em⁊ ꝯſuetudo illius gētis ē ml̓ tos habere reges ꝓ rectoribꝰ ciuitatū ⁊ ꝓuinciaꝝ ⁊ quoſdā quibuſdā ſb̓ſtituere ⁊ ex huiꝰ modi regibus fuerūt iſti Et li cet gloͣ. dicat ꝙ ſcitur ꝙ plu res fuerūt. neſcitur tn̄ quot fu erunt numero. tamē tota eccīa reputat tres fuiſſe viros ſapiē tiſſiōs qͥ ꝓ habitū ſapīe reges omum fuerūt alioꝝ. Et hoc ē qd̓ dicit ps. Reges tharſis ⁊ inſule munera offeret reges a rabum ⁊ ſaba dona adducent Fuerunt autē homines illi ſꝑ ſtudioſi. ꝓpter qd̓ ⁊ regina ſa ba venit inde audire ſapiēcia ſalomonis. iij. Re. x. Si autē p̄poſicio notat cauſā. tūc orien te qd̓ ſequit̉ non dicit ſpecialē locum. ſꝫ dicit id qd̓ fuit ſuper terrā emergens de celeſti ꝓdi gio. ⁊ eſt ſenſus. Ab oriente hoc eſt ꝓpter id quod ortuꝫ ē nobis de ſignis eiꝰ celeſtibus. Et hoc dignū ē. qꝛ ⁊ ipſe ſol ē iuſticie q̄ tunc ortꝰ eſt ī terriſ zach̓. vi. Ecce vir oriens nom eiꝰ ⁊ ſubter eum orietur ⁊ edi ficabit templū dn̄o Iob prio Erat vir ille magnꝰ inter oēs orientales. Et venerūt. Conue nies em̄ fuit orientales venire in quibꝰ ortum eſt lumē fidei ⁊ cogniconis ſue qn̄ per viſce ra miſericordie ſue viſitauit nos oriēs ex alto Illuminare hijs qui ī tenebris ⁊ in vnibi. mortis ſedēt ad dirigēdos pe des noſtros in via pacis Luc. pͥmo. Iheruſalē. Ecce quo ve nerūt ad caput regni ⁊ caput ſacerdocij Vementes enim in iudeam ad tempꝰ diſpēſatiue ſtella ſe occultauit ꝓpt̓ tria. qͦ rum vnū ⁊ principale ē vt inqͥ rentes teſtimonia legis ⁊ pro phetaꝝ cum indicio ſtelle con cordare perciperent ⁊ ſic cercio res eſſent de xp̄i nati regno et deitate. Scd̓m eſt ꝙ per eos principibꝰ ſacerdotum ⁊ ſcrib̓ ⁊ populo rex natus innoteſce ret ⁊ ſic minꝰ excuſabiles fie rent. Roͣ. pͥmo. Qui cū gloria dei cognouiſſent nō ſicut deuꝫ glorificauerūt aut gras eger̄t ſed obſcuratū eſt inſipiēs cor eoꝝ. ⁊ ſequit̉ Et trdidit illos deꝰ in ſenſū reprobū. Terciū ē vt ipſa occultacōe inſtruerent̉ de tribus. vnū ꝙ ſcirent ꝙͣtū facit maloꝝ ſocietas q̄ lumen celi occūbere facit. Ihe. ij. Ob ſtupeſcite celi ſuper hoc ⁊ porte eius deſolamini vehementer. Duo em̄ mala fecit populꝰ me us. me em̄ dereliquerunt f. a. v. ⁊ f. ſ. e. d. q. ꝯ. nō v. a. Se cūdum vt ipſa occultacōe ſtel le ſcirent lumen natū a talibus vulpibꝰ ⁊ lupis fore occultan dum ſicut inferiꝰ patebit Ter cium vt eo ipſo ſcirent noticia regis nati a iudeis eē occidente ⁊ gentibꝰ oriturā alach̓. p. Ab ortu ſolis vſqꝫ ad occaſuꝫ magnū nomē meū in gentibꝰ ⁊cͣ. Scd̓ꝫ ergo pͥma cauſā ihe roſolimā vener̄t vbi rn̄ſa legis erāt ⁊ ꝓphetaꝝ Sic̄ d̓r yſa. ij. De ſyo exibit lex ⁊ verbū dn̄i Dicētes vbi eſt q̄ natꝰ ē rex iu deoruꝫ. Ecce qͣlit̓ inqͥrunt ⁊ tā gut̉ duo. fidei videlicꝫ c̓titudo ⁊ loci vbi ſit natꝰ inqͥſicō. fid̓i certitudo ex duobꝰ que in que ſtione certa relinquūt intelligi tur ſcꝫ ꝙ natꝰ ſit ⁊ ꝙ in regno iudeorū ſit natus. ꝓpter qd̓ et ipſe pilatus ẜm ones euange liſtas qͣſi certus de hoc inſcrip ſit titulo ꝙ rex eſſet iudeoꝝ et hoc iudei opponebant ſibi pro cauſamortis qd̓ eis ſpecialiter datū erat cauſa ſalutis Damē lis. ix. Occidet̉ ſanctuſſcoꝝ ⁊ n erit eius populꝰ qui eū negatu rus eſt. dixerūt em̄ Rege non habemꝰ niſi ceſarem Ioh̓. xix. Sed queritur vn̄ fuerūt tam certi ꝙ ē in de nato certi eēnt: poteſt dici ꝙ fuerunt ex ortu ſtelle. Sed ꝙ rex ſit nō videt̉ haberi ex ſtelle indicio. Et ad hoc dicendū ꝙ hͦ hēbant exꝓ phecia balaam Qu̓i. xxiiij. de iacob Erit qͥ dn̄et ⁊ p̄dat reliqͥ as citatis q̄rūt ergo vbi ſit de alijs duobꝰ certu relinqͣntes. p̄cipue at iudeis hͦ certū eē de buit. ꝓpt̓ tꝑs qd̓ p̄dixerat da niel quod tunc ree fuit exple tū ita ꝙ nec plus nec minus ⁊ ideo regnum omnino defecea̓t ⁊ ad alienigenā fuit deuolutū ⁊ in hoc vituꝑabiles ⁊ inexcu ſabiles ſunt iudei Ihere. viij. Miluiꝰ ī celo cognouit tempꝰ ſuum. turtur ⁊ yrudo ⁊ cycoīa cuſtodierūt tempꝰ aduentus ſui. populꝰ autē meꝰ nō cogno uit iudiciū domī Math̓. xvi. Faciem celi diiudicare noſtis ſigna aūt tempoꝝ nō poteſtis ſcire. querūt ergo vbi ſit Can ticoꝝ p. Indica michi que di ligit anima mea. vbi paſcas ī vberibꝰ niris. ⁊ vbi cubas ī ſi nū mrīs in meidie plene lucis tue ne vagari incipia. Canti iij. Surgam ⁊ circuibo ciuita tem ꝑ vicos ⁊ plateas queraꝫ que diligit anima mea. Vidi nius em̄ ſtellā eius. Hec ē p̄ti cula in qua oſtēdunt ſtelle nō ui regis indiciū Et dicūt qua tuor ſcꝫ modū certificacōis eo rum. quia viderūt. Segniꝰ eī irritant animū dimiſſa per au res ꝙ que ſunt oculis ſb̓iecta fidelibꝰ: certificas deſcribūt. Secūdo quia vidimꝰ ſtellam que fallax indicium eē non pōt ⁊ ne maneat confuſus noſter animꝰ ꝑ ſigni cōmunitatē. Vi dimꝰ ſtellā eius ſibi ꝓpriam. que nō aliud loqͣtur niſi noua regis natiuitate ⁊ ne credatur diu orta ⁊ ſic tempꝰ non deter minas. Vidimꝰ eam in pͥmo ſuo oriente. ⁊ id̓o de temꝑe ⁊ nato rege nō querimꝰ. ſꝫ ſolū de loco que nō niſi cōmune nō bis ſtella indicauit. hoc eſt iu deam. de primo ergo dicūt̉ Vi dimꝰ: nō viſu exteriori tm̄. ſꝫ intus ꝑ intellectu aduertētis ꝓdigiū. ich̓. iij. Dabo pro digia in celo ſurſū ⁊ ſigna in terra deorſū. Luc̄. x. Btī oculi qui vident qͥ vos videtis Stel lam. Qui. xxiiij. Orietur ſtella ex iacob ⁊ cōfurget virga de iſ rahel. Garuth. iiij. Stelle de derunt lumē in cuſtodijs ſuis ⁊ letate ſunt. vocate ſūt ⁊ di xerūt. aſſumꝰ. ⁊ luxerunt ei cū iocūditate qui fecit eas. Et at tede ꝙ iſti lumē lumine requi rūt. celi rgē celi lūie petut yſa lx. Et ambulabūt gēteꝰ ī lūie tuo ⁊ reges in ſplendore ortus tui. Hec at ſtella differebat in qnͥqꝫ a ſtellis alijs ẜm oēſ ꝯmuniter. natura videlicꝫ. ſitu motū claritate ⁊ ſignificacōe. Natura quia corruptibil̓ fuit ⁊ nō de natura celi. ⁊ iō pacto officio conuerſa fuit in preia centē materia ⁊ hoc cōuenies fuit. qꝛ lumīe vero inuēto: alio lumine nō indigemiꝰ. Et ideo eciam fides eſt ex ꝑte ⁊ deficit qn̄ ẜm ſpecie ꝯtemplabimur p. Cor. xiij. yſa. lx. Non erit ti bi ampliꝰ ſol ad lucēdū ꝑ diē neqꝫ ſplēdor lune illūinabit de ſꝫ erit tibi dn̄s in luce ſempit̉ na ⁊ deus tuꝰ in gl̓am tuā. Si tus autē eius fuit ꝙ nō fuit in alto cū alijꝰ ſtellis in firmamē to. ſꝫ in ſpacio huiꝰ aeris vici na loca terre tenebat. nō tam erat cōmēta q̄ in ortibꝰ ⁊ ī mor tibus regū apparere ſolet. qꝛ ē vt facula ardens ⁊ nō ſtat diu Iob.xxxviij. Nunquid noſti ordine celi ⁊ racōeꝫ eius pones in terra. Huiꝰ eī ſtelle racō in terra ī ſpacio huiꝰ aeris poſita ē ⁊ hͦ ꝯueniebat. qꝛ ecia incor ruptu lumē celoꝝ dn̄i ad nos ſe hūiliādo deſcēderat. Mala iij. Vobis timētibꝰ nomē me um oriet̉ ſol iuſticie ⁊cͣ. Motu eciā differebat. qꝛ cum alie o nes tam nature ſtelle ꝙ ec̄ ille que comēte vocant̉ in circuitu rotent̉. Hic ſola recta linea tē debat ab oriēte qͥ eſt v̓ſus aqͥ lone ad occidētē declinans ad meidie vſus iudea vbi erat cri ſtꝰ. Iob. xxxviij. Indica in ſi noſti ꝑ quā viā ſpargit̉ lux di uidit̉ eſtꝰ ſuꝑ t̓ra ⁊ iō dr̄ oriri ſuꝑ iudea. qꝛ ortu ſuo tēdebat ad ea. Et hͦ ea̓t ꝯuenies ꝙ ad ſoleꝫ ſic̄ oīs alia ſtella declina ret aqͥlonē frigidā ⁊ tēbroſā re linqn̄s dyabolo q̄ in ea ſedet. yſa. xiiij. Et ad meridiē calidā ⁊ lūioſā ſcōꝝ hītacōeꝫ feſtina ter. yſa. lx. Veīt lumen tuuꝫ ⁊ gl̓a domini ſuꝑ te orta eſt. qͥa ecce tēbre operiet terra ⁊ cali po. ſuper te oriet̉ dn̄s ⁊ gloria eius in te videbitur. Claritate autē quia clarior onbꝰ vide batur differebat. p. Cor. xv. Stella a ſtella differt in clai̓ tade ꝯuenientiſſime. ꝯtinuis ei radijs accedēdo ad veꝝ ſolem accepit augmenta lucis ꝓuer. iiij. Semita iuſti qͣſi lux ſplen dens ⁊ creſcēs vſqꝫ ī ꝑfectum Significacōe qͣm̄ā alie ſtelle q̄ fatales a mathemiaticiꝰ dicū tur nō ſole ſignificāt. ſꝫ collctē ōnibꝰ q̄ ſūt ī ꝑyodo ꝑtibus ⁊ ſtellis. hec autē ſola dedit gl̓e xp̄i ſignificacōem eo ꝙ ille ve nerat in cuiꝰ diſpoſicōe ⁊ ꝓui dencia om̄a ſunt. ſtelle ſigna ⁊ diſpoſiciones ⁊ obſequio ſuo ſignificauit totū qd̓ fecit Cau ſaliter autem faciendo nichil omno ⁊ hec eciam in predictis dicuntur Sap. vij. de ſapien cia ꝙ eſt ſuꝑ onem diſpoſicio nem ſtellaꝝ. luci ꝯꝑata inueni tur por. luci eī ſuccedit nox. ſa piēcia at nō vnicit malicia qͥc qͥd ē in pyodio lūis ⁊ fortue ẜm vaītatē fallacē geneaticoꝝ acceptū totū vnicit malicia eiꝰ dē ꝑyodi q̄ in ſtell̓ ⁊ ꝑtibus eius accipiūtur De fatalibꝰ āt ſtellis vtꝝ ſint vel non ſint vel quid efficiunt vel qͥd nō: non ē hic locus determīare. Sed hͦ dicimus cum Auguſtino. Ꝙ ad corpoꝝ imimutacōem flatꝰ valent ſyderij. nō autē ad per mutacōeꝫ amimoꝝ libero arbi trio preditoꝝ. hec autē ſtella fuit Eius. hoc eſt pueri nati re gis Eſt auteꝫ eius quadrupli cit̉. efficient̓. figuraliter. obſe qͥaliter; ⁊ finaliter. Efficiēter quia ea fecit vt on̄deret ꝙ eſt qͥ ſtellas creauit. Figurali ter quia Gen̄. xv. Semē in qͦ bn̄dīcende ſunt omnes gentes ſtellis ꝯꝑatur in ſignū ꝙ oēs ſicut ſtelle fulgebūt q̄ in ipſo bn̄dictiōem ꝯſequant Obſeqͥ aliter qꝛ ſibi obſecuta addu cedo p̄mnicias gētium. Finalit qꝛ non ē niſi ꝓpter gloriaꝫ ip ſius ⁊ laude. De pͥmo Gen̄. p̄. Fecit deus ſtellas ⁊ poſuit eas in firmamēto celi vt lucerent ſuꝑ t̓ra. pͣs. ſtellas vt p̄eſſent nocti. Venit em̄ ſtelliferi ꝯdi tor celi in terraꝫ in noctē igno rancie huiꝰ. ⁊ ſicut pͥmo ꝓdu xit ſtellas in ornatuꝫ ſue habi tacōnis qd̓ eſt celū. ita nūc ter ram qua in habitacōeꝫ elegit noua ſtella lume ſue cognico nis decorauit. ij. Cor. iij. Deꝰ qui dixit de tenebris lum ſplē deſce̓ illuxit in cordibꝰ noſtris Figuralit̓ De figura nāqꝫ. qͥa ōnes ſuos vt ſtellas radiae̓ fa cit Eph̓. v. Inter qͦs lucetis ſi cut luminaria in mūdo Dan. xij. Qui docti ſūt fulgebunt ſi cut ſplēdor firmam̄ti ⁊ qui ad iuſticiā erudiūt inultos: qua ſi ſtelle er̄t ī ꝑpetuas etͣnitates De obſeqͥo Iob. xxviij. Vbi eras cum me laudauer̄t ſiml̓ aſtra matutina ⁊ iubilaret o nes filij dei. De fine Eccī. xliij. Spes celi gl̓a ſtellaꝝ niundū illuminas altiſſimis dn̄s Sic ergo vidimꝰ ſtellā eius. hͨ ſtel la ꝑ lumen eſt purgas ignorā cie ⁊ cecitatis tenebras ⁊ mami feſtans arguēdo cōcupīe late bras. ꝑ motu em̄ eſt directo er ranciū. ꝑ ſitum autē rep̄ſſio ſu ꝑbie arrogantiū. ꝑ ſignificati onē ꝯfuſio ⁊ deteſtatio genea ticoꝝ ⁊ ꝑ tranſitu ſuſpiriū ⁊ de ſiderium ꝯtemplatiuoꝝ. lumē em̄ eius purgat ignoracie ⁊ ce citatis tenebras ꝑ veri lumīs cognicōem eo ꝙ ſicut dic̄. psͣ. In lumine eius videbimꝰ ve re fidei ⁊ ſciēcie lumē. Qd̓ Io. pͥ. In tenebris lucꝫ ⁊ illumīat onem homine veniētem ī hūc mundū. ⁊ qd̓ caſtitatis lumē ē manifeſtat latebras ⁊ turpitu dine immūde ꝯcupīe ſic̄ dicit̉ Iob. xxxiiij. Oculꝰ adultei̓ ob ſeruat caligine dicēs. Nō me videbit oculꝰ. ꝑ motū dirigit Luc̄. ij. Paraſti ante faciē oīm populoꝝ. lume ad reuelacōem genciū. Iob. xxix. Ad lucem eius ābulaba in tenebris. ꝑ ſi tū humiliat qꝛ deſcēdit. pſal̓. Inclina celos tuos ⁊ deſcēde yſaīe. lxiiij. Deſcendiſti a faciē tua: mōtes defluxerūt. De ꝯfu ſione geneaticoruꝫ. yſa. xlvij. Btet ⁊ ſaluēt te augures celi qͥ ꝯtēplant̉ ſydera ⁊ ſupputant tibi menſes vt ex eis ānūcient venturā tibi. Ecce facti ſūt qͣſi ſtipula: ignis ꝯbuſſit eos Per traſitū aūt eſt ſuſpiriū ꝯtēpla tiuoꝝ qͥbꝰ ōne lumē ꝑuū eſt re ſꝑcū int̓m lūinis qd̓ ꝯcupiſcūt Tho. iiij. qͣle gaudiū ē in qͥ in tenebris ſedeo ⁊ lumē celin vi deo Sic ergo vidimꝰ ſtellam eius in oriente. vel nos exiſten tes in oriēte: vidimꝰ ſteliā eiꝰ ſuꝑ iudeam Vel exiſtētes ī ori ente vidimꝰ ſtellā eius in orie te exiſtētem ⁊ hoc eſt ꝓbabili us. qꝛ ſtella p̄cedebat eos qd̓ nō feciſſet ſi ſuꝑ iudea apparu iſſꝫ. p̄s. Ab ortu ſolis vſqꝫ ad occaſū laū. no. do. yſa. xliij. ab oriente adduca ſemen tuū Et veniniꝰ adorare eū. Hic tangi tur deuocio querētiū. tagut au tē labore itineris ⁊ tamē labor itieris fuit in hoc ꝙ tāto t̓rarū ſpacō vener̄t. qꝛ Criſo. dic̄. ꝙ ſpacō vniꝰ āmi ⁊ tredeci dieꝝ iter ꝑfecer̄t Alij āt dicūt ꝙ in tredeci diebꝰ ī dromedarijs ve mētes īter vinꝰ anni ſpacō tre decī dieꝝ ꝑfecer̄t. Sꝫ nō eſt ꝓ babile ꝙ aliqd̓ animal ſit qd̓ anniui motū ſpacio tredecī die rum p̄ficere poſſit. ⁊ ideo de hu iuſmōi dromedarijs nichil le gitur apud ph̓os. ſed ſi eſſet corpus hūanuꝫ tātū motū ī tā breui ſpacio ſuſtinere nō poſ ſet. nec poſſemꝰ dicere ꝙ mira culū fuerit cum de hoc penitus nichil dicat euāgeliſta. ſꝫ hͦ cer tū eſt ꝙ magnū ⁊ longū itine ris labore ſuſtīuer̄t ⁊ videbat eiꝰ dīes pauciꝓpt amoīꝰ mag nitudinē Gen̓. xxx. Dan̓. iij. et nunc ſeqmur te in toto corde ⁊ tenēꝰ te ⁊ q̄rimꝰ faciē tuā ne cō fundas nos. ſic ergo vadunt Adorare eū adoraconē latrie ſi cut veꝝ deum Veb̓. p. Adoret eū ones angeli eiꝰ ꝑs. Omnis terra adoret te deꝰ. In hoc em̄ notatur fides dinitatis eius. Audiens autē hec herodes rex turbatus eſt. Hic incipit inqͥ ſicio facta per ſcripturas. habꝫ aut paragraphos tres. in quo rum pͥmo cōtinetur malorum de nato rege perturbacio que tamē vtil̓ fuit ad hͦ vt diliges ꝑ ſcripturas fierꝫ inqͥfico. In ſcd̓o continet̉ ſcripture de loco natītatis eiꝰ euides atteſtatio. In tercō doloſa herodis de in quiredo puero ſimulacio ⁊ hͨ. patet in littera. Adhuc ī prio hoꝝ duo dicūt̉ alignoꝝ vi delicꝫ ꝑturbatio Et diliges de loco natītatis pueri ꝑquiſitio Circa pͥmū ponuntur duo. tur batio regis ⁊ turbatio ciuita tis. Turbatio regis ꝯtinetur ī quatuor. Primo em̄ ponittur batiuū ⁊ hoc fuit auditꝰ eorū qui dicebāt̉ magi Scd̓o dici tur qͥs turbat̉. Herodes Ver ſipellis in dolo ⁊ gloriās in pel libus exteriꝰ coloratis ī ambi cione mūdi. tercio ſb̓infert̉ cā cum dicit̉. Rex. Putabat enī regnum amittere iudee cū eſſꝫ alienigena nato rege ad que regnum hereditario iure deuol uebat̉. Quarto ponitur ipſa turbatio ſeqn̄s irracōnabilis ⁊ ꝓteruā cuꝫ dicit̉ Turbatꝰ ē Dep̄mo hoꝝ ſciendū ꝙ magi vt viri boni bonū nūcui appor tantes leta putabat nunciare regi ⁊ ciuitati ꝑſonantes noui tatem noui regis Ralignitas autē herodis in malo accipie bat auditu in malo cordis fui ad triſticiam ⁊ dolore. pſal. pec cator videbit ⁊ iraſcet̉ dentibꝰ ſuis fremet ⁊ tabeſcet. tn̄ dei ꝓ uidencia deſideriū peccatoꝝ ꝑi bit yſa. xxi. Corrui cuꝫ audire turbatus ſū cū viderem emar cuit cor meuꝫ tenebre ſtupefe cerunt me. ſic ergo talem audi tuꝫ cum audiret herodes. verſi pellis indolo glorias in pelle pompe ſeculi Luc̄. xij. Vocatur herodes vulpes a dn̄o ꝓpter do lum. Trenoꝝ. iiij. Vulpes ami bulauerunt in eo. ⁊ naturam vulpis oſtēdit infra qn̄ clam vocatis inagis deuocōeꝫ ſimu lauit vt efficaciꝰ noceret Cāt̓. ij. Capite nobis vulpes ꝑuu las q̄ demoliūtur vineas hoc ē occultas machinacōes gaudi um ecc̄īe de nato rege demoliri nitētes. Iſte idem eſt pelliceꝰ glorioſus vel glorias in pelli bꝰ exterioreꝫ pompa in regno niūdi ambies. Hic̄ em̄ celi re genatō turbat̉ psͣ. Turbabū tur a facie eiꝰ pr̄is orphanorū ⁊ iudicis viduaꝝ. Rex Ecce cā turbacōīs. qꝛ tunc rex tīebat priuari regno ꝑ rege veꝝ reg in heredem. ſꝫ Amb̓. dicit. Ho ſtis herodes impie xp̄m venire quid tinies? nō arripit morta lia qui regna dat celeſtia. vn̄ infra. xxvij. Regnū meū non ē de hoc mūdo Iſte ergo fruſtra hac de cauſa turbatꝰ eſt ſicut oculꝰ infirmus ſordibꝰ plenꝰ de clariſſimo turbat̉ lumine. Sap. xvij. Frequenter preoc cupat peſſima redarguente cō ſciencia. cum enim ſit timida nequicia dat teſtimonium cō dēnacōi Geneẜ quarto. Qua re iratus eſt ⁊ cur concidit faci es tua? Huic reſpōdetur. Sa piencie decimoſeptimo. Dum ab intro mminor eſt expectatio maiorem putat potēciam eius cauſe de qua tormentum pre ſtat. Et om̄s iheroſolima cuꝫ illo. Ecce turbacio ciuitatis valde irracionabilis Et ſunt tres cauſe turbacōis ciuitatis quaruꝫ vna fuit in principibꝰ qui locum ⁊ poteſtateꝫ amit tere timebant non regnante ī pio regecum metipſi impij fu erunt. Secunda fuit in vili ⁊ irracōnabili plebecula que pro na in malum turbatur cum re ge mialo ꝓpter applauſū ⁊ con ſenſū in malo. Tercia fuit in quibuſlibet eciā bonis. qͥa ſci uerūt herode ita malum ꝙ niſi triſtarent̓ ipſe occideret eos. vt ſecum quocūqꝫ mō triſta rentur. Vnde eciam in morte ſua precepit occidi nobiliores vt ex hoc plangere cogerentur ⁊ non gaudere de morte ſua De prima harum dicitur Pro uerb̓. viceſimonono. Rex qui libenter audit verba mēdacij omnes miniſtros habꝫ impi os Ioh̓. xi. Collegerūt pontifi ces ⁊ phariſei concilium ⁊ dice bāt qͥd facimꝰ ⁊cͣ. Et ſeqͥt̉ Ne forte veniant romani ⁊ tollāt̉ noſtrū locū ⁊ genteꝫ. Vn̄ hac eciā quida dicunt eē quartam cauſā turbacōis. quia romao rū principū fuit edictuꝫ ꝙ nul lus ſe dn̄m vel regem facerꝫ n̓ ꝑ autoritatē eorum ⁊ timebāt ꝙ ſi furge̓t inter eos rex ꝙ ex tirpandꝰ eſſet locus ⁊ gens ⁊ ipſi a poteſtate deponendi. De ſecunda dicitur Oſee. vij. Ap plicuerūt quaſi clibanum cor ſuum cū inſidiaret̉ eis rex Ihe re. vi. Proph̓e ꝓphetabant mēdaciū ⁊ ſacerdotes applau debant manibꝰ ſuis ⁊ populꝰ meus dilexit mala. De tercia dicit̉ yſa. xxxij. Fraudulēti va ſa peſſima ſūt. ip̄e eī cogitacio nes concinnabit ad perdendos mites in ſermōe medacij Sic̄ ergo omnis iheroſolima cum herode turbata eſt. quilibꝫ em̄ aliqua iſtaꝝ cauſarum habu erat turbacionis. precipue̓ ꝓ pter ꝓpheciam balaam Qui xxiiij. vbi dicit̉ de Iacob. Eit qui dominetur ⁊ perdet reliō as ciuitatis Et congregans o nes principes ſacerdotum. hic ponitur diligens de loco nati uitatis pueri perquiſicio. Et dicuntur duo. Primo enim di cit diligenciam herodis in con gregandis illis a quibus pro babilius inqͥſicio fieri pōterat Secūdo autē dicit diligēciam inqͥſiconis In primo hoꝝ dic̄. qualit̓ ꝯgregauit generalit̓ ō nes in quibꝰ erat aliqua auto ritas ꝑ quoꝝ metū alij qd̓ ſci rent dicere cōgeretur Et hoc ē ꝙ dicit Congregans omnes principes ſacerdotū. hoc eſt pō tifices. Et deinde dicit diligen ciam ꝯgregaconis eoꝝ in qui bꝰ erat emines ſciencia. hoc eſt ſcribas populi. Illi ei qui ap probati fuerūt magiſtri ⁊ ſer mones eoꝝ ſcribebant̉: ſcribe dicebant̉ ath̓. xxxiij. Suꝑ cathedra moyſi ſederūt ſcribe ⁊ phariſei ⁊ ſacerdotes q̄cūqꝫ dixerint vobis ſeruate ⁊ facite Et ibidē dicit̉. ꝙ hij tulerunt claue ſciencie Et quidē Sciſci tabatur ab eis Vbi xp̄s naſce retur. Ecce diligēcia inquiſicō nis yſa. viij. Inite ꝯſiliū ⁊ diſ ſipabitur: loquimī verbum ⁊ nō fiet. pſal̓. Defecerūt ſcrutā tes ſcrutinio. Et forma verbi notat frequēciam. quia formā habꝫ verbi freqntatiui. qꝛ dili genter ⁊ freq̄n̄ter q̄ſiuit Ioh̓. viij. Queritis me ⁊ nō inueni etis ⁊ vbi ego ſū vos nō pote ſtis venire. Ac illi dixerūt. In bethleem iude. hic ponitur eui dens atteſtacō ſcripture de na to rege Et dicūtur duo. Prio em̄ edocti ꝑ ſcripturā veritateꝫ reſpondent Et ſecūdo ſcriꝑtuē̓ teſtimonio reſpōſionē ꝓbat Dicūt ergo in bethleem naſci tuꝝ xp̄m ⁊ addūt iude. Ad dif ferēciam cuiuſdā bethleem q̄ fuit in galilea ī tribu zabulon De iuda enī debuit naſci xp̄s Gen̄. xlix. Iuda te laudabūt fratres tui manꝰ eius in ceruici bꝰ immicoꝝ ſuoꝝ catulꝰ leōis iuda ⁊ inducūt teſtimoniū di centes Sic em̄ ſcriptū eſt ꝑ ꝓ phetā ich̓. v. Et tu bethleē terrā iuda ⁊cͣ. Attēde ꝙͣ ī teſti monio iſto tria dicūtur. pͥmo enī locꝰ deſcribit̉. ſecūdo dig nitas eius expmitur. ⁊ tercio racō dignitatis ex natitate xp̄i ibi futura. dicit ergo Et tu. qͣſi dicat licꝫ alias citates metro politanas de potēcia ⁊ diuīcijs ⁊ gloria laudauerint. tn̄ ⁊ tu bethleem Non illa q̄ eſt in ga lilea in ſorte zabulon. ſꝫ t̓ra iu da ⁊ poteſt eſſe ꝙ de ſe dicūt ſacerdotes ⁊ ſcribe ad maiorē expreſſionem. Quia ꝓpheta dicit. Et tu bethlee effrata. cu ius racio ſuꝑius in principio capituli dicta eſt. Et addunt dignitatis eius exp̄ſſionē dicē tes. Nequaꝙͣ minima es ī pri cipibus iuda. hoc eſt in prici palibus ciuitatibus iuda. Di citur em̄ princeps ciuitas vbi eſt thronus prīcipis eo ꝙ illa iure ⁊ libertate ⁊ p̓uilegijs prī ciꝑatur alijs. Et ītelligitur ex hoc eminēs dignitas. qꝛ ex qͦ nequaꝙͣ minima eſt iter ciui tates principes aliaꝝ virtutuꝫ multomagis dignitate excel lit ōnes alias. ſꝫ videtur hoc cō trarium ei qd̓ dicit ꝓpheta qui ſic dicit. Et tu bethleeꝫ effrata ꝑuula es in milibꝰ iuda. hoc o ꝑuulus vicus es in ſorte iuda in qua ſunt villaꝝ ⁊ vicorum ⁊ ciuitatū milia. ergo ẜm pro phetā iminor eſt alijs. Non di cō principibꝰ ciuitatibꝰ ſꝫ eciā vicis. Reſpōdeo ꝙ ſacerdotes ponunt ſenſū ꝓphete: nō verba Intendit propheta ꝙ licꝫ par uulus vicus ſit propter pau citatem habitatorum. tamen maximi eſt puilegij. ſicut pa tet ex ſequentibus prophecie yſaīe. ſexageſimo. ¶ Locum ſanctificacōis mee ⁊ locum po dum meorum glorificabo. Et ſubiungit racionem. Ex te enī ſicut ex loco natiuitatis. Exiēt De vtero virginis Dux. Deu tero. triceſimotercō. Dominꝰ ſolꝰ dux eiꝰ fuit ⁊ n̄ erat cū eo deus alienꝰ Exo. xv. dux fuiſti ī miſericordiā tua populo que redemiſti. Qui regat populuꝫ meū iſrahel. Ecce actꝰ ducis q regis. quia duce regem vocat ſic̄ ⁊ Gen̓. xlix. Non auferetur ſceptrum de iuda ⁊ duxde fe more eius. Hic arguuntur ſa cerdotes ⁊ ſcribe detribus de ꝓdicone ⁊ ignorancia ⁊ de ma licia. De prodicone quia ſecre ta dei concilia de liberaconē pro diderunt impijſſimo ec herodi Contra id qd̓ obicitur Thob̓. decimotercio. Sacramentum regis abſcondere bonū eſt. Et ath̓. ſeptimo. Nolite ſāctū dare canibꝰ ⁊ margaritas nō lite proicere ate porcos. De io norācia autē. quia neſciētes v baꝓphetarū n̄ adducūt ſcrip turā ſicut iacet. cum tamen in chil mutādū ſit in ſacro eloq̄o Iob. xxix. Verbis meis adde re nichil audebant. ſꝫ ſtillabat ſuꝑ eos eloquiū meuꝫ. Mala enī labia ſacerdotis cuſtodiūt ſciencia ⁊ legem requirunt de ore eius quia angelus domini exercituū eſt. de malicia arguū tur. quia hoc tm̄ de ꝓphecia in diicūt qd̓ potuit ꝓuocare hero dem ⁊ tacet hoc quod mitiga re poterat ferocitatem eius Nō enim dicunt niſi id quod loqͥ tur propheta de temporali natī tate de qua turbatus fuit hero des ⁊ de eterna tacent quod ſe quitur Et egreſſus eius ab mmi cio a diebꝰ et̓nitatis quod ſi addiſſent cogitaſſet herodes. ꝙ eterna ſunt qͥ dicūtur ⁊ nō temꝑalia regna requirit xp̄s ⁊ mitigatus fuiſſet ⁊ ceſſaſſet ꝑſequi Tunc herodes clam vo catis magis ⁊cͣ. Iſte eſt terciꝰ ꝯagraphꝰ in quo ꝯtinetur do loſa herodis ⁊ callida de inqͥrē do puero ſimiulacio. Et dicunt̉ qͣtuor. quoꝝ pͥmū eſt diliges temꝑis ortus ſtelle indagacio cla a iudeis facta. Secūdum miagoꝝ in bethieem vbi natū eē cognouerat miſſio. Terciū vt ꝑſonam pueri diligenter ī ueſtigarēt fraudulēta iniūctō Quartū vt onibꝰ hijs cogni tis ſibi renūciarent petitio ⁊ hͨ plana ſunt in littera. Circa pri niū iſtoꝝ tria dicit ſcꝫ ꝙ clam vocauit magos ſemotis ſacer dotibꝰ ⁊ ſcribis ne ab eis for te de ferocitate ipſiꝰ p̄mumren tur. qꝛ timebat ꝙ aliqui gau deret de nato rege ⁊ illi de dolo eius p̄muniret eos Et eciā id̓o qꝛ quod inter plures dicit̉ faci lius manifeſtat̉. Volebat at hoc verbuꝫ herodes eē occultū ne ꝑ famam publicaret̉ ⁊ ꝙ ꝓ babilius fieret ꝙ ex deuocōne pueꝝ inqͥreret yſa. xvi. Ini cō ciliū coge cōcilium pōne quaſi nocte vnibraꝫ tua in meridie. Ignorabat em̄ id qd̓ dicitur Sap̄. pͥ. Qui loqͥtur iniqua nō pōt latere nec p̄teriret illuꝫ cotrūpens iudiciū ⁊ poſt modi cum ſermonū illiꝰ audico ad deum veniet ad correpcōeꝫ im qͥtatis illius qm̄ auris zeli au dit oma. Scd̓o tangit dilige cia inqͣſicōis tꝑis. vt cognito iā loco a ſacerdotibꝰ ⁊ ſcribis diſcat tempꝰ a magis ita ꝙ n̄ reſtet niſi ꝑſone interfecto ꝯg nita ꝑſona ⁊ hoc ē ꝙ diligent didicit ab eis tempꝰ ſtelle que apꝑuit eis vt ex etate pueri fa cilius ꝑſona diſceret̉. nō attē dit hoc qd̓ dicit̉ Sap. pͥ. Se tite de domino ī boītate ⁊ ī ſim plicitate cordis. q̄rite illū qm̄ inueīet̉ ab hijs qui nō temꝑ tant illum. apparet aūt eis qui fidē habēt in illū. Et mittens eos in bethleē Ecce ſcd̓m Aiſ fio ſcꝫ magoꝝ in bethleē qua ia nouerat eē locū natiuitatis iij. Re. vi. Nunqͥd ſcitis ꝙ ini ſei̓t filius homicide hūc vt pre cidat caput meū. pͣs. Viri ſan gunniū ⁊ doloſin dimidiabūt dies ſuos. Itē ⁊ īterrogate di ligēter de puero. Ecce tercium Iniūctio ſcꝫ fraudulēta de ꝑſo na pueri indagacōne. Ihere. xiiij. Sagitta vulnerans lin gua eoꝝ dolum eſt locuta. nec dicit interrogate quis vel vbi ſit puer. ſꝫ de puero vt ones cir cuſtācias que de puero erant ī ueſtigarent vt ſic onibꝰ que de puero erant cognitis nullo. modo latere vel effugere poſſꝫ Sed prouerbiorum primo Fruſtra autem iacitur rethe ā. de oculos pennatorum. Pſal̓. Foderunt ante faciem meam foueam ⁊ inciderunt in eaꝫ. Et cum inueneritis: renūciate Ec ce quartum vt omnibus his cognitis ſibi renunciētur. Et dicuntur tria. Primo enim tā git ꝙ certificentur ante renun ciacōem cum dicit. Et cū mue neritis. Secundo petit ſibice nunciari certiſſime inuentu. cū dicit. Renunciate michi. Ter cio ne ſimilacōe deprehendat̉ adiungit deuoconis cauſam. cum dicit̉ Vt ⁊ ego venies ⁊cͣ Iſte deridetur Iob vndecimo Forſitan veſtigia dei cōprehen des ⁊ vſqꝫ ad perfectum omni potente reperies Excelſior celo eſt ⁊ quid facies? profundior ī ferno ⁊ vnde cognoſces? Lon gior terra menſura eius ⁊ laci or mari ſi ſubuertit omnia vel in vnū coartauerit: quis cōtra dicet eiꝰ aut quis poteſt dicere cur ita facis? Qui cum audiſ ſent regem abierunt. Hec eſt pars ſecunda ī qua agitur de pueri inuencōe. Et tanguntur quatuor quoꝝ pͥmum de receſ ſu magoꝝ ab herode. ſecūduꝫ de iterata ſtelle apparicōe. terci um de gaudio quod habuer̄t ex ſtelle reſtitucōe. quartuꝫ de pueri ꝑ ſtelle ſtacōnem inuen cionē. Et hec patent in littera. Circa pmium tangūtur duo. Auditus videlicꝫ herodis ⁊ re ceſſus ab eo. putabant em̄ he rodē pueꝝ ex deuocone quere̓. ⁊ ideo audierūt eum ꝓponen tes om̄a renūciare que iniūxe rat. ꝓuerb̓. xxvi. Labijs ſuis intelligitur mimicꝰ cum ī cor de ſuo tractauerit dolos cū ſub miſerit vocem ne credideris ei qm̄ ſepte nequicie ſunt in cor de illiꝰ. Et ecce ſtella. Ecce ẜm de iterata ſtelle apparicōne Et dicuntur tria. Eiuſdē ſcꝫ que modo apparuit ad eam que ī oriēte apꝑuit ydēptitas. quia. ſi alia fuiſſet confuſus eſſꝫ ani mus eorū vtrum idem ſigni fi caſſꝫ qd̓ pͥor ſigͥficauit ⁊ deide dicitur ſtelle preceſſio in via ⁊ tercio ſtacio eius ſupra locu vbi erat puer. ſtelle reſtitutio ſignificabat hͦ qd̓ dryſa. lxij. Ꝙ egreſſus fuerat vt ſplēdor iuſtꝰ fidelis anime ⁊ ſaluator eius velut lampas ē accenſus p̄ceſſio ſignificabat directōeꝫ vie fideliū ad ipſū. psͣ. Dne de dūc me ī iuſticiā tua ꝓpter ini micos meos dirige in cōſꝑcu tuo viā mea. ps. Domīe in lūi ne vultꝰ tui ābulabūt. yſa. lx. Ambulabunt gētes in lumīe tuo ⁊ reges in ſplēdore ortꝰ tui ꝑ ſtacōem ſupra vbi erat. pu er ſignificabat quiētē ſāctoꝝ in lumine dei inuento Col̓. p̄ Qui dignas nos fecit in ꝑtes ſanctoꝝ ſortes in lumine. ps. Dn̄s illuminatio mea ⁊ ſaluꝰ mea que timebo Stetit enim ſupr̄ vbi erat puer Et hͦ iuſtū fuit vt ſtella ſtaret ad ſoleꝫ a quo accepit illuminacōeꝫ. Vi dentes autē ſtellā ⁊cͣ. Ecce t̓ciū gaudiū de ſtelle reſtitucōe Et tangit duo ſcꝫ ſtelle certam di ſcrecōem ⁊ mirabilē de hͦ exul tacōne. dicit ergo. Videntes. hͦ eſt optime diſcernentes Stel lam. oportꝫ em̄ examinare ea q̄ apparent. qꝛ ſicut dicit̉ in epi ſtola iude. quedā ſūt ſidera er rancia q̄ ducūt in errore: ꝑ hoc ꝙ ꝯtra curſū celeſtem moueri dicūtur. ij. Cor. xi. Ip̄e ſatha nas trāſfigurat ſe in angelum lucis vt efficaciꝰ decipiat. ⁊ in Apoc̄. xij. tercia pars. ſtellarū trahit̉ non motu celi ſꝫ cauda dracōnis. Et ideo pͥma Ioh̓. iiij. dicit̉ Nolite om̄ ſpūi crede re. ſꝫ ꝓbate ſpūs vtrum ex deo ſint. ⁊ hoc eſt Vidētes at ſtellā Sic ergoc̓tiſſiē diſcernētes ea Gauiſi ſṫ gaudio magno val de. qm̄ de reſtitucōe ſtelle gau debant. de directiōe ꝑ anceſſio nem gauiſi ſunt gaudio mag nō. aut de ſtacōe ſupra vbi pu er ea̓t. quia t̓minū ſignabat longi itineris ⁊ fructu magni laboris. valde autē gaudebat de inuecone. pſal. Signatuꝫ e ſuꝑ nos lumē vultꝰ tui donne dediſti leticia in corde meo. hij enī cū in lumine vultꝰ dei am bularent in nomine ſuo exul tauerunt tota die Beſter vlt̓. Lux ⁊ ſol ortꝰ eſt ⁊ humiles ex altati ſūt. cū luce eī ſtelle ortꝰ eſt. eis ſol iuſticie xp̄us deꝰ nr̄ Et intrates domū. ecce quartu de pueri inuecionē ⁊ dicit tria quoꝝ pͥmū eſt ꝙ certi de iudi tio ſtelle domū intrauerūt ẜm ꝙ pueꝝ inuenerūt Tercium ē ſocietas quā habebat ſecū ⁊ hͨ patet ī littera. Primo ergo do niū intrauerūt Videt̉ aut non fuiſſe domꝰ. qꝛ Luc̄. ij. dicitur eſſe diuerſoriū qd̓ fuit tectum inter duos parietes ad diuer tēdum pociꝰ ꝙ ad habitādū Poteſt dici ꝙ illud diuerſori um vocat̉ hic domꝰ vel pōt di ci ꝙ pͥmo ꝓpter multitudinē ꝓ fitētium in ciuitate non poteat habere domū. ſꝫ poſtea ill̓ rece detibus ⁊ ioſeph manente ꝓp ter curam puerperij inueīt do niū. ſꝫ primue magis ꝯſonuꝫ dictis ſcoꝝ. ⁊ in hͦ cōmēdatur fides magoꝝ ꝙ n̓l exteriorum conſiderantes eum quē. in diu̓ ſorio ⁊ in ſtabulo inuenerunt regem deum eſſe confeſſi ſunt. Indicium em̄ ſtelle plus atte derunt ꝙ omnia que ad mun dip̄tinent amibiconem. ij. Co rin. ix. Propter nos egenus fa ctus eſt cum eſſꝫ diuēs vt nos illius inopia diuites eſſemus. Inuenerunt puerum. Non di uina ſꝫ ꝑueilia pretēdētem vt ſcirent vere eſſe humanatum propter hominē In ſtella qui dem oſtendit ſe eſſe deum. Et ꝑ hanc maieſtatem dei que in tus latebat agnouerunt. ſꝫ in ſe non niſi bonam penitēciam puram ⁊ innocencie ſimplicita tem pretendit. Et ideo pueruꝫ nō etate tm̄. ſꝫ eciam actu dicū tur inueniſſe. Iſte eſt verus ſa doch puer egregie indolis. vt dicit̉ p. ꝑali. xij. ⁊ yſa. xlij. ẜm litteram ſeptuagita. Eccepu er meus electꝰ quē elegi poſui ſuꝑ eum ſpiritum meuꝫ. puer vero a puritate vocat̉ Cuꝫ ma ria matre eius. Nec fit mencō de ioſeph ne aliquid male ſu ſpiciōis oriret̉ vt qͥdā dicūt. ſꝫ hoc friuolū michi videtur. qͥa nichil talium in malā ſuſpicio nem induxiſſet inagos. vnde ideo nō fit mēcio eius. qͣa ma gis oſtēdebat̉ diuinitas eius. ī qua nichil oꝑis habebat io ſeph Mater autē cū deo in fi lio ꝯmūicauit. ⁊ id̓o fit mecio ipſiꝰ. āmiracōne auteꝫ dignū eſt ꝙ nō viderūt curie regalis frequētacionē. ſꝫ pro palacō di uerſorium. ꝓ throno pſepiuꝫ ꝓ ꝑpurpura regali faſcias ꝯciſ ſas. ꝓ ſplendoe et cultu regio ſtabulum. Et tamē hec oma ī domo herodis videntes ab ip ſo diuerterūt ⁊ nichil horum apud puerū inuenientes eum rege niūdi eſſe ꝯfeſſi ſūt. Et ꝓ cidētes. Hec ē ꝑs illa in qͣ cir inuētū fidei ſue deuociōeꝫ exhi bebāt. Et dicunt̉ duo Adoracō ſcꝫ ⁊ oblaco. Adoracō ī duobꝰ ꝯſiſtit. In ꝓſtraciōe ⁊ or̄oe. ꝓ ſtraciōem̄ notat cum dicit. Et ꝓcidentes. ꝓſtracio toto corde fcā recognicōeꝫ ſigt ꝙ hō de ſe nichil ē niſi puluis ⁊ cinis. Re furrectio autē ſigͣt ꝙ erigit̉ ex puluere maū creatoris ⁊ plaſ matōi̓s vt dic̄ Dam. Exo. iiij. Audier̄t ꝙ viſitaſſꝫ dn̄s filios iſl̓ ⁊ nō deſpexit afflictōeꝫ eo rū ⁊ adorauer̄t ꝓm in t̓ra. ps. adorauimꝰ in loco vbi ſteterūt pedes eiꝰ Et p̄cedit Audiuimꝰ ea in effrata inuenimꝰ ea in ca pis ſilue in ꝯdeſo mūdi hꝰ In troiuimꝰ ī tab̓naculū eiꝰ. hͦ ē ī diu̓ſoriū ⁊ tūc adorauimꝰ ⁊cͣ. yſa. xlv. te ado a̓būt ⁊ te dep̄ca būt̉. adoa̓uer̄t eū. ecce oro ps Adorate dn̄m in aula ſācta eiꝰ Geneẜ. xliij. ẜm litteram. lxx. Cum inueneritis adorate eum ſuꝑ terram Et aꝑtis ⁊cͣ. Tan git oblacōnem ⁊ dicit tria ſcꝫ uneꝝ preꝑacōem. munerū oblacōem ⁊ muneꝝ ſpecificaci onē. De preꝑacōne dicit Aper tis theſauris ſuis. theſaurꝰ di citur theca auri ⁊ in hoc ſigni ficat̉ abūdaciā Thob̓. iiij. Si multū tibi fueit: abūdāter tri būē ath̓. xij. Bonꝰ homo de theſauro cordis ſui ꝓfert bonū Obtuler̄t ei munera Gen̄. xliij. Deferte viro inuera. yſa. xxix. Colēt eum in hoſtijs ⁊ munei bus Exod. xxiij. Non appare bis in ꝯſpectu meo vacuꝰ Au rum thꝰ ⁊ mirram. Ecce inue rum ſpecificatio. Et tradūt cō munit̓ſācti ꝙ ſpecicafitio inue rum ꝓfeſſio eſt fidei magoruꝫ. Auꝝ em̄ obtulerunt in ſignuꝫ regalis dignitatis. qͥa fideles venerat cōgregare in regnum Thus autē in ꝓfeſſionē deita tis. quia thꝰ deo incenditur in ſignuꝫ cordis ꝑ deuocōeꝫ aſce dentis in deū ⁊ in ſignū redolē cie grē bonitatis dine Mirraꝫ aūt in ꝓfeſſione ab om corrup cione putredinis cōſeruāte ⁊ cōſeruantis mortis De pͥmis duobꝰ yſa. lx. Oēs de ſaba veī ent auꝝ ⁊ thꝰ deferētes ⁊ lau dem dn̄o annūciātes. vn̄ ⁊ ter ra ꝑſidis vnde iſti venerant ſa bea a quodā fluuio ſaba̓ d̓ca vocata eſt De mirra Cant̓. v. Manus mee diſtillauerūt mir ram ⁊ digiti mei plem mirra ꝓ batiſſima De auro Aggei. iij. Aeu ē aurum ⁊ meū eſt arge tum Apoc̄. iij. Suadeo tibi a me emē aurū ignitum ꝓbatu vt locuples fias Cant̓. v. Ca put eius aurū optimū. hec no ticia regal̓ ⁊ regni xp̄i De thu re dicit̉ in pſal̓. Dirigat̉ oracō mea ſicut incenſū in conſpectu tuo Leuit̓. ij. Totu thus ponꝫ ſuꝑ altare in mēoriale ſuauiſ ſimū domino De mirra ſiml̓ ⁊ thure Cant̓. iij. Aſcendit ſicut virgula fumi ex aromatibus mirre ⁊ thuis ⁊ diuerſi pulue ris pignitarij Cant̓. iiij. Ibo michi ad montem mirre ⁊ ad collē thuris Gtus greg. in qͣ dam omel̓. dicit ꝙ auꝝ ſigni ficat regalē dignitatē. thꝰ au tem pontificalē. qꝛ Heb̓. viij. dicit pontifex futuroꝝ bonoruꝫ ⁊cͣ. irra autē odoramētuꝫ v tutū in vita. psͣ. Mirra ⁊ gut ta ⁊ caſia a veſtimētis tuis a domibꝰ eburneis. Mirra em̄ q̄ marceſcere nō pōt ſignat v̓tu tes ſapientis q̄ nō marceſcunt Dap̄. vi. Cuſtoditio legū con ſummacio eſt incorrupconis Incorrupcio autem facit eſſe proximum deo. Concupiſcēcia itaqꝫ ſapiencie cōducit ad reg num perpetuum. Et reſponſo Hic īcipit pars illa vbi exclu ditur dolus herodis Et tangu tur duo. Premunicio ſcilicꝫ ꝑ oraculum diuinum ⁊ obedien cia eorum. Premunicio auteꝫ oraculi continet tria. oduꝫ. tempus ⁊ oraculum. Modus eſt quia per modum reſponſi om̄s datum eſt. non enim du bium eſt quin ſemper ado cor de quererent vt viam eorum in pace diriget ⁊ huic deſide rio reſpōdet oraculū ⁊ in deutē ronomīo dominꝰ deus nr̄ ade cunctis obſeruacōnibus nris Simile eſt Exodi decimoqi to. Vbi non ore ſed corde cla manti moyſi reſpondit deus. Quid clamas ad mepſalmm ſta. In via hac qua gradieis firmabo ſuper te oculos meos In ſomnis. qui non eſt niſi v̓ ſio ſpiritus ⁊ anmie a ſenſibꝰ ⁊ ſtrepitu exteriori ad interio rem cordis contemplacōnem. ſicut ſuperius diximꝰ Iob ter cio. Nunc eī dorimens ſilere ⁊ ſomno meo reqͥſcere cū regibꝫ ⁊ ꝯſulibꝰ terre qui edificāt ſi bi ſolitudines a̓ cupn̓cipibꝰ qͥ poſſident auꝝ ⁊cͣ. pͣsͣ. In pace inidipſū dormia ⁊ requieſcā Ne redirēt ad herodē Ecce ora culū oſtēdit puer. quod dicit Iohannis tercio. ꝙ nō crede bat ſemetipſum herodi ⁊ non erat ei opus vt quis ferret te ſtimonium de homine Ipſe enmm nouit quid eſſꝫ in homi ne Iob decimotercio. Ipſe no uit ⁊ decipentem ⁊ eum qui de cipitur Prouerb̓. xi. Iuſticia ſimplicis diriget viā eius ⁊ ī piētate ſua corruet impius Iu ſticiaqꝫ rectoꝝ liberabit eos et in inſidijs ſuis capientur im qui ⁊ ſtatim poſt ſubditur ibi dem. Iuſtus de anguſtia libe ratus eſt ⁊ tradetur impius ꝓ eo Simulator em̄ ore decipit amicum ſuum. iuſti autem li berabuntur ſciencia. Per aliā viaꝫ reu̓ſi ſunt ⁊cͣ. Ecce obedi encia. Et dicuntur duo. Cau tela videlicet ⁊ ſalus redeunci um. Cautela quia non per he rodem. ſed per aliam vi am Prouerbioruꝫ decimoquarto Eſt via que videtur homini re cta ⁊ nouiſſima eius que du cunt ad interitum. Et attendi tur horum magorum fides ⁊ humilitas. Turpe enim eſt ho neſtis viris benigne receptis ſine reſalutacione quaſi fugi tiuos recedere ⁊ hanc turpitu dinem elegerunt in ſe pocius quem puerū ꝓderent herodi. Sap̄. xiiij. Fugitiuū perpetus ꝑuidencie placuerūt. vn̄ ⁊ la bā ī ſimili facto arguit iacob Gen̄. xxxi. Cur clam me fuge re voluiſti ⁊ nō es paſſus vt ꝓ ſequerer te cugaudio. Reuer ſi ſunt in regionē ſuaꝫ. Ecce ꝙ ſalui reuerſi ſūt ad ꝓpria Gen. xxviij. Ero cuſtos tuus quocū qꝫ ꝑrexeris ⁊ reducā te in t̓raꝫ hac Thob̓. v. Gn̄ ambuletiꝰ ⁊ ſic dn̄s in itinere veſtro ⁊ an. gelus eiꝰ cōmitetur vobiſcum psͣ. Dominꝰ cuſtodiat intro. tuū ⁊ exitu tuum ⁊cͣ. Qd̓ nos dignent̓ ſācti tres reges ad vi am veritatis reducere ꝑ domi nū noſtꝝ qui eſt benedictꝰ in ſecula Amen¶ Euangeliū venerabil̓ domi in Alberti magni ſuper feſto die epiphamē dn̄i explicit feli citer. ¶ Sermo btīſſimi Auguſtī de epiphamia dn̄i incipit mul tum notabilis. Ntelligere poſſumꝰ fratres ca riſſimi quantā gracia xp̄o do mino debeamꝰ q̄ vota votis ac cumulat. gaudia gaudijs īpli cat. Ecce em̄ adhuc exultamꝰ xp̄m dn̄m natu. eciā ia eū leta mur ꝓ ſalute hūani generis baptiſatuꝫ. Nec dum ortꝰ eiꝰ eſt expleta feſtiuitas ⁊ iā bap tiſmatis eius ē celebrāda ſollē nitas. Vix natꝰ eſt hominibꝰ eciā renaſcitur ſacramētis. ho die enī licet poſt multa annoꝝ curricula ꝯſectꝰ eſt in iordāē Ita ergo diſpoſuit dn̄s vt vo tis vota ſubiunge̓t. hoc eſt vt vno eodēqꝫ temꝑe ⁊ ederet̉ ꝑ virgine ⁊ ꝑmiſteriū gignere tur eſſetqꝫ ꝯtinuata feſtiuitas carnis natiuitas atqꝫ baptiſ matis. vt queadmodū eū tūc miram̉ īcorrupta nire ꝓgeītū Ita vt nunc ſuſcipiamꝰ illum pura vnda ſubmerſū ⁊ glorie emur in vtroqꝫ facto. qꝛ filiuꝫ genuit mat̓ ⁊ caſta eſt ⁊ quia xp̄m vnda lauit ⁊ ſancta eNā ſicut poſt partū glorificata ē marie caſtificacio. ita pꝰ bap tiſmū aque ē purificatio com probata. Nunqͥd pene maiori munere ꝙ maria vnda ditata ē. Illa emī ſibi tm̄ ieruit caſti tatē. iſta nobis cōtulit ſanctifi cacōem. illa meruit ne peccarꝫ. iſta vt peccata purgaret. illa ꝓ prīa delicta a ſe x̓pudiat. iſta in ſe ꝑ dei graciā aliēa ꝯdonat Illi collata ē vginitas. iſti do nata fecūditas. illa vnū ꝓ crea uit ⁊ pura eſt. iſta generat plu res ⁊ virgo ē. illa pret̓ xp̄m ne ſcit aliū filium. iſta virgo cum criſto mat̓ eſt populoꝝ Nata lis ergo hodie alter e qͥdāmō ſaluatoris. nam hijſdē. eū ſig nis. hijſdē miraculis cognoſci mꝰ genitu. ſꝫ nūc maiori miſte rio baptiſmate natuꝫ. deinqꝫ. ſpūſſanctꝰ qui tunc illi in vte ro affuit: mō eū in gurgite cir cum fulſit qui tūc maria caſti ficauit: nūc fluenta ſcīficat. pa ter qͥ tunc obumbrauit in vir tute: nunc clamat in voce Et qͣ ſi maturiori cōcilio. Qui tunc vnibraꝫ p̄ſtitit natiuitati: mo teſtimonium phibet veritati. Ait em̄ deus Hic ē filius in eꝰ dilectꝰ in quo michi ꝯplacui ipſum audite. p̄claior domini tamen eſt ſecūda ꝙ pͥma nati uitas. Illa em̄ ſine teſte ſilen cio xp̄m genuit. iſta cum d̓im tatis ꝓfeſſiōe dn̄m baptiſauit Ab illa ſe ioſeph qui putaba tur pat̓ excuſat. in hac ſedens pat̓ qui nō credebat inſinuat Ibi laborat ſuſpicōnibꝰ mat̓ qͥa ꝓfeſſiōe deerat pater. hīc genitrix honorat. qͥa dinitas filium ꝓteſtatur. honoracior ē inꝙ domini ſecunda ꝙ pͥma natiuitas Siquidē pater hic deus maieſtatis inſcribit̉. illic ioſeph artifex eſtimatur. Et licꝫ in vtraqꝫ dn̄s ꝑ ſpm̄ſāctū ⁊ natus ſit ⁊ baptiſatꝰ. tamē honoa̓cior eſt qͥ clamat de celo ꝙ qui ī terris laborat. ioſeph ergo faber ī t̓ris pr̄ putabat̉ eſſe domini ſaluatoris. nec ab hoc oꝑe deus qui vere eſt pat̓ domini noſtri iheſu xp̄i exclu ditur. nam eſt ⁊ ipſe faber. ip̄ ſe em̄ eſt artifex q̄ huius mun di machiia nō ſolum mirabi li. ſꝫ eciā ineffabili potencia fa bricatus eſt. tanꝙͣ ſapiens ar chitectꝰ celuꝫ ſb̓limitate ſuſpe dit. terram mole fūdauit. ma ria calculis alligauit Ipſe eſt artifex qui ad menſuram quā dam ſuperbie deponit faſtigia humilitatis extrema ſb̓limat Ip̄e eſt artifex qui in noſtris moribus reſcindit ſuperflua opera vtilia queqꝫ conſeruat. ipſe eſt artifex cuius ſecurim ad radicem noſtram poſitam iohanes baptiſta comminat̉ vt omnis arbor que normam ipſam iuſte diſcrecōnis exceſſe rit: ipſa exciſa radicitus trada. tur incendio. Queqꝫ auteꝫ ar bor ineſura veritatis habuei̓t: celeſti fabrice deputetur. hodīe ergo baptiſatur dominꝰ in ior dāne Quale eſt ergo hoc bap tiſmū: vbi eſt purior fonte ille qui inergit̉. vbi dn̄ꝫ ſuſceptū aqua diluit: nō ſordibꝰ infici tuir. ſꝫ bn̄dictōnibꝰ honoratur Quale inꝙͣ ſaluatoris noſtri eſt baptiſmum in quo quidē purgat pociꝰ fluēta ꝙ purgāt Nouo ei ſcīficacōis gn̓e criſtū non tā lauit vnda ꝙ lota eſt. Naꝫ exquo ſaluator in aqua ſe merſit ex eo oīꝫ gurgitu tra ctus cunctorūqꝫ fontiū venas miſterio baptiſmatis cōſecra uit vt ⁊ quiſqꝫ vbicūqꝫ in noī nē xp̄i baptiſari volueit: nō tā illum mūdi aqua diluit ꝙͣ ca ſti vnda purificet Saluator autē ideo baptiſari voluit non vt ſibi mūdiciam acqͥreret. ſꝫ vt nobis fluenta mūdaret In terea magoꝝ beata legacō per ducta ad ſacr cunabula radio ſtelle deſuꝑ currēte mirat̉ Iu deam p̄ceſſit ethiopiapcti exu enda ingredine ⁊ fidi induen da candore. ꝙͣſtupenda digna tio inter amplexꝰ genitricis ī cluditur qui celum terraqꝫ cō plectitur. in ſinu matris latꝫ qͥ regnum celoꝝ cum deo patre in vnitate ⁊ trinitate excedit ꝑ ſimplex officiū ſpūale reuelat̉ archanum hūanitas cernitur ⁊ dinitas adoratur. Exhibent auꝝ thus ⁊ mirra plꝰ in miſte rijs ꝙ in conſciēcijs offerētes In auri inuere regia digtas. in thuris vapoe̓ diuina maie ſtas. in mirre ſpecie ſepeliēda demonſtrat hūanitas Ac ſi tri nitatis oblacionē numerꝰ loqͥ tur vnitate deuotio vna teſta tur. pro hoc ergo ꝑuigili inten cione cordis ſemꝑ ſtudeamus celū aſpicere ſi ad xp̄m cupiꝰ ꝑuenire. Dirigat ergo nobiˢ ſemitas vite ꝑfecte ſtella iuſti cie qui dixit. Non apparebis in ꝯſpectu meo vacuꝰ Offerāꝰ ei aurum fidei piētatis aroma ta caſtitatis holocauſta Vpū alemquoqꝫ mnirrā habeamꝰ ī nobis q̄ ita animas nr̄as ꝯdi atur vt illeſas a peccati corrup cione cuſtodiat qd̓ ip̄e preſta re dignet̉ qui viuit ⁊ regnat ī ſecula ſeculoꝝ Amen. Sermo beati Auguſtini de quo ſupra Roxime fratres cariſ ſimi eiuſmodi redēp conis noſtre celebra uimꝰ ſacramētū quo deꝰ homi nem cū infirmitatibus induit Hodie vero illud excolimꝰ qͦ ſe in homine deus virtutibus declarauit ꝓ eo ꝙ ī hac die ſi ue de celo ſtellam ortus ſui nū ciam prebuit. ſiue ꝙ in chana galilee ī ꝯuiuio nupciali aqua ni vniū cōuertit. ſiue ꝙ in 10r danis vndis aquas ad reꝑa cōem hūani generis ſuo bap tiſmo ꝯſecrauit. ſiue ꝙ de quin qꝫ ꝑanibus qͥnͥqꝫ milia homiī nū̓ ſaciauit. In quolibꝫ horuꝫ ſalutis noſtre miſteria ꝯtinen tur ⁊ gaudia. nobis em̄ ex vir gine natū eſt quod ſtella mō ſtruit nob̓ ex baptiſmo ꝯceſiu eſt qd̓ in iordanis alueo ꝯſecͣ uit. noſquoqꝫ in melius eē mu tandos operis iniraculo p̄mon ſtrauit quando aquas in vinia mutauit. Et ideo fres cariſſimi in om̄ actu noſtro ſtellam fidi preparemꝰ. in cuſtodia puri tatis criſti baptiſmuꝫ celebre mꝰ. quia hec xp̄i generacō nō ſtre fidei confirmacio eſt Inſi nuat enim nobis muneris bn̄ ficium ꝑ ſecunde natitatis exe plum Et qd̓ facere voluit por ipſe fecit. Legiiꝰ iudeos diu̓ ſa ſb̓ lege habuiſſe baptiſma ta. ſꝫ nulluꝫ ex hijs ꝯtra preua ricaconis malū potuit confer re medicina. ⁊ ideo ꝓ ablucōe totius mundi indigebat rege nerari atqꝫ celitus ſanctificari Et quia ꝑvniuerſū mundum ſacramentū baptiſmi humao generi opꝰ erat: onbus aqͥs benedictōeꝫ dedit qn̄ in iorda nis alueuꝫ vnica ac ſingulari piētate deſcendit. Tunc enim xp̄m dn̄m nō tā lauit vnda ꝙͣ lota eſt Tibi emī naſcēdo xp̄us aduenit. tibi viuedo militauit tibi inoriendo ꝯflixit. Quē vi des ꝓ te mortuum ꝓ te intelli ge baptiſatuꝫ. Sed hinc quo qꝫ intelligamꝰ ꝙͣ grādes apd̓ ſe eſtimet deus noſter huma norum criminum cauſas ꝓpt̓ quas nō angelū. nō archage lum. ſꝫ deum miſit ad terras. Qmͣ grauis ſit peccati ⁊ ꝙͣdu ra cōdicio ꝓdit remedij mag nitudo Qn̄ta maloꝝ diſcuſſio erit cum damnabūtur: ſollici tudo indicat qua redimūtur. Omni ergo diligenciā atqꝫ vi gilancia caueamꝰ ne vulneret dyabolus quod ſanauit deus ne ꝑ cōſenſum cordis ꝑ flagi tiuꝫ corporis ſeruitute qua de bemꝰ domino magis exhibere ꝓbemur mimico. Et quidē ſi quis violentus ac prepotens aliquid de facultate noſtra ac ꝓprietate rapuiſſet nonne dig num ſūmo odio duceremus? none merito tāꝙͣ hoſtem dete ſtarem? ⁊ quo tandem animo deteſtaremur? Cur ꝑ peccatuꝫ dyabolo ꝯſenciemꝰ? qui nob̓ nō ſb̓ſtanciam vult auferre. ſꝫ vitā. nō terrā fraudare. ſꝫ ce lū. nō fines aguſte poſſeſſiōīs. ſꝫ infinita ſpacia̓ etͣnitatis In ter hec o homo ſi dignitate fa cture tue ſi pietateꝫ cir te domi in tui volueris eſtimae de pre cio poteris nō dubitare de reg no Ipſi autē magi qui ad illa celeſtis pueri veneranda cuna bula ſtelle ꝑuenerunt inditio: quid aliud expreſſerunt in ill̓ muneribus niſi fidem noſtraꝫ In eo enī ꝙ tria offerunt trini tas ītelligit̉ In eo vero ꝙ tres ſunt ⁊ ſinguli offerūt: in trini tate vnitas declarat̉ Per auꝝ rex oſtēditur. Deꝰ thure dino ſcitur. ꝑ mirra que ꝯdiendis ē apta corꝑibꝰ ſepulturā cruci figendi hoīs p̄dicatur. Sc̓d̓ꝫ hec noſquoqꝫ cariſſimi perſo nam magoꝝ ſpūalibꝰ imitem obſequijs. In pͥmis tādiu q̄ ramꝰ xp̄m donec illū inuenire meream ducatūqꝫ nob̓ prebe at velut ſtella celi lux fidei. hec. nobis illū oſtendit nō iam in preſepio vagiēteꝫ. ſꝫ in ſūma celi arce dn̄antem. nec matris greſo ſꝫ in ſolio pr̄is adoran dū. nec vlteriꝰ ī huilitate iudi cādū. ſꝫ ad iudiciūi cū maieſta te ventuꝝ Sic quaſi triū niūe rū trinitatis ꝑfecta ꝯfeſſio nō bis vna ſine ꝯfuſione cōiuncta trinitas ſine ſepacōe diſtīcta pr ⁊ filiꝰ ⁊ ſpūſſcus vnꝰ deꝰ cre dant̉ tres ꝑſone ſꝫ nō tres ſb̓e Quātū aūt ad celeſtis nature ordine pertinet in pre ⁊ filio ⁊ ſpūſco: ita ꝯfitēda eſt vna di uinitas vt nec ſingularis pute tur in trinitate perſona nec tri plex in vnitate ſb̓a. Sꝫ ita aſ ſignet̉ pluralitas vnitati ne tri nitati ſubtrahat̉ eqͣlitas. Et li cet intermittat̉ in vna deitate numeroſitas. nō ſit tn̄ recipie da diuerſitas Ita ergo fideliū cordibꝰ diſponendꝰ eſt dei cul tꝰ vt nō admittat̉ vel in vnita te ſeꝑacio vel in trinitate per mixtio. Proxima em̄ ab hac die fratres cai̓ſſimi ſacri nata lis diem celebrauimꝰ. tūc na tus eſt dn̄s. nūc baptiſatꝰ eſt Tunc nos genuit ad vitā. nūc generauit ad ſalutē. Tūc adā ſuſcepit ꝑditum. nunc abluit peccatore Venit ergo ad bap tiſmū ſicut ſcriptū ē. ſꝫ qͥd ab luerꝫ qui erat mūdꝰ? vtiqꝫ vt mundꝰ ablueret mmimundū Il lū ergo currētes aque tūc infū debant ſꝫ pctā nrā ſecum porta bāt de illo gut te baptiſmatis fluebāt. ſꝫ nrā in guttis crimi na defluebat. O miſericordia ſiml̓ ⁊ potēcia dei nec dum era mꝰ in mundo ⁊ iā abluebam ī baptiſmo. mūdati ī illo ſumꝰ ateꝙͣ nati. Nā ipſa fuit bap tiſmatis racio vt aq que pur gature nos erat ab illo antea purgaretur. Et cū aſcēdiſſꝫ in quit ſcripturā de aq. Vidit ce los apertos. nūquid tunc ei ce lū aꝑtū fuea̓t: cuiꝰ oculi celoꝝ interiora cernebat Sꝫ ideo ce lū aꝑitur vt miſteriū in hͦ bap tiſmatis declaretur. qͥa qn̄ hō de baptiſmo egredit tūc e ia nua regni celeſtis aperitur. Il lud vero qͣle eſt ꝙ magi veni unt ad dn̄m natuꝫ ymo ducū tur. poſitum in p̄ſepio vident. nec apud ſenſus eoꝝ hūilitas. natiuitatis reuerēciam dinita tis minuit. Adorāt corꝑibꝰ. ho norāt muneribꝰ. venerātur of ficijs. oculis homine vident ⁊ deum obſequijs cōfitētur. Vi debant ei in eo qͥ natus fuerat plꝰ eē qd̓ aimi hoīꝫ ꝙ qd̓ ocu li ꝑuiderint: deꝰ qui tūc corꝑa liter natus fuerat ꝑ ipſū ōma nata erāt. videbatur ſiquidem i p̄ſepio. ſꝫ dominabat ī celo intra corpuſculū erat. ſꝫ intͣ ſe om̄a ꝯtinebat. natus quidem inrē fuerat. ſꝫ mr̄eꝫ ſua pͥus ipē creauerat Et ideo magi ſe hui liabant. qꝛ famulari aſtra cer nebāt. deum eū eē cognouerāt cui celeſtia ſeruiebāt. Et idcir co ec ipſa eoꝝ munea dm̄o mni ſterio plena erant. Auꝝ nāqꝫ vt audiſtis ⁊ thus ⁊ mirram obtulerūt. Tripliciū ergo mu neꝝ triplex ſignificacio ꝯtine tur. In thure obtulerunt deo honorē. In auro regiam digni tatē. In mirra corꝑis ſepultū raꝫ. Offeramꝰ ergo ⁊ nos dilcīſ ſimi frēs ſācta munera deo nro caſtitatē. fidem. paciēciam. ca ritatem. mentes humiles. pro bos mores. animas do cohita re condignas. hec ſunt em̄ pla cita deo dona. hec grata mune ra que illi quidē offeruntur. ſꝫ offerentibꝰ ꝓſunt. nulla em̄ re L2MC 1S4O1. ωρL 1ύτηιCι ille. nullo munere eget. ſꝫ hoc il li munꝰ optimū noſtꝝ eſt vt cauſas habeat remunerādi. in chil a nobis amplius exigit. nichil amplius petit: niſi ſalu tem noſtram. Oīa enim ſibi a nobis preſtai putat ſi ita nos erimus vt nobis ab illo cun cta preſtentur. Auxiliante ipo domino noſtro iheſu criſto cui eſt honor ⁊ gloriā cum patre ⁊ ſpirituſancto in ſecula ſecu lorum Amen.: ¶ Sermobtiſſimi Auguſti nnde epiphama domini expli cit multū notabilis.: xlLLI AI