¶ Incipit liber qui dicitur bonum vniuerſale de ꝓprietatibus apum. Euerendo in xp̄o pa tri fratriHuberto ma giſtro ordinis p̨̄dica torum frater humilis cuius nomen ad pn̄s non vrget neceſſitas nominari Ro gatus inſtantiſſime a quibuſdaꝫ fa miliaribus meis libruꝫ de prelatis et ſubditis multa ſolicitudine et la bore ꝯſcripſi Reuolui autem libruꝫ illū de natura rerum quem ip̄e mul to laboe̓ per annos qͥndecim de di uerſis autoribus vtiliſſime compila ui In quo capitulū de apibus ſcd̓ꝫ philoſophū Ariſtotilem. Solinum. Plinium. magnū baſilium. Ambro ſium epiſcopum et Iacobum acco nenſem cū magna ꝯſideratione cō ſpexi Cuius ſerie omnis ſtatus ho minū maxime in prelatis et ſb̓ditis necnon ſpecialiſſime modus viuen di clauſtralium poterit ꝯprehendi. Hoc ergo capitulum exponere ſim pliciter ⁊ moraliſare preſumēs Pri mū librum de prelatis. ſecundū de ſubditis ſub diuerſis et intitulatis capitulis ꝯſummaui Quibus etiaꝫ capitulis ẜm materiam exempla a ptata et appropriata coniunxi. que noſtris temporibꝰ vel prope noſtra tempora contigerūt Et ego quidē in pluribus hoc vitaui vt terras ci uitates vel opida nomīata non po nereꝫ in quibus rerum geſta patra ta ſunt eo ꝙ ip̄is adhuc viuētibus et fugientibus hunc glorie fauoreꝫ verecundiam facere formidarem. ⁊ vtiqꝫ in hoc nihil imitari volenti de perit vel legenti Interdum etiaꝫ et dicta philoſophoruꝫ diuerſis locis inſerui. A te igitur pater ſācte labo ris mei ſtudium corrigatur et corre ctum diuerſis domibus filijs et fra tribus noſtris reſcribendum ocius ordinet̉. vt in nepotes. filiorū femen ſanctum vberius tranſfundat̉ Hoc aūt in fine libri lectoēs ſingulos hu militer deprecor vt in miſſa vna mi hi miſero ſubueniant vel ſubueniri faciant decedenti quod vnū a vob̓ pro tanto labore pro ſūma remune ratione requiro. Deqꝫ enī ſpernen dum opus legentibus credo vt mi hi hanc vicem rependere negent cū vnuſquiſqꝫ ratōnis capax lucide vi deat omni ſtatui omni ꝯditioni ho minū per diuerſificatas ip̄ius text ſententias et vniuerſaꝝ reꝝ narra ta geſtarum iocunde nimis et gra tiſſime cōuenire vix forte in multis tractatibꝰ generalius aliquid inue niri Inde et nomen ip̄ius bonum vniuerſale de apibꝰ prenotaui Aa leat igit̉ veſtra paternitas et in euū longuꝫ ad decus ordinis noſtri in columem vos xp̄i pietas tueatur. ¶ Ꝙ xp̄us eſt ſummꝰ prelatꝰ eccleſie cui om̄es prelati obedire tenent̉. Duꝫ caput xp̄m in vnitate u ecc̄e fideles hn̄t. ⁊ huic obe dire ſatagūt tanqͣꝫ regi ſub h̓ rege oēs ꝑticulares ecc̄ie p̄latos hn̄t tanqͣꝫ reges qͥ vtiqꝫ in clero mi niſterio fidei dn̄ant̉ Qualis āt p̄la tus eē debeat in pͥmo oīm textꝰ on̄t L a Liber Ca. Primꝰ pͥmū Ꝙ prelatus debet eſſe bone vite et bone fame ¶ Ca. primū. Ex inquit apuꝫ mellei co E loris eſt ex electo flore et ex om̄i copia factꝰ Quid in melle niſi moꝝ ſinceritas. ⁊ qͥd in flore niſi famē redolentia deſignat̉; Quantū aūt ad ſe bonā ꝯſcienciā neceſſe eſt habere prelatū. quantuꝫ vero ad ꝓximū bonā famam. Un̄ beatꝰ Augꝰ. Conſcientia tibi. fama aūt ꝓximo tuo. Sꝫ vt ſeneca dicit. pleriqꝫ famā. ꝯſcientiā pauci ferent̉. et tales vtiqꝫ metu peccare ceſſant. nō innocentia. Quanta demētia eſt vereri ne infameris ab infamibus. Quid in noſtra refert ꝯſcientia. an ſurſum an deorſū ſonent ini. Sapi j. ens cogitat ſꝑ qͣlis vita nō qͣnta ſit Pon enī viuere bonuꝫ eſt ſed bene viuere. Don vt placeas viuas ſed qualis ſis ſtudeas Nagnū eſt nolle laudari et eſſe laudabilē Gaudium verū niſi ſapienti ꝯtingit qd̓ eſt ani mi ſui bonis veriſqꝫ fidentis. Cogi ta ergo hūc eſſe ſapientie affectum. gaudij qualitatē et hoc eſt gaudiū ꝯſcientie bone. verūtamen neceſſe ē ad alienā virtutē exercendā exerce̓i quemlibet ⁊ ſuā. et talem ſuā inſtitu at vt ꝓuocet alienā. Ip̄e ſalutis no ſtre pͥnceps Iheſus ſuis precepit di cens Sic luceat opera veſtra bona corā hominibꝰ vt glorificent pr̄em veſtrū qui eſt in celis. Et hoc qͥdem intus neceſſe eſt vt reſultantia lucis ſecūdo foras ad ꝓximos deferat̉. oc etiā apoſtolus Paulus ad ro manos ſcribens dicit. Prouidētes bona nō tm̄ coram deo in ꝯſcientia ſcꝫ. veꝝ etiā corā omnibꝰ hominibꝰ Hotandū aūt ꝙ textus dicit. ex ele cto flore Ex redolentia enī bone fa me prelatꝰ eligi debet nō ſe ip̄m in trudere. quia nemo aſſumit ſibi ho norem. ſed qui vocatur a deo ſicut aaron. Ex omni inquit copia factꝰ ſupple eſſe debet Qui enī offendit in vno factus eſt omniū reus. De tali ergo prelato Oſeus ꝓpheta gratu labundus exclamat. Uitis frondo ſa iſrahel fructus adequatus eſt ei. Bonus enī prelatus bonos ſubdi tos facit. Inde ſeneca dicit. Nulla res magis animos in malum decli nabiles reuocat ad rectū et prouo cat ad honeſta qͣꝫ maioꝝ noſtrorū ꝯuerſatio bona. Paulatiꝫ enī deſcē dit in pectora ⁊ vim preceptoꝝ ob tinet. frequēter aſpici. frequēter au diri. occurſuſqꝫ ip̄e ſapientiuꝫ iuuat et vix aliquid in eorū actibus trāſit vnde non recte proficias Et reuera ſi nobis animū boni viri liceret in ſpicere. O qͣꝫ pulcherrimam faciem qͣꝫ ſanctam qͣꝫ ex magnifico placi doqꝫ refulgentē videremꝰ Quicūqꝫ ergo inſtituit̉ culmine aliqͦ et nō ꝓfi cit. hic om̄i amente deterior De mō electōis et electo nr̄i tꝑis quoddaꝫ memorabile referā qd̓ nobili ⁊ ſan cto viro philippo milite de mōmiral narrāte ꝯgnoui. Cenomanēẜ incli ta cītas et nota eſt q̄ dudū ſb̓ rege anglie. nūc aūt regis fracie ſb̓iacet poteſtati. hec multis ānis ſine vere vite paſtore languerat. et mortuo epiſcopo electionis dies inſtabat. Liber Ca. pͥmꝰ primū at quoniā vix eſt ꝯgregatio aliqua in perſonis adeo deſolata qui vnū ſaltem habeat qui filiali pietate de mat̓no defectū ecc̄ie doleat et gau deat de profectu Quidaꝫ ipſius ec cleſie vere canonicus ad quandam famoſiſſime ſanctitatis ꝯcluſaꝫ pro digno epiſcopo eligēdo orationes petiturus acceſſit. cuiꝰ precibus illa commota ab oracōne reuerſa eſt. et dixit Cariſſime ego rapta in celum vidi. quia beata maria virgo patro na eccleſie ꝓ delato negotio ad pe des filij rogatura proceſſit. cui filiꝰ dignanter aſſurgens. tuum inquit erit mater et domina ſtature quem cunqꝫ volueris. Secedēs ergo ma ter criſti cum angelis ſanctis quaſi de negocio tractaturā tandē reuer ſa dixit. Placet mihi fili de conſilio bonoꝝ mauricium quondam archi diaconum trecenſem in epiſcopū p̄ feci cenomānis. et filius digne inqͥt elegiſti. ſic fiat. et mox recluſa cano nico. Uide ergo cariſſime vt ſecret tuꝫ habeas quouſqꝫ factū ſit quod audiſti. Effuſus ergo vir plus in la crimas pre gaudio ⁊ ſtupore domi num benedixit. Quo autē ordine fi eret propter eligētiuꝫ ꝑuerſionē nec ſuſpicari quidē poterat. licet ꝓpter hoc fieri nō dubitaret. Quis autem hic mauricius fuerit breuiter referā mus. In trecēſi eccleſia archidyaco nus ꝯſtitutꝰ circuibat dyoceſim pe des ⁊ eā in ſolo baculo in p̄dicacio nis officō viſitabat Archidyacona tu vero poſtmodū derelicto mona ſteriū nigraꝝ monialiū qͣruꝫ elemo ſinis nutritꝰ fuēat adhuc puer expe cijt. vt eas ad emēdaciore vitā cor rigeret et rudeꝫ terre populū predi cationibus erudiret. Hec eum fefel lit effectus. Quid plura. Ad electio nem ventum eſt. Tenomanis electi ſunt duo. Prepoſitꝰ ⁊ Decanꝰ. quo rum primꝰ vir ſenſatus ⁊ nobilis. al ter vero litteratꝰ. ⁊ diues erat Neu tro igitur alteri volēte cedere dixit Decano prepoſitꝰ. Mihi quidē epi ſcopatū expedire nō video. ſed nec tibi. Mihi ſufficit honor. tibi diuicie Tedere tibi nolo nec tu mihi. Nihil ergo reſtat niſi iam in parte dilapi dataꝫ eecleſiā per noſtruꝫ litigiū fū ditus eneruari. Uellem igit̉ ſi velle tis et vos vt inter nos virū vite ꝓ batum et humilem concorditer po ſtulemus qui confuſionis noſtre ru inas velit et valeat reparare vel re ſtaurare. Ecce venerabilis ille man ricius vir in omni norma iuſticie ſin gulariter decoratus qui etiaꝫ totū munduꝫ poſſet diuina prouidentia gubernare. Preſto enim ſum cum meis omnibus tantum hominē po ſtulare. Et credo cercins ꝙ deo et ſaluti ſue aduerſabitur cōtradicens Mox decanus ſubridens. ſic fiat in quit ſed illa conditione. ſi idem epi ſcoꝑatum acceptare noluerit mihi cedat. Cui mox Prepoſitus exuli tabundus inclamat. Ratificetur in quit et fiat. Et mox facta eſt poſtu latio conſenſu omnium et firmata. decanus autem preſumebat Mauri cium nunquam acceptare preſula tum. Prepoſitus vero dignius pre Liber Ca. primus pͥmū ſumebat chriſti amore coactū ſāctū virum ꝓpter ſalutem multoruꝫ non audere reſpuere iā oblatuꝫ Miſſi er go duo canonici inueuerūt eū ſecū dum quod ſolebat in via peditē ad p̄dicanduꝫ euntem. Litteris igitur ſue vocationis oſtenſis; reſpondit ille. Ibitis ad hoſpitium noſtrum. veſpere autem facta predicatōe re dibo. et mane quod dominꝰ dede rit reſpondebo. Et factuꝫ eſt ſic Re deuntibus illis ad hoſpicium ꝓceſ ſit. ille et p̄dicauit. audiuit inpraſus cōfeſſiones vſqꝫ ad veſperā Redit domum. ſalutat hoſpites. incenatꝰ oratoriuꝫ intrat. ꝑnoctat celebs in p̄cibus. reſpondit mane canonicis Conſilium dei et matris eius nega re non conuenit qd̓ offertis. Quid plura condigno honorē receptꝰ ca thedratur ꝯſecrat̉ ⁊ tanto regimīe claruit vt infra quīgētos annos ſi milis ei fuiſſe nō credatur Quid mi ri. valde ꝯgruū fuit vt taliter electū tale regimen ſit ſecutū. Qualis p̄la tus eſſe debeat ocul̓ cordis preeſſe deſiderans hoc videāt et relegat. Qua lis aūt p̄latus eſſe debeat. be atus augꝰ oſtendit in regula ſua di cens Ipſe qui vobis preeſt nō ſe ex iſtimet poteſtate domināte. ſed ca ritate ſeruiente feliceꝫ honoē. corā vobis prelatꝰ ſit vobis. timor corā deo ſubiectꝰ ſit pedibꝰ vr̄is. Circa oēs ſeip̄m bonoꝝ operū p̄beat exē plum. corripiat inquietos conſolet̉ puſillanimes. ſuſcipiat infirmos pa ciens ſit ad omnes diſciplinā libēs habeat. metum imponat. Et qͣꝫuis vtrumqꝫ ſit. neceſſarium. tamen pl̓ a vobis amari appetat qͣꝫ timeri ſē per cogitans deo ſe pro vobis red diturum eſſe rationē vnde vos ma gis obediendo non ſolum veſtri ſꝫ etiaꝫ ſui miſerrimi. q̄ inter vos qͣꝫto in loco ſuperiore tanto in periculo maiore verſatur. Ecce diſcretiſſimꝰ qͣꝫ beue et qͣꝫ ꝑfecte ſtatum debituꝫ prelatorum et nihilominꝰ ꝯpendio ſe deſcripſit. Sed ſanctus et venera bilis benedictus in regula ſua quā poſt auguſtini temꝑa annis multis dedit prelati ſtatuꝫ plane diſtinxit Abbas inquit qui preeſſe dignus eſt monaſterio. ſemꝑ meminiſſe de bet quod dicitur et nomē maioris factis implere chriſti enim agere vi ces ī monaſterio creditur Et infra. Memor ſit ſemper quia doctrine ſue vel diſcipuloꝝ obedientie vtrarūq reꝝ in tremendo iuditio dei facien da erit diſcuſſio. Sciatqͣꝫ culpe pa ſtoris imminere quicqͥd, in ouibus pr̄ familias minꝰ vtilitatis poterit ī uenire Et infra. Cū aliquis ſuſcipit nomē paſtoris diſcat dei doctrins p̄eſſe diſcipulis id eſt omnia bona ⁊ ſancta factis amplius qͣꝫ dictis o ſtendere vt capacibꝰ diſcipline man data domini ꝟbis ꝓponat. Duris vero corde et ſimplicioribꝰ factis ſu is diuiua precepta d̓mōſtrare Om nia ꝟo q̄ diſcipulis docuerit eſſe cō traria in ſuis actibꝰ vel factis indi cet nō eſſe agēdā ne alijs p̄dicans ip̄e re ꝓbet effitiatur. Qui autē alit̓ p̄eſſe geſtit loco ignominie eſt apud indignū dignitas. Prelatus enim Liber Ca. primus .ij. que ſubiecto non proficit uec ſibi ꝓ deſt Magna vero pars iuſticie in ie redit qui proderit alteri Opus ē enī aliquo ad quem mores noſtri ſe eri gāt vbi ad regulā praua corrigas Aliquis vir bonꝰ eligēdus ac ſemꝑ ante oculos habendus quo tanꝙͣ ſpectante viuamus et omnia tāq illo vidente faciamus. Hic eſt rex p̄ latus apum fideliuꝫ quī mellei colo ris exiſtens ex electo flore ⁊ omni cō pia factus eſt. ¶ Ꝙ ingenio pollentes preferendi ſunt. Capitulum ſecundum Eges plures in vno aluea rio ſepius inchoātur. Et qͥ deꝫ ſi tempore apoſtolorū in primitiuā eccleſia ẜm ꝙ paulus ad corinthios ſcribit nō multi ſapi entes ẜm carnem nō multi nobiles non multi potētes. poſtea tn̄ et ma xime nunc vt in preſenti videri pōt multi ſapientes ſed ꝓpter carne. ml̓ ti nobiles ſed in carne nō in mente multi potentes. non ad protegēdū ſed ad opprimendum pauperes cle ricos per eccleſias ꝓcreantur. Ta les morigeratꝭ. et ſpiritualibꝰ viris per ſuos complices preferūtur De talibꝰ eccleſiaſtes dicit. Uidi ẜuos in equis et prīcipes quaſi ſeruos a bulantes in terra. Si ergo culpabi les ſunt qui litteratos potētes nō biles ſine moribus ⁊ carnales mori geratus et ſpiritualibꝰ viris prefe runt. qualiter illi damnandi ſunt qͥ ſtolidos ei ydiotas ⁊ ſine vllo inge nio naturali eligūt in prelatos. Nā ingenio callentes ⁊ prouidi ſemper abiliores ſunt ad omnem actuꝫ bo num dummodo nō dominet̉ mali gnitas voluntati. Tales enim etiā ſine multa ſciencia litteraꝝ ratōnis capaces ſunt. et ideo faciliꝰ a leuio ris vite diſpendio ad viam ſtabileꝫ gracie ꝯuertunt̉. Ꝙ vero ydiote et ſine litteris ſūt rudes ītellectu ⁊ mē tis ſtoliditate mutabiles vix vniqͣꝫ flectuntur in bonum. ſed de malo in peius facilime deuoluūtur. Inde Seneca Humilis res ſtulticia abie cta ſurdida ẜꝫuilis multis affc̄ibꝰ et ſeuiſſimis ſb̓iecta euētibꝰ. hoꝝ plu res heu in maioribꝰ dignītatibꝰ ꝯſti tutos et vidimꝰ et videmꝰ. De illis vero qͥ naturali callebant ingenio eciā in ſtatu vite leuioris elcōs ī re gimine ꝓbatiſſiōs vidimꝰ et tanto feruētiores in cura ꝓximoꝝ ſuſcep tis officijs extiterūt quāto tepidio res a cura ꝓpriāᵇ an̄ regimē in vani tatibus defluxerūt Hinc accidit ꝙ qͥdaꝫ canonici in elcōe potificis cō uenire ꝯcorditer nō valētes ea ꝯdi tione in p̄poſitū ⁊ decanū vota ſua ſingl̓i trāſtulerūt vt nullū extra gre miū ecc̄ie poſtularēt. Ill̓ aūt ī ꝑtem ſecedētibꝰ vt depōtificis electione li berius ordinarēt. vnus canonicoꝝ prādij horā differre recuſans extra capituluꝫ in tabernā ꝓximaꝫ decu currit. praſuſqꝫ ad teſſeras lude̓ ꝯſe dit. Erat aūt iuuenis vite leuiſſime ſꝫ mirabili ſuꝑ modū callebat inge nio affabil̓ omnibꝰ ī bonis natura libus īſignitꝰ Facta ergo collatiōe inter ſe p̄poſitꝰ et decanus viderūt quia in ſuis oībꝰ ſpūalē vl̓ ydoneū a E Ltporea Ca. pͥmꝰ neminem īuenerūt ꝯuenerūt in hͦ ꝙ canoīcū illū iuuenē qͥ. tam mirabili callebat ingenio ī potificē elegerūt Facta ergo denūtiacōne capitulo ordinat̉ ꝓceſſio. ꝑgūt ꝓceſſionalit̓ in taberuā. īueniūt iuuenē ludo nu datū renitētē cū lacrimis in aera ra piūt. portāt ad ecc̄iaꝫ in cathedraꝫ collocāt et ad ecc̄iaꝫ oportūo r̄uer tētes tꝑe ꝯſecrat̉. Qui ſtatī vt ſe vi dit epiſcopū mutatꝰ. ē in virū alteꝝ Oīa q̄ erāt digna offitio a deo in ſe ꝑfectiſſime ordinauit vt nullū antiō vite veſtigiū remaneret ſꝫ vt credi poſſet omni tꝑe p̄fuiſſe. Negotis aūt epiſcopatꝰ tali mō gubernabat extrīſecꝰ vt nihil hoꝝ eū in exercitio ſpūaliū īpediret Quid miri. Donū ſuꝑueni es ꝟtutis gratuite natural̓ boni ꝯuenientiā īformauit. Hinc ſe neca dicit. Si vis tibi oīa ſubire. ſu bice te rationi Multos regere pote ris ſi te ratio rexerit. quē admodū flāma q̄ ſurgit in altū iacere et depͥ mi nō pōt. nō magis qͣꝫ quieſeē Ita noſter animus in motu eſt eo nobi lior⁊ actuoſior quo vehemēcior fue rit. ſed felix qui ad meliorā hunc im petum dedit. Licet autem in iuuene iſto prius dedito vanitati eligen tibus eum taꝫ bene ⁊ fortunate ſuc ceſſerit. nullo modo tamen in cōſue tudine eſt trahendū. vbi via cercior poterit inueniri. proinde quid facto opꝰ ſit vbi in ꝯgregatiōe aliqͣ pl̓es ſapiētes. nobiles ſiue potētes ſiue vitā vl̓ moribꝰ p̄minere voluerit te xtus eleganter oſtendit. Ꝙ inſolētes reprimendi ſūt. Ca. iij Ed cum adulti eſſe ceperint ſupple hi quos diximus in ſolētes omēs ꝯcordi ſuffra gio deteriores necat ne diſtrahāt agmina et excidēt ſeditiones. Sta tim enim vbi tales cornua ceperint erigere libertatis ab illis qui ſancti ores ſunt et in virtutibꝰ ꝓuectiores reprimēdi ſūt et artādi et ab oīb officiis retrahendi. ne vlla det̉ eis occaſio malignandi Contra tales clamat ezechiel. Tolle cidariꝫ tolle coronam. Quid ergo. Nunquid cō tra lr̄atos inuehimur. Nunqͥd no biles ab hominabiles dicimus aut potētes Minime. ymmo ſi. tales ali qui congruis apti moribus. com ꝓ bantur ẜm apoſtolū duplici honoē digni ſunt ſed heu maxime nunc ſn̄ caritate ſciētia īflat Nobilitas car nis plerūqꝫ inmoribus degenerat poteucia fere omnes turpiter abu tuntur. Paulus quondaꝫ mūdum circuieus et in lege doctiſſimꝰ. ſtulti cia tn̄ predicationis ſaluos fecit cre dentes. Petrus ꝓiecto rethi et na uicula derelicta romanū ſubegit im perium. Et nunc noſtri ſūmi apicis pontifices credūt nobili ſed tepido ſanguine infantiliū eccleſiam que fū data fuit ſanguine robuſtoꝝ marti rum ſtabiliri. Abſit. Ille qui ſanctifi catus ab vtero Ieremias cū a dn̄o vt preeſſet populꝰ vocaretur clama uit. A a a domine neſcio loqͥ ⁊cͣ Dec mirum quia ioſeph in figura xp̄i et omniū p̄latoꝝ conteſtans fratribꝰ paſtoribus dixit Dō videbitis faci em̄ meam niſii fratrem veſtrum mi Ca. pͥmꝰ iij. nimū adduxeritis mihi vobiſcū. mi nimū intelligens ſubditoꝝ quem il li nō traxerint qͣntū in eis eſt exhor tationibus et exemplo Et heu quā multi carebunt tunc beatiſſima viſi one deifice faciei. Inde p̄cepit mo yſes vt hyrcus emiſſarius p̄latuꝫ ſi gnificans portaret iniqͥtatē filiorū iſrahel ſubditoꝝ ſcꝫ in terrā ſolita riā inferni qͥ deſerta eſt omni bono Et vt lucidius figura miſterij. vide atur infra iuſſit dn̄s vt tolleret oēs prīcipes populi ⁊ ſuſpenderet in pa tibulis contra ſolē et hoc ideo quia populū ꝑ miſer̄t cū mādiaitis forni cari. O qͣꝫ durū iudiciū in his qui p̄ ſunt. De vno talium ſuppreſſo noīe quid actum ſit referēte quodā ſpi rituali viro theutonie atqꝫ ꝓbato referam. ¶ Iuuenis quidā in theu tonie ꝑtibus ex ſanguine principuꝫ pleniſſime. generoſus ſed moribus et vita degener epiſcopatum male functus accepit. qui rapinis et luxu rijs verecunde primo. ſed inuecun diſſime poſtmodū operā dedit Ca ſtigauit autē eū dominus flagello multiplici. ſed cū in abuteretur eo ſu ꝑbiam dedit eum. dominus in re ꝓ bam mortem. Qua in hora venera bilis conradus deo diguus hilde mēẜ epiſcopus ad matutinas in tē peſte noctis ſilentio ſurrexe̓at illiſqꝫ dictis reſedit ad ſtudium facturus in die ſermonuꝫ. Dec mora raptus in ſpiritu videre ſe viſus ē epiſcopū quendaꝫ velata facie ſed infulis in ſignitum ad tribunal̓ iudicis rapi. Mox aſſunt truci vultū ſatellites. ac cuſant epiſcopum vnꝰ in rapina ali us in cede hominuꝫ atꝫ alij in luxu rijs lubricātē Tunc iudex aſſeſſorij bus ſuis accuſata diſcutite. librate iudicium ferte ſētentiā. Hec mora. aſſeſſores parent. iudici ferūt in cō mune ſētētiā. iudex aꝓpbat latā Ac cedunt miniſtri ſuꝑ fuliginē nigrio res ꝯͣ ablatā mitra de capite ānulū caſulā dalmaticam ac reliqͣ epiſco palia veſtimēta detracta ad pedes iudicis ponunt. nudūqꝫ relictū cum clamore rapiūt eiulātē et a facie iu dicis trahut ad tartara nihil ſecuꝫ p̄ter pcc̄a portātē Mox aſſeſſoe̓s iu dicis ſurgūt et cū tāto ſonoro ſb̓iū gūt Dū tꝑs habemꝰ bonū ad oēs oꝑemur. His viſis in ſp̄ū dictꝰ hil demēẜ ep̄us ī ſe ruerſus cogitae̓ ce pit. quis nā fuerit ille miſerabil̓ pre ſul. Cū ecce qͥdā ad hoſtiū pulſans intromiſſus eſt. clamās cū lacrimis talē ep̄m in ꝓxia villa veniſſe de ve ſꝑe et ſub eadē noctis hora repenti na morte ſubtractum Quo audito ſc̄s p̄ſul miſerrio illi defūcto cōdo luit. et licꝫ inaniter qͣꝫtū ad ſb̓uētio nē ꝓ pietate tn̄ lacrimas amariſſi mas fudit Cōſimil̓ in malitia vt mͥ fr̄ alt̓ioris ordīs et vite retulit Qui dā archiep̄s theutōnie frit qͥ in feli ciſſima morte defūctus cuidaꝫ ſan ctiſſimo in vitā ꝟo inviſione oſtēſ eſt tali mō. Uiditqꝫ ꝙ aīa illa cum miro cruciatū a corpore trahebat̉ et in infernum demoniorum princi pi in cathedra reſidenti preſentaba tur. quem offitioſe ſalutans valde potulū ante ſe poſitū obtulit veniē te dicēs. beneueniat beneueniat ar chip̄ſul. Ecce bibas de potulo meo Liber Ca. primus .iiij. quia mihi lōgo tempore fideliter et infatigabiliter deſeruiſti. Ꝙ qͣdem archiep̄s acceptare recuſans. cōſci us enim erat nihil boni eſſe in potu lo. tandeꝫ a miniſtris violent̓ eſt cō pulſus acciꝑe potuluꝫ de manu prī cipis et bibe̓ qd̓ horrebat. Nec mo ra per aures et oculos. os et nares ſulphurea flama ſurrexit ⁊ ſic et̓nis incendijs eſt additus. Ecce qualis finis indigne ſuſcipienda paſtoralē curā acceperit. et nihilominꝰ īdigne regentes qͣꝫ terribil̓ vindē̄a damna uit. Uide ergo lector qͣꝫ vtile eſt nō ſolū eecleſie ſꝫ et ipſi cōcordi ſuffra gio ꝓmotioneꝫ taliū expedire. Ui de et ipſi archiep̄m in gallie ꝑtibꝰ virū lr̄atū et nobilem circa quē tal̓ vindicta contigit nutu dei Deuotiſ ſimus in principibꝰ rex frācie ludo uicus anno circiter ab incarnacio ne dn̄i. M. cc. xxxix. et inſtigante fra tre henrico dicto de colonia ordīs predicatoꝝ. p̄dicatore ꝑoptio. Ip ſe rex ſub pena mortis ꝯgregari fe cit pariſius nephandiſſimum libruꝫ iudeoꝝ qui thalmuth dicit̉ in quo in audite hereſes et blaſphemie cō tra chriſtum et matrem eius. locis plurimis ſcripte erant. Huius libri diuerſa exemplaria ad ꝯburenduꝫ pariſius allata ſunt Flentes ergo iudei adierunt archipreſulem qͥ re gis cōſiliarius ſūmꝰ erat. et pecuīa ꝓ ꝯſeruatiōe libroꝝ in numerabilē obtulerūt. qͣ corruptꝰ regeꝫ adijt et ad volūtatem ſuā iuuenilem animū mox inuertit. Reditꝭ. ergo libris iu dei ſolennē diē agi ꝯſtituūtōni anno. ſꝫ inuanū. aliud ſpu dei ordinā te. Reuoluto enī āno die certo ⁊ ip ſo loco qͦ libri execͣbiles rd̓diti ſunt iudeis hoc eſtin vicēnijs ꝓpe pariſi us. dictꝰ archiep̄s ad ꝯſultatōeꝫ re gis veīens diro viſceꝝ dolore cor reptꝰ eſt et eadē die cuꝫ eiulatu ma gno vite finē accepit Fugit aūt rex de loco cū tota familia nimirum ve rēs ne cū archiep̄o diuinitꝰ feriret̉ Hec ml̓ro poſt īſtigate dc̄o fr̄e hēri co iudeoꝝ libri ꝯgregati ſūt ſub pe na mortꝭ. et ī maxīa ml̓titudīe ꝯbu ſti ſunt. ¶ Nota aūt lector ꝙ oēs oriētales iudei hereticos et excom mūicatos reputāt hos qͥ ꝯtra legē moyſi et ꝓphetas hūc libꝝ qui tal muth d̓r recipiūt et ꝯſcribūt ⁊ tn̄ ar chip̄ſul legis chriſti defēdit talē. G Quot modis peccat et reꝰ ē qͥ taleſ p̄latos creat et elegit duobꝰ ꝟſibus dici pōt. peccat in auctorē. ꝑuertit ius tribulat̉. Pax ſtatꝰ ecc̄ie ꝓ quo reꝰ hic feriat̉. Peccat ī auctore de um ſcꝫ. vn̄ ꝑ ezechielē dicit̉ ſufficiāt vobis ſcelera veſtra domꝰ iſrael eo ꝙ induxerit alienos ⁊ incircūciſos corde. Peruertit ius. ecc̄iaſtes. Ui di ſeruos in equis et prīcipes quaſi ſeruos ambulates in terrā. Tribu lat̉ pax ſtatus ecc̄ie. Unde ſalomō in ꝓuerbijs. Qui mittit lapidem in aceruū mercurij ita qͥ dat iuſipienti honorē ꝓ quo reus hic feriatur id eſt qui indignos cligit. Un̄ per eze chielem dominus clamat. Tolle ci darim tolle coronam. Talibus enī auferendus eſt omnis honor et ple ctendi ſunt inſuꝑ ira dei. Ca. primus .iiij. .iiij. Ꝙ p̄latꝰ dꝫ ēe ſn̄ crudelitate Ta. iiij. Onſtat inter auctoēs ꝙ rex apū nll̓ꝫ hꝫ aculeū maieſta te tātuꝫ armatꝰ. Aculeꝰ pro ſeueritate vel crudelitate ponitur in ſcripturis. Iſto aculeo carebat princeps paſtoruꝫ xp̄s qui diſcipu los ſuos īſtruēs dicit. Diſcite a me quia mitis ſum et humilis corde et inuenietis requiem animabus vr̄is Ibi enī humilitas ibi et pax. et ar ma et gladij in via ſuꝑbi. Maieſtate tm̄ armatus eſt prelatꝰ. dū ſola fa cies eius in oculis bonoꝝ ſubdito rum timori ꝑiter eſt et amori. Ibi vero tales ſb̓diti nō ſūt ꝯtra natu rā tandeꝫ in corde p̄lati ſeueritatis debet aculeus generari. ſicut quon dam aduerſus ſaulū recalcitranteꝫ ſtimulus in ipſo fonte bonitatis ex orſus eſt dum eum maieſtatis ſue lu ce cecatū potēti ꝟtute ꝓſtrauit Sꝫ nūquid ꝯcidit eum vulnere ſuꝑ vul nus. Dunc audi qualiter aculeꝰ mi tigatus eſt ſurge ⁊ ingredere ciuita tem. Et ſtatim infra. et ceciderūt ab oculis eius tāqͣꝫ ſquame et viſū rece pit. Non hoſtiliter. ſed miſcricordit̓ pupigit aculeus. cecatus eſt vt gra ciori lumine potiretur. ꝓſtratus vt ſtabili caritatis affectu infatigabili ter fulciretur. Huiꝰ exempli gracia malle debet quiſqꝫ prelatꝰ de nimia pietate qͣꝫ remiſſionem dicūt. qͣꝫ de ſeueritate nimia iudicari. Mediū āt tenere optimum iudicamus. De cle mencia principis ad neronem ſene ca ſcribens ſic dicit Nec ꝓmiſcuam nec vulgarē oportet habere clemētiam quia tam omnibus ignoſcere crudelitas eſt qͣꝫ nulli. mediū aūt te nere debemꝰ. Sed quia difficile eſt temperamentū quicqͥd eis plus fu turum eſt in ꝑtem hūaniorē prepō deret. Clementia inqͣꝫcūqꝫ domū ꝑ uenerit eam felicem trāquillamqꝫ ꝑ ſtabit. ſed in regia quo rarior eo mi rabilior. Non decet itaqꝫ prelatuꝫ ſeua et in exorabilis ira. Optimū ex emplum prelato conſtituam ad qd̓ informetur. vt ſe taleꝫ cuilibat exhi beat qualem ſibi deum velit. Clemē ciam non tm̄ honeſtiores ſed potē tiores preſtat ornamentoqꝫ impēa torum eſt ſimilis et certiſſima ſalus placito tranquilloqꝫ regi. fida ſunt auxilia ſubditorum Dec poteſt quiſ qͣꝫ habere bone ac fide voluntatis miniſtros quibus iniurioſe tempoē pacis vtitur. Habere clemenciam prīcipē decꝫ vt qͦcūqꝫ venerit man ſuetiora oīa faciat. Hullū aīal mo roſiꝰ. nullū maiori hūanitate tractā dū ē qͣꝫ homo nulli magis ꝑcenduꝫ Iracundiſſime ac ꝓ corꝑis capaci tate pugnatiſſīe apes ſūt ⁊ aculeos in vulnere r̄linquūt. Rex ip̄e ſn̄ acu leo eſt vt audiſtis. Poluit eū natu ra ſeuū eſſe ſꝫ ꝟtute ꝯſtātē. Exēplū hͦ magnū r̄gibꝰ ingerēs Errat ſi qͥs exiſtīat tutū ēe r̄gē ibi vbi nihil a r̄ ge tutū ſꝫ ſecuritas ſecuritate paciſ cēda ē Tm̄ ncc̄e ē vt timeat qͣꝫtū ti meri voluerit vnū ē īexpugnabile iu uamētū amor ciuiū Tuꝫ ciuibꝰ atꝫ ignotis i atqꝫ hūilibꝰ eo mode̓atiꝰ agēdū eſt quo in inoriseſt afflixiſſe eos. ¶ Uenerabilis ⁊ deo dignus. Liber Ca. pͥmꝰ v. guiardus cameracenſis epiſcopus ſicut a fratribus predicatoruꝫ audi ui cuꝫ in via contra aduerpieſes he reticos apud fluginēſe monaſteriuꝫ brabancie in regulari obſeruatione ſtrictiſſimum vitaꝫ ſuam fine beatiſ ſimo terminaſſet in ipſo tempore mi grationis cuidam fratri predicato rum per ſomnium apparuit in gan dauo. Cui frater quomodo inquit pater tibi eſt. Et ille. Mortuus inqͥt ſum debituꝫ commune ſoluens con ditionis humane. Quomō inquit. Ecce ad ſatis graues trāſeo penas priuſqͣꝫ ad gloriaꝫ tranſferar expur gandus. Et mox frater. Et que in quit pene cauſa Cui ille Nimia ſeue ritas inquit me culpabileꝫ reddit et purgandū. ſed via iſta qua ꝯtra he reticos ꝓ expurgandā eccleſia aui dius inhiabā penaꝫ meam īminuet et accelerabit gloriā iam dilata Di ſcāt ergo prelati. niſi cogat ncc̄itas nimie ſeueritatis aculeum nō habe re maieſtate tātuꝫ armati vt bonis ſb̓ditis timori ſint pariter ⁊ amori. ¶ Ꝙ vnꝰ prelatus ſit in eec̄ia cui o mnes ſb̓diti obediant tanqͣꝫ filij pa tri. Capi. v. N vno Alueario princeps vnus qui tātuꝫ regibus in ſignibꝰ dn̄atur ⁊ hōt ẜꝫm le ges et canones antiquiſſimis tēpo ribus ordinatas Inus dn̄atur im perio. Anus regno. vniꝰ gētis prī ceps vnus. vniꝰ prouīcie iudex. vnꝰ ciuitatis preſul exigitur. et hoc pro pter cōcordiā vnitatis et pacis ōni mode firmitateꝫ ſꝫm verbū dei. De. mo poteſt duobus dominis ſeruire Omne enim regnum in ſe ipſo dini ſuꝫ de ſolabitur. Non igitur in vno corpore. caput biforme ꝯſtituas et irriſionem chimere ſuſtineas et rui nam. Recorderis prope noſtra tē pora quante confuſionis horror qͥ ruinoſa iactura diſſidij concucauit eccleſiam ẜm illud factum. Cum fre dericus Imperator expulſo alexan dro papa. alium contra eum ponti ficem in roma conſtituit. diuinis enī tranſalpes et intra romam ceſſanti bus non ſolum aliaruꝫ mundi pari tium et exteras nationes. veruꝫ ꝓ ximam et nobiliſſimam lumbardiā prouintiam hereticoruꝫ feditas qͣſi irreparabiliter maculauit a quibus nuper āno ſcꝫ ab īcarnacione domi ni. M. cc. lij. beatꝰ Petrꝰ pͥor fratruꝫ p̄dicatoꝝ ī verona felici mortꝭ. mul tatus eſt et ꝑcuſſus. Si ergo romā mundi verticem tam valide ꝑtulit biforme caput. qͥd in membris futu rum ſit qꝫ minori regimine fulciunt̉ Huius biformitatis occaſione peſti fera non ſolum multas et magnas eccleſias deſtructas vidimus ymo maximos. principatus. Non ergo ī vno alueario ecc̄ie pluēs ſint reges ſꝫ vnꝰ qͥ regibꝰ inſignibꝰ dominetur ¶ Ꝙ prelatus fulgeat eloquēcia et puritatem habeat in conſciētia. Capitulum ſextum. ¶ Ex apū in frōte macl̓a qͣdā qͣſi quodā dyademate can didat̉. Et hoc qͥdē ē qd̓ za Liber Ca. pͥmꝰ vij. charie ꝓphete precipit̉. Sume argē tū et auꝝ ⁊ facias coronā in capite Iheſu. Quid in argento niſi eloqͥa dn̄i caſta. Et qͥd in auro niſi ꝯſcien cie puritas et precioſitas deſignat̉. De his bonꝰ prelatꝰ coronas in ca pite portat du verba veritatis que alijs predicat. ip̄e intus in mēte ge rit et in omni tꝑe ꝓximis foris on̄ dit. vel coronas ad litteram dicere poſſumꝰ ẜm ſtatuta eccleſie infulas prelatoꝝ qͥbus nō omnibꝰ. ſed fere ſolis ep̄is licet. Abuſiue tn̄ quidam abbates de nouo in magnā mole pecunie his vtunt̉. Abuſiue inquaꝫ niſi forte vſum paucoꝝ dierū dixe rim ꝯtra iura ciuilia q̄ vſū tꝑis non dicūt. niſi quantū etas legitima ho minis in octoginta annis pleniꝰ ap probaſſet. Certus ſū aūt ꝙ iſtud ni ſi in pauciſſimis et ſpecialiſſimis qͥ buſdaꝫ gallie monaſterijs vt in mo naſterio ſancti dyoniſij et cluniacēſi antiquis temporibꝰ nō fiebat. quibꝰ tn̄ tūc ꝓpter vite eminentiā ſpeciali bus pͥuilegijs eſt ꝯceſſū. Utunt̉ et his digne ſatis romane curie cardi nales qui gemina ſcientia p̄diti no ui et veteris teſtamenti vident̉ rege re totuꝫ orbem. et hoc bina cornua in infulis p̄tēdere ꝯprobant̉. et hec qͦdeꝫ in his plerūqꝫ qui de nouo v tunt̉ illis locū nequaqͣꝫ habent. Tū verecundia referaꝫ hoc quod vidi. Aquiſcintū monaſteriū eſt et maxi mū atqꝫ ditiſſimum in attrebacenſi dyoceli ꝯſtitutuꝫ. Huiꝰ monaſterij abbas qui vix pͥma ſpūalis regule elemēta cognouit. tata ſūma pecu nie cornuū iſtorū apicē attigit. ꝙ ec cleſiā ſuā pluſqͣꝫ in decem milibus li brarū obligauit. res feda nimis et plena ridiculis. Ꝙ prelato damnabilis eſt cult Ca. vij. ſuꝑfluus. Otabili ſigno cultus alteriꝰ rex pre ceteris nō ornatur Hic cultus ſuꝑfluus in pre lato damnat̉. Un̄ magͣnꝰ ilie prela tus pontifex augꝰ. Purpura forte decet epiſcopū ſed nullatenꝰ augu ſtinū. In iconia beatiſſimi pr̄is au guſtini ſcriprura his verſibꝰ legebā tur. Ordo gemmaruꝫ deſignāt ſep tuaginta. Ip̄e quibꝰ p̄erat ſeptua ginta polos. Soli ꝓ meritis eſt tra dita tanta poteſtas. Hec ſucceſſit ei paſtor honore pari. Si ergo augu ſtinuꝫ viuentē nō decebat ornatus. clauſtralē qualēcunqꝫ magnuꝫ quo modo decebit; Occurrit mihi in viā qͥdaꝫ altioris ordīs abbas cū mul torū equorū robore atqꝫ familia vt potiꝰ ducē aut comite credidiſſem. Spreue̓at in ſacerdotibꝰ rotūdam ꝯmunis habitꝰ cappa et tabardum quē gallici canē dicūt.i. vliger indu erat Ueſtes eiꝰ in ſcarlaca morata varia duplices vix genuā ꝯtingen tes. ocreas habebat in cruribꝰ qͣſi eis īnate eſſēt ſine plica porrectas. nec aliud defuit niſi ẜtū ī capite qd̓ nō minꝰ qͣꝫ noui tirocinij militē loq̄ ret̉. Prochdolor vbi ſona pͥncipis xp̄i in ihrl̓ꝫ veniētis? vbi nobiliſſimi Ioh̓is baptiſte ex pilis hirſutis ca meloruꝫ zona; vbi melota vel cilici um beati Benedicti ac hilarionis? Ca. pͥmꝰ Dicto quideꝫ de p̄fato abbate qui indutus tabardo habitū ſpreuēat monachaleꝫ. videamꝰ exemplū qͣn te enormitatis ſit atqꝫ peccati cuiqꝫ religioſo habituꝫ deponere vel ad hora ¶ Erāt in quodā monaſterio nigri ordinis tres monachi in om̄i laſciuia diſſoluti Cūqꝫ vna dierum ſeorſum in thalamo ad epulas cōſe diſſent. vnꝰ buccella panis immerſa ſubito ſtrangulat̉. cuiꝰ mortem nec verecundia ſalteꝫ paſſi duo reſidui derelicto loco eminꝰ iuxta prandiū ꝑfecerūt et ſic in clauſtro ſocijs euē tū mortui nūciarūt. Hec diu poſtea dū dicti duo ſocij nō recogitando quid actū ſit ad balneandū in fluui um iuxta cenobiū nudati veſtibꝰ de ſcediſſent. vnꝰ ad ꝓfundiorā digreſ ſus ſubmerſus eſt extractꝰ ⁊ ſepultꝰ Relictus poſt hec tertius cū veſꝑe dormitū ꝑgens diſcalciaſſet ſe. mo nachus ſubmerſus nūdꝰ apparuit ei dicens Ecce quāta pena damnatꝰ ſum. tu aūt qͥd facias nūc ſaltē reco gita. Ego quidē immūdus et lubri cus digne punitꝰ excrucior. ſed illd̓ multū ad verecundiaꝫ dānationis accumulat qꝛ ſine habitu nudus a demonibꝰ. irrideor. tu autē da mihi in quo ſignū mee damnatōnis oſtē dam Hec aūt audiens turbatꝰ mo nachus et cito detrahens togaꝫ ti bie femorale roganti dedit et ſic de functꝰ repente diſparuit. Mira res. vix dies illuxēat cū tantꝰ fetor clau ſtri ambitū occuparet vt ſe omnes extingui horrore fetoris pre angu ſtia ꝯclamorent Parrante aūt monacho qd̓ ſibi veſꝑe ꝯtigiſſet. q̄ſita eſt vndiqꝫ dicta toga et tandē inuē ta eſt fetidior omni cadauere ⁊ ſuꝑ fuliginē denigrata qua humo cele rius cooperta in admiratōnē ꝯuer ſi monachi plorauerūt. Dictꝰ vero ſocius defuncti ad ordinē fratꝝ mi noꝝ repēte trāſiuit et vſqꝫ nūc tāte rei certꝰ teſtis et felix viuit ¶ Simili modo quidā monachꝰ ciſtercienſis ordinis ī theutonia ſicut certiſſima fr̄is ordinis p̄dicatoꝝ relatione di dicimꝰ in acuta febre laborans into lerabili labore eſtuans cū cucullam ſancti habitꝰ exuiſſet frāgor tātus auditꝰ eſt vt domꝰ infirmoꝝ corru iſſe ab his qui iacebant in dormito rio putaret̉ Et cū quidā vir ſanctꝰ iuxtā poſitꝰ oraret et ſupra moduꝫ territus extitiſſet apparuit ei demō dicens. pre indignatione nimia fra gorē iſtū maximū excitaui qꝛ impe diuiſti me oratiōe tua ne monachū illū exuentem habitū ordinis in cor pore raperē cruciandū. Hec mora monachus ille deuotꝰ et ſanctꝰ hec audiens. ſtatim ad egrotātes egre diēs inuenit monachū habitū ordi nis exuiſſe. quē leniter correptum et habitu reindutū ammonuit ꝯfiteri. Nec diu poſt vt ꝯfeſſus eſt et abſo lutus creticauit optime. ſed paſſus poſtea recidiuū in magna deuotōe defunctꝰ eſt Qualis aut ſeruoꝝ dei in religione habitꝰ eſſe debet. beatꝰ Augꝰ. in regl̓a deſcribit dices Non ſit noͣbilis habitꝰ vr̄ nec affectetis veſtibꝰ placere ſed moribꝰ Et infra. Ueſtes vr̄as in vnū habeatis ſub Ca. pͥmꝰ vij. vno cuſtode vel duobꝰ vel quot ſuf ficere poſſunt ad eas excuciendas: ne a tinea ledat̉. ⁊ ſicut paſcimī ex vno cellario ſic induam ex vno ve. ſtiario. Si fieri pōt ad vos nō perti neat vobis indumentu pro tempo rū ꝯgruentia ꝓferat̉. vt hoc recipi at vnuſquiſqꝫ vr̄m quod alius ha buerat dum tn̄ vnicuiqꝫ ꝓ vt cuiq opus eſt nō neget̉. Si at hinc inter vos ꝯtentiones et murmura oriun tur cū ꝯquerit̉ aliqͥs deterius acce piſſe qͣꝫ pͥus habuerat et indignū ſe eſſe ꝙ nō ita veſtiebat̉ ſicut aliꝰ fra ter veſtiebat̉. hinc vos probate qͣn tū vobis deſit in illo ſancto interio ri habitu cordis qui ꝓ habitu cor poris litigatis. Et beatꝰ benedictꝰ precipit in regula ſua dicens. Ieſti menta fratribꝰ ẜm locoꝝ qualitatē vbi habitant vel aeris temperiē dē tur. In frigidis regionibꝰ amplius indiget̉. in calidis minꝰ. Hec ergo ꝯſideratio penes abbatē eſt. Et in fra. de colore aūt et p̄cio monachi nō cauſent̉. ſed quales inueniri pn̄t in ꝓuincia vbi habitāt aut quod vi lius ꝯꝑari pōt. Ecce quales veſtes quāta precij forma det̓minat̉ a ſan cto pr̄e Quod vilius inquit ꝯꝑari pōt. Hūc aūt iſto tꝑe miles pannū et monachꝰ. miles ꝓ pallio mona chus ꝓ cuculla vel tunica partiunt̉ Iſpinc ſeneca moderamē veſtis inſi nuat. Sic om̄is inqͥt nr̄a frons po pulo cōueniat nec ſplendeat toga nec ſordeat quidē. Emas ergo non quod placet. ſed qd̓ neceſſe eſt Que eſt virtꝰ? ſuperuacua ꝯtemere. imo tūc āmireris cū neceſſaria ꝯtempſe ris. nec hec ſola ſed et diſcas ipſam vitā ꝯtemere qꝛ illam nemo bn̄ re xeit niſi qui ꝯtempſerit. Quis ē pau per qui ſibi videt̉ pauper Que ſunt maxime diuicie. nō deſiderare diui tias. Quis minimū habet; qui mini me cupit. Niror in illis ambire ſuꝑ flua qui ſe iactant om̄ia dereliquiſſe pauꝑtatis nomen habere geſtiunt nō virtutē. videri volunt mundū fu gere. ſed rebus herent. Ue ve iterū ve. etſi vſitatior ſeculariū vel nobili um pompa. ſad ve ve iteꝝ et tertiuꝫ ve pomꝑe incōuenientiſſime mona chorum. Et hec qͣꝫ ꝑnicioſa ſit atqꝫ damnabilis religioſis atqꝫ clauſtra libus exemplo manifeſtiſſimo decla rabo Uidi abbatē ciſtertienſis or dinis virū eruditū ſcientia atqꝫ pro batū. hic cū die quādā aquā mani bus ſumeret. et manutergiū coram eo magnātes quidā ex vtrāqꝫ par te teneret. facta ē vox huiuſcemodi dicens latine. quare pannus ante pannoſū? Qd̓ vt venerabilis ille ab bas audiuit cum timore et horrore manutergiū dimiſit repente. Pro ſe ricis enī veſtibꝰ coloratis ⁊ mollibꝰ pannus poſſet ante poſitus tolera ri. ſed qͥd faciat indutꝰ vilibꝰ nō diſ cerno. Et digne quidē bono et ꝑfe cto viro ad reprobandū honorē ex hibitū vocē factā ꝯſidero ꝙ ſoli d̓o honor ⁊ gl̓ia vtpote qͥ olim ꝑ Iſaiā pphetā clamaue̓at. Gl̓iaꝫ mea alte ri n̄ dabo. ſcio eī et certꝰ ſū ꝙ in ſecu laribꝰ et nobilibꝰ ꝑſonis pōpa gl̓ie ſecl̓arꝭ. noͣbilit̓ rep̄hēſa ſit ⁊ dānata CA. pͥmꝰ Prope autē nr̄a tꝑa fuit mulier nobiliſſima Maria capanie comitiſ ſa. hec nupta nobiliſſimo. h. campa nie comiti. filia fuit lodoī vici regis ſoror eque regis francoꝝ quatuor reges fr̄es in anglia habuit filiū in tranſmarinis ec multis ānis mor tuo marito cū pōpoſiſſima ābitiōe circuiēs ⁊ moriēs talē finē ſortita ē Laborauit hec in extremis abbatē perſanie ſanctiſſimū et eloquentiſſi mū virū migratura venire manda uit Qui vt venit intromiſſus nō eſt et pre foribꝰ expectauit Iam comi tiſſa deceſſerat ⁊ diſtrahebant̉ a mi litibꝰ et miniſtris et ſuis omnibꝰ vtē ſilia vaſa aurea et argentea veſtes precioſe culcitre purpuree ⁊ tandeꝫ lintheamīa ip̄a tū peplis. Extremo ex garcionibꝰ mora inſciā retarda tus lectū ꝑ cornua cōprehendit et reſupinatū corpus emortuū eminꝰ in ſtramenta diuoluit Moras autē abbate cū tedio ſuſtinente quidam nobilis ex circumſtantibꝰ indignatꝰ hoſtiū infregit violent̉ et virū vene rabileꝫ intromiſit Qui cū introiſſet et nobile illud corpus nudū in ſtra mento repperiſſet. volente quodam ex familia illud ex ſtraminibꝰ oꝑire abbas exempli ꝓuidꝰ nō ſinebat. ſꝫ liberā voce clamabatꝰ vos om̄es cernite pompā nobiliſſime cōmitiſi ſe marie. videte illud delicatiſſimuꝫ corpus quanto de decore pudoris deobuoluit̉. vidēte qͥd ei pro multi plici honorē et gloria mūdꝰ exoluit Ecce qͣꝫ ſtulta illi mundꝰ ꝯputatiōe ꝯcluſit. Si ergo honor ſecularis in tam nobili perſona damnatꝰ eſt. qͥd fiet cū monacho qͥd fiet cū clerico qͥ cū verecundia mūdi etiā ambit glo rias ſeculares. Dullus aūt prelato rū niſi tm̄ hi quibꝰ iura ꝯcedūt aliqͦ corporali ornatu pompe vel glorie ſed virtutis exemplaris diademate candidet̉. Ꝙ prelatus eligit̉ extra gregem ꝓpter ꝓbitatem ideo humeris ſuis habet portare onera ſuoꝝ ſubdito Ca. viij. rum. Ic forma ſemꝑ egregior ē et duplo ceteris maior. An tiqua nota lector grāmati cam. ⁊ hoc idem quod de ſaule in li bro regū pͥmo legit̉. ꝙ ab humero ⁊ ſurſū ſuꝑ omnē populū eminebat In humeris onera portare ſolemꝰ. In humeris bonus paſtor xp̄s pec cata nr̄a ꝑtulit ſuꝑ lignū vt iuſticie viuamꝰ. vt qui pͥus errauimꝰ quaſi oues errantes ad ouile aliaꝝ ouiū ſcꝫ angeloꝝ rediremꝰ Quid ergo; Si nos quoꝝ capitibꝰ p̄lati hoīes imponunt̉ inuicē alter alterius one ra ẜm apoſtolū portare debemꝰ. et ſic adimplebimꝰ legē xp̄i. quato am plius facturꝰ eſt qui ꝑſona plurium gerit; Tot habet portare onera qͦt habet regere capita. et tociens ſuf ferre ſinguloꝝ importunitates qͦti ens variauerint volūtates Digna ergo caritate q̄ forma eſt virtutum ſemꝑ erit egregior ⁊ duplo in virtu tibꝰ ceteris maior. Paruos quidē vt dicit̉ in vulgo parua decent. et magnos magna Et licet om̄es ma gna qꝛ magni vocamur. magna tn̄ Ca. pͥmꝰ viij. maiora decent Māioꝝ enī facta ad exempla ponunt̉ Et lꝫ tutela tutiſſi ma ex proximo ſit ⁊ ſibi quiſqꝫ ꝯmiſ ſus ſit. tn̄ ꝓprie maioꝝ eſt inſtituere et ꝓuocare minores Hinc de illo venerabili Mauricio de quo ſupra retulimꝰ cenomannenſi ep̄o. poſtea archiep̄o rotomagenſi. dn̄o rober to quondā abbate. bleſenſi narrāte ꝯgnoui Inſtante hieme ip̄o rober to tūc dicti archiep̄i capellano peli liciū a diſpenſatore domꝰ emptū eſt et oblatū Cūqꝫ ip̄e robertus vir ſe nex et debilis aliud pelliciū leuius et ex ſubtilioribꝰ pellibꝰ poſtularet. archiep̄s ſine inquit ſine videre pel liciū quod reſpuit nimis groſſū. qd̓ mox vt manibꝰ ꝯtrectauit. vade in quit ⁊ dn̄o roberto ſubtilius emas Iſtud vero mihi loco pēne ſub ſcor tocio meo ponas Hoc dn̄s rober tus audiens multū erubuit. ꝙ ipſe capellanꝰ pro pellicio portare nolū it quod archiepiſcopo dn̄o ſuo pro ſuꝑtunical̓ forratura ſuffecit Et mi rum valde in archiep̄o videri potu it. ꝙ ſibi tā parcus et pauperibꝰ tā largus fuit. vix enī cū pacientia po tuit videre ꝙ in vna die in tota fa milia ſua libras tres aut quattuor ꝓcuratores expenderēt et tn̄ eiꝰ ele moſinarius omni die libras decem aut duodecim in pauperes expēde bat Sed et mirabilius viſum eſt. ꝙ tria paria corrigiaꝝ in vnū par cal ciaꝝ. et in ferro vnius freni quinq lora vl̓ quatuor ꝯſumebat Ieſtes vero frequēter mutabat quas ſeni bus ſacerdotibꝰ vel clericis paupe ribꝰ tribuebat Dicebat aūt yconi mus cū annuos redditus ſue dioce ſis ad duodecim milia libraꝝ ꝯpu taret. duo aūt milia aut tria ad ſtri ctiſſimū victū noſtre familie cōſerue tis In reliquis aūt omnibus nihil habeo. paupeꝝ enī ſunt et in paupe res diſpenſate Illa autem que mihi manent diſpenſatores vtar loco nō domini. ne in die iudicij ſugillent me. et qui vnū pro mille reddere nō poſſū quaſi ſeruus inutilis obmute ſcaꝫ dum a me ſub iuſto iudice xp̄o computatio ſtrictiſſima requiratur Eya nūc prelati vos preſules vos cornuti qui teſtibus gemmatiſ anu lis in fide deſponſatis eccleſiam cu ius dotem cuius bona vtinam non peius qͣꝫ pro digno diſſipetis. dica tis diuites indignos extollitis ⁊ fa miliam ſponſe qͥn potius membra. pauperes non curatis immo certe deprimitis Tertus ſum et vere ceri tus ꝙ ſponſa veſtra libenter inter pellaret ſub celo iudicem ſi haberet et libēter a vobis ſeꝑaret̉ diuorcio qui vos ab eius ꝯtubernio feciſtis alienos Ieniet certe dies cū iuſtū iudicem xp̄m nō tm̄ loco ſed auditi vultū aduerſum vos interpellabit eccleſia. et ẜm Iſaiā incuruabit̉ oīs altitudo viroꝝ. ſubaudias p̄latoꝝ et exaltabit̉ dn̄s ſolus Tūc veſtraꝫ pompā veſtrāqꝫ ſuꝑbiam in ꝯfuſio ne peſſundabit. et quantū glorifica tis vos in delicijs tm̄ dabit̉ vobis tormentum et luctus Que ſi velis euadere tu prelate ⁊ cum mauricio ſponſus eccleſie recognoſci. Eſto fib Ca. pͥmꝰ ix. delis ſeruus et prudens et non tm̄ ſicut vnus ex bonis ſubditis ſꝫ for ma ſemper egregior ſis et duplo ce teris maior. ¶ Ꝙ prelatus non conqueratur ſi alas habuerit breuiores. Ca. ix. Le eiꝰ breuiores ſunt Quid miri Martha ſatagebat cir ca frequens miniſterium. et ideo queruloſe circuit. nec poteſt cū maria domi ſedere et obſeruare pe des Iheſu ad vacandū ⁊ videndū qͣꝫ ſuauis eſt dominus Ideo dauid pluribus intentus opeat pennas ſi cut columbe vt euolans a terrenis et in contemplatione videre poſſet deum deorum in ſyon. Pon cauſet̉ aūt prelatꝰ non cōqueratur ſi alas habuerit breuiores. Sequit̉ enī in textu ꝙ perfectoꝝ formam ſuſcipit. quia qui bene preſunt ẜm apoſtolū duplici honore digni habent̉. vt in benedictōnibus gloriantes pingue dinem terre per preſentem gratiam roreꝫ celi in refrigerijs eternoꝝ fra tres domini recipiant conſtituti. ¶ Uidimus venerabilem conradum virum nobiliſſimum primo abbatē vilarienſeꝫ poſtea cyſtercienſem de mum romane curie epiſcopum car dinalem. qui in aminiſtratione p̄la tionis ſue mirabili ſagacitate vige bat. nihilominꝰ tamen deditum cō templationi diuine quocienſcunqꝫ vacare poterat ſibi ſoli In tāto enī moderamīe reꝝ aīm ſpiritui ſeruire cōege̓at vt nunc ad libitū cauſis ſe cularibꝰ nunc ſpūalibꝰ animo dedi tu ex hoc in hoc libere tranſiens inclinaret mirabilē. Airabile de hoc viro excellentiſſimo dictū ab abba te vilarienſi gͣuilhelmo ꝓbatiſſima veritate ꝯgnoui ꝙ digiti manuum eius quos in ꝯſecrationem corpo ris xp̄i extendebat ad ſtudiū et in ſpectionē litterarū vel libroꝝ nocte inſtar candelaꝝ lucebant. Hinc cū legatus in alemanniā vnde nobiliſ ſime natꝰ erat a ſede apoſtolica mit teret̉ venit pariſius. et videns fr̄es ordinis predicatoꝝ qui de nouo il luc aduenerant viſitauit eos Dubi um aūt quid gerēs de eis in corde orauit dn̄m vt ſibi ad qͥd ordo iſte adueniſſet oſtendere dignaret̉ Hec mora oblato et aperto libro ad qͥd ordo predicatoꝝ adueniſſet. reſpō ſum eſt cogitationi eius dicēs. Lau dare benedicere et predicare. qͥ ſta tim effuſus in laudeꝫ xp̄i coram eis dixit. Licet alterius ꝓfeſſionis ſim habitu. frat̓ tn̄ veſter ero qͣꝫ diu ſub ſiſtaꝫ in vita. nec vlla vnqͣꝫ a vobis aduerſitate diuellar. Et hinc qͥdem nacta occaſione videndum eſt pre dicatorum ordo quare tali nomine vocatus eſt. Tum enī ordo ꝯfirma ri ab apoſtolico debuiſſet precepit notario vt in ſcriptione ordinis fra tres predicantes poneret. Qui or dinans litteraꝫ confirmationis fra tres predicatores poſuit recto mo do. Et littera inſpecta. apoſtolicus dixit notario. At quid ẜm ꝙ dixe ram tibi nō poſuiſti fr̄es p̄dicantes et fratres predicatores ponere vo luiſti; At ille ꝯſtanti vultū reſpōdit predicātes inquit nomē adiectim ē Liber Ca. primꝰ .x. licet a ꝑticipio ſubſtantiuari poſſe concedatur et eſt ꝯmune nomen in actu. predicatoēs vero ꝓprie nomē ſubſtantm̄ eſt ⁊ nomē ꝟbale in quo nomē officij maīfeſtiſſīe declarat̉. vi de ergo lector qͣꝫ veridice noͣrius re ſpōderit ad obiecta. p̄dicās. enī fig nificat ꝑ modū actꝰ. p̄dicator ſigni ficat rē ſuam ꝑ modū habitꝰ. licꝫ ſit tn̄ ſemꝑ in actu ⁊ ideo debuit pone̓ ꝯgruę p̄ditator. Cōſēciēte e̓go do mino apoſtolico euidētiſſīe rationi ordo ītitulatꝰ ē noīe p̄dicatoꝝ. ⁊ in ter cardinales ſolenniter ꝯfirmatꝰ. ¶ Proinde dictꝰ cardinal̓ poſtea ꝟbuꝫ memorabile rn̄diſſe fertur cui daꝫ in colonia ſacerdoti. Illi enī in ſyuodo p̄ſidēti qͥdā ſacerdos pro chialis ꝯqueſtus eſt dicēs Ecce fra tres ordinis p̄dicatoꝝ qui in dam num noſtrū coloniā intrauer̄t falcē mittunt in meſſē alienā. Audiunt cō feſſiones ſubditoꝝ nr̄oꝝ et ꝑ hoc attrahūt ſibi hoīes in fauorē. Cui mox cōradꝰ legatꝰ rn̄dit. Quis eſt numerꝰ hoīm tibi ī ꝑrochia ſubdito rū. Et ille nouē milia inqͥt. Et conſi gnās ſe cruce legatꝰ dixit Qui tu es miſerrime qui tot milibꝰ ſolꝰ ſufficis debitā gubernacōnis curā īpēdere Neſcis hoīm ꝑditiſſime qꝛ debes ī tremēdo iuditio an̄ tribunal xp̄i de his ōnibꝰ rn̄dere Et tu ſi tales ha bes vicarios q̄rularis qͥ onus tuuꝫ gratis reuelāt ſub cuiꝰ onere neſciꝰ ꝯquaſſaris Ergo ex hac q̄rela indi gnum te cura onimodā iudicaſti. et ideo priuo te omni officio paſtorali Hoc facto puplicauit autoritatem qua a ſede apoſtolica fratribus or dinis predicatorum ſpecialibꝰ priui legijs predicare populis et audire confeſſiones per ſanctiſſimos pr̄es dominum innocentium tercium do minum honorium quartū dominū gregorium nonum. conmiſſum et in iunctum. Sane tamen in hac auto ritate collata ſub audiendum eſt ꝙ paſtores. debent vultuꝫ pecoris ſui agnoſcere. nullus ad confeſſionem taleꝫ recipiat qui ſe ſubtrahere nitit̉ ne eum paſtor agnoſcat. ¶ De iſto etiam veneradili Conrado indubi tabili fide ſuſcepimus. quia cum exi ſtens in ꝑtibus brabātie tn̄mulū be ate marie de ogines ſedulus viſita ret in tempeſte noctis ſilentio cū ora ret vidit in ſpiritu ipſaꝫ dei famulā flexis genibus pro ſe dominuꝫ exo rantem. et poſt orationē eius labo res et ſolicitudineꝫ dulciter ꝯſolātē Huiꝰ igit̉ ale ꝯtemplationis et int̓ negotiā diuerſarū curaꝝ extente fu erunt ad dominū et formaꝫ ꝑfecto rum ex adiecto ſuſcepit. ¶ Capi. x. Ꝙ p̄latꝰ debet ſuis ſub ditis hilarem faciem preſtare. Um procedūt apes in me dio rex earuꝫ ē Achephalū hoc eſt ſine capite cōuentū eſſe. non decet. Stetit Ieſus imme dio diſcipulorum ſuoruꝫ. et ait eis Pax vobis. Idem ſi prelatus faci at pax uera ſequit̉ et ſb̓iectis Ideo in textu ſequit̉ et. ſe vnaqueqꝫ ꝓxi ma eſſe cupit. Nō vere oues ſūt q̄ it b Z Ca. primus Liber fugiunt paſtoreꝫ. Chriſtus enim di cit Oues mee vocem meaꝫ audiūt et ſequūt̉ me. Si ergo ve̓ religioſ es agnoſce paſtorē prelatum ſeque re. non fugias quaſi lupū. ſi fugis ſi gnum eſt ingratitudinis. ſignum ali enatōnis ſignū diffidentie atqꝫ diſ cordie In libro regum pͥmo nabal et ſi ſtultus. pro malo tamē habuit ꝙ increuerunt qui fugerūt dn̄os ſu os. Sed et ve maioribꝰ ſi ſubditis occaſioneꝫ prebuerint fugiēdi. Hīc ſeneca dicit quales. ſe exhibere de bent dn̄i ẜuis ſuis ſubditis vl̓ p̄lati Sic inquit cum inferiore viuas quē admodum ſuꝑiorem tecuꝫ velis vi uere. quotiens tibi in mentem vene rit quantum tibi in ſeruū licet. veni at vel mente tantundeꝫ in te domi nō tuo licē. qͦſdā. tenēs tecū qͥ digni ſūt. qͦſdā qͥ nec digni ſint. Si qͥd enī in illis ex ſordidā conuerſione ſerui le eſt honeſtꝰ cōuictus excuciet. Nō eſt ꝙ amicum. tantū in foro et in cu ria queras. ſi diligenter attenderis et domi inuenies Uiue cum ſubdi to clementer. comitem quoqꝫ illum in ſermone admitte. et in conſilio et conuictu. Sepe enim bona mate ria ceſſar ſine artifice Tempta et ex perire Seruis tuis hylarem te pre ſtes et ſubditis. non ſuperbo ſuper biorem. colant te potius qͣꝫ timeāt Nō poteſt quiſqͣꝫ bene regere qui ſe tm̄ intuetur qui omnia ad vtilita tes ſuas conuertit Alteri vt viuas oportet ſi te viuē vis. Si paci ſi trā quillitati ſtudere vis ſocium te exhi beas nec oſtentes vt dominum. ¶ Uidi abbatiſſam ciſterciēẜ ordinis in partibus brabācie ī monaſterio qad̓ vllis floridā nūcupatur. Hec mulier Senta nomine. hec nobilis genere ſed nobilior vircute. pulcra facie ſꝫ mente decencior. De hac fe mina veritate teſtatiſſima referebāt quia cum annis fere triginta in mo naſterio prefuiſſet nunqͣꝫ ꝓ cibo vl̓ potū extra conuētū quinqꝫ ſolidos expendiſſet. lectus ei. in dormitorio communis eſt. Refectoriū in cōuen tu ſi hora prandij feſſa itinere afo ris adueniſſet conuentū intrauit et ſocias ſodales ad infirmariam mit tebat. Si moniales ſuas ad ſolati um educebat in medio omnium cō ſedebat et aliquid de deo vl̓ de ſcri pturis vel etiaꝫ de moribus propo nebat. Affectus vero monialiuꝫ tā lis erat circa eam vt vix poſſent eiꝰ viſione et colloquio ſaciari Hec an te mortem ꝑ longum tempus elan guit vt breui compendio in hoc cor pore totaliter purgaretur Cū autē ego ipſe languidam viſitare meā ſu per ſtatu ſecretius r̄quiſiui Que hu militer reſpōdēs dixit Noueris ca riſſime intima cordis mei in pace lo cata per graciam dei. et aīam meā in omni trāquillitate ſpūs venientē dn̄m p̄ſtolari Hec fruſtrabor. de eiꝰ miſericordiſſīa pietate et deſidera tiſſia facie eius. ſolutis carnis vicul̓ ſaciari qͣ me int̓dū viuētē dignatꝰ ē ꝯſolari Hec dicens de lectulo ꝓut potuit ſurrexit vidētibꝰ moīalibꝰ q̄ ei. ſedule mīſtrabāt. locū an̄ feneſtra Liber Ca. pͥmꝰ .xi. cui incūbebat digito demonſtrauit et ait. Hic coraꝫ nobis omnibꝰ que aſtamus tribusⁱ noctibꝰ lucidiſſimi ſplendoris globus apparuit et per maximū noctis ſpaciuꝫ immobilis ꝑdurauit Cui ego neſcio qͥd reſpō dens preſagiuꝫ futuri minime dubi taui. Nec mora cū valedictio omni bus receſſiſſem audiui nō multo p beata mulierē ab hoc ſeculo ad do minū tranſmigraſſe. globumqꝫ luci diſſimū ignis eius tranſitū p̄ceſſiſſe quo foret claritate ſiderea ilico mi gratura. Sit ergo prelatꝰ apū fide liū ſemꝑ in medio paratus omnib et tūc vnuſquiſqꝫ ſe eſſe proximū cu pit et vide qͣꝫ aꝑte textꝰ ꝓſequitur. Ꝙ bonus ſubditꝰ nō tm̄ bonum oꝑat̉ in pn̄tia prelati. Ta. xi. T in officio illius omnes ſe conſpici gaudent Quid mi rum;? Donus ſubditꝰ et fide lis xp̄o dn̄o omniū nō ẜuit ad ocu lū ſed tanto libētius et gratius qd̓ bonū eſt operat̉ quō prelatū ſemꝑ pn̄teꝫ reſpicit et meminit ꝯgauden tem In libro iudith ſyri et libij dixe runt oloferni Ueni nobis pacificꝰ dominꝰ et vtere ẜuitio noſtro ſicut placuerit tibi Nihil enī grauius qͣꝫ ſeruire ingratis et importuno ſemꝑ inſiſtere dn̄ꝫ ẜuienti Olim nemroth robuſtus venator exercere tyranni dem inchoauit et in perditis ſine le ge hominibus perſeuerauit inſania Nunc aūt in lege xp̄i lege inqͣꝫ gra tie et clemencie crudelitas finem ac cepiſſe debebat. et ecce cōtumatior pullulat qͣꝫ vnqͣꝫ ante. eoqꝫ periculoſius quo magis graſſatur interi Seuū enī vulnus in ſcapulis. ſed in tolerabiliter viſce̓a dolent Nec ſine vite periculo vulnera paciunt̉ Sic in ſecularibus quidem ꝑſecutio du ra perpetit̉. ſed in clauſtralibus ſine vite diſpendio et graui iactura vir tutū nō exercet̉ tyrannidis vllo mo do. Et vide quare ſecularis qͦs pa titur a maiore. et cū voluerit locum mutat Clauſtralis vero ꝑ prelatuꝫ paſſus iniuriā fugere nequāqͣꝫ pōt ſed quaſi obicem oportet ſuſtinere in hoſtio ſemꝑ emulū habere preſen tem. nec reſtat aliud niſi ſolum deū inuocaē precibus adiutorē. ſed heu non oīm poſſe nec omniū virtꝰ hec mole grauaminū ſuffocati tenētur cū neceſſe eſt nō deerit qui manus porrigat pius xp̄us. ſuccurrent an geli et ꝓtegent et ſancti eius No ui ſecretius canonicum in ordine re gulari qui aſſidue orationibꝰ et me ditationibꝰ deditꝰ et ordīs ſui ſcru puloſiſſimꝰ obſeruator. vix poterat prelatos ſuos erga ſe aliquatenus mitigare Ecōtra obſeqͥoſus in omī bus et deuotꝰ temptabat in bono euince̓ maliciā ſꝫ nō poterat Ueſꝑe ergo quodā ſuꝑ id qd̓ ferre nō po terat lacrimas tribulatꝰ amariſſias fudit. ad exorandos ſanctos marti res qͦꝝ dies ſolennis inſtabat mau ricij ſcꝫ ſocioꝝqꝫ eius vt eoꝝ mere ret̉ ꝯſolari p̄cibꝰ et iuuari Hec mo ra vbi pꝰ longas vigilias intrauit cubiculū et vix ſomno leuiſſimo rele uatꝰ audiuit choros angeloꝝ cātā tiū in ſublimi. Gaudent in celis aīe celi b Z Z Liber Ca. Primꝰ xij ſanctoꝝ qui xp̄i veſtigia ſunt ſecuti et quia pro eius amore ſanguinem ſuū fuderunt ideo cum xpō regnāt ineternū Dixit aūt mihi ꝙ deſcēſus notularum in ipſo cantū quos gal lice aualees dicimus tante melodie et tante dulcedinis exiſtebant ꝙ ni ſi deus aliter ordinaſſet fere eiꝰ ani maꝫ extra corpus ſine reditu rapu iſſent At quoniā illo in tempoe̓ gra uiſſima infirmitate detentus erat. in ſola delectatione ipſius cantus ⁊ corpore ⁊ ſpiritu ita integre ſuſpita tus eſt vt vix eū poſtea vlla pertur batio quātumcunqꝫ magna ledere potuiſſet. Sis ergo ſedulus erga qualemcūqꝫ prelatum et maxime ſi bonus eſt vt in officio ſuo conſpici te gaudeas ſi tamen recto animo ſē ſeris ꝯgaudentem. ¶ Ꝙ ſubditi orent pro vitā prela torum. Ca. xij. Um aūt rex procedit vnū eſt totum agmen ⁊ circa eū globat̉ cingitqꝫ eū ac pro tegit. In his notat̉ qͣꝫ ſolicitos eſſe oporteat ſubditos erga prelatos. vt foris ad negocia precedenteꝫ cū cōpaſſione et motu cordis etſi non corporis comitent̉ et in omni neceſ ſitate deuotis eū precibus tueātur. Sic dauid ⁊ iudas ceteroſqꝫ reges et duces ac iudices iſrahel prelian tes bella populi. ſacerdotes domi ni lachrimis ⁊ orationibus adiuua bant. Sic moyſes ſacerdotum ꝑſo nā gerens principes populi dei pu gnantes contra amalech in eleuati one manuū ꝓtegebat. Sic macha beus pͥncipatū ſuſcepit populi ⁊ ad iuuabant eū fratres ſui. Refert̉ de nobiliſſimo quodā comite campa nie qui in remotis orbis partibꝰ re ceſſurus virum quendā pauperem et languidū atqꝫ deuotū que diu e lemoſinis pauerat ſuppliciter exora uit vt pro ſe quotidie rogaret dn̄m vt eum ſanum et ſine periculo euntē duceret. reducet redeuntē. Cui pau per ſine diligenti inquit ſuſtentione corporis orare nō poſſum cum ſim exinanitus cerebro. corde debilis ⁊ viribꝰ penitꝰ deſtitutꝰ. Mox comes duobus diſpenſatoribꝰ quos in cū ſtodiā ſue domꝰ relinquebat prece pit dicens languidū iſtū cibis ⁊ om nibus neceſſarijs corporis diligen tiſſime ꝓcurate quod illi ꝓmiſerūt ſe facturos. et ſic comes ꝓfectꝰ eſt ⁊ primū quidē ꝑ dies qͦndecim diſpē ſatores illius pauperis r̄cordati ei neceſſaria miniſtrauerunt. Deinde minus ac minus ad vltimū pene eiꝰ obliti ſunt. Quid plura? Deglectus pauper orare ceſſauit. comes auteꝫ in via nō modice tribulatꝰ poſt mo rā multā ad patriā eſt reuerſus. nec mora pauꝑis recordatꝰ q̄rit an vi uus ſit an defunctꝰ. quē adhuc viuū intelligens viſitauit dicēs. Mortuū inqͥt te putabā cariſſime ẜm ſolituꝫ orationū tuaꝝ ſuffragia nō exper tus. exceptis eī. xv. diebꝰ aūt nō ml̓ to plus poſtqͣꝫ iter arripui vſqꝫ in di em̄ quā ad ꝓpria ſū reuerſus nunqͣꝫ mͥ t̓bulatōs et āguſtie defuer̄t. mox pauꝑ obortiſ lacrimis dixit. qn̄ tua Ca. primus benefitia ceſſauerunt a me adlutori um dei mei ceſſauit a te. Et comes poſteriorū oblitus. qualia inquit in te beneficia mea defuerūt Cui pau per. Recedens ait hinc duobus do mus tue diſpenſatoribus precepiſti vt me debilem in omnibus neceſſa rijs ꝓcurarent. qd̓ parum plus qͣꝫ diebus quindeciꝫ impleuerūt. ego autem viribus deſtitutus ꝓ te ora re nō potni. ſtupefactꝰ ergo comes dictos diſpenſatores p̄cepit aduo cari et eis corā oībꝰ dixit. O cūctis. ſer uientibꝰ nequioēs qui cōtra pre ceptum meuꝫ nequiſſime bonis me is peperciſtis et pauperē hunc quē patronum ſalutis et pacisʳ mee fre quēter exꝑtus fueram non pauiſtis Et nunc fruſtratus orationū eiꝰ ſuf fragijs pericula et tribulationes in ueni quales nunqͣꝫ ante in vitā me ſuſtinui. quas qͦdeꝫ vt certus ſū eui taſſeꝫ. ſi pauperis ſuffragiū habuiſ ſem. Uos ergo reus periculoꝝ me orum bonis omnibus et exules a terra mea conſtituo Depulſi ergo a terra campanie exules ꝑ trienniū extiterunt Inde per interuentū mo bilium in ꝯſpectu principis ſunt ad miſſi Quibus ille dixit. Nullā pror ſus aliaꝫ gratiaꝫ vobis exhibeo ni ſi qͣꝫ vobis dominus papa veritate narrata dare cenſuerit. Quod mox illic cū inſperato gaudio iter rapiē tes cum litteris ſecretū comitis cōti uentibus quia eos non exheredae̓ ſed ꝓ culpis vexare volebat. ad ſū mum pontificē peruenerūt. cui nar rata aduētus ſui cauſa. litteras pacij: pe in hanc ſententiaꝫ retulerunt. co miti ꝙ quilibet nummuꝫ aureū ſol ueret comiti. et ſic adepti gratiā fa cultatibus redderentur ¶ Tunc co mes inquit. latitudinē nummi ⁊ ſpiſ ſitudinem ab ore pontificis volo ſci re et ſic vos ad graciā quā manda uit admittam. Denuo ergo reuerſi ſatellites domino pape reſpōſionē comitis oſtēderūt. ox papa conc us quid reſpōderet reſcripſit comi ti. nummū aureuꝫ debere habere ſe cundum latitudineꝫ terre et ſpiſſitu dineꝫ eius extendi vſqꝫ ad altitudi nem celi. eo ꝙ oratō iuſti qua comi tem fruſtrauerunt celos penetret et virtꝰ eius corroboret vniuerſa. Ad hoc mandatum comes ſatellitibus ait videte miſerrimi qͥd mͥ dominus papa reſcribit. Hunc nummū aure um exſolue̓ quis ſufficiet ¶ Uidēte quanta vos pena dignos exiſtimet qui vos debitores tante ſolutioniſ addixit quam nec totus mundꝰ ſol uere preualē̓t. Hinc ergo tercio re deatꝭ. ad papa et lr̄as abſolutiōis veſtre qua ī me peccaſtis enormiter apportate et ſic penis ſufficiēter exa ctis liberi ad ꝓpria redeatis. Sic in clitus comes ille et in ẜuis qd̓ deli quē puniuit et alijs poſt futuris di gnam orationis fiduciam dereliqͥt Diſcant ergo apes fidelium ſubdi ti prlatuꝫ ſuuꝫ foris ad negotia ꝓ cedentē precibus tueri et cordis cō paſſione iuuare. Ꝙ ſubditi non perturbent contem plationem p̄latorum. Ca. xiij. b 4 Ca. pͥmꝰ I qua alam regis tranſiēs iuxta deſtruxerit non effu giet agmen ſupple qui vin dicent Alam contemplationē vl̓ ſpi ritualē vitam intelligo. Hanc ſi qͥs ſubditorum in prelato non debita vel in diſcreta fatigatione turbaue rit. alioruꝫ debet indignationē gra uiſſimam experiri Unde non incon grue ſpirituſſanctus in canticis am monet dicens Adiuro vos fille Ie ruſaleꝫ ꝑ capreas ceruoſqꝫ campo rum ne ſuſcitetis neqꝫ euigilare fa ciatis dilectaꝫ donec ipſa velit. Et dn̄s ipſe chriſtus primitiue eccleſie prelatis ad conſolationeꝫ dixit In mundo preſſuram habebitis in me auteꝫ pacem hanc in p̄lato foueas hanc exoptes quia in pace eius erit pax tua. Cui caput infirmuꝫ cetera membra dolent. Unū de p̄latis vi dimus quem malo ſuo a vita contē platam a ſuis ſubditis nouimus ſuſ citatum. ¶ Abbas ſācti mathie mo ſraſterij treuerenẜ vir nobilis et ſtir pis regie patrē et fratrē duces illu ſtres habuit Hic ab adoleſcentia ī ōni puritate nocētie et ꝯēplatōe vi te fuerat educatꝰ Electus ergoa ſu is oībꝰ ī abbate ānis pluribꝰ a deo deditus fuit actibꝰ ſpūalibus ⁊ mo naſticis ordinis diſeſplinis vt cum difficultate non modica niſi maiori bus vrgentibꝰ cauſis ab ābitu clau ſtri poterat euocari. Quod vidit et inuidit dyabolꝰ et ſuos officiatos hoſtiliter inſtigauit. vt quaſi inpor tunis impulſibus abbatem ab ipſo ſecrcto vite celebris det̓barēt. Qd̓ ille quidem in primis grauiter ꝑtu lit. ſꝫ paulatim exterioris vite delet ctamentis illectus totas tādem ter renis actibus manꝰ dedit. Ipſe tn̄ adhuc honeſtate ſeruata ⁊ ip̄uales diligit et virtutis decꝰ in alijs bene dicit Quod vtiqꝫ et ſi bonuꝫ in ali is eſt melius tn̄ et optimuꝫ ſibi ⁊ ſu is tam in temporalibus qͣꝫ in ſpiri tualibus extitiſſet ſi gratioris vite primordia tenuiſſet. et hoc quidem qui ſedebat in trono contra epheſi orum ep̄m habuit ꝙ primā fidē irri tā fecerat et prima oꝑa dereliquit Quāobrem pͥma oꝑa facere horta tur Alioquin ſe cito venturuꝫ et cā delabrū eius amouere minat̉. Por ro ſi vnum eſt neceſſariū et optimā partem quis cōtemplatiuꝰ elegerit nūqͣꝫ tn̄ ꝓcurāte deo vacātibꝰ ſibi et ſuos obſeruantibꝰ pedes regi fa miliaris neceſſitas auferet̉ quinym mo ꝑſepe ꝑſpeximꝰ ſub ſpecie venā tium ꝓſpera ꝙ hi in curribus et hi in equis curias principuꝫ frequētā tes īfinitas copias inaniter diſſipa runt et nihil ſecum preter peccata ⁊ amatiſſimaꝝ remorſionū ſtimulos reportarūt. In p̄lato ergo alaꝫ cō tēplationis nō deſtruas ne et ſi hic fugias agmen apū. angeloꝝ agmi na ad vindictam pro iniuria ſummi principis non euadās. ¶ Ꝙ prelatus ſubditis viaꝫ exem plaris vite oſtendat. Ca. xiiij. Igraturo agmine nulle exi re de domibꝰ audēt niſi rex primo fuerit egreſſus et vo latus ſui vendicauerit principatus Ca. pͥmꝰ Liber xiiij. Inde in libro ioſue ſacerdores qͥ portabat archā dn̄i p̄cedebat. To bias etiam familiā precedebat. Et dn̄s de ſcribis et phariſcis dicit ꝙ ī ponūt hūeris hoīm onera grauia et importabilia digito aūt ſuo no lunt ea mouere. Qui ſūt limites do mus apū niſi t̓mini moͣſtice regl̓e qͣꝫ vnuſqͥtqꝫ in ſua vocacōe ꝓfeſſus ē quos pr̄es nr̄i ſingl̓i ſtatuer̄t Hos exire. illos p̄tergredi nullus audeat ſubditoꝝ. vt ſcꝫ ꝑ ſe ſuꝑerogacōis regulas ordinare preſumat. niſi pri mo prelatū viderit artioris et altio ris vie vēdicare volatꝰ. Nō eſt eni diſcipulus ſuꝑ magiſtꝝ nec ſeruus maior dn̄o ſuo. Maioꝝ eſt regulas ponere. ordinae̓ ſtatuta. Minoꝝ ꝟo ac ſb̓ditoꝝ eſt ẜm regulā viue̓ ⁊ ſta tuta ẜuare Nulli tn̄ maioꝝ licꝫ gra ue aliquid atqꝫ difficile ꝑ ſe qd̓ ſta bilimentum obtineat ordinare niſi ꝑ conſenſum ſubditorū qui ad alia non tenentur nec obligari poſſūt in aliquo niſi ad illa que conuerſionis tempore ſtatuta ꝑ regulas inuene. runt Maiorum tamē eſt. ſi quid mi lius fit et ſtatutum eſt in obſeruan tia regulari ſuꝑerogationis opera facere in ſe prius ſupplere quod pa rū eſt et ſic ad melius ſubditos pro uocare. Horū quoſdā et ī clauſtris vidimus et in ſeculo experti ſumus Dilectum valde ſocium in ſcolis habui coeuum fere et prope pariliū ſtudioruꝫ. hic a puero vſqꝫ ad finē vite a mulieribꝰ incōmixtus omnīo ſemꝑ fuit. In adoleſcētia ſacerdo s factus in brabantie ꝑtibus ſuſcepit regimen animarum quibus tam di ligenti tam ſincera cura prefuit. vt quos in bono vincere ammonitōne non potuit multimodis prouocare ſtudebat exemplis. Alijs comeden tibus ieiunus ipſe manebat. alijs dormientibus manebat in ſomnis atqꝫ alijs intētis ad aleas ipſe ora tionibus intūbebat. Quicqͥd in vſ ſuos deputatū ē ꝯmūe pauꝑibꝰ fa ciebat. Si qua ex ouibꝰ aberrare vi debat importue et oportune ad re uocādū inſtabat. hec foris preter il la que intrinſecus maiora latebant talibꝰ actibꝰ ferme vigīti ānis cūctis imitādꝰ emicuit. Cū altiſſio placuit tali fine defunctus eſt. Febre acutiſ ſima per aliquot dies laborauit Et ecce vbi ſacramentis ſalutaribꝰ pre munitus ⁊ attenuato ſpiritu aīaꝫ fe licē emiſit mox ſn̄ vllo interſtitō cho ruſcacio tāti lumis reſplēduit. vt ꝑ vnā leucā circūqͣqꝫ et eo āplius qͣn dies eſſet clariſſīa in lucē ſedulā nō ctis tenebre verterēt̉ Quid miꝝ Il lū r̄cede̓ ſine luce nō decuit qͥ ml̓tis illuſtratis exēplo altioris vite vola tus feliciter vēdicauit. Facta eſt in morte btī viri dicta choruſcacio lu cis diffuſa ꝑ patriā prima hora no ctis adhuc vigilantibus plurimis et ipſuꝫ lumen emiſſum multa milia hominuꝫ vndecūqꝫ viderūt qui ad maioris et gratioris agnitionis et veritatis lucē in viſionē tāti miracl̓i ꝓfecerūt. Deatꝰ ergo ille prelatꝰ qͥ ſubditis ſuis viam vite exemplars oſtenderit et volatus altioris exer citij vendi? auerit principatum. Liber Ca. xdj. primus Ꝙ prelatus ſuditorū opera inſpici at et eos exhortatione et quando qꝫ etiā manibꝰ adiuuat. Ca. xv. Eliquo tēpore in laboe̓ eſt cū. apibꝰ. ip̄e autē oꝑantes circuit et ſolus immunis eſt ab opere. Paulus tamen ſupplebat que ſibi deerant et his qui ſecū erāt ꝓprijs manibus laborando. hoc tn̄ nō ex neceſſitate ſed ex gr̄a faciebat Suffeciſſꝫ enī labor eius quē habe bat inſtudio p̄dicationis et ſolicitu dine omnium eccleſiaruꝫ non enim ẜm diſcretiſſimum beatum Auguſti num putādus eſt ocioſus qͥ verbū dei ſtudet. ita nec ille qui p̄eſt in ſoli citudine. Illos autē quos oportet eſſe ſubiectos. ex ocij ꝑiculo corpo ris labor īcumbit vt ī labore manu um. cordis autē vt pſallere vl̓ lege re. vel vtrunqꝫ temporibus conſtitu tis. Dis ergo vt acrius inſtent. ſoli citudine adhibenda eſt exhortatio prelatorū qn̄qꝫ. etſi locus eſt manꝰ corporis adhibendā ne onera gra uia et importabilis ſb̓ditis videan tur imponere digito autē ſuo nolūt ea mouere. Inde mōdernꝰ noſtri temporis ille poeta in ꝑſona alexā dri dixiſſe legitur. Si qn̄ dixero for ti i. pͥori ſed in arma veni precedere niſus. Tū demū ſocios ſuꝫ dignus habere ſequacēs. Legimus in libro cōtra athademi cos beatiſſimum Augꝰ. ꝓprijs ma nibus laborando qn̄qꝫ diſcipulos ad opera prouocaſſe et exemplum tm̄ poſteris reliquiſſe. ¶ Audiui et vidi de illo venerabili et d̓o digno magiſtro yaltēo mignio tornacēſis epiſcopo ꝙ vix vnqͣꝫ oci oſus dum domi ſedens viueret ap parebat. Aut enī meditabatur aut legebat aut confeſſionibus audien dis aut cauſis diſcernēdis intentꝰ lites hominū dirimebat. Hoꝝ ſi ali quid exerce̓ tederet ꝓprijs manibꝰ laborabat. Tuum ergo̓ eſt prelate diligenter inſpice̓ ſubditos videre opera ſingulos exhortari. Ꝙ prelatꝰ innocentie ſue cuſtodes fideles ſemper ſecuꝫ ſubditos habe at Capitu. xvi. ¶ Irca eū ſatellites qͥdaꝫ ſūt aſſidui cuſtodes antorita tis eiꝰ Solū enī vbicūqꝫ ſic nō decet eſſe p̄latū nec ſn̄ teſtimoīo qͥcqͣꝫ age̓. ne cū ioſeph et ſi innocēs ſcādalū infamie patiar̉. Habeat āt ſecū non ſicut roboā iuuenes ꝑ qͦs ꝑdidit iheruſalē. nec ſegnes nec mu liebres vt yſboſeth et ideo occiſus eſt. ſꝫ ſeniores ⁊ ꝓbatiores ſicut da uid ⁊ robuſtiores ſicut ſalomō. qͥ le ctū ſuū ābiebāt ꝓpter tiores noct̉. nos: O timores et tremores noctur ni vbiqꝫ tenebre vbiqꝫ inſidie latent Teuebre ſūt et ideo laq̄us ſpargit̉ Uix ſecerni poteſt amicꝰ ab īimico Quid miꝝ. dauid dicit in perſona xp̄i. Qui edebat panē meū magnifi cauit ſuꝑ me ſupplātatōnē. Si ergo in viridi hoc factū eſt. ī arido quid fiet. ¶ Uenerabil̓ henricꝰ ſb̓ nr̄o tē pore canōicꝰ regl̓aris in vrbe bleſē ſi in moͣſterio ſācte marie d̓ burgo medio cū diu pariſius ſtuduiſſet in Ca. pͥmꝰ xvi. abbatē licet inuitꝰ ab omnibꝰ eſt ele ctus. et erant in eodē monaſterio vt a quibuſdaꝫ audiui viri viginti ẜm ſeculū ſapiētes et ꝓuidi ſꝫ minus ꝙͣ decebat religioſi et caſti. Aggreſſꝰ ergo primū eos blandis et rationa bilibꝰ ꝟbis hortabat̉ eos ad regu lam ſeruandā. et ad honeſtatē vite et vt tenerētⁱ in moribꝰ diſciplinā. ſꝫ cū ꝑ hec nihil ꝓrſus ſe ꝓficere cer neret nec litibꝰ vellet eccleſiā diſſipa re. romanā curiā adijt cui vir ſanctꝰ optime notꝰ erat. qui inde ſūmi pō tificis munitꝰ autoritate redijt ⁊ cū eos aliter flectere nō poſſet de faci li rigore vſus ē paſtorali. Quod vt viderūt ſui et nullatenꝰ ſe poſſe con tra ſtimulū calcitrare nequit̉ humi liātes ſe colla regule ſubdiderunt. veſtitū cibū et potuꝫ largius qͣꝫ an̄ miniſtrabat omnibꝰ ſed in clauſtro eos quiete ſedere ⁊ ẜm ordinē viuē ꝯpellebat. Hie ſicut legit̉ de Augu ſto. omnia ceſar auet et nullū d̓ his qui religioſi nō erant miniſtrare in aliquo officio obediētie vt eſt celle rariū vel rerū ꝓcuratio ꝑmittebat ſed ſiquos bone ꝯſcientie ꝯfidebat illis officia ꝯmittebat. Hoc vt vide rūt alij finxerūt ſe ꝑ tꝑs religioſos et in ipocriſi neqͥter ambulātes ab bati qͣi ſe familiariſſimos ꝯiunxer̄t Qui vt vir pius et bonꝰ om̄ia tole rās oīa credens eis liberioris vite frena laxauit quibꝰ illi in tantū dā nabilit̓ ſunt abuſi vt vigintiocto pa ri malicia ꝯuenirēt et tres viros ſce leſtiſſimos ribaldos cōducerent et eos in mortē ſancti viri ꝑ pecuniaꝫ animarūt. Qui quodā veſꝑe abba ti extra opidū et ad negocia ꝓperā ti. ſicut ordinauerūt. obuiauerūt. et ſalutātem ac predicāteꝫ eis ſalutis viā extractis enſibꝰ eū crudelit̓ occi derūt. Roberto aūt tūc ſocio eius cuiꝰ ſupͣ mentionē fecimꝰ euadente. corpus occiſi ad monaſteriū eſt de latū ⁊ in ecc̄ia collocatū. Et vide le ctor qͥd actū ſit et ꝓbatū. Statī enī vbi ſequenti die ad ſepulturā occiſi de locis vbi extra manebat rei cri minis ecc̄iaꝫ intrauerūt. ecce vox ſā guinis fr̄is ſui abel de terra qͣi vin dictā clamās ꝑ vulne̓a q̄ a loco oc ciſionis ficta remāſerāt abundatiſſi mo ſanguinis impetu manauerunt Et hoc alias frequēter audiuimꝰ fa ctum eſſe. Quod vbi viri fr̄es et filij cū ppl̓is aſtātibꝰ inſpexerūt dirū eiu latū leuauerūt cū lachrimis. Quid plura? ſepulto martire vt audacter dicimꝰ vbi ad electionē ventū eſt rei qͥdaꝫ vt maliciā ſuā palliarēt. boni at vt imitatorē hr̄nt dc̄m robertuꝫ vnanimit̉ eleger̄t. qui ſtatī eadē die ꝓfectꝰ ad papam acceptis lr̄is ad philippū regē et ad bleſenſē cōmitē ludoī vicū capi oēs qͥ ſuſpecti erant manu laica procurauit. qͦꝝ nō nulli ꝟitatē ſalubrit̓ ꝯfitētes carcerati petuo pnīaꝫ acceper̄t. alij vero a ſa cris ordinibꝰ degradati morte pu ti ſūt. xvi ꝟo ex eis qͥ in ſcelere potiſ ſimi credebant̉ manꝰ homicidas ſi bimet īponētes ſeipſos in carceribꝰ ſuſpēdijs vel alijs mortis generibꝰ occider̄t. venerabil̓ robertꝰ abbas officio derelicto ceſſit et circa predi ctū rotomagen̄. archiepiſcopū mau ricium vidimus poſt eius mortem Ca. pͥmꝰ xvij. ꝙ ip̄e fratribꝰ predicatoribꝰ pariſi us per tꝑus ſe adiunxit ⁊ inter eos felici fine quieuit Bonus ergo fide les cuſtodes autoritatis et innocē tie ſue prelatꝰ habeat per qͦs digne et iuuari poſſit et defendi. Ꝙ prelatus ſedulus ſit in corri gedis et extirpēdis vicijs. Ca. xvij. Unt et circa regem lictoēs ſeui qui morte puniūt delin quētes Tertū eſt ꝙ mortis pena eccleſia nō infligit Quid autē in lictoribꝰ qui circa regem prelatū ſunt niſi officiatos et p̄latoꝝ vices agētes accipimꝰ Hi vtiqꝫ detracto res et ſuſurrones deo odibiles īcre patione corripiūt Pam ẜm Apl̓m. vtilius eſt huiuſmodi tradere ſatha ne in interituꝫ carnis vt ſpiritus ſal uus fiat ſupple qͣꝫ eternis tribulatō nibꝰ tribulari Mōderate tn̄ corrigi vicia Seneca docet dicens Eſto vi cioꝝ fugax pͥmitꝰ ipſe tuorū. aliorū vero neqꝫ ſcrutator curioſus neqꝫ acerbus reprehēſor Ex vicio alteri us ſapiēs corrigit ſuū. Optimū eſt moderate corrige̓ tanqͣꝫ ſi ipſe quo tidie pecces Obiurgationi ſemper aliquid pietatis admiſce Odiū ſem per peccādi nō mētū facias et hoc optimū eſt ſequi maiorū veſtigia ſi recte preceſſerint Itaqꝫ qͣꝫ neceſſari um ſit in monaſterijs vt pͥores et ſe niores quiqꝫ qͦrū tn̄ int̓eſt vt a ſuꝑi oribꝰ iniunctū puerorū ⁊ adoleſcen ciū dorſo emineāt ne ꝑ diſſolutōes varias inualeſcāt. Beatꝰ augꝰ in li bro ꝯfeſſionū de ſe ipſo ꝯquerit̉ di cens relaxabant̉ mihi puero habene vltra tꝑamentū diſſolutionū va riarū et ꝓdibat qͣſi ex adipe iniqui tas mea. Huius exemplū in anglie partibꝰ accidiſſe narrat̉ In mona ſterio nigri ordinis puer quidā no bilis a parentibꝰ traditꝰ eſt diſcipli nis regularibꝰ educandꝰ. et qꝛ erat decorus formā nature donis et cō tre talem etatē morū honorificētia gracioſus ſeniores maxime et qͥ of ficijs preerant puero vltra qͣꝫ necel ſe erat habenas libe̓as relaxabant Prior aūt qui cōuentū ſub abbate r̄gebat diſcretiori regimine. nec ipſi poptime nature in tali etate creden dū putabat. qꝛ vt dicit ph̓us. pueri nō tm̄ monendi ſūt ſed etiā artandi verbis. aggreſſuſqꝫ eſt iā aliquatū lum inſoleſcentē puerū verbis inter dum et verbere ab illicitis refrenae̓ Qui puer ad omnē informationeꝫ boni quaſi mollis cera pͥoris corre ptionē accipiēs in adoleſcentē ſan ctum ⁊ ꝑfectū creuit. et circa viginti annos etate finita mortuus priori apparuit dicēs. Tue correctiōi gra tias ago prior qui mecū tua ꝓuidē tia id egiſti. ne inſolētia puerili pau latim defluerem et tandē ꝓlaberer in damnanda. Hec vt dixit beata anima tanto ſplendore reſplenduit. vt vix in loco angulus r̄maneret qͥ ab illo lumine expers fuit Simili ꝓpe modo vt audiuimꝰ a fratre or dinis predicatorū. Cum in theuto nie partibꝰ circa annū dn̄i ccxlij. Adoleſcens quidā nobilis cū in lu bricitate corporis exceſſiſſet a ſeni bꝰ canonicis et decano ab ingreſſu Liber Ca. primus .xviij. eccleſie. artatꝰ eſt et infra ſeptā mo naſterij quaſi pro agenda peniten tia in hoe deputato recluſus. Qui humiliter. valde ſuſpiciens flagella batur interim a decāno et grauibꝰ conuicijs culpabaturi Eo auteꝫ ad huc in penitentia exiſtente contigit eū a cōcanonico ſuo innocenter de nocte et latenter occidi. Ina ergo nocte ex cōcanoīcis ſācto viro poſt matutinas orāte ſuppliciter et. ſecre to vidit ſubito totam eccleſiam illu ſtrari et apparente cum multo comi tatu ſanctoꝝ gl̓ioſā virgnem mr̄eꝫ chriſti in medio. omniū velut magi ſtraꝫ et dominaꝫ cōſedere. et de di uerſis negocijs vniuerſalis eccleſie tractatum habere. His finidatis patronus eccleſie ipſius exorſus ē dicens Et quis ex vobis miſerebit̉ mei canonici vt preſētem dn̄i noſtri matreꝫ pariter rogitemꝰ vt ſuꝑ pia culo eius ſolita pietate flectatur Et mox ſupplicantibus ſanctis allata eſt anima et omnibus dicit̉. Quia locus iſte ſpecialiter diſciplina vigu it. et adoleſcens iſte mortuus diſci plinā libens accepit. et ex corde pe nituit ꝓ purgatorio cedat ei mors innocens quā ipſe ſuſtinuit. tu autē anima pete quod vis et fiet. Et aīa Pro occiſore meo peto qui me occi ſo ſtatim valde penituit et ad dn̄m apl̓icum iter arripuit vt miſericor diam ꝯſequatur Et mox reſponſuꝫ accepit. ſicut digne petiſti anima fi et tibi Hec vt orans audiuit cano nicis quod vidiſſet expoſuit. Intrā tesqꝫ locum occiſum inueniunt ⁊ de plangūt. occiſorē vero mox poſt fa ctū de nocte iter arrrpuiſſe ad apo ſtolicum repperierunt. Seduli ergo priores in cenobijs et decani in ca nonijs in corrigendis et exſtirpan dis vicijs ſemper ſint. ne etiam ſi ꝓ prias non habuerint ſubditorū ne gligencijs obruantur. Ꝙ prelatus ſine cauſa non facile foris vagetur. Cap. xviij. Ntus ſemper rex eſt ſolici tus et nō de facili cerni pa titur ſubaudis ſn̄ cauſa Et hoc contra prelatos qui impacien tes quietis. circuꝫ. circa. vltra. infra ſine vlla neceſſitate negocij cum cū maximis diſpendijs et impēſis cre brius euagantur. ſed forte videns prophetam dauid imitari vis qui optat pennas et auolare. Male tu in verbis prouidentiſſimis diſcreui ſti qui vanam et friuolam euagatio nē in omnibus excluſit dicēs. Quis dabit mihi ꝑcn̄nas. Quales audi Quis dabit mͥ pēnas ſic colūbe q̄ vtiqꝫ gregaria eſt et amat cōmune bonum. Et volabo et requieſcā. O rex. o propheta dauid que optas fugere quo optas auolare dixiſti enim in conſequenti Ecce elongaui fugiens et manſi in ſolitudine ſi fu giens elongaſti ergo populum cui rex pre eras dimiſiſti. Abſit abſit. et hoc circa penultima pſalmi innuēs oſtēdiſti. Ego autē ad dn̄m clama ui ⁊ dn̄s exaudiuit me Quo fructu Audi. redimꝫ in pace aīaꝫ meā ab his qͦ aꝓpīquāt mͥ quia int̓ multos erant mecum. et hoc quomō. Aecū pͥmus Liber Ca. pͥmus Liber Ca. xviij. in corde mecū ī quiete a puſillanimi tate ſpiritꝰ ⁊ tempeſtate. ⁊ hoc erat fugere a tumultū et fugiendo a vo lare. in pace animas redimi et inter ml̓tos ſn̄ tumultū eē cū xp̄o ⁊ ibi in ter humeros eiꝰ amātiſſimi domini quieſcere vt in eo et cum eo leue pō dus ſentiat quicquid pro ilio habu erit ſuſtinere. Sed nūqͥd tal̓ erat vo latus tuus o prelate qui vagaris ī ſtabilis et fugiens euaneſcis. Non pennis columbe vteris vt quieſcas a tumultū antecedentium ⁊ ſubſeꝙͣ tiuꝫ ⁊ concoītantiuꝫ famuloꝝ dicā aut ſocioꝝ et nō potius dominoꝝ Hulgo dicitur. Miles in obſequio famulū. clericꝰ ſotiū. monachꝰ dn̄m habet Si vis credas exꝑto. Freqͣ tiſſime vidi dominis paucis eſſe cō tentos ſicut et famulos. Suꝑfluis inhyare res fedā et deteſtabilis in prelatis. Quid eo verecūdius. qͥd eo damnabilius. et hoc maxime in clauſtralibꝰ. ſecus enī eſt in ſeculari bus clericis licet et in ipſis hoc ma lum ſit peſtilens vbi res tranſit ī do minium qd̓ in religioſis hoc ē īclau ſtralibꝰ nunqͣꝫ fieri poteſt. niſi forte quis in ep̄m aſſumatur cui tamē diſ penſatio creditur nō diſſipatio. Ab ſit tamen vt dignis mercedibꝰ obi loquar famulorū cū dictū ſit. voca operarios et redde mercedem illis Sed tm̄ non impiū immo ſacrilegū iudico vt quis abbas vl̓ p̄latus ſpi ritualibus filijs quibus ſumme tene tur detrahat neceſſaria ſꝫ et famul̓ ſuꝑflua largiatur. Iſti pannis vili bus illi cōmituꝫ mollibꝰ veſtiantur Iſti vaccinis calceis ſordeant. illi ocreis hyrcinis niteant. Et vtinam ſaltem illa ſufficerent quin potius ⁊ non iubentibꝰ ꝓpter verecūdiaꝫ vel timorem ꝯſentiētibꝰ tn̄ vel diſſimu lātibꝰ dn̄s aggregant īmēſas pecu nias quibus poſſeſſionibꝰ ēptis na tales ſuos tranſeūt in nubēdo et vi les ruſtici nobilibꝰ coequātur. Hi ſi frātes aut ꝯſobriui aut ꝯſanguinet ſunt dominoꝝ tanto liberius ⁊ au datius faciunt que predixi. Non re cordaris o monache reſponſionis ſenioris illius in vitaſpatruꝫ qui di xit opera monachorum ignis ſunt. Et. vide quare. Si enim aliaruꝫ ſb̓ ſtantiam rerum igni miſcueris con ſumetur ſic et ſi eccleſiaſticis bonis bona tua patrimonialia contra iu ra miſcueris cuꝫ illis ad nihilum re digentur. Horum tot exempla vi dimus ꝙ nimiū eſſet tediū ſingula ꝑtractare vnum tamē de pluribus explicabo. ¶ Erat cliens natus et ruſticus qui ī ditiſſimo monaſterio patruum habuit aſſūptum a mona chis in abbatem. Uocatus autem a patruo eques iri didicit. qͥ prius ire pedes conſueuerat. ad menſas ſeruire ineptus ponitur. et qui ſolū aratruꝫ contorto collo regere et te nere didicerat erecta ceruice cibos inferre principibꝰ cogebat̉. Quid plura. ex ruſtico paupere factus eſt diues inclitus. domui domum con iūxit redditus anxit redditibus a gro agrum diſcentius conpulauit Hinc villas emit et predia ⁊ qui oli fuit vnus ex ruſticis factꝰ eſt dn̄s Liber pͥmꝰ Ca. xix ruſticoꝝ. Tandē eum ad hoc fortu na leuauit. vt ſpreto ꝯnubio militū ſimpliciū factus miles vxorem ſibi nobilem cōpulauit. Nec diu poſtea in hac eo gloria ꝯſtituto pes ei ſuc ciſus eſt cui innites innixius ſtabat et recidit miſer tanto deiectius. quā to ſublimius fuerat eleuatꝰ Statim eī mortuo abbate patruo eius ſper nit̉. eijcit̉. fugat̉ ab omnibꝰ. ⁊ ab ab bate ſucceſſore defuncti nimiū velut monaſterij depredator impetit̉. cō uictus aūt in plurimis minoratꝰ eſt ſed tn̄ diues in multis cōpijs remā ſiſſet niſi eum fortius infortuniū ad pauperiē impuliſſet. Mox enī conta gia pecorū agrorū ſterilitas ruina edificiorū. ingratitudo ſuorū ſubſe cuta eſt. vt nulli dubiū eſſꝫ iuſto dei iudicio tantā infelicitatē ex iniuſto ꝯgregatis diuicijs ſucceſſiſſe Extre mo ad tantā calamitatē deuenit mi ſer ille vt nullus eius miſereret̉. nul lus ei in paruo ſuccurrēt. Et digne qꝛ ex minimo fere indigne ſe extule rat ſuper magnos. In ſe ergo etſi tarde homo reuerſus iuſtū in ſe dei iudiciū benedixit. Miſit vxorem cū paruulis ad parentes. laborare cū ꝓprijs manibꝰ ip̄e cepit. et in ſudoe̓ ꝯmedere paneꝫ ſuū. Quod vt vide rūt ſui viderunt et monachi vel qui bus abbas patruus ſuus bonꝰ exti terat. homini humiliato in pluribꝰ benefici extiterunt. Paulatim ergo tam per laborem tā per alimoniaꝫ cepit reſurgere. et in paruo tempo re ſatis habuit pro ſtatu ſuo Intus itaqꝫ prelatus bonus fit et ſolicitꝰ circa ſuos et extra in tumultū cerni ſine cauſa nō facile paciat̉. ⁊ ſi ꝯgre di neceſſe eſt non pompoſe ſicut. co mitem ſicut pͥncipem. ſed ſicut religi oſum et xp̄i famulū decet familiam paucam habeat vtilem et honeſtā. ¶ Ꝙ prelatus neceſſario egrediēs deum vt eum egredientem tueatur Ea. xix. exoret. Aqꝫ enī foras egredit̉ niſi agmine migraturo. Ad idē hoc ꝑtiet quod expoſitū iā preceſſit. Migraturū agmen dicitur cū ꝯmunis neceſſitas ꝯgregatiōis expoſtulat vt ꝓ negocijs prelatus exeat etiā cū inſtantia multa cōpul ſus Iidi quendā ex prelatis ma ioribꝰ qui qn̄cunqꝫ ad exteriora ne gocia vocabat̉ an̄ egreſſione ſecre tu petebat. ſupplex ꝓuoluebat̉ in p̄ cibꝰ et a dn̄o lachrimis expetebat. vt ſe in om̄ibꝰ egredientē et regredi entē ſua clemētia tueret̉ et in mani bus ſuis negocia corā poſita ꝓſpe rarent̉. Et vide lector quid ſecutuꝫ ſit hūc ꝓceſſū. Secura et indubita bili relatione didicimꝰ de eodem ꝙ vix in omni tꝑe prelationis ſue iniu riā paſſus ſit vel offenſam. Quanti aūt periculo et maliſit niſi ex cauſa valde neceſſaria curā ſuſceptā deſe rere aīarum patet ex eo quod ſub iungā. Druno in partibꝰ theutōnie in opido magno qd̓ mons martis dicit̉ bonꝰ preſbiter et caſtus fuit. h̓ referēte mihi memorabili heynrico de colonia fr̄e ordīs p̄dicatorū cō ſobrinū hēbat. p̄ſditerū eque bruno nē. virū ſciētia et moribꝰ approbatū Ca. pͥmꝰ hūc auūculus preſbiter bruno ſepi us rogabat deuote vt dicte parro chie curam ſuſciperet et ip̄e iam ſe nex religionem intraret. annuit ille poſt ml̓tas preces inuitus tn̄ eo ꝙ regimen tante parrochie formida ret Hoc vt obtinuit bruno preſbit̓ religioneꝫ intrauit et cito poſt hoc ab hac vitā migrauit. differēte bru none iuniorē animaꝝ regimen atte ptare eo ꝙ aliud beneficiū capella nie vigiti marcaꝝ ſuꝑius in caſtro teneret vicariū ꝓ ſe p̄ſbiteꝝ in par rochia collocauit. Drunone ergo iuniore vna nocte in lectulo quieſcē te. apparuit ei in cappa nigra bruno ſenior iam defunctꝰ et dixit ei in eiſ deꝫ verſibus In grege ꝯmiſſo ma le te regis et pede ſciſſo Claudꝰ ꝓ ſpicito que pena futura redito ec dicēs eleuauit cappam qua videba tur indutꝰ et ſe grauiter incendi de monſtrauit Ad hec bruno iunior ex ꝑgefactꝰ recolit viſionem et verſus Et mox iteꝝ reſoluit̉ in ſoporeꝫ cui eodem ſcemate defunctꝰ apparens dixit Tu pene inis cauſa requies ꝑ te mͥ clauſa Aſpice ſic vricibꝰ ignis et eſca futuri Et hec dicens iterum illi tormentū oſtendit Cui iteꝝ ter tio ſoporato apparens dixit. Mūdi delicijs interduꝫ ſeria miſce Ex his pͥncipijs vel primicijs cape partes aut reſipiſce. Ad cuius ꝟba bruno ſurrexit et flexis genibꝰ ſe impletuꝝ quod auuculo viuenti promiſerat deo vouit. Hec morā cū ſplendore nimio manifeſte defunctꝰ apparens et viuenti ꝯgaudens dixit Letatus ſum in his que dicta ſūt mihi in do mū dn̄i ibimꝰ. et hec dicens in ſubli mi ꝯſcendit. Uide ergo quāti peri culi ſit curaꝫ animarū recipere et in manꝰ negligentis relinquere. quod in brunone ſeniori poteris aduerte̓ qui curā negligenter deſeruit. et in brunone minore qui ſuſceptā alteri incurate ꝯmiſit Simul etiam in iſta narratione diligēter aduerte quod in pͥmis verſibꝰ dicit̉ In grege com miſſo male te geris et pede ſciſſo. Tlaudus ꝓſpicito que pena futura redito. Ibi quidē manifeſte ſigna uit ſciſſum eū habere pedē affectio nis quē integrū erga ꝯmiſſum gre gem habere debuerāt. claudūqꝫ eū eſſe monſtrabat cū vni beneficio ca pellanie ſeruiret in caſtro. et curam ꝯmiſſam parrochie negligentiꝰ de ſerebat Iolo vt quicūqꝫ hoc lege rit ſciat me āno ab incarnatiōe dn̄i Accxxxviij. fuiſſe pariſius vbi vene rabilis Vilhelmꝰ pariſienſis epūs. qͥ in theologia iam rexerat. ꝯuocatio nem fecerat in fratrū p̄dicatorū ca pitulo oīm magiſtrorū Propoſita ergo queſtione de pluralitate bene ficiorū ſolerti et valde longā diſpu tatione ꝓbatum eſt duo beneficia dūmodo vnū valeret qͥndeci libraſ pariſienſis teneri cū ſalute nō poſſe. hoc determinauit p̄dictꝰ epūs Hoc frater hugo ordinis predicatorum poſtmodum romane curie cardina lis. hoc frat̓ Guerricus et frat̓ gan fridus eiuſdem ordinis. frāter iohā nes de rupella ordinis fratrū mino rū. et alij qͣꝫ plures mgr̄i theologie Liber da9 Ca. Liber Ca. da9 xix. determinauerūt in ſcolis ſucceſſiue Fuerat aūt ante habita diſputatō longa valde et multo ſolennior an̄ tres annos. in qua etiā omnes ma giſtri theologie exceptis duobꝰ de terminaſſe ꝓbant̉ idem ꝑ om̄ia qd̓ et ſupra. quoꝝ vnꝰ fuit mgr̄ philip pus cācellarius pariſienſis. et mgr̄ arnoldus poſtmodū epūs abianē ſis Quid aūt de iſto philippo ꝯtige rit audiamꝰ Agoniſante. in morte dictus Vilhelmus pariſienſis epi ſcopus paterna ſollicitudine viſi tauit. rogauitqꝫ eum vt ſingulari opinioni cederet de pluralitate be neficiorū. ⁊ omīa beneficia ſua exce pto vno in manꝰ eccleſie reſignaret ⁊ hac ꝯditiōe media vt ſi ꝯualeſce̓t ei ſupplere vellet de ſuo ꝓprio quod dimiſit. Renuit ille experiri ſe velle dicens Itrū eſſet damnabile bene ficia plura tenere. mortuus eſt ergo ſic. Poſt paucos dies cū dictus pa riſienſis epūs finitis matutinis ora re vellet. vidit inter ſe et lumē quaſi vmbrā hominis tetrā nimis Eleua ta ergo manu ꝯſignat ſe. etſi ex par te dei ſit precipit vt loquat̉. Cui re ſpondit apparens. Alienus a deo ſū ſed tn̄ miſera factura eius Et preſul Tu quis es inquit Ego ſū cancella rius dudū miſerrimꝰ Rurſum epūs elato altius gemitu. Et quomodo inquit tibi eſt ſic dolenti; Male ait immo qͣꝫ peſſime. ſicut quidaꝫ natꝰ ſum eterna morte. Et epiſcopꝰ. heu ait cariſſime que cauſa damnatōis tue. Tres ſunt inquit cauſe qͣre mor te perpeti ſum damnatꝰ Ana eſt ꝙ recreſcentes fructus annuos cōtra pauperes timide reſeruaui Secun da eſt ꝙ ꝯtra ſententiā plurimoruꝫ de pluralitate beneficioꝝ quaſi lici te tenendoꝝ opinionem ꝓpriam de fenſaui ⁊ in hoc me periculo morta lis culpe ꝯmiſi Tertia eſt et illa gra uiſſima omniū ꝙ abhominabili car nis vicio in ſcandalū multoꝝ ml̓to tꝑe laboraui. et ad epiſcopum mox adiunxit. eſt ne inquit finitꝰ mūdus Et epūs. miror ait et lr̄atiſſimuꝫ vi rum te quondā hoc querere cū me adhuc viuuꝫ cernas et omnes nos viuentes adhuc mori neceſſe ſit an teqͣꝫ mundꝰ inſtante iudicio finiat̉. Et ille nō miraris inquit. qꝛ nec ſciē cia nec opꝰ nec ratio apud inferos venienti. Et hec dicens vmbra ab oculis mirantis euanuit Ip̄e epūs nō tamē ſub ꝑſona ſua quaſi hec vi diſſet in predicatione ſua clericis oī bus recitauit. ¶ Simili modo cum quidā clericus maxime litterature mihi agoniſans in morte mandaēt et conſilium quereret quaſi in proxi mo migraturus r̄duxi ei ad memo riam diſputationem illam ſolenneꝫ et determinationem de pluralitate beneficiorum pariſius. cui ille inter fuerat doctor magnus. conſului ꝙ illi cum magna inſtantia lacrimarū vt vnam prebendarum dimitteret. quia duas ꝯtra animā ſuaꝫ tenue rat quaꝝ vna ad omnē vite copiā omni clerico ſufficere potuiſſet. tūc ille facie ꝯuerſa diſſimilans hoc tm̄ reſpondit Orate dominum vt inſpi ret. Dec diu cum receſſiſſem et tenu vx Ca. pͥmꝰ iſſimo ſpiritu vir herente hoc idem quod ꝯſulerā ei quidā ꝯſobrinꝰ ſu us iuuēculus cū maximis lacrimis inclamaret cuꝫ voce non poſſet ma nū innuens expirauit. Poſt cuiꝰ obi tum cum quidaꝫ ex noſtris ſtupefa ctꝰ nimiū cogitaret cur tantꝰ hō et tatꝰ clericꝰ ſi mortale pcc̄m eſſet plu ra beneficia retine̓ in tali ſtatu mor tuus extitiſſet. Mox quaſi ſemiuigi lanti defunctus apparens dixit. hec ſola prebendarum cauſa eſt ꝓ qua infelix ego eternaliter ſum damna tus Super hec eadem queſtiōe cū beate memorie Iacōbus de vitria co tunc quidem achonenſis epiſco pus. poſtea vero romane curie car dinalis. magiſtrū quendaꝫ theolo gie probatiſſimū robertum de cor thon romani apicis cardinalē mo rientem ante primam damiace ciui tatis obſidionē interrogaret reſpō dit. Dico iaꝫ migraturus a vita ꝙ mortale eſt et damnabile dumodo vnum competes ſit plurā beneficia retinere. Hoc idem magiſter Petr ꝯmeſtor ſancte marie cantor pariſi enſis dixit et ſcripſit. Hoc idem ma giſter gͣuiardus cameracenſis epiſ copus verbo huiꝰ modi ꝯfirmauit. Nollem inquit pro toto auro ara bie vna tm̄ nocte duo beneficia reti nere ⁊ certus tamen eſſem ꝙ de ma ne vnū illoꝝ homini idoneo confer retur. et hoc ꝓpter vite incerte diſcri men. Super hoc etiaꝫ narrante fra tre bernardo quondā penitēciario domini pape et fratre ordinis pre dicatorum cum beatiſſimus papa Gregorius nonus interrogaretur ſi poſſet de plenitudine poteſtatis cum plurium beneficiorū detentori bus diſpenſare reſpondit. Don poſ ſum inquit niſi ſuꝑ vexatione tantū detinentium diſpenſare Quis ergo erit ſapiens et fallat ſe et ſibi ſuper diſpenſatione aliqua blandiatur; Eſto ꝙ multi magiſtrorum dicant hoc quod et multi alij opinantur. hoc ſolum mortale ab Auguſti no omnium doctorum maximo iu dicatur. ꝙ quis incertitudinis peri culo aut mortalis peccati diſcrimi ni ſe cōmittit. Doli ergo fieri ſub tri na inuocatiōe diuini nominis vſur pator. et ſicut ſub tribus perſonis inuocatur et colitur vnus deus. ita tu clerice tu ſacerdos duorum triū aut quatuor beneficiorum vel pluri um poſſeſſor exiſtas Lucifer ille ſa pientiſſimus et pulcerrimus in crea turis. lucifer inquaꝫ angelus aſſimi lare deo voluit et cōtemptibilibus cecidit vniuerſis. Quanto ergo nu me. oīior extiteris in prebendis tan to te ſuperbius non ſolum cōtra de um. ſed etiam ſupra deum extollis. Ęgo in quadaꝫ ciuitate ep̄ali ānis vndecim adoleui. vbi. lxij. canonici ſub prebēdis pinguiſſimis ducenta rū fere libraꝝ pariſiēẜ. in matrici ec cleſia ẜuiebat qͦꝝ plures erāt detē tores pluriuꝫ bn̄ficioꝝ. Uide ergo qualē vindictā vidi in ip̄os turpes detērores. mihi teſtis et iudex ſit ſā cta trinitas vnus deus. ꝙ paucos eorum vidi cōmuni morte defungi. ſꝫ om̄es ſubito ⁊ reprobe mori. Ita Liber Ca. pͥmꝰ .xx. ꝙ quidā eoꝝ audito ꝙ vnus ſocio rum in nocte ſanus mane mortuus inuentꝰ eſſet comploſis manibꝰ dixit Et quid vultis? Scd̓m vſum et con ſuetudinē eccleſie mortuus eſt vt vi detis Uidi ego ip̄e in eccleſia eadē infra paucū tꝑs quātuor archidia conos ſic defūgi Uide ergo lector et mirare miraculum Primꝰ eorum de equo phalerato et grādi cecidit et fractis ceruicibꝰ exſpirauit Secū dus mane in cathedrā ſedens mor tuus eſt repertus Tertius in choro ſtans cuꝫ ad miſſaꝫ eleuatio corpo ris fieret cecidit reſupinꝰ. et ſubtra cta loquela cum ſenſu quaſi brutuꝫ animal die tertia ſine ſacramentis eccleſiaſticis eſt defunctꝰ Quartus ꝯfeſſionem peccatoꝝ et ſacramēta recuſans mortuus eſt et extra cimi terium ſepultus ¶ Ꝙ prelatꝰ oberrantes reducat et laſſos releuet Ea xx. I qua laſſata eſt aut forte aberrauerit eaꝫ rex ex odo re proſequit̉. ſubaudi vt re leuet laſſam et reducat errantē Laſ ſus dici poteſt qui a currenda via mandatorum dei vel penitus deſti tit vl̓ animo tēpuit Aberrare vero apis dicitur cum clauſtralis quis aūt ſubditus a rectitudine virtutis aut regule per deuia vicioꝝ recede re non veret̉. Tales nimirū bonus prelatus odore fame ad inueſtigā dū vel corrigendū vel deuote orati onis odore vel ſpiritu lenitatis ad cōpaciendū infirmo ne pereat ſi iut ſte agit proſequit̉ Inde de principe paſtoꝝ xp̄o per ꝓphetam predi ctum eſt Talamū quaſſatū non cō teret et lignum fumigans non extin guet. Ne ergo illis qui ſeueritate nimia ſubditos ꝯterunt. et illis ma xime ve qui eos male vite exemplis extinguunt. Inde ego ſicut magi ſtro Iohanne de Leodio narrante cognoui Princeps apoſtoloꝝ Pe trus cuidam prelato multis annis male regenti in infirmitate vultū ſe uerus apparuit. libꝝqꝫ tenens aper tuꝫ legere compulit refutanti Erat aut hec ſcriptura in textu libri Mor tificas animas que nō moriunt̉. et viuificas que non viuunt Cūqꝫ ille horreret nimiū amplius legere vul tu qꝫ refugeret. apoſtolus Petrus ſeueriꝰ inſtitit et quaſi gloſam text legeret que in margine videbat̉. le git ergo coactus Quando reduces animas de inferno quas per tuum deſtitutas exemplum eterno ſuppli cio tradidiſti; Et cū ille pre horroē et ꝯfuſione reſpondere non poſſet. de viſione ad ſe rediens ſe ſudantē et cretitantē inuehit. Dec mora de ꝯſilio dicti venerabilis viri ſeculum dereliqͥt et xp̄i deditꝰ ẜuituti in mo naſterio hanonie ciſtercienẜ ordīs qd̓ taberonuꝫ dicit̉ beatiſſimo fine qͥeuit Quantū aūt ꝑiculū prelatis īmineat nō tm̄ ex officio verū etiaꝫ ex ſurreptiōe multimoda demonū vbiqꝫ ſparſis infidijs exempla ⁊ ſcri pta multoꝝ oſtendūt Seuerꝰ ſulpi cius ſcribit beatuꝫ martinū dixiſſe maiorem ſibi virtutē ante epiſcopa tum habuiſſe qͣꝫ poſtea. cum duos Ca. pͥmꝰ xx. ante ſuſcitauerat mortuos. poſtea vero vnū Apud ſanctū victorem pariſius referentibꝰ canonicis audi ui ꝙ quidā canonicꝰ regularis erat vita genere et litteris pollens. Ele ctus ergo in epiſcopuꝫ renuit et ꝑti naci ꝯſtantia ꝯtra plurimoꝝ et ma iorū ꝯſiliū ſe ſubtraxit. Moriturꝰ au tem poſt multos annos ſocius qui dā eius qui eū multū dilexerat ad iurauit eū quatenꝰ ad ſe ſi deus per mitteret reſolutꝰ morte rediret. Et annuit ille ſtatimqꝫ defunctꝰ eſt. nec dies multi poſt mortē eius defluxe rant. tū ecce anima ẜm ꝙ ꝓmiſerat rediēs eminꝰ in pariete crucis ſignū impreſſit dicens. De dubites ne va cilles in viſu. ſed quere quod vis et me ſinas ad pociora tranſire. Mox ſocius ad viſionē exultās et ſolicit̓ inqͥt valde fui ne grauiſſimā ad mi nus penā in purgatorio ſuſtineres quia refutaſti ꝯtra maioꝝ ꝯſiliū tā ꝑtinaciter preſulatū in quo ad ſalu tem animaꝝ tot et tanta bona face re potuiſſes. Cui aīma. In me inqͥt hͦ ordinauit clementiſſima bonitas ſaluatoris. qꝛ ex tunc timui et nunc ſcio. ſi ep̄atꝰ cāthedrā aſcēdiſſem. ꝑ petue dānationis ꝑiculū incidiſſem et hoc dicens qͣi cū ingenti coruſca tionis lumine ꝑtranſiuit. Sed et ve nerabilis hugo cameracēẜ eccleſie decanꝰ vir in omni honeſtate et ge neris nobilitate clariſſimꝰ cum in di uerſaꝝ eccleſiaꝝ ep̄atibꝰ ſe prīcipa ri formidaret nec poſſet ſubterfuge̓ ſedis apoſtolice iuſſionē. derelictis omnibꝰ monaſteriū cyſtercienẜ or dinis in vacellis ꝓpe tornacū ingre di cogitauit. Tūqꝫ ꝓpoſito declara to accipitrē decē mutōnū poptimū quē habebat multi nobiles peterēt mira curialitate diſſimilauit et veni ens ad portam cenobij monachus mox futurꝰ accipitrē pedū vinculis ſoluit et ad auras libere volare per miſit. huiuſmodi verbis vſus. Hic te dimitto laxū placidūqꝫ remitto. Libertate frui ꝓ bonitate tui. Hec mora multi dimiſſū accipitreꝫ caꝑe vel reuocare conātes fruſtrati ſunt qꝛ poſtea nunqͣꝫ ꝯparuit. Et hoc qͥ deꝫ in iunioribꝰ diſpenſatiōe ꝑmitti tur. vt in auibꝰ celi ludant horis et temporibꝰ ꝯgruis. ne temptationū diuerſaꝝ fluctibꝰ ſubmergant̉. De ip̄o etiam beatiſſimo viro et illud in monaſterio vt ip̄e met audiui a mo nachis qui viderūt memoriter fere bat̉. In menſa nouiciꝰ ſedens paſſe res aduolātes de manibꝰ eius pa nis minūcias capiebāt Suꝑ quo a magiſtro nouicioꝝ leuit̓ redargutꝰ his verſibꝰ paſſeres ẜm ꝯſuetudinē veniētes alloquit̉ dicēs. Paſſer abi nec habe miꝝ ꝙ abire cogaris. E tas ordo iubet. te mͥ nō tibi me. hic vt dignū erat maluit ſb̓ habitu mo nachali late̓ ſub regula qͣꝫpōtificali īfula decorari. In hꝰ morte beatiſſi ma ex īnumerabiliū angeloꝝ pn̄tia tātā dulcedo credit̉ reſultaſſe. vt oī bꝰ qͥ pn̄tes erat ſingularis gr̄a vide ret̉ infūdi. Diſcāt gͦ fideles culmīa reuereri ⁊ neqͣqͣꝫ cātedras īpudent̉ aſcēdant qꝛ qͣnto ſtatꝰ altior tanto caſus grauior. Sꝫ et illud ſolēne mi raculū ad terrorem oīm prelatoꝝ enarrabo. Clericꝰ quidā in ſynodo 2 Ca. primꝰ Liber .xx. ep̄oruꝫ p̄dicare ꝯpulſu āguſtiaba tur nō modicum qͦdnam digne poſ ſet coram tot p̄latis eccleſie p̄dicae̓t At vbi acceſſurꝰ in orationē iacere venit ad eū dyabolꝰ dixit ei. Quid anguſtiaris iſtis clericis p̄dicare. di cas eis iſtud et nō aliud. Prīcipes inferni tenebraꝝ prīcipes eccleſiaꝝ ſalutant. leti omnes nos gr̄as refe rimus eiſdem quia cū ipſis prelatis nobis eoꝝ ſubditi deuoluūtur vel offeruntur et ꝑ eoꝝ negligentiā ad nos fere pariter deuoluit̓ totꝰ mun dus Inuitus qͥdem tibi dico qd̓ di co ſꝫ altiſſimi iuſſione coactus. Re ſpondit clericꝰ. mͥ qͥdeꝫ ſi narrauero non credent. Ibi dyabolꝰ tāgens maxillaꝫ eius. Ecce ait ſignū. nigre do inſolida faciei. Hanc anteqͣꝫ pre dices non cōtingas qꝛ fruſtra poſt p̄dicationem vero aqua benedicta delebis. Proceſſit ergo clericꝰ pre dicaturus in ſinodo et admiratibꝰ cūctis in ſigno indito faciei. tm̄ illa q̄ ſibi iuſſa ſunt recitauit et ad hor rorem maximum cūctoꝝ cordā per mouit. Hec eodem anno ab incar natōe domini. Accͣ. xlviij. fuerūt pa riſius coram omni populo et clero ſolēniter recitatā Quā vera iſta ſint ſtatus ꝓculdubio demōſtrat eccle ſie qui nullā ſuꝑbie auaritie luxurie comꝑationem recipit in clericis ⁊ p̄ latis. Uidi moderatores orbis et reges magnos. vidi duces et comi tes et barones. nihil vidi in eoꝝ cul tu veſtiū tā ſingl̓arit̓ exqͥſitū. Eoꝝ auaritiā ſi attēdas nulla mercatoꝝ nulla ciuiū tal̓. Qui tamē legitimos heredes ſi haberē tolerabilior inſa nia videret̉. De luxuria vero eoruꝫ nihil diffinire preſumo niſi ꝙ illā ſo lus nouerit qui renū et cordiuꝫ ſcru tator eſt. Si quis clericorum culpū bilis de duritia verborū dictoꝝcō queritur. corrigat ſe et contra ſe ꝓ lata non audiet. Si qͥs vero legen tium ſe a rep̄hēſis mordacit̓ vicijs inuenerit innocentem nō iraſcat̉ nō indignet̉ mihi. ſed gaudeat vitiāde quibus ꝯſcius nō eſt incōſcius ob iurgari. Si quis vero indigne tule rit dicta ꝟba notabileꝫ ſe reddet in dictis et veritatis pleniſſie d̓tracto rem. Hec et his ſimilia cū qͥdā nobi lis adoleſcēs d̓ romanoꝝ ꝑtibꝰ tho mas de aquino nomīe vereret̉ ītra uit ordine fratrum p̄dicatoꝝ bono nie. Qui cū dn̄o ibidē ī magno fer uore et alacritate ſpūs deẜuiret īui dit dyabolus ⁊ inſtigauit ꝑntes eiꝰ et maxīe duos fratres eius poten tiſſimos ac feroces. qͥ obtinuerūt a papa vt ad curiam ꝑ litteras apo ſtolicas citaretur. q̄ cū ꝯparuit iuſ ſus eſt habitum deponere et digni tatibus eccleſiaſticis īſigniri quod cuꝫ ſperneret mira conſtantia facti a ſuis fratribus raptꝰ eſt quos pre diximus et in carcerem. clam detru ſus. Ibi cum graui in edia frigore et penuria affligeretur nūqͣꝫ tamen tortores eius efficere potuerunt vt ſaltem habitum ordinis ſuſcepti vl̓ cibos mutare vellet. Et his ōnibꝰ nequius cogitantes ꝑ qd̓ poſſent auertē animū iuuenilē ſecū muliēs in carcere per tempus aliqd̓ conclu c Z Liber Ca. primus .xx. ſerunt. Qui fortius qͣꝫ prius ſpretis illecebris ſic annis duobꝰ vel tribꝰ in carcere ꝑdurauit. Romā igit̉ ad iens magiſter ordinis predicatoꝝ pie et beate memorie Iohānes ſuꝑ raptū ⁊ īcarceratione fratris imꝑa tori friderico cōqueſtus eſt. Qui re examinata et inuentā vt dictū eſt p̄ fatos nobiles queſiuit ad pena nec vllomodo mortis ſentētiam euaſiſ ſent ſi dictus magiſter in querimoīa ꝑſtitiſſet. Sed veritus eſt iuditiū ſā guinis et imꝑatoris animū. mitiga uit Grauiter enim audita tanta in hūanitate fratꝝ in fratrē ceſar cō motꝰ erat. Deterriti ergo dicti fra tres ſoluerūt fratrē qͥ trāſmiſſus eſt pariſius a magiſtro ordinis eiuſdē nec diu diſtulit ſatha infidias ſꝑgē adoleſcenti. Inſtinctu enim fratrū ſuo ꝝ carnaliū ⁊ amicorū quos ha bebat ī curia ꝑ litteras apoſtolicas iterum mandatus eſt Ueniēte igit̉ mox a papaᵉ precipiter vt regimen abbatie montis caſſini ſuſciperet q̄ vtiqꝫ maxima erat in tocius apolie et capanie ꝑtibus p̄latura. Septeꝫ enī epiſcopatus ſubiacent abbati il li qui ⁊ ipſe pontificale offitiū in om nibus amminiſtrat Renuit ergo p̄ clariſſimus adoleſcens nec ordineꝫ vel habitum ſuum deſere̓ vlla con ditione conſenſit. Cui cū papa con cederet vt in ordine ⁊ in habitu ſuo preeſſet offitio noluit ille et claꝫ pro lapſus a curia fugit et in coloniam agrippinam venit ſtuduitqꝫ in loco illo. quo vſqꝫ preclarꝰ lector fratrū ibidem frater albertus pariſius eſt tranſlatus. et pro incōꝑabili ſciētia theologie cathedrā ſortitꝰ eſt Poſt quem et idem frater thomas conſi milis ſolennitatis regimen et cathe dram adeptus eſt. et digno r̄mune rationis honore ad decus ordinis incolumis ꝑſeuerat. His narratis nō ambigo ꝙ bonuꝫ deſiderat qui epiſcopatuꝫ deſiderat ſꝫ tamen qui non tantū preeſſe deſiderat ſed pro deſſe. O vtinā multi tales. Si ergo confuſionem et obprobrium eterne pene effugere volueris cū prelatis ꝓuidis ⁊ ꝑfectis laſſos ⁊ abe̓rātes ꝓſequere. ne per tuam negligentiā aut duritiā depereāt aut exēplum. ¶ Ꝙ p̄latus ſit benignꝰ ⁊ ſollicitꝰ pro pace ſeruanda. Ca. xxi. Ec regis benignitas et ſol licitudo maxīa circa popu Uos ⁊ circa regē populi obe diētia adeo ꝑſeuerāt. vt nūqͣꝫ odio aūt diſcordia īuicē moueāt̉ Ecce qͣꝫ culpādūē viciū natnē corrupte vt illd̓ īcōtamīatū ẜuet b̓uis vita ⁊ in uolatilibꝰ aꝑis ⁊ hō roīs capax tā ferali mēte trāſgredit̉ It enī gl̓io ſiſſimꝰ augꝰ. ī li. de ciuitate dei dicit Nihil enī ē hoīm gene̓ tā diſcordio ſū vicio tā ſociale natura neqꝫ ꝯmo diꝰ ꝯtra viciū diſcordie vl̓ cauēdū ne exiſtēt vl̓ ſanādū cū extitiſſꝫnatu ra ſanae̓t̉ hūa qm̄ ꝓpt̓ ea deꝰ creae̓ voluit vnū de qͦ ml̓titudo ꝓpagae̓t̉ vt hac āmoīcōe ⁊ ī ml̓tis ꝯcors vni tas ẜuae̓t̉ Dūqͥd pleqꝫ ī ſociabiles et ſoliuage beſtie ſūt. vt leones vul pes ⁊ aqͥle tigreſqꝫ l̓ vrſi qͥ filijs ſuis mites īmurmurāt pacata fēocitate Ca. primus .xxi. Ca. primus .xxi. blandiuntur. Quis miluus quātū libet ſolitarius rapinis circuuolat Nunquid in ſignum pacis coniugi um cōpulat niduꝫ congerit. oua fo uit. pullos alit. et quaſi cum matre familias ſocietateꝫ domeſticā quā ta pace poteſt conſeruat. quāto ma gis homo infeſtus quodammodo nature ſue legibus ad ineūdaꝫ ſoci etatem pacemqꝫ cū omnibꝰ quātū in ipſo eſt in omnibus optinendam elabore deberet. vt quod in beſtijs irrationabilibꝰ eſſe ꝓbatur ipſe ho mo rationalis ſeruare contenderet De pace ph̓us elegantiſſime dicit pacem cum hominibus habebis et bellum cū vicijs. Semper igitur diſ ſentio ab alijs incipiat a te reconci liatio. Non eſt extrinſecus malū no ſtruui vt ad diſcordiam moueatur Intra nos eſt ī ipſius viſceribus ſe det et ideo difficulter ad ſanitatem venimus quia nos egrotaē neſcimꝰ Medicina. non regio querenda eſt. tecuꝫ ſunt que fugis. Te igitur emē da. ſi vis habere iocundas peregri nationes comiteꝫ tuū ſana. Si vis vitijs exui longe a viciorum exem plo recede. Magnanimes natura ꝓduxit et vt quibuſdam ſtolidum quibuſdam pauidum. ita nobis glo rioſiſſimum et excelſū ſpiritū. Qua re hoc niſi vt honeſtiſſime et mitiſſi me viuat. Multa non quia difficilia ſunt non audemus ſed quia nō au demus difficilia ſunt. Abſolutū hu mane. nature bonū corporis et āni me pace contentū eſt. Queris qua re. Te fuga vt curas minuas nō vt adiuuat cetū fugis. onus animi de ponendum eſt. Non auteꝫ tibi vllꝰ placebit locus. illud ꝙ queris in pa ce viuere. in omni loco poſitum eſt. Non multū ꝓdeſt vitia tua ꝓieciſ ſe ſi cuiū alijs rixandū ē. Magni ani mi eſt placidum eſſe trāquillū et iiu rias et diſſentiones ſupͣ me deſpice re. In omnibus que aduerſa vidē tur ſic formatꝰ ſis. vt nūqͣꝫ te a for ma recta diuellant. Ualētior omni fortuna eſt animus et in vtrāqꝫ ꝑtē res ip̄e d̓ducit beateqꝫ ac miſere vi te ipſe ſibi cauſa ē. praua atqꝫ aſpe ra ferēdi ſciētia et aſſuefactio emol lit. Non poteſt gratis ꝯſtare ꝟtus ac ſi magnū eſtimas omnia fiunt ſi ne murmuratione comitante. Mal miles qui imperatorem ſequitur ge mens. Patem ille mundo intulit na tus pacem viuens etiam mortuus et ſni illi omnia contraria reddide runt. Quid ergo illi retribuam pro omnibus que retribuit mihi. Pacē retribuam ꝓximis et ſi ꝑſequantur tamen vicem nō reddamus Si aūt communiter cum/ omnibus homini bus ſecuritas pacis habēda eſt qͥd illis altis habendū eſt qui altioris vite regulis inſtituti ſuntvtpote ſuc ceſſoribus apoſtolorum quibꝰ chri ſtus pacem ſuam pro teſtamēto re liquit. Pacem meam inquit do vo bis. Sed heu in ſecularibus ꝑſonis pro parte ceſſauit perſecutionis in ſania et nunc non tantum clericos qui tamen ſors domini nuncupant̉ verū etiam cernimꝰ et clauſtrales qͥ toti deo eſſe deberēt nūc ꝑ fas nūc t X Ca. pͥmꝰ xxij. per nephas contra prelatum ſubdi tos et prelatum contra ſubditos eleuari et in his omnibus iura eccle ſie ſuperent et ſpernunt et iura ciui lia aſſerere iuſticiam gladijs volūt et armis bellicis ad inuicem exercē tur. ¶ Apud papiam longobar die ciuitateꝫ nobilem in monaſterio be ati petri extra muros vbi glorioſiſ ſimi auguſtini corpus cū boecio no bili ph̓o et martire chriſtiano cōdi tum iacet quod celū aureū nomina tur ſub innocentio huiꝰ noīs papa tertio monachi abbatem ſuū crude liſſīe ꝑemerūt. qͣꝫ ob cauſa digne ex pulſi regl̓ares ibidē ꝓ eis ſūt local ti In cōfinio vero germaīe ciuitate nūcellēſi ep̄s luxurie deditꝰ eſt et rā pinis. tadē ep̄atu priuatus eſt ⁊ de iectus. Cuius loco cum vir nobilis et deuotus fuiſſet electus et conſe cratus et epiſcopatum regēt dig ne deo a predeceſſoe̓ ſuo depoſito nequiter raptus eſt et occiſus. qua de cauſa a fratre ꝓprio deprehēſus vicaria morte punitus eſt. ¶ Ꝙ ſubditi obediant ſuis prela tis. Capi. xxij. Irca regē mira ppl̓i obediē tia cōſeruātur Hinc de obe dientia parum latius diſſe rendum eſt que vtiqꝫ cōſeruata tā to eſt gracior in ſubiectis. quanto per neceſſitatem impoſita timoraci or in prelatis Hanc adam cum vx ore poſitus in paradiſo tranſcredi tur et eiectus eſt. Hanc moyſes et aaron ad aquas contradictionis poſiti nō ſeruauerunt. et re ꝓmiſſio nis poſiti nō intrauerūt terrā Hāc ſaul electus in occiſione agag ⁊ ei populi nō ẜuauit ⁊ ideo regno pri uatus eſt ¶ Sed forte dicis. debeo deo obediencia non prelato. Audi qͥd dominus dicit in deutronomio Qui ſuperbierit nolens audire aut obedire ſacerdotis imperio morie tur et poſt parum. Si genuerit ho mo filium contumacem qui non au diat patris ac matris imperium et cohercitꝰ; et obedire ꝯtempſerit la pidibus eum obruet populus. Nō ergo conuentus taleꝫ ſuſtineat aut defendat ne ſicut quondā ꝑ inobe dientiam vnius hominis peccato res conſtituantur multi. ſicut ſcribit beatꝰ paulus apoſtolus ad roma nos. ad theſſalonicenſes. In obedi enteꝫ vitare iubet quaſi excōicatū Si quis inquit non obedierit ꝟbo meo ꝑ epiſtolā hūc notate et ne cō miſceamini cum illo Chriſtus deus et hō vt euāgeliſta ait matri ſubdi tus obediuit. ſꝫ et hoc parū ymmo et patri putatiuo. Quis ergo o ho mo es qui te tibi credere p̄ſumis et regi ſpernis nō obediens regimini alieno In immenẜ dromonibꝰ mul ta milia populi modico gubernacu lo ſe cōmittunt. Qualiter autē obe diendū ſit dominus in exodo moy ſi et aaron figuraliter repromittēs dicit Abſqꝫ tuo imperio non moue bit quiſqͣꝫ pedeꝫ aut manū in omni terra egipti. Moyſes et aaron figu ra cōtinent prelatorū ad quoꝝ im perium omnis ſubditus tenet̉ obe dire ſimplititer in omni bono. Hec Liber Ca. pͥmꝰ xxiij obediētia ī quibuſdā religionibus extenditur vſqꝫ ad mortem ſcilicet in ordine p̄dicatoꝝ ⁊ minoꝝ. In ali is religionibus nequaqͣꝫ ita eſt. Et vide rationē quare ab homine obe diedū eſt homini ſicut dicit̉ in libro iudicum obediēte domino voci hoī nis ſol et luna a ſuis progreſſibꝰ tar dauerunt. Quale autē malū quidā noſtra etate per inobediētiaꝫ male cautus incurrit referamus. ¶ Ue nerabilis fulco de grādauo natus canonicꝰ apud inſulas fuit. Hic er go vt ipſe nob̓ naͣrrauit a magiſtro iacobo de vitriaco legato et predi catore crucis contra albigenſes ro gatus vt ſecum crucem per flandri am predicaret rennuit. Uui cum in ſiſteret ꝑ amicos vt euꝫ adiuuaret in negocio eccleſie tam neceſſario ⁊ deuoto rēnuit ille ſecundo et nullo mō ſe futuꝝ aſſeruit Tūc mgr̄ iacō bꝰ illū magis p̄ceptū time̓ ꝯfidens et ego inqͥt p̄cipio vobis auctorita te qua fūgor vt ī noīe dn̄i Ieſu xp̄i in remiſſionē oīm pc̄coꝝ vroꝝ illd̓ negociū aſſūatis. Eui dictus fulco nullomō inqͥt aſſumā Et ego rogo vos vt neqͣqͣꝫ me d̓ hoc vlterius fa tigetis. Mox magiſter iacobꝰ gra uiter cōmotus in corde et fere vſqꝫ ad lacrimas fatigatꝰ ait illi. Qū vti qꝫ digne poſſem vos excōicare au ctoritate ꝯmiſſa et omni bn̄ficio iā pͥuare ꝑ īobedienciā ꝯtumace̓. No lo tamen ne grauamen tm̄ ingerere videar tanto viro. Rogo tn̄ deum qui omniū cordiū eſt inſpector qua tenus reddat vos nō ſolū ad iſtud quod ſpernitis ſꝫ prorſus in vtilem ad omne opus. Mira res mox ad hec verba quarta febris eum cum fluxū ventris inuaſit. et vſqꝫ ad finē vite ſue ꝑ viginti quinqꝫ annos irre mediabiliter fatigauit. ¶ Et audi lector mirum dei iudiciuꝫ de hoc vi ro cum talis ⁊ tantus eſſet vt ei do minꝰ. Ieſus xp̄s ſicut ꝑ fratreꝫ egi diū ordinis p̄dicatoꝝ in gandauo ꝑcepimus ante mortem quaſi recē ter exteſus in cruce viſibiliter appa reret et euꝫ ante fineꝫ menſis augu ſti p̄diceret moriturū. nll̓omō tamē dn̄s illi in hac vitā ꝑcere voluit qui eū pro inobediētia tanto ſpacio tē poris flagellaret Quid ergo de no bis miſeris futuꝝ eſt qui ꝑntibꝰ in obedientes freꝙͣter fuimꝰ et p̄latis et d̓ eo maxīe qui nos creauit et pa ſcit qui tā ꝑfecto viro ꝓ ſola inobe diētia nō peꝑcit Diſcāt ergo apes fideliū cū p̄lato ſuo ſincerit et hūili ter ꝯcordae̓ ⁊ circa eū ſꝑ obedienti am ꝯẜuare Seruēt et pacē p̄lati ſb̓ ditis et pacē teneāt ſb̓diti cū p̄lato vt ī ſb̓ditis honoris et gr̄e fructus creſcat et ꝑ hͦ in p̄lato gl̓ia cumulet̉ etiā in pn̄ti et̓nalit̓ p̄latꝰ cū ſb̓ditis pace omnimoda ꝑfruatur. ¶ Ꝙ ſubditi prelatis orationuꝫ iu uamen impendant. Ta. xxiij. Ex ī expeditiōe a plebe fu ſtollit̉. Ecce nūc ſb̓ditis for ma dat̉ ꝙͣ admoduꝫ ſe hr̄e vebeāt ad p̄latū ⁊ hoc idē ē qd̓ ille magnus prelatus apoſtolus paulꝰ ſb̓ditis ſuis ait. Obedite prepoſitis veſtris et ſubiacēte eis. Ipſi enim Liber ¶ Ca. primus .xxiij. pervigilant rationē reddituri pro animabus veſtris. Quid eſt p̄latū in expeditione poni niſi cōtra ſatha nam in orationibus bellum parare ſi temptatio ſubditis irrepſerit con tra mundum. ſi ꝑſecutionis horror ingruerit contra pacem. ſi mentē ad luxum inclinare voluerit contra car neꝫ Et hoc eſt cū moyſe eleuae̓ ma nus. cū dauid eleuare oculos. cum anna mentē ſuſtollere. vt expugnet p̄cibꝰ hoſtes quos armis ſecl̓aribꝰ etiā ſi nocuerit nūqͣꝫ debet. Hec ſūt brachia militū xp̄i. p̄ces et lacrime Audiui inquit domīꝰ ad ezechiam lacrimaꝫ tuam. euidentior viſus au ditu. lacrime enim ſunt teſtes dolo ris. Hec ſūt arma et inimica demoī bus ⁊ inuīcibilia mūdo et nobis tu tela contra domeſticuꝫ hoſtem car nis. Hec arma hec brachia q̄ ſpre uerūt et intumuer̄t ꝑ ſuꝑbiaꝫ cōtra fluctus eliſi ſunt ⁊ eiecti. Unde da uid in planctū ſuꝑ ſaul et ionathā imprecatus eſt dicens Montes gel boe. nec ros nec pluuia veniāt ſuꝑ vos vbi ceciderūt fortes iſrahel qꝛ inte abiectus ē clipeus ſaul inexcel ſis tuis ionathas īterfectꝰ eſt Saul et Ionathas prelatos ſignāt qͥ id circo in gelboe ꝑire dicūtur quia ī ea ideſt ꝓpter eam. et notat ſuꝑbiā abiectus eſt clipeus fortiū id eſt pa cientia qͣ vincere in bonūneqͥtiā de buerūt Inde ſatis egregie quidā verſificās dixit. Pobile vincēdi ge nus eſt pacīa. vincit. Qui patitur fi vis vincere diſce pati. Et notandū ꝙ mons gelboe ſuꝑbiam ſignat. di citur enim coaceruans vbi ſub au dis iram dei ſecūduꝫ apoſtolum in die iudicij in quā atteſtāte ꝓpheta omnes impij quaſi ignis ꝯſumētur Pihil enī deo indignius ſuꝑbia et illa maxime que nūc ſceleſtiſſima re gnat prelatorū. an non dicam poti us clericorum. Tu ergo verus ſaul p̄latus mitis et humil̓ et ionathas columbe domini in expeditione po ſitus nō extollas cornua ſicut thau rus ſed innitaris precibus tuorum ſubditorū qui te ſecum ſuſtollāt ad celum et fine bono illa que te artāt negotia concludentur. Quante au tem virtutis apud deuꝫ orationes fidelium ac maxime perfectoruꝫ ex iſtant in euidenti miraculo videat̉ cum ipſe iacobus apoſtolus dicat. Multum valet oratio iuſti aſſidua. ¶ Poui vite ſanctiſſime muliereꝫ in partibus brabantie de qua vt me lius credas ſequentia modum vite compendioſe de ſcribam. In breui tugurio lapideo recluſa erat. loricā ferream portabat ad carnem et ſu per loricam excetis pilorum cilitiuꝫ quo per medium lorice acrius pun gebatur. ſuꝑ duriſſimos cornutos lapides indiſcretis temporibus nut dis pedibus recumbebat ter tantū in ebdomāda pane ī dimidia parte mixto cineribus et piſcato lixinio ī menſura ⁊ pōdere veſcebatur Hec plures ſibi in orationibus commē datos domino quotidie ſuppliciter offerebat vt eos ſua clementia ab omnibus aduerſitatibus tueretur. Et audi ſumme āmirationis mira Ca. primus .xxiij. .xxiij. culum vt ipſamet mihi dixit In mo mēto quocunqꝫ de omnibus in ora tione memor erat defectum ꝟtutis et gracie ita notabiliter ſēciebat ac ſi leſionem corꝑalem in aliquo arti culo corꝑis vl̓ membro ſuo ſentiret Qua ꝓpter certiſſima comꝓbatiōe cognoui ml̓tos valde a diut̉nis tēp tationibus periculis et aduerſitati bus eius orationibus fuiſſe libera tos ¶ De hac ꝑſona indubitabile miraculum ab omnibus ferebatur Filia fuit viri pauꝑtuni et cuꝫ puel la munduꝫ ſeptennis. miro feruore ſpiritus interius traheretur roga uit patrē cuꝫ lacrimis vt ſibi pſaltē rium comꝑaret. Cui pater. Unde filia pſalteriū comꝑabo que vix ti bi quotidie panem lucrari ſuffitio. ox illa conuerſa ad matrem chri ſti orauit et dixit O mater criſti da mihi pſalterium qd̓ pater dare nō poteſt et ero ꝑpetua ācilla tua. In hac ſimplicitatis prece ꝑſeuēauit il la ꝑ annū. Et ecce in ſomnis appa ruit ei beata ꝟgo ferens vt ei vide batur in manu duo pſalteria dicēs Accipe nunc filia meā qd̓cunqꝫ ex duobꝰ elegeris Nec mora. vbi cum maximo tripudio elegit vnū Diſpa rente beata ꝟgine puella de ſōnis euigilans nihil inuenit in manibus ſuis et illuſā ſe cōquerēs a mr̄e xp̄i flere cepit vb̓rime. Qd̓ cuꝫ audiuit pater irriſit filie et ꝯſolatꝰ eaꝫ vāde inquit tm̄ diebus dn̄icis ac feſtiuis ad magiſtrā que filias diuituꝫ pſal terium docet primo diſcens legere et poſtea beata maria pſalteriuꝫ tibi forſitan ꝓcurabit: Mira res qd̓ vbi puella ſimpliciter accepit et ad magiſtram que filias diuitum doce bat venit pſalterium inſpexit ⁊ legit et ſic beata maria multo miraculo ſius promiſſum ſue dignationis im pleuit. Quod vbi viderunt honeſte perſone et diuites matrone ꝑroch ie emerunt puelle pſalterium et ſeꝙͣ ti tempore cum eam in chriſti ẜuico alacrem cernerent et deuotam eidē iuxta eccleſiam cellulaꝫ pro recluſo rio locauerūt. Subtollas ergo pre latum amicum vel ꝓximum cōmiſ ſum tibi orationū iuuamē. Et ſcias ꝓ certo quia quod illi impendis ti bi ipſi rependis et ſis dignior in ꝓ prijs exaudiri in eo ꝙ dignatus es alijs miſereri. ¶ Ꝙ ꝑfectiores ſubditi prelatos in officij releuent. Ca. xxiiij. Eſſum regem humeris ſub tollunt validiores ex toto portant Impoſſibile eſt ꝙͣ quam fortiſſimum nequaquam ſub magnis et continuis oneribus fati gari. Fatigatorum autem perſona gygas gemine ſubſtantie chriſtus dominus omnium in ſe ſuſcepit di cens. O generatio praua atqꝫ per uerſaqͣꝫdiu apd̓ vos ero qͣꝫdiu vos paciar Et vnde o pijſſime benigniſ ſime atqꝫ preſtulantiſſime ieſu tā in ſolite tam amare exclamationis in fatigationis ſententia. Utiqꝫ quia ad generationem prauam incorri gibilitate. peruerſam incredulitate Lio cr pͥmus Ca. xxiiij. tāto tempore detinetur. Corrigas ergo mores qui ſubditus es diſci plinis ſalutaribꝰ erudire. qͣſi aſinus fortis ſupponas mādatis dei hume ros ad portāduꝫ ⁊ fatigationibus feſſum inhumeris ſubleuabis Uali dioēs aūt dicūt̉. hi qͥ cariſmata me liora ſectantes non ſolum ſub eſſe ſꝫ etiam preeſſe nouerunt Et hi ſūt of ficiati qui vices prelatoꝝ gerunt ⁊ in hoc ex toto portant ſupportātes inquit apoſtolus in caritate. ¶ In ꝓuintia ſueuie prioriſſaꝫ ordinis ip̄ dicatoꝝ nuꝑ fuiſſe fratꝝ narratōne ꝑcepimus que in ſancto et ꝑfecto re gimine ſubditaꝝ membris omnibꝰ fatigata et cōtracta iacebat. Prio rem ergo turicenſem fratrū predica torum qui ſororibus preerat occul te prioriſſa demandans ſe abſolui rogat cū lacrimis maxime cū eū ſu per hoc diu ante rogauerat cuꝫ ad huc ſanior eſſꝫ atqꝫ validior modo ita vero contracta cū eſſet vt nullū membrum preter līguam mouē va leret. Motus autē prior lacrimis et in valitudine deprecantis cum eam abſoluere voluiſſet. totus conuētuſ ad pedes prioris proſtratus rogat vberrime plorans ne illam abſolue ret a prioratu quia ſe ad obediēdū illi conuentus paratum ſpondet qͣꝫ diu vocem ad verba formāda in p̄ ceptis et exhortationibus ordinis extollere p̄ualeret. Hec videns pͥor et multuꝫ conſolatus et edificatus ſororum verbis prioriſſam eis cum tali in valitudine dereliquit. Depu tantur ergo illi ſorores quatuor q̄ cibant eam et componūt ac vertūt in lecto portant ad conuentum ad capitulum tenenduꝫ. Audit illa cul pas et corrigit exhortat̉ ſingulas ad ordinē ẜuādū ordinat et uego tia monaſterij nec in aliqͦ deperit ꝑ eam vlli ꝓuidētie ſpūali vl̓ etiā cor ꝑali. Hec diu poſtea. qͣꝫ in tali defe ctu a primore relicta eſt laboribꝰ cō paſſa ſororū q̄ eā humaniſſime per tractabāt ꝯuētu quodā die in refe ctorio ꝯmedēte facit ſe an̄ altare in eccleſiam deportari. Secedētibꝰ er go ſororibꝰ eleuato vultū ad corp xp̄i in pixide cū lacrimis dixit Tem pus eſt domine vt onere p̄lationis abſoluar ⁊ corꝑe. Sed qꝛ placet ti bi. ſic qualiſcūqꝫ adhuc gemaꝫ ⁊ la borem ſub onere. Rogo te ꝑ tua ni miaꝫ bonitateꝫ vt ſororū meaꝝ la boribus ꝑcas et corpꝰ meū reſtitu as ſanitati. vl̓ tibi placeat vt prorſ abſoluar. Mira res. ad. hec ꝓtinus ꝟba prioriſſa exiliuit ī pedes et ob uia ꝯuentui ſoroꝝ de refectorio cū decantatione miſerere mei deus ſu bito venienti cū p̄ ammiratōe ſoro res fugere voluiſſent īclamat dicēs Prioriſſa vr̄a ego ſuꝫ nolite timere Mox ſorores mutata gratiaꝝ actō ne ꝓ pſalmo hymnū. Te deum lau damus ꝓcedētes in eccleſiaꝫ decā tauerūt. O vere digna r̄muneratio ſb̓ditorum. ſed heu qͣꝫ pauci ſūt hoc maxīe tꝑe qui portare velint et nō potius portari Exercent offitia vt querant que ſua ſunt non que Ieſu xp̄i. Certe iudas fur erat ⁊ loculos habens plenos ea que mittebātur Liber Ca. pͥmꝰ xxiiij portabat. Et qꝛ ſemꝑ infidelis infi deliter agit. murmurat contra dn̄m veritatis eo ꝙ paſſus eſt precioſuꝫ vngentum ſupra caput eiꝰ ſacratiſſi mū diffundi. Male ergo inuidus pi etati aſſueſcit in peius et precio vili diſtrahit ſalutis auctorem. Credis ne iudam iſtum officiatorum aliquē imitari; Nō dubites. Subtrahunt nonnulli tales prelatis. ſubtrahunt fratribus. ſubtrahunt et egenis. im plent marſubia. Etſi cupidi ſunt ho noris aut glorie ſtudēt interim par citati. donec aliqua dignitas pateˢ at qua mediante ſymonem ꝯſequa tur. Hec in hoc tm̄ diei ſufficit mali cia ſua. ſed etſi locus occiſionis fue rit ſurgunt in patrem ꝓprium patri cide ſicut iudas in dominum et per complices clam corruptus ſi quibꝰ ſiniſtris accumulāt grauiora et vbi hec inueniri non potuerint fingunt mendacia et per hec ſacramenta fir mata deuorant innocentem. vt pro eo regnent aut regnare faciant ip̄o chritam per quem exercere et face re poterunt quod intendunt. Hec plerumqꝫ patenter et ſi quando la tenter poſſunt hoc faciunt. ne in ſu ſpitione malignitatis veniant aut doli. Sed abſit vt fruſtretur ſenten tia veritatis qua dicitur. Nihil oꝑ tum quod non reueletur. nec abſcō ditum quod non ſciatur. quod pa tuit in Iuda qui ſuſpenſus crepuit medius et diffuſa ſunt omnia viſce ra eius. O noſtri temporis Iudas credis ne pati ſimilia; Minime dubi tes. Ad modicum diſſimulare potes nequiciam ſed non in longum. Accidit citius vltra qͣꝫ credere po teſt pertinenter aut impertinenter. occaſio per quam non tm̄ iſta ma lignitas in integrum pateat. verum etiam inuerecunda vulgaris auda tia veris addiciens nephanda fera liter vt per phas et nephas in ore indifferenter omnium abhominabꝫ lis habearis. Nec confidas fame ante forſitan habite. Abſolon enim et ſi pulcherrimus in omni yſrahel pro eo tamē ꝙ niſus eſt contra pa trem ſuſpendio iugulatus triplici haſta confoſſus eſt. Taue ergo et tu ne haſta fede conſcientie. haſta turpis infamie. haſta gehennalis pene poſtmodum tranſfigaris. Ho rum tot exempla quot regna Unū tamen referam euidens in ſubiecto. Erant in flandria ſicut a preſdi tero terre illius cognoui duo viri di uites qui contra ſe grauiter inimici oportunitatem querebant qualiter vnus alterum caperet vel necaret. Erat autem quidam nequiſſimus qui vnius ſeruus fuerat et nunc al teri ſeruiebat Ad hunc ergo cui o lim ſeruiebat ille veniens conqueſtꝰ eſt de domino cuius ad preſens e rat ſeruus. ſibiqꝫ fore perfacile vt e ius manibus illum tradat. qui ga uiſus valde continuo pactus eſt pe cuniam illi dare. et ſpopōdit ſtatim Et exinde nacta oportunitate do minum tradidit in manus inimiciⁱ. Quo occiſo. ſtatim venit proditor ille ad amicos partis aduerſe et ſi mili dolo tradendum illis obtulit pͥmꝰ Liber Ca. xxv. occiſorē Tredebat eni zelus prodi tionis in primo omnibus niſi ſolis illis cum quibꝰ pactum inierat latu iſſe. ſed nō ſic erat. Comprehenſus ergo ab illis quibus tradere voluit occiſoreꝫ oblatus eſt iudici et ſuſpē ſus turpi morte necatus eſt. ſed ze lus eius facto turpiori poſtmoduꝫ claruit. Amicorum enī precibus pa tibulo deponi ꝑmiſſus eſt et in ter ra ſepultus Nec mora ſequenti no cte cū ſepultus fuiſſet. ignoti canes ſepultum multis videntibꝰ extraxe runt ⁊ membratim inter ſe miſerabi liter diſcerpſerunt. ¶ Ꝙ ſubditi in morte boni prelati iure triſtentur. Ca. xxv. Regem ſi mori contigerit. triſtis populus circa eiꝰ fu nera glomerat̉ ſpectantes qꝫ exanimē lugent. tunc niſi ſubueni atur eis fame moriuntur Reuolue textū veteris et noui teſtamenti ali arumqꝫ gentiū libros. nō inuenies in geſtis filioꝝ hominū tantum pia culum quale nunc in apibus vides ꝙ filij pro parentibus mortis diſpē dium incurrerūt niſi quis forte pa trem aut quod minus eſt animatuꝫ vindicare volens occiſum aut leſuꝫ mortem incurrerit male cautus. pa tres aut pro filijs. viros pro femīs ⁊ econuerſo ſepe inuenimus Luget yſaac matrem. Ioſeph luget et pa trem. Optauit Iacob filiū ſequi lu gens ad inferos. Dauid mori pro abſolon Sed filiū ꝓ pr̄e mori velle vl̓ mortuū non inueni. Quare autē hec pietas cōuertibilis non exſtat. vt ſicut parentes pro filijs et filij ꝓ parentibꝰ moriantur. notari hic qui dem poteſt humane nature corrup tio. niſi forte iuxta quoſdam illū na ture ordinem iudicamus vbi videt̉ humor de radice arboris in ramoſ extendi ſed non de ramis humoreꝫ ad radiceꝫ equali menſura recipro cari Spiritualiter tamen legimus filios pro patre mortuos. cū glori oſos martires pro xp̄o regenerato re omniū vſqꝫ ad penaliſſimas mor tes ſanguinem cernimus effudiſſe. Hac morte ẜm prophetam nihil vi dimus precioſius his qui chriſtum adhuc reciproca dilectione in ſuis intimis ꝯplectuntur De hoc etiam in libro de natura rerū ſtophados figurate valde deſcribitur. Arpia auis eſt in deſerto indie in loco que ſtragopoles dicitur iuxta mare io nicum rapinis inſaciabilis fere. ſem per faciem hominis habet ſed in ſe nihil virtutis humane. naꝫ ferocita te depredatur inſanit graſſatur vl tra humanū modum Hec auis pri mum hominem quem viderit in de ſerto fertur occidere Inde cum for tuitu aquas inuenerit ⁊ faciem ſuā in aquis fuerit cōtemplata. mox ſui ſimilem hominem ſe occidiſſe ꝓſpi ciens triſtatur non modice. et hoc aliquando vſqꝫ ad mortem vel plā git mortuum om̄i tempore vite ſue Quid auis iſta crudelis niſi genus humanū ſignificat? que beluinā qui dem ſꝑ ab ip̄o mūdi exordio inuicē ſibi ferocitate inſaniuit et graſſata Ca. pͥmꝰ xxv. eſt. Ad hoc tandem flagiciū imma ne peruenit vt omniuꝫ creatore do minū ad redemptionem ſuam in de ſerto ſecl̓i huius ſuſcepta forma ho minis venientem deſꝑceret et occi oeret ſaluatoreꝫ. Quis ergo homo tam crudeliter inhumanus dei filiū hominem inter homines ⁊ propter homines factuꝫ et a ſe id eſt ſui cau ſa peremptū in ſcripturis ſanctis ve lut in lucidiſſimo ſpeculo proſpici ens non horreſcat ⁊ totis viſceribꝰ compaſſus occiſo non cōmoriatur mortuo vel irremediabilibus lacri mis eū quotidie lamentet̉ In̄ Iob viſitans ſpeciē tuam non peccabis Et paulus ad hebreos. Recogita te inquit eum qui talem a perſecuto ribus ſuſtinuit tribulationem. ſi fue rimus ſocij tribulationū erimus et conſolationū. Et ſi compatimur. cō regnabimus Exeamus ergo ad eū extra caſtra in ꝓperium eius portā tes. dicas cuꝫ dauid. Quid retribu am domino pro omnibus que retri buit mihi; Et cōſultū interno reſpō det. Calicem ſalutaris domini id ē Iheſu accipiā ⁊ nomen xp̄i ad meā ſufferentiam inuocabo Quis enī ex ſe ad hoc idoneus. O felicem homi nem vicem xp̄o reddere cupientem O beata mors et precioſior om̄i vi ta dū anima in morte tenebras ex cuciet moroſius cruciando et ictum ſplendentis gladij pro xp̄o momē taneū formidabis. Exul viuo. gra ue me pondus corporis mei aſtrin gens alligor Etiā fortuna felix infe liciſſime ꝯtabeſcens et nō beatū me partem vbi tali morte functꝰ eripiar Moriar ergo deſinā egrotare poſſe deſinam alligari poſſe. deſinam mo ri poſſe Mortē ergo vt nunqͣꝫ time as beatam ſemꝑ adopta. Magna res eſt et nō diu dicenda cum hora illa ineuitabilis vene̓it equo animo abire. Uiuere noluit qui mori non vult. UIenientem morte nemo hila ris accipit niſi qui ſe ad illā diutius preꝑauēit. Et reuera vt dicit ſeneca Honeſta turpitudo eſt mori ꝓ bo na cauſa. et ego dico. honeſtiſſima pulcritudo eſt mori momētanee vt ſemꝑ viuas. Uiximꝰ enī vt morere mur ſꝫ quo fine viuenduꝫ eſt. Finis aūt legis eſt xp̄us et maxime legis mortis ad iuſtitiam omni credenti. Heqꝫ enī dignꝰ eſt aliqͥs beata mor te. niſi vitā deſiderādo futurā vehe ment̓ exoptet. Quod aūt in exēplū huius materie ꝯtigerit referamꝰ ſic̄ a fide dignis accepimꝰ. Circa an nū dn̄i ab incarnatiōe. Accxvi. qui dā vir fidelis et bonꝰ de opido dy nāthea mare trāſijt et ingreſſus ter ram ſanctā loca ſingula in quibꝰ pe des dn̄i ſtetiſſe quibuſdam indicijs fatebant̉ multa deuotōne et lachri mis viſitauit Cūqꝫ veniſſꝫ ad locū caluarie vbi redemptorē nr̄m audi uit mortis anguſtias et crucis ſup pliciuꝫ ꝑtuliſſe grauiſſime ſuſpirijs ingemiſcēs cū clamore valido et la crimis dixit. quid tibi benigniſſime dn̄e quid tibi xp̄e retribuā pro om nibus q̄ pͥus amator amabilis inqͣꝫ mirabilis tribuiſti. Uidi prius loca in quibus natus et inter homines Liber Ca. pͥmꝰ conuerſatꝰ doctrinā euāgelicam p̄ dicaſti ⁊ diuinitatis tue indicia per miracula demōſtraſti Hec quidem ob amorem et reuerentiā tui ſincēo corde ꝯplexus ſū. hūc ꝟo locū paſſi onis et mortis tue equo animo vi dere nō poſſuꝫ vbi clauis crucifigi terebrari lancea. et animā ꝓ nobis tradere voluiſti Hec vt beatꝰ ille ꝑ orauit exclamans ruptis vitalibus cordis venis ſpiritū exalauit. Sed et de fratre voluando priore ordi nis predicatoꝝ in argentina ciuita te theutōnie rem mirabiliſſimam et deuotaꝫ ꝓprijs oculis vidi. Hic vt fr̄es mihi teſtatiſſima veritate nar rauerunt ſemꝑ fere ſiue gradiens ſi ue ſedens pollice ſignū crucis in pe ctore depingebat. Contigit aūt vt mogunciā veniēs infirmitate decū beret. et ingraueſcente morbo cum mira alacritate ſpūs moreretur. et apud fr̄es minores ſepeliret̉ ibideꝫ Pondū enī tūc fr̄es p̄dicatores in eadem ciuitate locū habebāt Quo audito fr̄es in argentina duos fra tres ꝓ fr̄is defuncti corpore direxe runt. ſed fruſtra qꝛ fr̄es minores ſer pultū reddere noluerūt Cōtigit au teꝫ poſt annos paucos vt fratribꝰ minoribꝰ ad locū aliū tranſeuntibꝰ fratres iteꝝ de argētiua duos fra tres in mogunciaꝫ ꝓ dicto prioris corpore deſtinarent. qui ſine cōtra dictiōe acceptis vel aſſūptis oſſibꝰ in argentina ꝓſpere redierūt. quid plura; Oſſa diligentius fr̄es abluē tes os pectoris cui ex vtraqꝫ parte coherent coſte ſuꝑius inſignitū cru ce operoſiſſima reppererunt et hͦ qͣſi ſcutum cordis interius Erat auteꝫ crux vt ip̄e ad hͦ videndū qͣdragin ta miliaribꝰ laboraui et vidi oculis vidi in oſſis medio ex ſubſtancia oſ ſea ſpiſſitudinē euidentiſſima eleua ta tribꝰ ſuperioribꝰ brachijs crucis equalis longitudīs et inferiori bra chio decētiſſime longiori. extremita tates vero triū brachioꝝ ſuꝑioruꝫ inſtar reꝑādi lilij recuruatas. ⁊ bra chiuꝫ inferius quaſi trunco deberꝫ infigi exacuatā habebat Quid igit̉ in ſigno corporee crucis in oſſe pe ctoris niſi mortis xp̄i in mente pͥus habita ſtignata paſſionis Et quid in folijs reꝑandi lilij in crucis extre mitatibꝰ niſi mundiſſime caſtitatis inſigne quod ad memoriā mortis Xp̄i fundatiſſime fixum gerebat in carne. Noui ſecretius in brabācie partibꝰ p̄rogatiue ſāctitatis puellā de qua ꝑ veridicos fr̄es ordinis p̄ dicatoꝝ manifeſtiſſime ꝓbatum ē ꝙ ꝑ aſſiduā meditatione paſſionis et vulneruꝫ xp̄i in latere eius vulnꝰ ingens ꝑ plures annos apparuerit et de ip̄o vulnere ſanguis fere cōti nue in multa qͣntitate ꝓfluxit. Cuiꝰ itaqꝫ ſanguinis particulā ad euidē tiaꝫ tanti miraculi vidimꝰ diu in vi treo vaſe ſeruatam. nec coloris mu taſſe ſpeciē vel odoris Ad idem de quodā martire ꝓpe nr̄a tꝑa veridi ca relatione ſuſcepi. qꝛ cum captus cuidā gentili tyranno ſeruiret. ⁊ ille eum honeſtiſſime tractaret. martir autē gemebundꝰ incederet. miratꝰ cauſaꝫ triſticie querit et quare cum Liber ſecundꝰ ſeruis alijs non gauderet Tui mar tir cū alijs inquit gaudeo ſed ſemꝑ triſtis incedo. quia dei mei memor mortis ꝯtinue in corde meo eiꝰ paſ ſionis ſtigmata porto Hoc mox vt tirannus audiuit grauiter indigna tus. et ego inquit experiar que dixi ſti. Hec mora exemptore vocato iu bet aperto pectore martiris cor eiꝰ euelli et per mediū cultro ſecari vbi ſtatim mirante tyranno cū ſuis res miranda ꝯſpicit̉ ⁊ ꝓ ſigillo ꝑs vna cordis altera crucifixi xp̄i imaginē ꝯtinens reꝑit̉ Quo viſo tyrannus mox credidit. et cum omnibꝰ ſuis ſa crū baptiſma ſuſcepit Quid miruꝫ cū ꝑ ꝓphetā a xp̄o fuerit repromiſ ſum. Si poſueris inquit ꝓ peccato animā tuā videbis ſemen longeuū et in manu tua volūtas dn̄i diriget̉ Quid ē ſemen longeuū niſi xp̄ianū nomē vſqꝫ in ꝯſūmationē ſeculi di latatū Et quid eſt in manu filij pr̄is dirigi volūtateꝫ niſi fideles quoſqꝫ ꝯuerſos ad fidem operibꝰ bonis in ſiſtere et ad regnū ꝑtingere qd̓ nō habet fineꝫ Regē ergo bonū prela tū ſi nos apes fideliū habere et mo ri ꝯtigerit iure nos triſtari nemo ſa pientiū reprehendet. immo potiꝰ in boni prelati morte gaudētes. etiaꝫ ſceleſtiſſimi quiqꝫ quaſi ꝑuerſos et nequiſſimos ꝯdemnabunt Hec de regibꝰ apum. hoc eſt prelatis fideli um dicta ſufficiant. Nunc aūt grati us ad apum populos tranſeamꝰ. Explicit liber primus de prelatis tractans ¶ Incipit liber ſecundus qui tra ctat̉ de ſubditis AAnis eccleſiaſticus or do ſub diuiſione tripli ci ordinat̉. In ep̄is. in preſbiteris. ⁊ in clericꝭ. Et hi om̄es vnū pͥnci pē papā romanū habent. Sic et in laicis fidelibꝰ eccleſia toto orbe dif fuſa ſub imꝑatore romano. in prīci pibꝰ militibꝰ et plebes multitudine ꝯgregat̉ Sed de his ſuꝑſedere diſ ponimꝰ niſi forte incidenter aliqua ſe obtulerint ꝓſequenda Dicit er go textꝰ in pͥncipio qualit̓ ordo mo naſticꝰ ſicut et in precedentibꝰ diſtin guat̉ In tribꝰ diſtribuunt̉ ordinibꝰ apū plebes. ſic et omnis ꝯuentꝰ mo naſticꝰ ſub trina diſtributōe ſcꝫ offi ciatis clauſtralibꝰ atqꝫ ꝯuerſis ſub vno capite prelato qͣi ſb̓ rege apes ꝯmodius adunant̉ Pars aūt pͥma illaꝝ eſt que matres et emerite ſunt ceteriſqꝫ maiores exiſtūt Iſte auteꝫ officijs ſingulis et operibꝰ preſunt. Hec pͥma ꝑs officiatos in clauſtriſ cū ſenioribꝰ ſignat ⁊ hoc ibi vbi ma tres emerite noīant̉ In mr̄ibꝰ affec tus oſtendit̉ qui pͥoribꝰ et ſuꝑioribꝰ officiatis tanto fructuoſius genera tur quāto ex caritatis radice erga ſubditos inuenit̉ fundatior. Un̄ in paulo. nō tm̄ pr̄is ſed etiam matris affectuꝫ que tenerius diligere ſolet obſerua. ait enī Filioli mei qͦs iteꝝ parturio donec formet̉ xp̄s in vob̓ Tales mr̄es ſūt quibꝰ glorioſus pr̄ Augꝰ in regula ſua precepit dicens Suſcipiat inqͥt infirmos. cōſoletur puſillanimes paciens ſit ad omnes Uere beatus animus in prelato qͥ ſe omnium animis ſubditorum pie tate compaciens inclinaret. Hunc paulus euidenter oſtendit dicens. Quis infirmat̉ ⁊ ego non infirmor Quis ſcandaliſatur et ego nō vror Propterea emeritos dicimus ſeni ores qui emeriti id eſt ſupͣ meritum aliorum eſſe dicuntur. Quia ce teris auctoritatis maioris reueren tia exiſtunt. Hi ſunt per prophetaꝫ dicti populi graues in qͦrū maturi tate deus et totius religionis nor ma laudatur. Hos ſignant viginti quatuor ſeniores quicunqꝫ illi ſunt. qui in apocalipſi cytharas ſpiritua lis iocunditatis habentes ſedētes in throno in phialis meritorū nihil ſe habere penitus cognoſcentes. ni ſi quod diſpenſatione incarnati ver bi ẜm miſericordiam nō ẜm meritū acceperunt. ¶ Uidi virum ſanctum et bonum qui de numero emeritorū rectiſſime dici pōt et potuit qͣmdiu vixit fuit in monaſterio ſancti Ma thie apoſtoli iuxta treuerim monaſ chus quidaꝫ Otto nomine qui qua draginta annis et amplius prioris loco deſeruierat in cōuentu. pͥmus ad omnes horas. primus ad matu tinas denocte ſurgebat. nullo vnꝙͣ in choro die vel nocte appodiamen to ſediū vtebat̉. nunqͣꝫ ſedit aut ia cuit. ſꝫ erectꝰ ſemꝑ ſtans ad celū mē bris oculis et mēte nitebat̉ qd̓ in ſe de eiꝰ ꝯdēſato puluere euidētiſſime ꝯprobat̉. raro et breuit̓ in colloqͥo in ſtudio freques. ceteꝝ tꝑis ī oroibus aut meditationibꝰ expēdebat. vt in neceſſitatibꝰ nō egeret miram ꝯuentꝰ curā habebat et ꝑ hoc eos ad regularē obſeruatiaꝫ fidentius ꝯpellebat. Circa adoleſcētiores va lidiſſimo zeli feruoe̓ vigebat vt eos inſtituere moribꝰ ⁊ ab illecebris car nis et alijs vicijs impuditos arce̓t Hic vſqꝫ ad precedentē diē mortis ſue ꝑ ſex dies occulte ꝯuentū ſuū cū acuta febre ſecutꝰ in infirmariaꝫ de portatꝰ eſt. qd̓ vt ꝑcepi veni cū phi ſico viſitare iacentē. Quem vt vidit phiſicus aduertit ſenē debilitate ni mia ⁊ abſtinētia fatigatū ⁊ inanitū precepitqꝫ ſtatim occidi pullū cū tn̄ eſſet quarta feria an̄ paſca. Et mox prior auerſo vultū cū renueret dixit ei Dō te cōpetit ſine ꝑiculo aīe tue id eſt mortalis peccati cōtradicere phiſico dūmodo ꝑcipiat quod fieri poteſt licite cum iure ſcripto. Tunc ille placido vultū. domini inquit vo luntas mecū fiat. Hec mora hoc di cto expandit manꝰ et pedes in lecto et eleuatis ſurſum oculis expirauit Uidi et alium virum emeritū con rādum nomine de ordine predica torum apud Louaniū vitā et aīaꝝ zelo feruentiſſimū doctrinaqꝫ glori oſum. Queꝫ cū audiniſſem mori ve ni ad locum vbi mutus et quaſi ſui neſcius decumbebat Appropinquā te ergo hora mortis ꝯtra ſpem om niū oculos eleuauit et manꝰ et cū le tiſſimo vultū intuitꝰ crucifixuꝫ dixit Educ de carce̓ aīaꝫ meā vt ꝯfiteat̉ nomini tuo dn̄e. Et cum tertio hoc dixiſſet dimiſſis oculis expirauit ber ſecundꝰ Uidi et aliū eiuſdem ordinis in eo dem loco Geruaſiū nomine dilectū valde mihi et in amicicia ſpecialem de iſto beatiſſimo et emerito valde viro fr̄es qui cū eo in ordine p̄dica toꝝ triginta qͥnqꝫ annis fuerat cō uerſati ꝟitate teſtatiſſima referebāt ꝙ in tanto tꝑis ſpacio exquo intra uerat ordine nunqͣꝫ fr̄em nunqͣꝫ ho minē ex ſua culpa vel in curia ꝑtur baſſet. humilitatis et māſuetudinis tante fuit quante nunqͣꝫ hominem meminerim me vidiſſe Cōpaſſionē vero et caritatē erga proximos mi ram habebat et vehementē. hic ad mortis exituꝫ debilitate corꝑis ap propinquans oculis ac manibꝰ cele ſtibꝰ inhiabat. Et cū a fratre roga ret̉ vt ſibi ſuper pacis ſtatu ſue ꝯſci encie reſponderet humiliter dixit et deuote Pax certa et firma eſt inter me ⁊ ſalutis noſtre auctorem nec vl lo modo diutius ab eius ꝯtempla tione fruſtrabor ¶ Uidi et aliū eiuſ deꝫ ordinis in gandauo egidiū no mine qui canonicꝰ apud ſanctū An domarū in flandria ſeculū dereliqͥt et predicoꝝ ordinē intrans. tantuꝫ deditus lacrimis. et tm̄ ſpirituali le ticia et animaꝝ zelo efferbuiſſe pro bat̉. vt vere ſanctꝰ crederet̉ et eſſet et hoc exitꝰ eius mōſtrauit Naꝫ cū frat̓ ſuus carnalis ſepeliret̉ in clau ſtro fratrū. marmorqꝫ ſuꝑpoſitum male iacens deberet corrigi. Sinite inquit fr̄es ſinite diu nō iacebit īmo tū manifeſte p̄dicens ſe cū fratre de functo ſub eodē marmore in proxiſ mo deponendū. quod et factum eſt Sed et fratre quodā narrāte mihi qui an̄ ip̄m reſedit diu ꝓxima mori tuꝝ quod querenti ſibi quomodo ſentiret reſpondit dicens. bene frat̓ cariſſime me bene ſentio quia tribꝰ diebus tm̄ in purgatorio hinc exi ens expurgabor. et ſtatim poſtea ꝑ dei gratiam et miſericordiā ad glo riam euolabo. ¶ Uidi et alium emi nentis vite virum de ordine fratrū minorū. fratrem wilhelmum de mi litona qui magiſter theologie pari ſius ſanctiſſimaꝫ ac deuotiſſimaꝫ vi tam duxit. ⁊ cum die quadam pari ſius predicaret per horam obmutu it et verbuꝫ inde reſumens omnibꝰ cū vultu ſereniſſimo valedixit et ſic in pace quieuit ¶ Uidi ⁊ alium fra trem ordinis predicatoruꝫ Odonē nomine in iure regentem virum ſan ctum et bonū qui raro volebat cō medere quod ſeminali fluxū ab ani mali deſcenderat ſed olere vel piſa corpus ſobriuꝫ reparabat. Hinc in ingreſſu ordinis vite ſue terminus reuelatus eſt. et hunc fratribus cer to die ante obitum reuelauit ¶ Ui di ⁊ fratreꝫ Conrādum ordinis mi norum qui miniſter theutonie mira gracia preditus fuit et ſanctorum feruentiſſimus venerator in multis enituit ¶ Uidi et alium emerite vir te canonicum in monaſterio cancip̄ cenſi diebus vndecim ante mortem qui Iohannes nomine cognomen to bonꝰ valetꝰ vir lr̄atꝰ et bonꝰ īno centiſſimā vitā duxit ab annis plu ribꝰ vſqꝫ in euū vite. De hͦ bono vi ro mͥ ſui canonici r̄ferebāt qꝛ cū eēt d L pariſius et eſſet auditor beati ⁊ ma gni viri magiſtri Petri cōmeſtoris cantoris pariſienſis quibuſdā tem ptationibus et dubitationibus ce pit fluctuare et ſupplex ſuper hoc in oratione factꝰ vidit beatos apoſto los Petrū et paulum. et mox eorū ſolacio ad ſpem gratioris vite meri to ꝯfortat̉. Hic glorioſiſſimam xp̄i matrem miro feruore complectens. inter cetera que de ea cōpoſuit du os iſtos verſus incōꝑabiles edidit Irelix mater aue quā mundꝰ ſoluit̉ aue. Que genitricis eue. ve facis eſ ſe breue Uidi et magiſtrum Salo monem predicatorem ſolennem. et magiſtrum qui ꝑ totam theutoniā multa doctrina ⁊ miraculis celebra tis tandē pro xp̄o omnia benefitia dereliquit et in colonia predicatoꝝ ordineꝫ prolixo valde fatigatus ſe nio introiuit in quo veluti puer be nigne et humiliter ꝯuerſatꝰ poſt an nos aliquot ſāctiſſimo fine quieuit. Uidi et alium nobilem et illuſtriſſi mū virum qui helgerus nomine fili us potentiſſimi comitis in iuuentu te poſſeſſiōes caſtra ⁊ diuicias mul tas ꝓ xp̄o dereliquit. et predicato rum ordinē intrans. friſacen̄. prior effectus. Qui poſtmodū multis ie iunijs et laboribꝰ fatigatꝰ p̄ nimia debilitate eques ire ꝯpulſus eſt. ſed tn̄ aſino vſus ē ꝓ vectura. hic ſemel ſtans in ꝓuinciali capitulo et corā diffinitoribꝰ accuſatꝰ audiuit aſinū ſuū hinnitu vt ſolent horrido voci ferare et dixit. Ecce fratres aſinus meus accuſat me ꝙ non ſum dignꝰ tenere officium prioratus. qui inua lidus ire pedes ꝯtra ordineꝫ ſubue hor dorſo eius. Hec vt dixit nōnul los in lacrimas ꝯcitauit. regere ta men ꝯuentum vt erat debilis vſo in finē vite ꝯpulſus. ml̓tis pꝰ mortē et maximis miraculis claruit. Fuit ſub eo et eius tempore quidā Con rādus frāter ordinis predicatoruꝫ qui inter alia infinita miracula tres etiā mortuos ī vita ſuſcitauit. Pro inde vtrū videriꝫ dubito monachū ciſtercien̄. ordinis virum pietate ple num de quo tale miraculū ferebat̉ Algore niuium terra brabancie re ſperſa per totū monachus predictꝰ premiſſo in villā famulo ſolus in cā pis per deuia veniebat. et ecce inue nit puerum elegantiſſime forme qͣſi triennē magno fletu et eiulatū ſolū in niuis frigore reſidenteꝫ. ꝯpaſſus igitur tali puero equo deſcendit. et complexus flentem flere cepit cū eo et querere quid haberet. Tacente autem puero ingeminat ingemiſcit querēs vbi eſt mater tua nunqͥd ꝑ didiſti mr̄eꝫ. Ad interrogatiōes il lius pue̓ fortius eiulās. tandē dixit Heu me heu me. qͣre nō flerē quare nō eiularē; Ecce vides ꝙ egēs ſolꝰ et in frigore ſedeo. et non eſt qͥ colli gat me ⁊ hoſpiciū p̄ſtet. mox mona chꝰ ſurgēs et pueꝝ in brachijs ele uās oſculatꝰ eſt dicēs. Ceſſes flere dilectiſſime qꝛ ad hoſpicium porta bo te et facia enutriri. hoc dicēs cū puero equum aſcendere voluit. ſed puer de brachio tenentis exiliens diſparuit repente. Quia Chriſtus Secūdus Liber Ca. Ca. Secūdus .i. filius virginis fuit. In terram igit̉ cadens monachus flere ⁊ eiulare ce pit acerrime. et cum diu ſic iacuiſſet eiulans tandem queſitus a ſeruo inuentus eſt. eleuatus eſt ī equo ad hoſpitium ductus. queſitus cur fle ret nihil aliud vna nocte dicere po tuit. heu me puer bone puer pulcer rime quare me dereliquiſti. cur abi ſti tā cito. cur te perdidi. Poſt hec monachus conſolationē recipiens cuidam euentum retulit qui illis quos ſciui tante rei miraculum et piaculum patefecit. Quis enim ſine lacrimis audire poteſt piaculum ta le et tantum ꝙ filiꝰ vnicus pari deo deus exiſtens hoſpitium interra q̄t rit. eget cibo. algore contrahitur. ⁊ pre abundantia iniquitatis r̄frigeſ cente caritate multorum. non. eſt qͦ eum recipiat cordis hoſpitio. refici at patris placiti benefica volunta te reuoluat et foueat denotionis ſi nu. veſte contegat caritatis. ¶ Uidi et multos alios viros vita emeri tos et virtute. quorum alij feruētes ſpiritu ſaluti proximorum inſtabāt Alij in tribulatione patientes in bo nō malum ſēper euince̓ laborabant Alij pio et caſto timore quaſi tumē tes fluctus ſuper ſe dominum pre ſtolantes continuis lacrimis inſiſte bant. Alij ſpe gaudentes ⁊ in vita p̄ ſenti dulcedinem patrie celeſtis pre guſtantes nihilominus felicē mor tem in iubilo preueniebant. Certuꝫ tamen eſt lector nullum ex ſuis me ritis ſed ſinceriſſime in domino glo riatos et eoſdem potius habuiſſe ī ſpiratam leticiaꝫ quam preſumptā nullum tamē ſine horrore demonū receſſiſſe Dullus ergo ſenioruꝫ emē ritorum vel maiorum noſtroruꝫ de meritis ſuis aut vita preſumat. qͥa dyabolum legimus vite autori inti diatum quadraginta diebus et qͣ draginta noctibus etiam ieiunanti et nihilominus ẜm quaſdam ſcrip turas in cruce morienti. De vigore ſubditorū in iuuentute Capitulum primum. Ecunda pars illarum apū eſt que iuuētutis vigoe̓ ope ra multa preſtātes diſcipli na quadam matribus ſubdite ſunt nec quicqͣꝫ agunt ſine maiorum im perium. Hic planiſſime demonſtra tur ſtatus et vita clauſtralium. qui ſecundum litteram de iuuentute et fortitudine vigent tempore loco et ordine. vel laborant manibꝰ ¶ Qui enim non laborat non manducet. Uel ſi labor manuum ex ordine nō habetur canticis ſpiritualibus ho ris debitis ⁊ iuterdum ſtudijs ſcrip turarum nec non regl̓aribꝰ diſcipli nis letanter et gaudenter inſudant Huiuſmodi eniꝫ opera ſi ſint multa et ꝓprie ſaluti primo. ſecundarie ꝓ ximorum cum exemplo vite cum de core virtutum et oratione multipli cis fructus iuuamenta preſtabunt Quis enī quantumcunqꝫ peccator huiuſmodi opera videns ad emen datiorem vitam et penitentiam nō conpūgatur Quis tam flagitioſus et amēs tam ſedulas tā continuas Ca. ſcd̓s laudes audiens. deū timoratiꝰ ado rādā nō laudet. Ꝙ taliū ſtet ſuffra gio totus mūdus et pcc̄ores apud iratum indicem deum eoꝝ oratōne inuentur. nō eſt verus qui ambigat chriſtianus. Unde tꝑe nūduꝫ p̄ſto quo mūdus talium ſuffragio iuua retur yſayas de planxit dicēs. Dō eſt qui cōſurgat ⁊ teneat te. Quod bene patuit vbi nec angelo peccati īcelo nec homini peꝑcit ī terra nec hoſtibus nature in zodomis. nec fi lijs iſrahel ydolatris nec murmura tibus in deſerto iudeis. Tempo re quo gens vngarioꝝ cuꝫ aiijs re gnis multis a gente tartaroruꝫ de orientis ꝑt bus venientē crudeliter eſt deſtructa et iam in theuthoniaf i nes bohemie innādere conarēturq da pro ipſa terra theuthonie ⁊ ma xime ꝑtibus brabatie corde turba tus ſollicitus venit in brabantiā ad ſanctiſſimam tunc tꝑis monialeꝫ di ces. ſoilicitor non modice̓ mater ca riſſima ꝓ terris his ꝓximis a facie tartaroꝝ ne ſicut alijs fecerunt faci ant et his terris quia iam inuadere fines theuthonie ſcilicet bohemiam inchoauerunt. cui illa. Nihil cariſſi me verearis quia tot ſunt in terra iſta anime bonorum et in his maxi me clauſtris ꝙ nullꝰ eſt hic tartaro rum exercitus formidandus ſancta rum orationum iaculis repellēdus Genedictus ergo deus in omnibꝰ et ꝑ omnia ſicut audinimꝰ ita et vi dimꝰ Huic autem contrarium quid acciderit andiamus. Anteqͣꝫ in va latria ſub rege Pilhelmo moderatore romanoruꝫ a comite florentio et ſeelandenſibus flammigorum er ercitus feriretur. oranti cuidam ꝓ dicta gente id eſt pro flamingis in oratione reſponſum eſt. Sine ſuper bos humiliari Qd̓ tercia die poſt factum inſpeximus. licet tamen mul ti cum eis et in eis occiſi fuerint qui nullo modo meruerunt talem mor tem Sed notandū ꝙ acerba mors bonis non obfuit ſed profuit ad ſa lutem quia terreno domino obedi re in bonis iuſtum eſt Quod patu it in quodam fideliſſimo viro de qͦ a matre regis dicti Milhelmi vene̓a bili Mechtilde didicimus. ¶ Tū eni ipſa regis mater hollandie memo rabilis cōmitiſſa poſt factam cedeꝫ in alatria deueniſſet aggreſſa eſt cuꝫ duobus fratribus predicatori bus viuentes ad hūc querere et co ligere ſauciatos. Inuenit autem et ad idem opus pietatis matronam diuitem et p̄clarā que cum fletibus matri r̄gis cōmitiſſe narrauit Tra ſiēs inquit hic vocauit me voce fle bili quidā ſaucius ex proſtratis ad quem cuꝫ veuiſſem caput eius loca ui in ſinu meo et eum ad cognoſcen dum deū hortabar. et vt poterat il le eleuatis in celum oculis. cū mani bus dixit Fateor me coactū in exer citū veniſſe. ⁊ hoc eo aīo ꝙ nullū le derem nec ī corꝑe nec in rebus Hic leſus ſū. et ecce iam moriar. Occiſori meo ꝓrſus indulgeo vt mei ſil̓r mi. ſereat̉ oīpotēs deꝰ et ꝯtra euꝫ mihi indulgeat quicquid feci. Aīaticum corpus chriſti vehementer exopto Liber Ca. Secū pue .ij. .ij. quod licet ore non ſummam in mē te tamen virtutis eius gratia non fruſtrabor ⁊ hoc dicens cruce ſigna uit ſe et ſic ſpiritū reddidit Teſtor vobis ait matrona ꝑ ſalutē. meam ꝙ ſtatī vbi ſpiritū ad reddendū os aperuit auicula tāte pulcritudinis vt ei nihil in creaturis cōparari poſ ſet de ore eius cuꝫ odore miro aro matico ad ſuperos euolauit. Uide ergo lector qͣꝫ veridica ſit illa ſentē tia beati auguſtini qua dicit. Uere dico credidi propter quod locutus ſum. non poteſt male mori qui bene vixit. Stu deant ergo fideles clau ſtralium inſudare laboribus. inuigi lare ſpiritualibus canticis ſtudijs ſacris inherere. diſciplinis regulari bus exerceri. ⁊ ꝑ hec erūt ꝓximis in exemplum et peccatoribus contra iram dei veri iudicis in tutamen. De virtute humilis ſubiectio. i Capitulum ſecūdum. Diſciplina quadam matri bus ſubdite ſunt. nec agunt quicqͣꝫ ſine maioꝝ imperio Hic notat̉ humilitas ſubiectionis et abrenuntiatio ꝓprie voluntatis que duo ſi ſubiectus quis integre et ex corde tenuerit. exaltatꝰ quideꝫ exultabit ī gaudio et abſolutē liber tatis gloria ꝑfruetur. Unde apo ſtolus. Illa que furſum eſt ieruſalē libera eſt. que eſt mater noſtra. Sed non abſurde queri poteſt cur cōſu lit et velit eccleſia vt homo ſubdat̉ hōi cū deus hōinem rationaleꝫ cō ditum ad ymagineꝫ ſua niſi irratio nabilibus dominari. non hominem homini. ſed hominem pecori voluit quod patuit vt dicit glorioſiſſimus Auguſtinus in parentibus primis et maxime in patriarchis qui potiꝰ fuerunt rectores pecudū qͣꝫ hōinuꝫ Inde eis dictū eſt. dn̄amini piſcibꝰ maris et volucribus celi et beſtijs terre. Et poteſt ſic ſolui. Illi quideꝫ antiqui et primi parētes ſoli deo ſb̓ diti nequaqͣꝫ abutebantur ꝯceſſa a domino libertate. ſed ī ōni honeſta te morū creatori omnium ẜuiebant Nunc vero ꝑ abrupta vitioꝝ hōi nes defluentes vix etiā ſub duriſſīa ſeruitute poſſunt a vicijs cohiberi Uū peccātibus filijs iſrahel in deū tronomio minacit̉ dictū eſt. Eo ꝙ nō ẜuieris dūo deo tuo ī gaudio⁊ leticiā cordis tui ꝓpter reꝝ abūdā tiam ōniuꝫ. ẜuies inimico tuo in fa me ⁊ ſiti ⁊ areditate ⁊ reꝝ ōniuꝫ pe nuria ⁊ imponā iugū ferreū ſuꝑ cer uicē tuā Audi ergo qd̓ dictum ſit et minas tanti iudicis verearis. At enī incōꝑabil̓ ille doctor. Auguſtiꝰ ait Nihil intereſt ſb̓ cuiꝰ imperio fa cilius homo ẜuiat moriturꝰ. dūmō ille q̄ imperat ad ip̄ia ⁊ iniqua nō cogat. Felitius enī ſeruit̉ hōini ꝙͥ libidini. Conſidera xp̄m dei filium ab ipſa maieſtate ſuꝑna ad noſtrā miſeriā deſcēdiſſe. qui alios ſaluta tione ſua vere liberos facit. ſb̓di pa rentibus voluit ẜm prophetam du riſſimam pertulit ſeruitutem. Pro inde quod dictū eſt ſuperius ꝙ ſub dite matribus iuniores nihil agūt ſine maioruꝫ imperio. Optime clau d Z Ca. ſcd̓s .ij ſtralibus cōpetit qͥ abrenunciātes proprie volūtati nihil agere debēt ſine maioꝝ imperio vl̓ ſaltem ſine li cencia. Aduertite clauſtrales princi pem ſalutis noſtre ieſuꝫ vt volunta tem ſuam ſed patris faceret non ve niſſe. ac per hoc patri obediēs vſqꝫ ad mortem non liberas manus nōo liberos pedes affixos cruci corpus qꝫ ſacrum immobile ſed ſolū os tā tum liberum ad orandum habuiſſe mōſtratur. Rea mens tibi dico ca riſſime ſerui eſt qui talem non vult paſſum talia dominum imitari. Li beras ergo manus ad dandum ali quid vel agendum. liberos pedes ad ambulandum. libera membra ad conandum aliquid non habeb̓ ſed totum cum chriſto corpus affix um penitencie cruci. ſola tibi ligua ad orandum confitenduꝫ et laudā dum liberā erit. Temptantur curio ſitate oculi oculos chriſti attēde ve latos. Temptātur aures vaniloqͥo xp̄s ꝯtumelioſos ẜmones ⁊ terro res audiuit. Tēptat̉ guſtꝰ ſuꝑfluis cibis et potibꝰ. chriſtꝰ felle cibatus ē aceto potatꝰ eſt Tēptat̉ olfact̉ re dolentijs pigmentorum. chriſti faci es ſputis. fetidiſſimis illinitur Tēp tātur manus ad illicita contrectan da. chriſti manus intuere trāſfixus Temptatur cor ad cogitāda vl̓ ca pienda nociua chriſti cor lancea te rebratum aſpicias Temptantur pe des ad ambulandum vel ꝑagran dum terras. chriſti pedes cruci cla nis affixos attendas. In hac vltīa temptatione tibi ſpecialiter cauēdū eſt. O clauſtralis cum dyna filia ia cob que prius inter fratres ſecuriſſi me conuerſata egreſſa eſt videre fe minas regionis. que et ſi primo vio lenter corruptā eſt. poſtmodum tā men eſt blandicijs delinita Sed for te dicis. Quid mihi eſt ſychem et e mor quorum vnus labor vel hume rus. alter amaricans interpretatur vt cum ſecularibus ſubijciaꝫ hume ros ad tolerandos labores mun di vanos vt amaricata per illos a nima mea in fel aſpidum conuerta tur. quin potius cum fidelibus po pulis ac deuotis leui iugo chriſti in cruce ſuſcepta tranſibo mare. ter ram ſanctam adibo vel alijs parti bus vbi eccleſiaſtica neceſſitas fili os pios inuitat et per ipſam crucis peregrinationem a pena ſimul vere et a culpa ſb̓ breui temporis ſpacio liberabor. Sana ſalus et beata in dulgentia omnium delictorum ⁊ qͥ hanc meruerunt mire tripudeant. ſed eam nequaquam ſibi iſta via re ligioſus aut clauſtralis quis vendi cet vt cōtra votum ſuum fine licētia vel per crucem ſuſceptam vel modo alio in abſolutionem peccaminum viam peregrinationis ſumat liga tos tibi diximus pedes ligatas et manus. Quis te ſoluit et ambules Forte reſpondes. chriſtus petro et apoſtolis in ſuſcitatione lazari dix it. Soluite eum et ſinite abire. Tur ergo me vicarius petri papa non ſoluet. Bene dicis. te non negamꝰ Ca. ſcd̓s .ij ſi ſoluerit eſſe ſolutuꝫ. ſed vide vt re ctam et debitam cauſaꝫ oſtenderis diſpenſati. Alioquin non eſt diſpen ſatio ſꝫ diſſipatio potius. Deqꝫ eni credere phas eſt tanti moderamīs patrem aliquid taliuꝫ facere ſine ra tionabili cauſa. quanquam id fieri forte minus iuſte putetur. Et quidē ſicut paulo. omnia licent ſed nō om nia expediunt. Huius occaſione ſē tentie blandiri ſibi impudentiſſime voluerunt qui omnia ſibi licere dix erunt que in poſitiuo iure vetantur Inter que et ſymoniam ponunt qͣꝫ cum illicitam ⁊ pro ſcriptam ſcriptu re noui teſtamenti et veteris poſue runt. giezi et ſemini eius precedente helizeo adheſit lepra Symonē cuꝫ pecunia petri apoſtoli imprecatio condemnauit. Super hac queſtiōe quidam maioris eccleſie a venera bilis magiſtro giviardo cameracē ſi epiſcopo in lugduno vbi papalis curia tenebatur ſub ſpecie yronie q̄ ſiuit dicens. Credis ne tu frater epi ſcope ꝙ ſummus pōtifex poteſt cō mittere ſymoniam. At ille audaci vultū conſpicuus non credo iuquit ſancte pater ymmo potius certiſſi me ſcio ꝙ viliorem poſſet papa qͣꝫ ego vel aliquis in toto mundo. Et ſi dubitaueris vel forte diſſimulas per teſtamentum nouum et vetus manifeſtabo Quo audito calumni ator probra non intulit. ſed ſtatim verbo captus obmutuit. cernēs vti qꝫ virum eſſe ydoneum ad omnem veritatis regulam conprobandam Nulli ergo prelatorum indiſpenſa tione et diſpenſabilium cauſa ſit ꝓ ratione voluntas. ſed cum ſummo moderamine diſpenſationes fiant quas ſecundum locum. tempus. et perſonam fieri eccleſiaſtica neceſſi tas quandoqꝫ depoſcit. Decipi ſe de facili diſpenſator non dimittat nec ſe decipiat diſpēſationem extor quens. quia equalis fere periculi eſt vel decipere velle vel decipi. Et ne noſtro tēpore nouiter exortū malū exincidenti materiā pretermittam penitus intactum. Nouum genus apoſtaſie ātiquos ille deceptor dy abolus adinuenit non ſolum de an tiquis ymmo heu de perfectiſſimis ordinibus fratruꝫ predicatoruꝫ at qꝫ minorum increuerunt quidā qui nec ſtatum ſuum nec ordinem repu tantes impudentiſſime ſe iuugunt maiorum conſorcijs prelatorum vt per predicationem crucis aut alio aliquo offitio mediante a prelato rum obedientia penitus exuantur Heu qͣꝫ fera heu qͣꝫ peſſima et ab omni profeſſione aliena exemptio talis fit et ideo iuſta dei vindicta vi ſum eſt. vt qualiſcunqꝫ neceſſitas in cumbit eccleſie acta et diſpenſata ꝑ tales vix finem bonum et debitum ſortiatur quin potius prelati boni ſuꝑiores ī ecc̄ie moderamīe ꝯſtitriti ordinum predicatorum atque mi noruꝫ vt eis qui diligenter vultum ſui pecoris inſpexerint tales de ſuis ouilibus aſſignarent qui conſcien tia timorata et viribus expediti nō Ta. Secūque .ij. ſua quererent aut ſnorum ſed pure que Ieſu chriſti. Dolo teſte chriſto ſponſor eſſe pro talibus vt ſi ꝑ eos debita negotia non proſperantur eccleſie mendax et periurus inueni ar in die tremenda ante facieꝫ iudi cantis Utiliter quidem iet ſi longe digreſſum diligentem lectoreꝫ forſi tan non tedebit. Referam tamē an teqͣꝫ materiam repetam poſtqͣꝫ de ꝑegrinatōne crucis mentio habita eſt quoddā valde memorabile qd̓ audiui fulconeu quēdaꝫ canonicū inſulenſem cuius ſuperius fecimus mentionem virum religioſuꝫ et piū cuius relatōne te tempore contigit quod ſubiungo. ¶ Anno ab incar natione dn̄i. M. c. xci. cū orbē. fere to tum fames validiſſima in mortem innumerabilium hominuꝫ occupaſ ſet. heremita quidam ſanctiſſimus in beluacen̄. dyoceſi humano gene ri in multis lacrimis et miſeratione compaſſus dominuꝫ frequētius ar guebat cur populū ſuum animadi uerſione cōtemerer et tam irreme diabiliter flagellaret. Hoc vbi no cte vna cum miro cordis eſtuante conſpectum ſummi iudicis iteraret apparuit ei vir etate et ꝑſona gran deuus dicēs. ſurge et miſſaꝫ īchoa Salus populi Cui heremita. Dies inquit non eſt miſſam celebrare nō lieet. Oportet iquit ne differas Tre mefactꝰ ergo heremita ⁊ reniti n̄ au dens ſurrexit preparauit ſe miſſam qꝫ ſalus populi vt iuſſus fuerat in choauit. At vbi poſt euangeliuꝫ of fertorium dixerat acceſſit grād euꝰ ille et vas plenum ariſtis obtulit di cens. Reporta librum ad aliud al taris cornu et. miſſam inchoa de ſā cta cruce domini noſtri iheſu chriſti Quod heremita vſqꝫ poſt euange lium vt ante compleuit dicto offer torio grandeuus ille vas plenum faſciculis diſcoloratis crucis ſignū habentibus obtulit dicēs Regira librum tercio ad aliud altaris cor nū et miſſam inchoa pro defunctis Quod ille vſqꝫ poſt euangelium ſi cut ante ꝑfecit grādeuus ille calua riam capitis cruentataꝫ in vaſe ob tulit. In hoc quidem heremita mil rabiliter horruit. et in hoc ſi a deo eſſet oſtenſio plurimum dubitauit Cuius cogitationi grādeuꝰ ille re ſpondit Petrus inquit apoſtolus Ęgo miſſꝰ ſuꝫ ad te vt oſtendā tibi que oportet fieri poſt temporibꝰ fu turis. Immortalitate humano ge neri compaſſus es. et ex audiuit te deus et ī ſignū huiꝰ optuli tibi vas ariſtis plenuꝫ videbis anteqͣꝫ finia tur menſis auguſtus ꝙ menſura ꝓ viginti denarijs habebitur que mo do viginti ſolidis venūdat̉. Secū da oblatō quā feci tibi de diuerſis faſciculis diſcoloratis ſignū crucis habentibus ꝑegrinationes diuer ſas ſignat. que omnes crucis titulo ſignabuntur. Tertia oblatio quaꝫ de caluaria capitꝭ. ob tuli tempus ī fine. dierum iſtorum ſignat. in quo tanta ſtrages humanorum corpo rum erit quanta nunquaꝫ viſa fuit ex qͦ chriſtiani nominis gētes ēe ce perunt. Hec dicens grandenꝰ ille Ca. ſcd̓s pͥmū Ca. ſcd̓s pͥmū diſparuit. De annona: vero qd̓ pre dixit euenit Diſcoloratas cruces ⁊ ex omnibus mundi ꝑtibus. quedā ſanctiſſima recluſa vt ipſa mihi retu lit in brabantie partibus vidit. et ſe cunda expeditio. ad purgandaꝫ al bigentium terram per legatos rō mane curie miſſa fuit Sed et crux a multis cum diuerſis partibus p̄di caretur viſa fuit manifeſte. necnon et ego fidelium nouiſſimus anteꝙͣꝫ pijſſimus Audouicus frācorum rex Anno ab incarnacione domini M. cc. xlvi. crucem tranſmarinam ſuſci peret. crucem in celo exclariſſio et ſi dereo lumine vidi. Nec recolo me decentius et operoſius formatam cruceꝫ nunqͣꝫ ſub aliqua materia vl̓ figura vidiſſe octenos habere cubi tos crucem ipſam in longitudine mͥ planiſſime viſum eſt ſerenum celum erat valde et ſinevlla nube in aliqͣ ꝑte ſui. ſub noſtro orizōte celū erat coloris vnius De diſcoloratis ꝟo cruciuꝫ faſcicul̓ vidimus quia pͥma crux noſtri temporis cōtra terram albigentium p̄dicata eſt. Secūda ī terram ſanctam contra ſarracenos Tercia iteꝝ albigenſes Quarta cō tra ſtadingos quos intheuthonta heinricus dux brabātie cū ſuis ſtra uit Quinta iterum in terrā ſanctam Sexta contra aquenſes qui ſe pro ſciſmatico frederico quōdaꝫ imꝑa tore. contra. Vilhelmum regem rō manorum electū ſtultiſſime oppoſu erunt Septimā contra hezelinū nō hilem ytalie et eius complices. qui condemnatus et puplicus hereticus fidem catholicam grauiter in ſectatus eſt. Quot ergo genera cru cis tot colores tot faſciculos cerni mus aſſignatos. De indulgentia autem que crucem ſuſcipientibus p̄ dicatur. nullus fideliū dubitare ꝑ mittitur quī integraliter vere peni tentes et cōfeſſi indulgētiā recipiāt omniū pcc̄oꝝ et in ea volūtate deſi derij quā ꝓ fide ſi ſe obtulerit locuſ mori geſtiūt totaliter a pena ſimul abſoluunt̉ et a culpa Terra ergo mͥ fides de his ōnibus eſt ex nihil he ſito de hoc ꝙ ſummus pontifex no ſter ꝑ legatos autoritatis ſue man dauerit faciendū. ſꝫ de his multi fi delium non ſufficiunt ammirari qui crucem pecunia redimunt̉ et hanc in tam modica pecunie quantitate vt vix decimam. vix viceſimam vel vix certe bonorum ſuorum ſaltem mobilium ſaluis hereditatibus in regris centeſimam dare velint. Cū enim laboris iter diſplicuerit. vl̓ cer te lucrorum ſuoruꝫ viderint tempo ra deperire querunt diſpēſationes lepatos roma multiplicat. qui eos pecunia mediante ſanctificent. libe beros peccatis per litteras recom mendent Bona ſanctificacio que liberat a peccatis. bone et beate littere que ſecuraꝫ ⁊ mundam ani mam ab omni culpa et pena fecer̄t Sed o quāti monachi in clauſtris ſunt qui longo itiunia longo tēpoe̓ diſciplinas graues ſilentiū ꝓpe cō tinuū veſtem aſperam nocturnas vigilas et in his omnibus victum Ca. Secū qne iij. Liber tenuem et vix vllum ſolatium et ta men nondum de peccatorum ſuoꝝ abſolutione litteras indulgētie ac ceperūt. Credo tibi paule. ſꝫ in apo ſtolatu tuis ſucceſſoribus. Credo ti bi inqͣꝫ credo qui veridico ore dixi ſti. ꝙ reddet dominus vnicuiqꝫ ẜm ſuum laboreꝫ. Taceam de fratribꝰ p̄dicatoribus qui ſtudijs cōtinuis et vigilijs macerati non habentes in zona es ſed membranas maxīe pauli. non in equis aut. curribus ſꝫ feſſis artubus et pedibus gradien tes p̄dicationibus terraꝫ circueunt Sed de fratribus minoribꝰ qͥdnaꝫ dicam qui duro funiculo cincti et ſi ne amictu cappe vel pallij induti tu nica ſuꝑ nudo pedibus undis ſuꝑ niuem gelidam quaſi ſuꝑ lanam de ambulant et panem ſuuꝫ quotidie quaſi pauperes emendicant. Quid inquā dicam de talibus ſi non etiā cuꝫ his vel ſuꝑ hos qui ꝓ modicis vel nullis laboribus ſed tm̄ pecuīa pcc̄oꝝ ſuoꝝ ī dulgētia acceperūt. ſe cūduꝫ ſuū laborē retributioneꝫ pre mij ſortētur. Doueris lector cariſſi me ꝙ xp̄s portauit cruce portauit latro qui credidit. portauit et ille qͥ a ſiniſtris latro pependit. Sed his diuerſo fine concluſum eſt. Nō cre dis et hoc ideꝫ ſub noſtro tempore diſpenſari Trucē vero ex ꝓprio cor pore dedicatam. menſus eſt chriſtꝰ hanc ſe fideles et membris affligūt et mentibus. Fingit et dyabolus truces ſuas. quas re ꝓbi mente per uerſa tm̄ membris affigunt. Uidi mus anno ab incarnatione domini MA.cc. xiij. infinitam pueroꝝ multitu dinē ſpiritu deceptionis arreptos cum ſigno crucis inter ieroſolimita num aggreſſos fuiſſe. perijſſe indi uerſis locis. et maxime ex eis multi tudinem ꝑ maleficos quoſdam. ſar racenis in mari venditos extitiſſe. ¶ Uidimus ab incarnatōne domi ni. M. cc. li. mirabili ⁊ ī audita rabie paſtorum multitudinem de diuerẜ regionibus congregatam. qui ſub crucis titulo per quoſdam flagitio ſiſſimos viros ad tantam ꝑnitiem inducti ſunt. vt in multis partibus gallie villas ⁊ ciuitates ⁊ populos inuadē et deſtruere conarent̓. intm̄ vel hoc pariſius ⁊ auerlianis p̄clariſ ſimis vrbibus occiſis pluribꝰ cleri cis attemptarent. Et vide lector mi rabile et pregrande piaculum. his illoꝝ facinoribus in odium cleri ap plaudebat populus laycoꝝ. maio rāqꝫ fuiſſent facta niſi tandem et cū clero ꝯmunis plaga ipſos laycos inuoluiſſet Et hi qͦqꝫ autore deo di uerſis locis et penis. citiſſime ꝑier̄t Conſidera ergo ex his q̄ narrata ſunt quantum ſibi populū antexp̄s cum venerit exipſo chriſtiano ppl̓o congregabit. Diſcant ergo apes fi delium clauſtralium omnimode ſb̓ di matribus. hoc eſt inferioribus p̄ latis vel ſenioribus diſciplina nec ſi ne eoꝝ imperio vel ſaltem licentia quitqͣꝫ agant. vt ꝑ hoc humiliati h̓ poſtmodum exaltentur. et hic ſupe rioribus obligati poſtmoduꝫ liber tate perpetua perfruantur. 1 Ca. ſcd̓s iiij ¶ De reuerentia accuſationis lay coꝝ erga clericos. Sa. iij. Ertia pars apum que fuce dicunt̉. he ſine aculeo ſūt ve lut imꝑfecte apes. His qui dem ꝯuerſi ſeu layci fratres in clau ſtris aptiſſime deſignātur. ⁊ hoc qꝛ ſine aculeo eſſe dicunt̉. Non enī vo cem accuſationis in cōuentuali ca pitulo habere ſolent. niſi forte ſe in uicem in capitulis interdū tentis ac cuſent. Dam ẜm apoſtolum dicitur Aduerſus preſbiteꝝ accuſationem de facili recipi non debere et in hoc reſpectu ſacerdotalis ordinis laico rum imꝑfectio demonſtrat̉. Scd̓m iura enī aduerſus ſacerdoteꝫ de fa cili nō admittet̉ laicoꝝ teſtimoniuꝫ niſi cum eis teſtimonium tulerint et alij ſacerdotes. et hoc tam apud ſe culares qͣꝫ apud clauſtrales potius obſeruat̉ In clauſtris enī nec ē deo dāte nec eſſe dꝫ odiū inter laicos et ordinem clericale quale inter ſecula res eſſe probatur Antiqui quatuor odia inter diuerſi generis animalia poſuerunt. Inter hominē et ſerpen tem. inter griphū ⁊ elephantē. inter ſupuꝫ et agnū. inter coruū et vulpē Ego aūt quintū addo odium per petuū inter peruerſum laycum ⁊ ſa cerdoteꝫ. huius rei exempla ſūt plu rima At aūt in clauſtris execrande rei ſimile caueat̉ noſtro tempore in monaſterio quodam gallie ordinis altioris accidit quod ſubiungo. ¶ Dormitorium ingens et maximum in opus ſuū ꝯuerſi fratres layci cō ſtruxerūt. Quod vidētes monachi vl̓ emulatiōis vicio vel neceſſitatis gratia maius illo ſibi cōſtrui para uerunt. Muroꝝ ergo poſito funda mēto monachoꝝ. ſuꝑexcellē̓ opus ſuum grauiter indignati magiſtruꝫ operis conuerſi in ip̄o peremerunt Quid pluraʸ verecundor omnia di cere que ſecuta ſunt. Ad hoc tamen res deducta eſt ꝙ ordinatione ma iorum per manum validam princi pis ſecularis actores tanti ſceleris comprehenſi ac puniti ſunt ⁊ diſper ſi. Quid ergo mirum ſi conuerſi fra tres ſine aculeo accuſationis aduer ſus cleruꝫ velut imperfecti exemplo apum regulariter ordinantur. ¶ De ſeruitio laycoꝝ. ¶ Ca. iiij. Ste ſūt quaſi clientes et qͣt ſerui primarum et verarum apum. Non indignent̉ fra tres conuerſi ſi quaſi clientes et qͣſi ſerui clericorum in hac noſtra expo ſitione vocentur qui etſi ſerui dican tur propter manualium operum ſi militudinem non tamen ẜm propri etatem vere exiſtencie. Et ideo in te xtu littere non eſt dictum clientes ſimpliciter. ſed quaſi clientes vt ve re dicantur fratres et non ſerui. Et ideo ſi in officijs ſuis videantur ſeruire clericis. cōditionē ſuā humi liter tn̄ recognoſcāt ſe debere ſubici et nō p̄eſſe. nec velint̓ clericis eqͥꝑa ri ſed diſcant tm̄ ordinem reuereri. Ca. ſecūdꝰ ¶ Parrat̉ de beatiſſimo bernardo clareualen̄. abbate ꝙ aliquando in meſſione ſegetum fratreꝫ conuerſū viderit deuote quidem et vltra vi res in agro cum monachis laborā tem. ſpiritu aūt ſancto tactus intrin ſecus beatus bernardus dixit corā omnibus laborātibus. Eya frater age quod agis. nullum aliud poſt hanc vitam purgatoriū ſuſtinebis. Iere beatus ille cui poſt modicuꝫ laborem requies eterna promittit̉. Quod enī ẜm apoſtoluꝫ momenta neum eſt et leue tribulatōnis noſtre ſupra modum operat̉ in nobis eter num pondus eterne glorie Proin de fr̄es clerici et monachi fr̄es con uerſos et laycos amplectentur vt vere fratres honorēt vt ſocios. nec ſibi permittāt a laycis fratribus et cōuerſis niſi neceſſitas maior exige rit maiora ſeruitia exhiberi et hoc tanto inuitius quanto eos in exhi bendo viderint promptiores Salo mone enī teſtante ſuperbū ſequitur humilitas. humilem aūt ſpiritu ſuſci piet gl̓ia. vn̄ apte in textu ſb̓iungit̉. De expulſione peruerſoꝝ layco ſ Ca. v. rum As primas expellūt in oꝑe tardantes et ſine clementia necat Sicut boni et diſcipli nati fratres ꝯuerſi honorē ⁊ dilecti one mutua digni ſunt. ita ꝑuerſi et ſuperbi ꝯtumelia et correptione di gniſſimi. Hi quidē etſi fratres habi tu ſūt. ſerui tn̄ nō immerito dici pn̄t ꝛ ſerui ſūt peccati qd̓ eſt genus vi liſſime et damnatiſſime ſeruitutis. Hos tales pͥmos in opere decet ex pelli et tardantes cōtumaciter ſine clementia flagellari. De talibus in ecc̄l. dicit̉ Cibaria et virga et onus aſino. panis et diſciplina et opꝰ ſer uo. Et infra Seruo maliuolo turtu ra et compedes mitte illum in oꝑa tionem ne vacet. Et hoc tamen ẜm beatiſſimū Auguſtinum non ſic cru deliter ſed miſericorditer ne conta gione peſtifera plurimos perdat. Si enim peruerſa conſuetudine licē cius inualeſcant et alios quotidie malo exemplo corrumpant nunqͥd diſſimularentur crudeliter et miſeri corditer punirentur Qualiter autē tales ẜm regulam beati Denedicti excōmunicandi ſunt et tractandi ſa tis eſt notum atqꝫ planū vbi ſupra textus necandos tales poſuerunt nos diximus flagellādos ſeuerita tem exempli in verbo vitantes cum tamen omnis diſciplina aut flagel lorum vexatio necis quedā et mor tificatio quedam dici poteſt Inde Paulus Mortificate mēbra veſtra ſuper terram Non mihi indignent̉ peruerſi tales ſi eos ad opera cogi ſuadeam. multa enim mala didicit ocioſitas. Regnantem dauid deie cit ocium quem bella non poterant Quot ergo tales crede mihi exper to. quot tales in cenobijs viderim qui in laboribus manuuꝫ deuote ⁊ ſancte vixerūt. expoſiti vero officijs vel ocio vel quodāmodo redditi li bertati irreparabiliter ceciderunt. Circa illud tempus quo ānus dn̄i. Ca. ſcd̓s vi. Acciij. voluebatur expeditio pere grinoruꝫ validiſſima facta eſt in ter ram ſanctam. ita vt ſarracenos qui xp̄ianoruꝫ fines inuaſerant propul ſarent. Factis auteꝫ egreſſionibus plurimis ml̓ti ex vtroqꝫ populo ce ciderunt. plurimi etiam in captiuita tem deducti ſunt Inter quos ex po pulo dei duo milites vnus ex gal lia alius ex brabancia cum ex nobi liſſimo viro in terra gentilium ſunt adducti et cōtra natales ſuos et cō ſuetudinis vſum grauiſſimis labo ribus manuū annis tribus addicti ſunt. It ergo mihi vnus militum enarrauit die quodam ſedebāt ſub eſtu ſolis grauiſſime laboribus ma nuum fatigati Cumqꝫ optarent mi lites cum graui ſuſpirio cordis eſſe in terram ſuam ille nobiliſſimus eo rum in pena ſocius ſegniciem eorū redarguit dicens. O miſeri quid o ptatis? Redibitis forſitan et eritis miſeriores in iniurijs pauperum qͣꝫ fuiſtis. Hic autem ſi velletis poſſe tis vtiqꝫ finem vite feliciſſimū expe ctare. et hoc dicens flexis genibus ad celum manus intendit ⁊ oculos Nunqͣꝫ michi deus omnipotens re dire concedat ad patrios portus ſed hic ſinat me mortem peracta pe nitentia preſtolari. Mira reſpondē tis conſtantia. nec minus mira diſ pēſatio ſaluatoris. Ambos milites vidimus liberatos. poſtea et forte malis pocioribus qͣꝫ ante irretitos Pro illo autem nobiliſſimo et bea tiſſimo viro cum rex iheroſolomita nus et alij multi nobiles laboraſſēt nunqͣꝫ tamen efficere potuerunt vt eum a captiuitate gentilium libera rent. Inſuper et hoc ip̄m de eo mi les ſocius eius qui michi hoc retu lit referebat ꝙ tm̄ poſt qͦtidianos labores de nocte orationibus incū bebat ꝙ ei cameli calli in genibus accreuiſſent. Ne ergo illis qui du cunt in bonis dies ſuos et in pun cto ad inferns deſcendunt et euge in laboribus dicetur iſti vt introe at in gaudium domini dei ſui. DDe mutuo adiutorio ſeniorum et ſubditorum. Ca. vi Pes iuniores fuce nō in o pere tm̄ ſꝫ in fetu quoqꝫ ad iuuant matres ad calorem conferente turba. Matrum nomine affectum prelatoꝝ et ſeniorum ſupͣ diximus deſignari. Qui quideꝫ nō tm̄ iuuari dicuntur in opere manu ali ꝯuerſorum ſed etiam fetum fru ctuoſe virtutis dilectioni dei ⁊ pro ximi ſincerius inherendo. augent ⁊ nutriunt incendium caritatis. Non enim eſt diſtinctio iudei et greci cle rici ⁊ conuerſi. dūmodo rite ⁊ ſecū dum ordinem viuant quin et ip̄i ſi cut et illi bonum exemplum preben do orationibus deuotis et lachry mis inſiſtendo. de diuinis premijs et beneficijs celeſtibus meditando tales cōmune bonū augent et ſalu tem. Inde quendam cyſtercienẜ. ordinis laycum in monaſterio acqͥ rie in brabancia Hermannū nomīe Liber Ca. ſcd̓s egritudine ꝯtinue laboranteꝫ vexa tu ꝯtumelijs fratrū falſoꝝ. ꝙ nō ꝓ deſſet domui ſed obeſſet eleganter valde reſpondiſſe cognoui Dūmo do inqͥt ordine meū ẜm ꝙ languor permittit et dolor in infirmitorio te neā ⁊ animā meā in pacientia ſaluē credo in oculis ſūmi dei melius gra tius et ſublimius monaſteriū ꝓmo uiſſe qͣꝫ ſi illud in mille marcaꝝ copi is augmentarē Uere digne iuſte ⁊ optime dixit Non enī ꝓpter mona ſteriū anime ſed ꝓpter animas mo naſteriū inſtitutū eſt Sicut nō ꝓpter locū gens ſꝫ ꝓpter gentē dn̄s locuꝫ elegit Iuniores apes adiuuant ma tres. aliter exponi pōt ẜm mādatū decalogi. vbi precipit̉ honor pr̄is et mr̄is quod naturali pietate om̄i bus inſitū eſſe debet Sed iſto prece pto abutit̉ om̄i animali neqͥor hūa naͣ impietas nullā fere vicē dilectio nis aut oꝑis filij parentibꝰ impēde tes Multas aues in libro d̓ natura reꝝ legimꝰ que ſeneſcentibꝰ parenti bus vel plumis nudatis aut cecis foture vicem rependant Afferūt ci bos medelas querunt vt huppupa quouſqꝫ vel morte deficiat vel recu perent ſanitate Omni ergo animali turpior homo qui parentibꝰ debili tatis aut rebꝰ ꝑditis non ſuccurrit. Et ꝓpter hoc Seneca talibꝰ cōſulit dicens Ne des ſeruo aut filio impe riū ſuꝑ te Quanta dementia eſt res ꝓcurare heredibꝰ ſuis et ſibi ip̄i ne ceſſaria denegare vt ſibi ex amico magna hereditas faciat inimicum; Plus enī tua morte gaudebit quo plus acceperit Suꝑ hoc valde qd̓ dam memorabile contigit qd̓ ſub iungo. ¶ In normādie partibꝰ vir admodū diues erat ſꝫ ignobilis. h̓ habebat filiū vnicū et dilectū quem delicatū educauerat ad robur viri Cōuenit ergo pr̄em miles quidam nobilis cū amicis dicens. Iilia eſt decora nobis nimis et prudens quā ſi tibi placuerit poſteritas tua exaltari poterit et iuuari. hanc filio tuo dabimꝰ in vxorē. hoc tn̄ modo vt cedas poſſeſſionibꝰ vniuerſis et filijs tibi et matri qͣmdiu aduixerit tis abūdantiſſime miniſtrabit Ca ſus enī diuerſi ſūt in quibꝰ filius tu us poſſet te in poſſeſſione manente hereditate fruſtrari Hoc pr̄e audi ente et herēte ſub dubio ab amicis tandē ꝯpulſus eſt ⁊ſi mente pauidꝰ cedere cūctis bonis Peractis ergo nuptijs filius et vxor eius anno qͥ dem pͥmo honorauit parentes. vi ctum copioſius miniſtrauit. ſꝫ ſecun do minus. et tertio inuerecūdius ꝙ decebat. quarto aūt anno ſuggere te vxore filius parētibꝰ ſuis domū culam paruā in oppido domus ſue ꝯſtituit vt minus eſſet indecentia ſe nū iuuenibꝰ ibiqꝫ eis neceſſaria inſuf ficienter miniſtrare. Pertulit ergo oneroſa ſenex pater ibidem cū vxo re decrepita nō modicā egeſtatem et vix interdū domum filij audebat intrare. ſꝫ per clientuluꝫ mandabat quibꝰ poterat nō carere Una autē die cum accidit vt mater ex oppoſi to domus ſue viſa auca infixa verū in domo filij diceret viro ſuo. Ae fe A. ſecundꝰ minam magis decet paucis eſſe cō tentaꝫ. tu aūt vadas ad domū filij et ſaltem ſemel eſurientē animā ſaci es de aucā quā ibidē vidi eſui p̄ꝑa tā. Hoc aūt audito. ſenex innitens baculo ꝓperabat ad domū filij Sꝫ mox vt eū filius vidit aucā retraxit ab igne et clam abſcondit. ſtatimqꝫ obuius patri quid qureeret inquiſi uit. et mox factu pater notans diſſi mulauit et redijt ad domū ſuā Fili us aūt puelle precipit vt mox aucā reponat ad ignem. Hec mora vbi puella in thalamo aucā vidit bufo nem maximū auce pectori herenteꝫ inuenit Ęa ergo clamante accurrit iunior dn̄s niſuſqꝫ buſonē excutere vt violenter inſtitit buſo ab auca re filiens faciē adeo conantis inuaſit vt nulla arte vl̓ ꝯſilio deponi poſſꝫ aut excuti. ſed ſic multis annis ho minis nequiciā inherendo puniuit. Et erat illud ſup̄mi ſtuporis mira culū vt ſi quando monſtri illius ꝑs aliqua tangebat̉ ac ſi percuteret̉ in corde ita homo ſenſibiliter ledebat̉ Conterritus igit̉ mirabiliter et con tritus adijt dyoceſanū ep̄m et cum omni dolore ꝯfeſſus pro penitētia recepit ab illo vt ꝑ omēs fines nor mandie et gallie ciuitates reuelata facie circuiret et vbiqꝫ narraret po pulis euentū rei vt ꝑ hoc exempluꝫ ſumerent filij honorare parentes. ⁊ diſcerent qͣꝫ ꝑiculolū ſit et nociuum vicem nō rependere laboribꝰ quos ipſi parētes filijs impenderūt Hūc ergo homineꝫ cū bufonis monſtro circueuntē vt diximꝰ. frater Iohan nes de magno pōte frater ordiniˢ predicatoꝝ. ſicut ꝑ ipſū nobis rela tum eſt vidit in iuuentute pariſius palam referentem omnibus ⁊ mon ſtrantē quod pro inhonoratiōe pa rentū paſſus fuerat multis annis ⁊ adhuc ẜm voluntatē dn̄i pateret̉. Hunc poſtea ſed nō ꝑ dictū fratrē Ioh̓eꝫ audiuiꝰ ſcōꝝ qͦrundā preci bus liberatū ⁊ diſparuiſſe ſubito fe dum monſtrū Huius igit̉ exemplo diſcant apes fideles filij adiuuare et honorare parentes et eis vicem honoris retribuant et laboris De labore ꝯmuni ¶ Ca. vij. Pibus igitur ꝯmuīs eſt la bor omnibꝰ. Et hoc eſt qd̓ beatꝰ Auguſtinꝰ in regula ſua dicit Omnia oꝑa veſtra in vnū fiant maiori ſtudio et feruētiori ala critate qͣm ſi vobis ſinguli feceritis ꝓpria Caritas enī de qua ſcriptum eſt ꝙ nō querit que ſua ſunt ſic intel ligit̉ qꝛ ꝯmunia ꝓprijs. nō ꝓpria cō munibꝰ anteponit Et ideo quanto amplius rem ꝯmunē curaueritis tā to vos amplius ꝓficere noueritis. vt in omnibꝰ quibꝰ vtit̉ tranſitoria neceſſitas ſemꝑ ſuꝑemineat que ꝑ manet caritas Et beatꝰ Benedictꝰ in regula monachoꝝ Ocioſitas ini mica eſt anime. ⁊ ideo certis tꝑibꝰ occupari ſolēt fratres in labore ma nuū. certis iteꝝ horis in lectione di uina Hic idem pater benedictus or dinat tꝑa in quibus debent labori manuū lectionibꝰ vel orationibꝰ oc cupari Temporalibꝰ vtitur rebus ytitur i e Liber CA. ſcd̓s viij. neceſſitas tranſitoria vtit̉ etiaꝫ ẜm ꝙ diuerſi ordines habent tꝑalibus ſtudijs. licet ſpiritualibꝰ vſibus de beant coaptari ſed tn̄ ſemꝑ in om̄i bus debet caritas preminire. Cari tas enī nō tm̄ eſt virtus ſed potius forma omniū virtutum. Hec eſt ẜm apoſtolū via excellētiſſima que du cit ad celū. hāc qui gradit̉ calcabit vicia calcabit et mundū. ¶ Uidi ca pellanū quendā apud ſanctum An thonium in monaſterio ordinis cy ſtercienẜ pariſius fratrē brumonem nomine. virū ſanctū et bonū ⁊ mire deditu pietati. Uita eius tali ordi ne diſpoſita videbatur. Hoctes fre quenter fere ducebat inſomnes ors tionibꝰ gemitibꝰ profuſius inheren do. Sūmo aūt mane horas et miſ ſaꝝ ſolennia ꝑſoluebat. poſtmodū vero vſqꝫ ad nona audiendis ꝯfeſ ſionibꝰ clericoꝝ mira deuotione ſo licitus intendebat. ad menſaꝫ vero ſobrius veniens. panē que comede bat ꝑ bucellas inciſum ⁊ intinctum oleribus comedebat. et inter come dendū pauperibꝰ ſcolaribꝰ quater nos ſcribebat vt ſcꝫ omne temꝑis ſpaciū vtiliter occuparet. Poſt prā diū vero vſqꝫ in nocteꝫ diem inſcri bēdo totaliter occupabat hec vita eius exterior fuiſſe probatur Interi or aūt talis erat vt in ltinere miſſus in greciā anno ab incarnatione dn̄i AAccxxvij. miro feruore ſpūs animā exalaret et poſt morte eū dn̄s mul tis miraculis honoraret. Diſcant ergo apes fideliū in ꝯmune vel ma nualiter vl̓ ſpūaliter ẜm diuerſa ſta tuta tempoꝝ ve. ꝑſonaꝝ alacriter oꝑari nec marceſcere octo nec inuti liter tꝑus expendere. ſed agere ali qͥd in quo ꝓximi ꝓficiant et quietē perpetuaꝫ poterunt promereri ¶ De ſedulitate ꝯmunis laboris Ca. viij Anes ad opera indifferen ter expellunt. Ecce quanta l omībꝰ ſedulitas laboris in nuit̉. et hoc eſt quod dicit Paulus Qui nō laborat nō māducet. Egre gius ille cyſtercienſis ordo illud qͣi ſūmopere ſeruat. vt nec priores eo rū niſi in ſūmis neceſſitatibꝰ ab ope ribꝰ eximant̉. Et qͥd miri. ſi ſubditi p̄ latis ſi filij parentibꝰ ꝓprijs manibꝰ cooperant̉ in bonū vbi prelati ſub ditos et parētes filios laborare p̄ ueniūt in exemplū. Abi aūt hoc no fit ex ſegnicie torpent filij parentuꝫ laboribus ꝓuocari. noueris eis vel egeſtatis vel iniquitatis periculum iminere. Uidi iuueneꝫ cuiꝰ amariſſi ma relatione memini qd̓ ſubiungo hic pioꝝ fratrū ſuoꝝ manuū laboe̓ viuebat Ip̄e vero ſegnis ocio vaca bat et tedio. Et factū eſt ānīaduerſi one diuina vt eo cuꝫ pr̄e et fr̄ibꝰ ſe dente ad menſaꝫ cibi vt ei ſoli vide bat̉ verterent̉ in angues ſapore tn̄ reꝝ deterrentiū nō mutato. hͦ cui aliqͦt dies ꝯtinuaret̉ in peiꝰ tandeꝫ mutato vite ꝓpoſito liberatꝰ eſt et ſanatꝰ De ocio fugiendo. Ca. ix. Ullꝰ cū ꝑ celū licuerit ocio ꝑit dies. Uide quāta diligētia la hore ſectādū ⁊ ociū fugiēdū īculcat Liber Ca. ſecundꝰ ih viij In ſignificatiōe mali quod eſt ociū cū miſiſſet moyſes manū inſinū ſuū protulit leproſam Inde ſolomon Ocij nocumentū inſinuās dicit De fideria occidūt pigrū. id eſt ocioſuꝫ Et vide cauſam Doluit enī manus eius quicqͣꝫ operariDihil ſic timen dū eſt ocioſis qͣꝫ ꝓlapſus in cenum luxurie. et hoc in Dauid euidenter aduertas Un̄ et ſalomō iteꝝ dixit In lapide luteo in quo aduertas luxuriā. lapidabit̉ piger et omēs lo quent̉ ſuꝑ aſpernatione eius Dein de poſt pauca qͣi idem inculcat. de ſtercore boū lapidabit̉ piger et oīs qui tetigerit eū manus excuciet In ſignificationem vero boni quod eſt manuū opus ab exordio mundi tu lit deus hominē et poſuit eū in ꝑa diſo voluptatis vt oꝑaret̉ et cuſto diret illum Si ergo in loco volupta tis. et quid eius opere opus erat ni ſi ꝙ ſuis poſteris quibꝰ neceſſitas incūberet exemplū operis preberet Unde illi et ſuis poſtmodū ſecutu ris dn̄s dixit In ſudore vultus tui veſceris pane tuo Et ne aliquis ex cludat̉ dn̄s ꝑ moyſen in deut̓. dicit Non erit apud te ſterilis vtriuſqꝫ ſe xus At enī dicit philoſophus. vitā in odiū ſui adducere ſolet iners oci um Inſta ergo operi quia turpe eſt onere cedere Non eſt vir fortis aut ſtrennuus qui laborem fugit Pullū laborem recuſent manus. vnde ho neſta vita conſiſtit Ocio enī paupe ris patet infamia Dunqͣꝫ vacat la ſciuire remiſſa manus. nihilqꝫ tā cer tū qͣꝫ ocij vicia negocio diſcuti. Mirum eſt aliquod fortiter dici vel fie ri ab homine molliciē profeſſo labo res ergo manuū tuarum manduca bis. Opus enim iuſti vt dicit Salo mon ad vitam. fructus auteꝫ impij ad peccatum Bonorum autem la borum glorioſus eſt fructus Unde iuſto in fine dicet̉. date ei de fructu manuū ſuarum ⁊ laudent eū in por tis opera eius Paulus vt dicit glo rioſiſſimus auguſtinꝰ aliter educatꝰ vtpote vnus vir nobilis ad chorin theos ſcribit Laboramꝰ inquit ope rantes manibus noſtris Et ad co loſenſes Hocte ac die operātes ne quem veſtrum grauaremꝰ. Memor ſum illuſtris virginis Nechtildis q̄ noſtro tempore obdormiſſe proba tur Hec filia regis ſchocie vt ꝓba bili relatione didicimꝰ quatuor fra tres habuit Duceꝫ qui relicta vxo re pro Chriſto pauperrimus exula uit Item alium comitem qui vitam heremiticam duxit. Item archiepi ſcopum qui relicto regimine ordinē ciſtercien̄. intrauit Quartus fuit ale xander iunior frater annorum ſede cim. queꝫ cum pater rex regnare co geret Mechtildis ſoror eius virgo viginti tm̄ annorum dixit fratri. A lexander frater cariſſime quid nunc ages. Fratres tui maioēs natu ter ram vel munduꝫ deſeruerunt vt ce lum adquirerent. regnum ſpreuerūt mortale vt regna perpetua poſſide rent. tibi ergo ſoli regnum relictum eſt pro quo es celeſtem gloriaꝫ per diturus Hec mora alexander reſo lutus in fletus Heu ait ſoror et qd̓ e 2 Ca. ſcd̓s Liber Ca. ſcd̓s conſulis facere. paratus ego ſū qͥc quid iuſſeis adimplere. quo audito gauiſa ſoror accepit fratrem muta to habitu et ad remotiora tranſdu xit eū vbi euꝫ et mulgere vaccas et lac̓ ad coagulū coadunare et caſe os optimos facere docuit Inde ve nerūt ad gallias ad foni clauſtrum cyſtercien̄. vbi ſoror locauit fratreꝫ ꝓ mulſore vaccaꝝ ⁊ ꝓbatꝰ inuentꝰ eſt in optimis caſeis faciendis. hinc monaſterij fratrē ꝯuerſum factū ſo ror alloquit̉. MAultū inquit apud de um meritū adquiremꝰ ꝙ terrā et pa rentes dimiſimus. Sed in hoc ſpeci aliſſima remunerationeꝫ habebimꝰ ſi vſqꝫ ad tꝑus futuꝝ quo nos inui cē in celo ad ꝯſolatione perpetuam videamꝰ. ad pn̄s nos vt nr̄m null amplius alteꝝ videat ab inuiceꝫ ſe queſtramꝰ Hoc audito fleuit frater grauius. Iſtud dicens omnibꝰ que amiſit et lꝫ inuitus. imperat animo et a ſorore totaliter ſeꝑat̉. Illa aūt ad noueꝫ miliaria in villa que dicit̉ Alapion ibidē manſura ſeceſſit. do munculā paruā habes quaſi auca rū tuguriū ſolo manuū labore viue bat. Donū vel elemoſinā acciꝑe co gi nō poterat nec rogari. Tuꝫ cēte ris pauperibꝰ in auguſto ſpicas col ligere recuſabat. vixqꝫ extrema cuꝫ porcis que vix euaſerant diripienti um manꝰ rariſſima colligebat. vix aliquid ſubſtratū mēbris habebat et caput iacens equatū humeris. ci bū ⁊ potū incūbens calloſis genibꝰ capiebat. Hoc idē in ꝓlixiſſimis p̄ci bus faciebat. In orationibꝰ multo ciēs ita ſenſibꝰ abſtracta erat vt nec choruſcatiōes aduerteret nec toni trua audiret. Hec enī de fratre eiuſ dē alexandro quod gracius eſt pre termittā. Cū monachus quidaꝫ ſi ſtulatū ex vlcere pectꝰ haberet ora retqꝫ ad tumulū fratris eius iaꝫ de functi. apparuit frater alexander ſo le lucidior coronam geſtans in ma nibꝰ et corona capite inſignitꝰ. cū er go monachus quereret. quid coro na duplicata ſignaret. Corona in quit quā geſto manibꝰ corona exti tit tꝑalis. quā pro xp̄o deſerui. Co rona vero quam geſto in capite co rōna eſt quaꝫ ꝯmunē cū ſanctis ac cepi. et vt tibi fidentius in iſta viſio ne credat̉. ẜm fidem tuā ſanus eris et ab omni incōmodo quo torq̄ris Et notandū ꝙ incognitus manſit vſqꝫ in diē mortis ſue et tūc ꝯſtrictꝰ obedientia pͥoris ſui ſe fratrē beate mechtildis de alapion ⁊ filiū regis ſcocie reuelauit. Fecerat aūt euꝫ in nobilitate ſuſpectū. factū quoddaꝫ qd̓ multum poſtea doluit eueniſſe. Uir nobiliſſimꝰ dn̄s hugo de Kir menni. aprū īmanis magnitudīs ve natu laſſauēat. et vt natura beſtie ē ſtare coegerat ad reſiſtendū. Equo āt nobilis ille deſcendēs aptato pu giōe cū beſtiā vellet impete̓ et tn̄ eiꝰ truculentiā formidaret frat̓ alexan der qͦ vaccas in vicino paſcebat ar repto pugione de manibꝰ formidā tis beſtiā audacter impecijt et occi dit. qͦ viſo nobilis ille in oſcula fr̄is alexādri ilico rues. vere inqͥt. nunqͣꝫ yaccaꝝ cuſtos. nunqͣꝫ etiā ruſticus Ca. Secūdus .ix. vndecūqꝫ veneris increuiſti. Soror vero eius beata mechtildis vnde et que eſſet per quoſdā milites qui eam in ſcocia viderant nouem an nis innotuerat ante mortem. et tūc ſtatim a terra fugiſſet niſi violēter retenta ab hoībus extitiſſet. Mira culis multis in vita claruit et poſt mortem. ¶ At quoniā vt dignum eſt ꝑ ſcripturas et exempla que po nimꝰ laborātes manibus vehemen ter extulimus; obijci p̄dicatoꝝ et minorum ſauctis ordinibus poteſt cur nō ip̄i ẜm idem qd̓ paulus in p̄ dicatione primꝰ. manuū laborē nō habent. Et breuiter quidē ꝓ ipſis reſpōdeo. ī eis vt minus ꝑfectis de fectus eſt quo tantuꝫ apoſtoluꝫ ca ruiſſe minime dubitamus Sed hec ratio nō ſufficeret illis qͥ oblatran di bonis et ꝑfectis viris occaſiōes forſitan quere̓ nō deſiſterent. Chri ſtus veritas marthe conquerēti de ocio ſororis magdalene reſpōdit. Maria optimam ꝑtem. elegit q̄ nō auferet̉ ab ea. Itīqꝫ ſi optima ꝑs fuit verbum vite q̄rere et anhelati corde ſitire. ergo minus bona ꝑs ⁊ indignior marthe q̄ ex ſolicitudine laboris erga plurima turbabatur Ecce et alia ꝓbatio. Primo auteꝫ a calūniatoribus quero. Quis la bor grauior et dignior dici poteſt. corꝑalis aut ſpūalis Non eſt qͥ am bigat quin ſpiritual̓. Etenī fructuo ſior ⁊ id̓o dignior. xp̄s ſuis de ſpiri tuali non de corporali labore dixit Operamini cibum non qui perit. ſꝫ qui ꝑmanet in vitā eternaꝫ. Labor eoꝝ quibus laq̄os ꝯcluſionis inne ctitis. labor eſt ſtudij. labor conſilij labor premeditationis. labor ſolici tudinis. ne indiſcuſſū qͥd et īordina tuꝫ ꝓferam. labor timoris. labor p̄ dicationis Talibus haut dubium eſt qui ſpiritus bonoꝝ fratruꝫ iugi ter atterantur. Omittam reliqͥ que ẜm exꝑtos grauiora vident̉ Quid dicam de labore ꝯſilij et cōfeſſioni bus audiendis in quo ſpurcicias peccatoꝝ portare cogantur. vt au res ad cor tranſitum faciāt et ſpiri tū corpuſqꝫ totaliter defatigēt. Et in medijs incēdijs poſiti p̄ aguſtia qͥd faciant quo ſe vertāt ignorant Quis enī ẜm Doetiū taꝫ compoſi te felicitatis eſt vt non cū ſtatus ſui qͣlitate rixetur. Tredo multos eſſe et fuiſſe in ordine qui potius ꝑ tēpꝰ ſuſtinuiſſent flammas incendij cor porales qͣꝫ huius ſpiritual̓ incendij anguſtias ꝑtuliſſent. Potēs eſt tā mē deus in ſeruis ſuis flāmas igni um mitigare vt eos nō tangat īcen dium ſicut nec pueros tres in for nace et facere medium eius quaſi ventum roris flantē. Hec eſt auteꝫ conſolatio bonoꝝ fratruꝫ vt ſi ad modicum in confeſſionibus audiē dis eos oporteat contriſtari. muli er enim cum parit triſticiam habet gaudet tamen in ſpe quia ꝑ penitē tiā natus eſt hō in mūdum. Uiden tes enī ꝙ filij ꝓdigi a regione lōgi qua ad piū patrē redeūt. videntes nihilominꝰ eos ioſculo recipit. pri mam ſtolā innocētie ꝓferri. eos an nulo fidei que ꝑ dilectioneꝫ operat̉ e 3 Ca. Liber cd̓s .ix. glorioſius adornari. calciari exem plis patrum et in omnibus totam angelorum et ſanctorum familiā tā to tripudioſius quanto eoꝝ multi tudine numeroſius gratulari. Deqꝫ enī credo in corde boni fratris ma ius ſub celo poſſe gaudium genera ri qͣꝫ ꝙ videat per preuenientē gra ciamᵉ et ſuam exhortationem con uerti ad penitentiam peccatores ⁊ ſua lugere crimina confitendo ⁊ ſa tiſfacere corde ꝓmpto. Et de his vidi plures qͥ pre nimio gaudio la crimas dulciſſimas ediderunt. Si quis autem dixerit offitia ordinis que p̄miſi. cū multo multotiēs gra uamine ſpiritus et corꝑis attenua tione non fieri amentem dico vl̓ or dini detrahentem; Hinc veniaꝫ ad labores qui ſūt in ordine corꝑales ſi pro laboribus nō receperint. que dicta ſunt detractores. Dunquid primo vides in predicatorum ordi ne fratres qui et ſi ſtudijs cōtinuis et vigilijs macerati non habentes es ī zona. ꝑ lutoſa ⁊ lubrica pedibꝰ gradientes terras predicationibꝰ circuire. imparata frequenter hoſ picia cibos duros et crudos et ſuꝑ omnia ingratitudine hominuꝫ ſuſti nere. Parare enī alia qͣꝫ ea quibus vtunt̉ et hoſpites. incognitis maxi me. graue ē quod minime eſt de ali is religioſis qui etiam carnibus nō vtūtur quia hoſpitibus ſuis poſſūt data refundere et de ſuo emere qd̓ non habēt. Hinc qd̓ daꝫ memorabi le qd̓ ꝯtigit nō tācebo. ¶ Ualliſdū cis in brabantia moſteriū eſt qd̓ no bilis dux brabancie heinricus mar garete filie ſue ſub rigoe̓ ciſtercienẜ ordīs p̄parauit huiꝰ pͥma abbatiſ ſā vidimꝰ nobiliſſima aleydeꝫ q̄ na turali ingenio ꝟtute et gr̄a clara fu it Ad viſitādū aūt moͣſteriū abbas vilhelmꝰ poſtea clareuallēẜ ẜm or dinē venit. Tento capitulo a qͥbuſ oaꝫ accuſata ē abbatiſſa ꝙ fr̄ibꝰ p̄ dicatoribus et mīoribꝰ vinū darꝫ ⁊ piſces. tunicas ad pauſādū lotas ⁊ mūdas ꝯcedēt et loturā eoꝝ pedi bꝰ p̄ꝑae̓t ⁊ hec oīa nō face̓t mochis ſui ordīs cū venirēt Illa ergo q̄ſita et obtēta licētia r̄ſpōdēdi dixit At accuſā ita ē Sꝫ qͥd hec rōis habeāt audietis Fr̄ibus qͥdē p̄dicatoribꝰ ⁊ mioribꝰ vinū et piſces qn̄qꝫ cū poſ ſū ꝯfero qꝛ vn̄ emat hr̄e nō poſſūt. vr̄is mōchis idip̄m nō facio quia egrediētibꝰ vt ꝯfido et ſcio dat̉ pe cunia vn̄ pn̄t emere et hr̄e. Fr̄ibus egrediētibꝰ pedes et lubricatis ī ce nō ꝯcedo veſtes mūdas et tunicas vt nocte poſſūt qͥeſce̓. moͣchi aūt nr̄i eqͥtes vadūt et ī māticis ſuis tuni cas ⁊ veſtes portāt. qͣs cū voluerit poterūt ꝯmutare. loturā pedibꝰ fra tribus facio ꝓcurari qꝛ ſudoribus ſordent luto. Mochis aūt idē nō fa cio qꝛ equis alcioribꝰ iſidētes ab in mūdicijs tl̓ibꝰ poterūt ꝯẜuari. Hec vt audiuit venēabil̓ abbas cū mo chis ſnis ī riſū ſereniſſim r̄ſoluūt̉ in ml̓iere mētē nobilē et ſapīaꝫ ꝯmēdā tes Igitur quales defectꝰ fr̄ibꝰ ī ſū mis neceſſitatibꝰ ꝯtigerit frequēter audiui Quod autē et mihi cōperire volenti cū fratribus contigerit ī ter ra natiuitatis mee ſimpliciter enar rabo. Ueni pedes in villam igno ſte. Liber Ca. Secūdus .ix. tam mihi in longo itinere. fatigatꝰ in tantū vt pre debilitate nimia cor de me deficere mox putarē. Ingreſ ſi fratres domū p̄ſbiteri nec ſaltem fruſtum panis nigetrimi quo fami lia veſcebat̉ poterāt obtinere ¶ In de digreſſi late ꝑ villaꝫ nihil prorſꝰ niſi in fine ville a quādā pauꝑcula fragmen panis furfurei habuerunt donum ſatis magnuꝫ ymmo mihi maximū donatiuū. Reſedimꝰ ergo ſub diuo pane cōmedimus Et licet palearū ariſte que erāt in pane pa latum cōmedentiuꝫ ſtimularent nū qͣꝫ tn̄ in vita mea ſum tam ſuaui de liciaꝝ edulio delectatus. Cōſidera ui ergo nec ſine graui doloē cordi. qͥd illi beati viri ī multis locis et in multis articulis grauioribus ſuſti nebant qͦ hoc vna die nō poteram ſuſtinere. Taceā ergo de talibꝰ que ill̓ frequēter occurrūt. vnū cōſidere tur ab omnibꝰ qd̓ ſubiūgo. in cleri cis noſtris triplex viuendi modꝰ di ſtinguit̉. Clerici ſecl̓ares laborat in ſtudio. Canonici ſecl̓ares vel regl̓a res horis canēdis īuigilāt. Mona chi vero et alij religioſi inſtitutioni bus regl̓aribꝰ diligēter inſudant. et in his ōnibꝰ ſuo mō viuendi ſinguli ſūt ꝯtenti Fr̄es aūt p̄dicatores vel miores ꝓut ordo eoꝝ īſtituit ſiml̓ et ſemel hos tres viuedi modos ſil̓ ſeruare vident̉. Studēt cū clericis. Cū canonicis horis canendis inui gilant. Cū monachis vero et alijs religioſis in cōuetibus ſuis accuſa tiōes vapulationes ieiuniū et pro magna ꝑte ſilentiū ⁊ quotidianas fere ac generales poſt completoriū diſciplinas. preter illa que intrinſe cus ſunt vt ad nudū. que in p̄dica toribꝰ durus funiculus ſuꝑ lūbos veſtis in itinere pedeſtri lanea mul tis ſudoribus inſciſſiua. Sine vllis poſſeſſionibus viuere elegerunt. O qualis et quantus labor fratribus minoribus inſtat vt ſuum quotidie querant panē. fratribus predicato ribus generaliter omnibꝰ poſt au guſtum vt ꝑ reſiduū tempus neceſ ſarium paneꝫ habeant quo minus ſtudiū eoꝝ īpediatur aut ceſſet. O cōſtātiſſimi viri nō vos pudeat pa nem petere cū chriſtus dn̄s a mulie re ſamaritanaᵇ aquā petierit ad bi bendum nō vereamini dici vel eſſe mendici quoniā beatos pauperes chriſtꝰ veritas hos aſtruxit. Teſtā tur hec ſcripture noui ac veteris te ſtamenti. Hāc et omnes fere ph̓i in ſcripturis ſuis ꝯmēdabilē reliq̄rūt et p̄cipue ſeneca qͥ pauli doctoris gētium multis epiſtolis ꝯmēdatur Ait ergo idē illuſtris vir. Nihil ma gnū in rebꝰ hūanis niſi animꝰ mag na deſpitiēs. Inopie parua deſunt auaritie ōniā. Quietiſſime viuerent hoīes ſi duo ꝓnoīna de mūdo tol lerent̉ ſcꝫ meū et tuuꝫ. Plane ergo eſt feliciſſiꝰ cui felicitate vti nō ē op Potētiſſimꝰ. qͥ habꝫ ī ptāte ſeipſuꝫ Auaritia pauꝑtate intulit et multa ꝯcupiſcēdo ꝑdidit oīa ſn̄ hoſte pa tit̉ hoſtilia ⁊ cladis cauſas Si alia deficiūt nimia felicitas ſibi īueīt qͥc quid lōga etas ml̓tis laboribꝰ ml̓ ta demū diligētia ſtruxit id vnꝰ di e 4 iber Ca. ſcd̓s es ſpargit et diſſipat. Eſſet aliquid i nbecillitatis noſtre ſolatium rerū qꝫ noſtraꝝ ſi tā cito reꝑarent̉ cūcta ſic̄ fugiunt. ſed nūc incremēta exeūt lente. et feſtinatur in dānū Pecunia exquo in honore eſſe cepit ꝟtus re ruꝫ honori cedit. An diues quis ſit omnes querimꝰ nemo an bonꝰ. Ibi qꝫ tāti quilibet. quātū habuerit fuit Nulla auaritia ſine pena eſt qͣꝫuis ſit ſatis ipſa penaꝝ. Maiorē tormē to pecunia poſſidet̉ qͣꝫ querit̉. De ceſſe eſt ergo paruo aſſueſcere. non puto p auperē eſſe cui quātulūcūqꝫ ſuꝑeſt ſatis eſt. Honeſta inquit res eſt leta pauꝑtas. Omnia habet qui nihil ꝯcupiſcit et quidem cercius qͣꝫ qui multa poſſidet Cui cū pauꝑta te bene ꝯuenit diues eſt. Ille beatiſ ſimus et ſecurus ſui poſſeſſor eſt qͥ craſtinum ſine ſolicitudine expectat Si res exigue ſūt non tn̄ ſunt angu ſte Nec tuā defleas nec aliena mire ris Demo poteſt habere quicquid enim vult Illud tm̄ poteſt nulle qd̓ non habet Nihil habes ꝑare niſi te Nihil graue quod leuiter excipias Pauꝑtas nulli malū eſt niſi repug nanti Tunc bonuꝫ te eſſe iudica cū tibi ſolū virtutis gaudiuꝫ omne na ſcetur Tunc te habebis tuū cū intel liges infeliciſſimos eſſe felices Irri tare autem eſt calamitatem cum te felicem vocaueris. aut iſta bona nō ſunt que vocantur aut homo felici or deo eſt. qm̄quidem que parata nobis ſunt non habet in vſu deus Ergo aut incredibile bonū deo de eſſe aut hoc ipſum argumentum eſt bona nō eſſe que deo deſūt. Si vis ſcire ꝙ nihil in paupertate mali eſt compara inter ſe pauperum et diui tum vultus. ſepius enim pauꝑ et fi delius ridet. hoꝝ qui felices vocan tur hylaritas ficta ē. aut grauis aut ſuperata triſticia eo quidem graui or. quia interdum non licet palā mi ſeros eſſe. Omnium iſtoꝝ ꝑſonata felicitas eſt. contemnes illos ſi vere te rexeris. Nihil locupletius eo cui quod donat fortuna non inuenit. ſꝫ cui nō videntur ſua ampliſſima. licꝫ tocius mundi dn̄s ſit miſer eſt Nēo alius eſt deo dignius niſi qui opes contempſerit quaꝝ poſſeſſioneꝫ ſe cularibus non interdico. ſed effice re volo vt illas intrepite non poſſi deant Reducte ad parua exquibꝰ cadere nō poſſis. Nudum latro di mittit Etiā ī obſeſſa via pauꝑi pax eſt ¶ Is maxime diues eſt qui mini me diuitijs rediget Breuiſſima ad diuicias via eſt per contemptū di uiciarū. Dam aliquis contemnere poteſt omnia. habere omnia nemo poteſt Multis ad philoſophandū obfuere diuitie. pauꝑtas expedita eſt et ideo predicatoꝝ et minoꝝ or do non diſſipuit pauꝑtate eligēdo Iſta non conſiderant qui deſtruūt orrea ſua vt faciāt ampliora Accū mulant copias vt dicant ſibi. Ecce repoſita habes multa bona in an nos plurimos. ꝯmede. requieſce. bi be Taueāt ne dicatur eis ſicut et il li Stulte hac nocte reputet̉ aīa tua a te Hec autem q̄ p̄paraſti cuiꝰ erūt Et reſpondeat̉ cuꝫ dauid. Partes Ca. ſcd̓s .ix. vulpium erunt. ſed quoꝝ vulpium Pars vermium corpus. ꝑs demo num aīa ꝑs filioꝝ vxoris vel prin cipis diuitie quas reliqͥt Et hi tres ſibi taꝫ comode diuiſerunt vt neut̓ eoꝝ ꝑtem ſuā ꝓ ceteris reſiduis ꝑ tibus cōmutaret Nihi teſtis ſit xp̄s ꝙ in omnibus his gloriam dictoꝝ duorum ordinum nō qͣſiui. eſt qui q̄ rat et iudicet Sed reſponde̓ de tra ctoribus ſū conpulſus qui religio ones has nouas ſuꝑſticiales iudi cant et inanes fratrū diſcorſus nō uos. et vt vtar eoꝝ verbo giroua gos. id eſt vmlopers fratres vocāt Eya fratres non vos pudeat cum paulo doctore gentiuꝫ dici vel eſſe girouagos qͥ ab hiſpania vſqꝫ ad illyreicū repleuit euāgeliū xp̄i. Se dent illi in clauſtris domi et vtinaꝫ cū maria. vos cū paulo circuitis. o bedientiā adimplētes Et ſpero ꝙ ſi in mūdo p̄ſſura habetis in xp̄o tn̄ pacē hebebitis tātā forſā vl̓ maio rēqͣꝫ illi qui in loco qͥetis murmurat et ſibimet inuiteꝫ diſcordiā ſuſcitāt vl̓ p̄latis. Ꝙ ſi a diſcordia vt forte dicēt fuerint alieni ſedeāt veſtiti tri plicibꝰ gaudeāt pace ſua ꝑmittant fr̄es vt dic̄t girouagos ī ſemicineis et pannoſis circuire ſi mūdum aīas viuificaē xp̄i morte r̄deptas de fau cibꝰ demonuꝫ extrahētes qͣs illi in ſua pace et leui cura diſſil̓ant ad in feros deſcēde̓ Oſi vere r̄ligioſi ⁊ ve re xp̄i amatoe̓s eſſēt qui talibꝰ de trahūt iudicāt et deſpiciunt qͣꝫſince ris ocul̓ illos īſpicerēt qͣꝫleto vultu tr̄ibus ꝯgauderēt qui ad retrahen dum liberādū et ſoluēdū aīas inſi ſtūt qͣs xp̄s tāto dignas precio uſi ſanguinis a ꝓpbauit vt r̄ſpectiue ꝑ uipenderet quicqͥd ꝓ eaꝝ redēpto ne facere potuiſſet. ¶ Suꝑ hoc qui dam ciſterciēẜ moͣchꝰ vite tā ſancte viſionē mirabilē vidit vt ei non cre dere flagitōſiſſimū ⁊ impiū putare tur Raptus enī in ſpū patronā ipſi us ciſterciēẜ ordinis vidit iheſu xp̄i benigniſſimā genitricē. Cui beata virgo vt ſincere inquit diligas ⁊ ꝓ eis ītētiꝰ ores. tue caritati meos fra tres et filios r̄cōmedo Cū ille letuſ ānueret fr̄es ordīs ſui hos ꝯfidēs At beata ꝟgo habeo inqͥt et alios fratres quos meo pr̄ocinio fouen dos ⁊ cuſtodiēdos aplector. et hec dicēs. reuelato pallio fratres ordi nis p̄dicatoꝝ ſub eo ꝯtutatos oſtē dit et adiecit Hi ſūt inqͥt qui ſpūali ter inſiſtūt ne dilecti filij mei ſāguis inutiliter ſit effuſus. ¶ Similiter cū quidam in ſaxonia vt nobis frater Valterus de treueri ordinis p̄dica toꝝ retulit. ſanctiſſime opionis re cluſa. p̄dicatoꝝ nomine excitata vi dere fr̄es in initio ordīs vehemēti affectaſſꝫ. ⁊ tādē duos iuuenes fra tres. data occaſione vidiſſꝫ Attoni ta mētis acie dixit ad dn̄m. Quid ē dn̄e ꝙ predicacio ꝟbi tui ꝑ tā in fā tulos et imꝑitos hoīes vſurpatur Tui mox ad hec ꝟba beata xp̄i ma ter apparēs reuelato pallio vt pͥus dictū eſt ei fratres ordis oſtendit dicēs De deſpicias qͦſcunqꝫ tales. Ego ſū q̄ rego eos ⁊ ꝓtego et eo rū vias dirigo in viam pacis. Ecce .ix. Liber Ca. Seciqus vide lector qͣꝫ veratiſſime hoc dixit veritatis mater. Uidimꝰ maxime ī initio ordinis p̄dicatoꝝ. vidimꝰ et nūc iuuenes inexꝑtos delicatos re center a ſeculo veniētes circuire ter ras ſocijs ꝯbinatos. inter ꝑuerſos non euerſos. inter nocenees īnocen tes ſimplices ſicut colūbas inter aſ tutiſſime malignātes. prudenter tn̄ ſicut ẜpentes in ſui cuſtodiā ambu lantes Quis nō miret̉ vt oliꝫ ⁊ ma gis nūc iſtos pueros in medio for nacis eſtuātes ignibꝰ nō exuri quā do alioꝝ a turbis ſecularibꝰ reſtri ctiſſimoꝝ ordinū religioſi ſine maxi mis ꝑiculis vt freqͣtiſſime heu vidi mus et audiuimꝰ vix euādūt. Agū tur illi laboribus et diuerſis nego tijs diſtrahūtur et tn̄ īfracti ꝑſiſtūt Iſti vero vacant ſaluti mētis ⁊ cor poris ⁊ vacillātur. Et hec cui impu tāda ſunt. Ponne virtuti. Minime. ſed matri xp̄i. Si qui vero cadunt quia ſpiritus et caro ſūt. nō colūne celi que maria eſt ſed baculo arūdi neo confracto egipti de ſides inni tunt̉ Et vt hoc ſub exemplo pateat miraculū euidētiſſimū ꝓponamus Uidimꝰ fratreꝫ in ordine p̄dica toꝝ de domo brugenſi in flandria rauenuꝫ vel rayneruꝫ nomine iuue nem ſagacem ingenio et ſecularibꝰ litteris inſtitutū. hic ſtatim vt ordi nem ingreſſus eſt acriter ſtudio the ologie cepit inſiſtere Sed cū nō dū illuminata mens ncc orationibus p̄parata ſtuperet ad lumē et minꝰ capax aīmus vento incōſtātie flut ctuaret cepit cogitare velle diſcute re que ſectaꝝ iudeoꝝ gētiliū chriſti anoꝝ potiori veritatis culmīe ful ciretur. videbat quidem ꝙ inter gē tiles et ph̓os ꝙ naturali ratione re gebantur. ¶ Uidebat et iudeos le gem a deo antiqͥtus accepiſſe. Ui debat et chriſtianos euāgelicis ob ſeruationibꝰ gloriari. Sꝫ qͥd ī his certiꝰ tenēdū eſſet ſegniꝰ fluctuabat Cōueīt ergo iudeos diſcuſſioneꝫ le gis ꝓpoſuit ſed cū fr̄es ordinis vi diſſēt ex freqͣti collatione homineꝫ fluctuare arcendū eum a talibꝰ cen ſuerunt At quoniaꝫ artatus ignis acrior ꝯſurgit in flāmas iuuenis in tātū dyabolo ſtimulāte grauatꝰ ē vt media nocte fugā oīodā attēp taret Statī ergo vbi ad exituꝫ por te veīt. obuia illi fit maris ſtella ma ria ad portū ſalutis deuiū reductu ra. Cui dixit. fluctuaſti a via deuiꝰ et veritatem in fide filij mei te dubi tas inueniſſe Noueris certiſſime ꝙ diuerſis erroribus ſcatet ꝑ orbem gentilitas Iudei nihil ſolidi tenent diuerſas vmbras ſequuntur nequi tie tenebris obfuſcari Euangelium vero noue gratie ꝑ hoc veritatem habere probatur qͣꝫ caritate humi litate caſtitate refulget. que tria in ordine quem intraſti purgato men tis oculo p̄rogatiue videbis. Ego autem ſum mater chriſti patrona ordinis tui que non paſſa ſum ſoli ta pietate tuam caſtam indoleꝫ de cipi vel perire Hec dicens glorioſa virgo diſparuit et iuuenē conforta tuꝫ ac firmatum in fide in magna cordis iocūditate reliquit Hic idē Liber Ca. ſcd̓s .ix. in ordine tantū profecit vt lector in ordine fieret et conſūmatus in bre ui ad potiora tranſiret. Uere ergo digne et iuſte a fratribus p̄dicatori bus pariſius eſt ſancituꝫ. vt poſt cō pletorium omni die cum ꝓceſſione et ſolennitate cereoꝝ Salue̓ regia miſericordie flexis in initio genibuſ in laudem et gloriā glorioſiſſime ꝟ ginis decantetur Tantāt ergo ma ledicti et impij detractores ne con tra pr̄ociniū matris chriſti eius fili os inſectētur et irs patrocinatis et defendentis incurrāt. ¶ Quida no ſtro tꝑe papa cuius nomē ꝓpter re uerentiam ſedis apoſtolice ſilentio ꝑtranſimus cū ſicut ab illis indubi tāter accepimus qui rome in curia tunc fuerūt litteras dediſſet contra pͥuilegia a ſeipſo ⁊ ſuoꝝ predeceſſo rum quatuor apoſtolicoꝝ obtenta duoꝝ ordinum quorum vnum per zachariamᵇ ꝓphetam conditor ab eteruo vocauit decorem predicato rum ſcilicet Alterum vero funiculuꝫ quo lucidiſſime intelligas et mino res eadem die paraliſi ꝑcuſſus om mutuit. nec vnqͣꝫ poſteaᵇ īualuit aut ſurrexix Litteras vero datas bea tus Allexander papa cōſilio fratꝝ cardinaliū ſolenniter reuocauit. Et vide qͣꝫ felit fuit illa eccleſie reuoca tio litterarū Pro conſtanti enī rece pimꝰ a fidedignis. ꝙ ſi proceſſuꝫ ſu um machinatio per dictas litteras habuiſſet. potentiſſimi reges orbis vt audiere. poſtea papale mādatū cum iuramento dixerūt ſibi ⁊ p̄lato rū et clericoruꝫ ſecularium poſſeſſio ries et additus vſurpaſſe. ⁊ dictos duos ordīes apoſtolicꝰ deſtruxiſſet Dixerūt enī p̄dicatores ⁊ minores ꝑ exēplū et doctrinā in ſalutem ma ximā a deo datos eſſe hominibꝰ. et hoc manifeſtū eſt toti mūdo. Qua les autē illi eſſent ꝑ quos illoꝝ de ſtructō ꝓbat̉ nec deū nec ſc̄os latet nec ipſos inhabitantes orbem qui bus eorum vita nota eſt et ꝓbata Huiꝰ crudeliſſimi edicti quatuor p̄ cipue magiſtri fuerunt pariſius in fatigabiles intentores qui ſimplici tatem ſcolarium pariſius concra di ctos fr̄es ferialiter ꝯcitarūt in tātū vt niſi ſe pijſſimꝰ ac deuotiſſimꝰ Lu dolyicus rex frācoꝝ necnō et frat̓ eius pius comes pictauie alfonſus an̄qͣꝫ ip̄e rex a trāſmarinis ꝑtibꝰ re diret in galliā murū in quē ſe ꝓ fr̄i bus poſuiſſet abdicatos fr̄es rebꝰ et corꝑibꝰ ext̓minaſſēt. Hinc cū ni hil aliud poſſēt lras informatorias vl̓ infamatorias plenas mendacijs ꝯtra fr̄es ꝑ diuerſa loca et r̄gna mi ſerūt Poſt has et libꝝ nefādiſſimū cōpilauerunt qui ſic incipit Ecce vi detes clamabūt foris. titulum hn̄s de ꝑicul̓ nouiſſimorū tꝑm in quo li bro ſp̄ū neqͥtie et veſano dictos or dines elidere et deſtrue̓ nitebantur Qui liber qͣlit̓ citatis ⁊ voͣtis ad cu riā et pn̄tiā ſūmi pōtificis dictis ma giſtris dānatꝰ ſit et ꝯbuſtꝰ nō ſolū i ipſa curiaᵉº. ſed et pariſius corā vni uerſitatis multitudine copioſa ſciē poterit qui collationes et diſputa tiones legerit p̄cipue contra magi ſtros quatuor in capite aduerſari os. diſputationes quoque domini hugonis preſbiter cardinalis fr̄is Ca. Liber Secūdus ix. ordinis p̄dicatoꝝ. domini Richar di ⁊ domini Gagetani et alioꝝ car dinalium plurimorum necnon alle gatōes venēabil̓ fr̄is pr̄is Huber ti magiſtri ordinis p̄dicatoꝝ. ſed ⁊ miniſtri ordinis fratrū minorum et maxime magni Alberti fratris or dinis predicatorum ad hoc ſpecia liter a domino papa vocati et alio rum prelatorum atqꝫ magnoruꝫ vi roꝝ diſputationes ꝓlixas et mag nas habitas anagine corā ml̓tis ⁊ in ipſis inuenire poterit rerū geſta rū enucleatiſſimā veritateꝫ. Qua ꝓ pter iā dicti magiſtri fratrū aduer ſarij dignitatibus et bn̄ficijs ōnibꝰ ſunt pͥuati donec iurauerūt manda tū dn̄i pape et reuocae̓ pariſius et ī alijs ciuitatibꝰ et locis verecūde p̄ dicationis eoꝝ quicqͥd ꝯtra dicto ruꝫ fr̄m ordines implicite et explici te euomuiſſent. Et notādum ꝙ an teqͣꝫ p̄fatus magiſter Alb̓tus frat̓ ordinis p̄dicatoꝝ curiā romanā in trauerat dictꝰ magiſter yilhelmus cū ſnis cōplicibꝰ miro mō clerū ro manū necnō ⁊ populū in ꝑtē ſue ꝑ uerſitatis ꝑuerterāt et ſeduxerant multis ꝟbis. Sꝫ poſt p̄fatas diſpu tationes cū ad petitionem domini pape ⁊ ōniuꝫ cardialium ip̄e magi ſter Alb̓tus euāgeliū iohānis tota liter. et epiſtolas canonicas miro ⁊ inaudito mō ſuꝑ omnē hominē ex ponendo legiſſet cū tāto fauore ne gotiū ōniuꝫ fratrū p̄dicatorū. ⁊ ne gotiū minoꝝ terminatū eſt et ꝯclu ſuꝫ vt omnes inimici eorū obſtupe ſcerent et horrerēt et veritatis fau tores ſumma pace conquieſerēet et gauderent. Quid autem ſuper hoc cuidā ſancto viro duobus ānis an teqͣꝫ diſceptatio fieret oſtenſum eſt indubitabiliter referamꝰ. ¶ Uene rat quidā p̄poſitus ordīs regl̓arꝭ. de bauaria vir ſanctus et bonꝰ ad curiam romanaꝫ pro negotijs que habebat. Ina ergo dierū in eccle ſia ſancti petri rome orans adexceſ ſum mentis raptus eſt et vidit ipſā eceleſiam plenam ſerpentibus quo rum horribili ſibilo non tantum ip ſa feruētiam tota roma replebatur Hec mora. eodem ſancto viro ſibi lo ſerpentuꝫ conterrito. vidit viruꝫ in habitu ordinis predicatorum ec cleſiam introeuntem. Quem cū ſtu peret īcognitum dictum eſt ei reſpō ſo diuino quoniā Albertus nomīe vocaretur Hunc ergo dicti ſerpen tes ſibilis importunis aggreſſi in uoluebant ſe pedibus eius ⁊ pecto ri brachijs qͦqꝫ ac totius corporis membris. de quorum medio ſe viri liter ⁊ violenter excutiens aſcendit excedram in qua ſacrum euangeliū diebus ſolennibus legi cōſueuerat et legit in ea euangelium ẜm iohā nē vſqꝫ ad locum vbi dicitur. et ver bum caro factum eſt ⁊ habitabit in nobis. ſtatimqꝫ ſerpentum ſibilus conquieuit. Serpentes fatigati ſūt ⁊ pax reddita eſt. vniuerẜ. Hec igit̉ qͥd ſignificarent nimiꝝ vir ſanctus ignorās in terrā ſuā reuerſꝰ eſt ⁊ ſo roris ſue cuidā ſāctiſſīe r̄cluſe qͥd ſi bi romē r̄uelatū fuēat īdicauit Tui illa vehemēter exultās. Ecce inquit Ca. 2 ſcd̓s pti I ix. audiui ꝙ ille Albertus qui tibi in viſione forte monſtratus eſt nuper cōmiti de Otheahim prope terram iſtam locuturus aduenit et prepoſi tus non modice gauiſus in verbo. vadam inquit et videbo quis ſit. Spero enim ꝙ adhuc faciem eius ex dicta tibi viſione cognoſcam. Et hec dicens properauit videre virū. et ex certiſſimis ſignis ſtature faciei coloris et parue macule quam ha bebat ſub palpebra hominem reco gnouit Mirare lector obſtupeſce mi raculuꝫ. Quid eo euidentius quod vidiſti. Nec ī verbo diſtat viſio diu ante precognita. a re facta poſtmo dum ſubſecuta. Indicauit ergo vir beatus dicto magiſtro alberto mo dum queꝫ viderat viſionis. ſed neu ter quid hoc ſignificare poſſet ag nouit. ¶ Accidit autem poſtea vt ra cta diſſenſione inter vniuerſitatem cleri pariſius et fratres ordinis pre dicatoruꝫ atque minorum. Citatis qꝫ partibus coram domino papa ipſe apoſtolicus magiſtrum man daret Albertum antequam iter vel let arripere experiri forſitan pro cer to volens prefate viſionis effectuꝫ Hec enim fefellit vt dictum eſt. vel dignum enigmatice reuelationis ve ritas prophetalis immo ſecundum oſtenſe rei ordinem omnia contige runt Gratia autē dei vnus ex qua tuor dictis magiſter ſcilicet Chriſti anus Deluacenſis infirmatus et amariſſimo corde contritus. recog nouit nil ſe et complices ſuos con tra dictos ordines habuiſſe niſi ꝙ illis equari ſcientia non valerent. et ob hoc eos paruipenderent au ditores et addidit Quoniam ait ni hil habeo quod vobis pro iniuriā graui illata refundam. in ſignum ta men quod ex corde peniteo corpus meum apudvos fratres predicato res tradendum ſepulture relinquo Similiter et magiſter Laurentius anglicus poſt grauiſſimam perſecu tionem fratrum. datis librorum ſu orum copijs fratribus predicatori bus. pariſius moriturus apud eos mire penitens delatus eſt et ſepul tus Hoc idem de alijs plurimis qͥ ordinem perſecuti ſunt contigit nu tu dei. Et vide lector quam amara et quam execranda contra fratres predicatores primo. et poſtea con tra fratres minores ſimul per vni uerſalem eccleſiam diſcordia ſuſcita ta eſt quia cordibus non tm̄ cleri corum ſecularium et laycorum. ve rūetiaꝫ omnibus quorumcunqꝫ re ligioſorum tam dirum ſcandalum eſt impreſſum vt nullis rationibus nullis autoritatibus ſanctorum fle cti poſſent donec per dominum pa pam et totam curiam romanam iu diciaria ſentencia flecterentur et diſ cucientur. et in hac tamen pertinaci et generali ſtulticia quis nō videāt maximum chriſti eccleſie periculum imminere. Inde homo ſumme opi nionis in Drabancia per exceſſum Ca. ſecūdꝰ mentis quaſi vniuerſalem eccleſiaꝫ ſub celo collectam vidit. et cuꝫ ordi nibꝰ vniuerſis predicatoꝝ ordineꝫ in ſingulis ꝑſonis vibrātiſſimis ra dijs choruſcare Nec mora vidit to ti mundo caliginem teterrimā ſuꝑ fundi ita vt vix toto orbe aliquid lu minis videret̉ Hec vt vidit grauiſſi me ingeniuit ſed paulatim tenebris diſſipatis lux priſtinā reddita ē vni uerſis Vidit quoqꝫ et in illa collec ta generaliſſima ꝑſonarū eccleſiaſti carum maxime autoritatis virū ve lut ſpeciali gloria euidētius premi nere. Tūqꝫ ſtupens quereret. quis hic eſſet reſponſum eſt ei Paulꝰ iſte apoſtolus precipuus doctor eccle ſie eſt q̄ multa ꝯpaſſione ꝯquerit̉ a tēporibꝰ ſuis nunqͣꝫ ſanctaꝫ vniuer ſalem eccleſiam tam graui periculo fluctuaſſe. Et vide lector euidentiā veritatis Si enī tā ꝑfectis tā diſcre tis atqꝫ litteratiſſimis viris vt nec ſtudere nec regere nec predicare vl̓ cōfeſſiones audire poſſent ora ob ſtructa fuiſſent et hoc ſolis ſeculari bus clericis facere licuiſſet quorum ꝑmaxima ꝑs precipue in ſacerdoti bus parrochialibꝰ vita et ſciētia mi nus ydonea ꝯprobat̉. quāta iactu ra fieret animaꝝ quas autor et pͥn ceps ſalutis noſtre Iheſus ſuo ſan guine precioſo redemit O qͣꝫ pauci ſunt ex his qui nō ꝓprie ſola querūt que ſua ſunt et in minimis que Ihe ſu xp̄i. mallent potius ꝯmiſſas ſibi animas ſaucias per totū annum in mortalibus diſſimulae̓ peccatis qͣꝫ equū ſuum clauo pedis leſum vno die vel duobus negligere claudicā tem Summa aūt in ſupradictis ma giſtris et ſecularibꝰ clericis inuidie cauſa fuit. ꝙ fratres pariſius pl̓es et prope omnes litteratiores in ſco lis auditores habebāt et in regimi ne p̄eminebant ¶ Uidebant enim ꝗ magiſtri ſeculares ſicut viri diuicia rum dormierunt ſomnū ſuuꝫ. duce bantqꝫ in bonis dies ſuos et cū de veſpere multiplicitate ferculorū ob ruerentur et potuū et poſtea vigila re non poſſent neqꝫ ſtudere et per hoc nihil inuenirent in manibꝰ qd̓ proferrent ſequenti mane ſolennem dieꝫ conſtituebant in condenſis au ditoribus et ſic ꝑ ineptas vacatio nes clerici. quia ſua inaniter expēde re ſe dolebant optato ſtudio priua bātur Maiore enī corporis ſarcina vt dicit Seneca animus eliditur et minus agilis eſt. deinde copia cibo rū ſubtilitas impeditur Mirū eſt enī aliquid fortit̉ dici ab homine molli ciem profeſſo Fratres aūt predica tores ſiue minores ſicut viri paupe res in magnā ſobrietate r̄fecti vigi lare poterant et ſtudere et per cōſe quens inuenire que auditoribus eſ ſent digna Iſtud in ſummo occaſio fuit ꝙ in magiſtris ſecularibus ẜm vulgare prouerbium calceus pedē preſſerit. Talibus ſeneca euidenter inclamat. et inuidorum excludens vicium dicit Feras non culpes qͦs imitari nō potes ſed qͣnto maiora feliciuꝫ hominū bona tanto maior inuidorū triſticia. et ideo ẜm eundē dicit̉ Itinam inuidoꝝ oculi eſſent Ca. ſcd̓s Liber ix in omnibus ciuitatibus vt omnium felicitatibus vexarentur Illo in tem pore cum venerabili Philippo pri ore predicatorum ab illuſtri roma norum rege Vilhelmo ad Alphon ſum comitem Pictauie fratrem re gis francie et procuratorem Fran cie pro negocio pacis imperij. Au diuimus a domino Alberto apo ſtolice ſedis legato in Gallias con ſtituto ꝙ dicti magiſtri ex parte vni uerſitatis et fratres predicatores qui tunc ſoli innocentiſſime vexabā tur. Datis ſuper hoc litteris in ip ſum finaliter cōuenerunt vt omnes querelas inter ipſos proprio arbi trio terminarent. Querens ergo le gatus a magiſtris quid illud eſſet quod magis in calumpniam verte retur. Reſponderunt ꝙ fratres pre dicatores duas ſcolas haberent. ⁊ duos magiſtros in theologia regē tes. optime auteꝫ pacem fieri ſi vna ſcola vellent eſſe contenti. et vniuer ſitatis mandata ſeruarent. Lega tus autem queſiuit a fratribus ſi hoc vellent. Reſponderunt fratres vna libenter ſcola ſe eſſe ꝯtentos et vniuerſitatis mandata velle ſerua re. dum tamen illa eis preciſe daren tur expreſſa. et in hoc ſapientiſſime prouiderunt. Sicut eniꝫ poſtea per eos qui in conſilio fuerant magi ſtroruuꝫ fratribus dictum eſt. ſi ſim pliciter ſine expreſſione promiſiſſent fratres vniuerſitatis ſeruare mandata in mandatis. poſtmodum ab vniuerſitate daretur vt fratres om nimode a regimine theologie et le ctionibus ceſſarent. Legatus ergo talium nihil talium ſuſpicatus gaui ſus eſt. ſperans qꝫ finem contentio nis huius habere. mandauit magi ſtris et obtulit ex ꝑarte fratrum ꝙ vna ſcola vellent eſſe contenti ⁊ vni uerſitatis mandata in ſcripto redā cta ſeruare. Tunc magiſtri malicie ſue propoſitum non habentes tur bulentiſſime reſponderunt. Quid nobis inquiūt prodeſſet vna ſcola eſſe contentos dum rupto pariete medio inter duas ſcolas tot ſicut ante haberet vnius capacitate am bitus auditores; ¶ Et mox legatꝰ ad indignationem commotus gra uiter At video inquit veſtri propo ſiti aut voluntatis nō eſt. vt qͥs fra ter rector ſit et vna ſalteꝫ ſcola gau deat vel duabus. Super hoc quid fratres faciant viderint. Hec credo ꝙ romana curia obtento per mul tos annos duarum ſcolarum ma giſterio pͥuare eos debeat iure ſuo Sicut audiuimus ita et vidimus. Nam dominus tunc papa quanqͣꝫ grauiſſimus fratribus fuerit vt ſu pra poſuimus tamen vt in hoc iuſ tus iudex iuſticiam fratribus dene gare non potuit. ⁊ pro eis iuris ſen tenciam tulit. nec hoc ſemel et iterū immo et tertio inani ſemper appel latōe ꝑ nūcios vniuerſitatis ꝯpulſ Ca. Liber ſcd̓s Et mox legatus ad indignationeꝫ cōmotus grauiter. vt video inquit veſtri ꝓpoſiti aut voluntatis nō eſt vt quis frater rector ſit ⁊ vna ſaltē ſcola gaudeat vel duabꝰ Suꝑ hoc quid fratres faciant viderint. Dec credo ꝙ romana curia obtento per multos ānos duarū ſcolarū magi ſterio priuare eos debeat iure ſuo. Sicut audiuimꝰ ita et vidimꝰ Nam dn̄s tunc papa qͣnqͣꝫ grauiſſimꝰ fra tribꝰ fuerit vt ſupra poſuimꝰ tamen vt in hoc iuſtus iudex iuſticiā fr̄ibꝰ denegare nō potuit. ⁊ pro eis iuris ſententiā tulit. nec hoc ſemel et iteꝝ immo et tertio inani ſemꝑ appellati on ꝑ nuncios vniuerſitatis cōpul ſus. Et notandū ꝙ ꝯculcari quidē et tribulari iuſtoruꝫ vita et veritas poteſt ad tempꝰ ſed extingui nunqͣꝫ calcari quidē diſpenſatiue et ſuppe ditari pōt ſed hoc vt exercitati iuſti poſtmoduꝫ eluceſcant. inimici vero eoꝝ ad modicū eleuati poſtmodū nō exiſtant Unde gratulabundus dauid. nō relinquet inquit deus vir gam peccatoꝝ ſuꝑ ſortem iuſtorū. ac ſi dicat Don relinquet deus vir gam dominanciū peccatoꝝ neqͥter ſanctis vt ſemꝑ eos affligant ſꝫ ſor te pacis et remunerationis veniēte ſanctoꝝ virgā hoc eſt ip̄aꝫ tribulat tionem vel vt melius dicat̉ virgaꝫ ip̄os tribulantes ꝯtemptibilit̓ amo uebit vl̓ impenitentes in ignē preci pitabit eternū Et vt euidenter pate at quedā referaꝫ de magiſtro quo dam opinione ꝑmaximo qui prius prepoſitꝰ ſolennis eccleſie domuni fratrū predicatoꝝ ꝯſtructā in oppi do violenter eiecit. ſed ruina turpio ri vt audies eſt eiectus Factus enī epiſcopus romane curie cardinalis tyranniſauit feraliter ꝯtra fratres predicatores pariter et minores ⁊ ob hoc vt patuit tali morte eſt mul ctatus. Cadens enī de loco editio ri fractis ceruicibꝰ expirauit. Et vi de mirabilius ⁊ grauius qͣꝫ audiſti Eadem die qua cecidit. cū eiꝰ mors ſubita ex reuelatione cuiuſdā mulie ris ſanctiſſime ꝑ fratrē minorē p̄di ceret̉. ſpreuit arguentē ſe et inuect ꝯtumelia dixit. Nō eſt ꝓpheta nec filius ꝓphete. et ego quidē procura ui vt ordo veſter et ordo predicato rū ſubijciant̉ ep̄is. Addam ad hoc vt ſubijciamini viliſſimoꝝ pedibus ſacerdotū. Hec dicens vidit ſigna predicta ſibi et nō aduertit Exceca uit enī eū ſuꝑbia qͣm nō vidit. ⁊ hec ſigna fuerūt ꝙ ira immoderata do minaret̉ ei dū in ip̄o mane diei quo acceſſurus erat ad altaē pacificari non poſſet. ꝙ loturus manus ſuas epiſcopalē anulū ꝑderet. q̄ oīa luce clarius ſunt ꝯpleta Cū enī dn̄s pa pa eccleſiaꝫ quandā fratrū minoꝝ ꝯſecrare debuiſſet et dn̄s epūs car dinalis ad portā fratrū minoꝝ pul ſans intromiſſus celeriter nō fuiſſꝫ tanta ira raptus eſt extra ſe vt cele braturꝰ primā miſſam nullo modo etiā facta ꝯfeſſione pacificari poſſꝫ et tn̄ ad terrifica ſacramenta ꝓceſ ſit Poſt hec vero cum manus ſuas regreſſus ad hoſpiciū ablucre volū iſſet. et aſtanti epiſcopalem anulum Liber Ta. Secūdus Ee .ix. ad tenēdū porrexiſſet locꝰ illū mox q̇ habe̓t annulū nō īuenit. Statīqꝫ miratꝰ dixit. Ego ꝑdidi p̄ſulatū ſb̓ ticētibꝰ oībꝰ atqꝫ ſtupentibus. aſcē dit editius ⁊ ſolus cōtra cōſuetudi nem ſuam. ſenex. et debilitate ꝯfectꝰ ꝓceſſit ad camerā et diſſiliente aſſe re deorſum excidit et expirauit. Et vide ſtupēdū valde ⁊ occultum dei iudiciū. Cognoui ipſe hoīne vt cō mēſalis dilectus et familiaris eidē ſecū vnā domo pariſius hoſpitatꝰ de quo fateor raro ſecularē clericū tā ſobriū tā honeſtū tā affabilē taꝫ largum in pauperes me vidiſſe. et eū vtiqꝫ vidi nouē epiſcopatuū con tuēptorē. tadēqꝫ ꝑ tres mēſes ī excō muīcatiōe coactuꝫ archiep̄atꝰ cuiſ dā ſuſciꝑe dignitate ¶ In̄ vero trāſ latus romane curie fit ep̄us cardi nal̓. ⁊ in tali eminētia talit̓ deſipuit vt audiſtis Sꝫ ſpero ꝙ nō ī finē de us obliuiſcat̉ eius et in ira ꝯtineat miſericordiā ſuā. et magna pietate ſua miſerebit̉ forſan penitenti. Igit̉ nō tacebo diuine ꝓmiſſionis mira bilia poſtqͣꝫ cepi. ¶ Parrabo et de infeliciſſimoquodā noto mihi ſacer dote pͥmū ꝑrochiali et poſtea deca no. chriſtianitatis et demū canoīco cuiuſdā eccl̓ie cathedral̓ qͦ ōnibꝰ re ligioſis et ſpecialit̓ p̄dicatoribꝰ pa riter et minoribꝰ ſupͣ modū cōrtari us eoꝝ p̄dicatōibꝰ et maxime ne cō feſſiōes audirēt crudeliſſime detra hebat. Uerebat̉ aūt ſicut ōes fere tales ne immūdiſſima et luxurioſiſſi ma eiꝰ vita ꝑ tales qͦquo mō ī noti tiā deueniret. ⁊ factū eſt vt ꝑaliſi de ſtitutū ꝑ ſeptēnium vexaret̉ in qua egritudine nec ꝟbo ſalteꝫ dn̄m reꝯ gnouit. Cūqꝫ a ꝓprio ep̄o ſocijs et fratribus dcōꝝ ordinū ſepiꝰ viſita ret̉ et corriperet̉ ſꝫ nō curae̓t ſine cō feſſione et diuini noīs reclamatiōe et ſacramētis vita pͥuatus eſt et ex tra cimiteriū tumulatiōe ſepulti. Et digne qͥdē vt qͥ alijs bn̄ficiū p̄dica tionis et ꝯfeſſiōis inuidēs īpediuit ipſe pcc̄oꝝ ꝯfeſſione et ſacramētis pͥuaret̉. ¶ Parrabo et demagiſtro philippo cācellario. pariſien̄ de quo ſuperius retuli loco ſuo. Hic cōtra fratres ordinis p̄dicatoꝝ in omni fere publica pariſius ſtatione et ſer mone latrabat Et quideꝫ cū ipſe di ebus. xv. an̄ morteꝫ ꝯtra eos crude liter p̄dicaſſꝫ ſequēti dominica fra ter hynricus dictꝰ de colonia dicti ordinis freqͣtiſſimꝰ et diſcretiſſimꝰ predicator corā. vniuerſitate ſingul̓ que contra fratres dictꝰ cācellariꝰ p̄dicauerat retractatis ad vngueꝫ omnia luculētiſſime ꝑ diuīe ſcriptu re paginā imꝓbauit. Cuiꝰ im ꝓba tionis ꝯfuſione cācellarius mox tra ctus dolore cordis intrinſecꝰ repē te cōtremuit. et infirmatus ad mor tem obijt tali modo vt audiſtis in p̄cedentibꝰ Hec ſunt q̄ ꝯtra aduer ſarios fr̄m facta vidimꝰ exceptis a lijs p̄multa et veraciſſime nouimꝰ ⁊ occultis dei iudicijs q̄ grauiora et damnabiliora iſtis omnibus repu tamꝰ Sꝫ de his adpn̄s iſta ſuffitiūt nos aūt ad exponēda reliqua ociꝰ .7. ¶ De bonitate ſocial̓ trāſeam vite. ¶ Capi. decimum cimun f i Liber Ca ſcd̓s Anes vnam incolūt māſio nem neqꝫ enī eas natura di uidi patitur. Probabile eſt oībꝰ tutiſſimū eſſe fidelibꝰ. ōnibus vna incolere māſionem Un̄ danid Ecce qͣꝫ bonum. ⁊cͣ. Seui enī eqͣ vno miteſcūt loco. Et iterū danid. Qui habitare facis vniꝰ moris in domo Hoc ꝯtra ꝯſuetudines qͦrūdā moͣ ſterioꝝ qui monachos ſuos vel cle ricos vt ita dicā ſi fuerīt regulares in curijs aut in ꝑrochijs ſolos mit tunt ſoloſqꝫ relinquūt et hoc cōtra ipſū dn̄m tociꝰ rectitudīs et ꝟtutis exᵐ ſuos binos et binos miſit Ne enim ſoli vt dicit ſalomō qm̄ ſi ceci derit nō habebit ſubleuātē Quam vera hec ſentēcia ſit ego noui qͥ. xxx anis et eo āplius vices ep̄i in diuer ſis ꝓuincijs et dyoceſibꝰ habui qui in hoc articulo quo religioſi vel ſo li vadūt ī vijs vel ſoli manēt i curijs horrenda mala horrenda ſcandāla horrēda ꝑicula freq̄ter audiui que nūqͣꝫ ſuſtinuiſſent adiūcto ſocio vel feciſſēt ſꝫ et pr̄ diſcretiſſiꝰ Augꝰ: ī re gula ſua ſtatuit vt nō minꝰ qͣꝫ duo vl̓ tres vbicūqꝫ neceſſe haberēt irēt In hoc enī articulo ōnes fere ordi nes r̄gl̓ares ꝯtra votū ⁊ r̄gulā gra uiter pcc̄are vidēt̉. vl̓ ꝓbant̉ qͥ ſuoſ ꝑ ſe ſolos ⁊ nō ꝯbinatos in via mit tunt. Sed ſic dicunt vt andio et mi hi ſepiꝰ obiecerūt ꝙ de fratre ſocio intelligēdū nō ſit ſꝫ cū qͥbus p̄poſitꝰ iuſſerit ire debꝫ qui mittit̉. eoſqꝫ int̓ p̄tari velle ſecl̓ares qͦ ſibꝫ garſiōes et ẜuos. Ego ꝓbae̓ volo ꝑ regulā ꝙ interpretes tales cōtra aīaꝫ ſua peſſime menciūt̉ Et hoc euidēter in p̄cedētibꝰ regule videri pōt vbi di cit̉ Qn̄ ſil̓ eſtis in ecc̄ia et vbicunc feīe ſunt. inuicem vr̄aꝫ pudicitiā cu ſtodire Deꝰ enī quihabitat in vob̓ etiaꝫ iſto mō cuſtodiet vos ex vob̓ Si ergo vos ex vobis id eſt fratrē ex fratre deus cuſtodit. qͥd ē qd̓ iſti dicūt vt ex ẜuis et vilibꝰ ꝑſonis nul lā ſui curā aut cuſtodiā hn̄tībꝰ qͣnto minꝰ veſtrā cuſtodiāt in via Fi aūt duo ex fratribus ſimul ſunt ⁊ ſe vn cuſtodire nō vult. tn̄ cuſtos eſt fra ter qd̓ neqͣqͣꝫ poteſt de ẜuo et gar ſione ſperare niſi forte ſit tal̓ qui nō inuenitur in millee. O qͣnta cuſtodia debent regi ī octil̓ eoꝝ ad quos de clinant corā qͥbus eis incūbit et ſu am ꝓpriam famam et nihilo minus famam ſui ordinis cuſtodire. Legi tur et tenetur de beato patre augu ſtino ꝙ monaſteriū inſtituit ẜm re gulam ſub ſanctis apoſtolis conſti tutam quam quideꝫ fundamentuꝫ habuiſſe ac ip̄o ſalutis antoe̓ qͥ et i ſtituit vt dictū eſt vt cōbinati lxxij. diſcipl̓i mitterēt̉ et ꝑ ſp̄m ſc̄m in bar nabā et paulū ſegregatos et miſſi ꝑit̓ poſt modū aꝓpbauit ī hāc ergo regulā canoīci regl̓ares ſpecialit̓ et precipue̓ et plures alie religiōes ſic̄ p̄mōſtratēſes ſparſim ꝑ vniuerſalē ecc̄iam ꝓfitent̉ Sꝫ non nulli penit̉ dictum regule articulum obſeruare videntur. ſed et derident arguen tes et dicunt Que neceſſitas vt pro negocio quod ſolus complere poſſit duo combinati pariter emit tant̉. Cur fruſtra bona eccleſie con Ea. Secūdus Liber .x. ſumētur. O qͣꝫ miſerabilis deriſio ⁊ qͣꝫ deridenda reſponſio Non ſic im pij non ſic ne tegas caluitiē ſtercōe̓ ſuꝑducto Hulgo dicitur. non iacꝫ hic lepus. Ibi ergo reue̓a latet vbi alius non accedāt. In corde latet vbi nullus teſtis niſi cordium ꝑſcru tator Heu quātis ꝓcellis inutiliū expenſaꝝ obruitur monaſtita celſi tudo quarum copie incuſtodia fra trum ⁊ ordinis deo gratius locarē tur Gallice ꝓuerbium dicitur et ne ſcio ſi ꝟba latīa ſufficiāt Ibi bona cuſtodia ibi ⁊ bona pax. Dicā qd̓ ſentio et ſi inuite a re ꝓbis audiatur Credo ſol̓ id ſine ſotio foris ābulā tibus mille in fortunia et plura quā credi poteſt ſepius occurriſſe in qui bus nec opere nec ſaltem animo of fendiſſent ſi cuſtos frāter ſocius af fuiſſet. Sed qui amat periculū inci det in illud. Et hoc iuſte vt dicit ſe neca Quotidie eſt deterior dies po ſteriore Qui non timet periculū qd̓ caſui patet omni bruto demētior ē ſed dicis. Tutela tutiſſima eſt. ſibi quiſqͣꝫ commiſſus eſt. verū dicis. ſꝫ hoc loco tempore et ꝑſona. Predi catoꝝ atqꝫ minorum fratrum ordi nes expenſas non habent nec cōpi as et tamē cōbinantur ſemꝑ in via nec ſocius ſocium debet deſerere in colloquio maxime mulieris niſi alt̓ alteꝝ videat colloquētem. ¶ Nar rauit mihi frater ordinis p̄dicatoꝝ cui optime credo ꝙ cū cognatū ha beret in ordine virum quondā diui tem et preclaruꝫ. accidit ei nocte vt nocte dormitum ꝑgens vnaꝫ de tu nicis expoſitam poſuiſſet ad caput habebat enī fratrem dilectū ſibi cū quo ſolebat ſecretius et i ocundius ambulare. Soporatus ergo audi uit vocem ſibi dicentem. Surge in quit et vide quid facit frater tuus. Nam iam morti ꝓximis agonizāt Euigilās ergo et nihil inueniēs ob dormiuit Et vox ſecundo ait. Sur ge et viſita fratrem tuū morientem Ad hanc iterū vocem euigilans et nil aduertēs iterum obdormiuit Et vox tercio dixit eiMale diſſimulaſti quia frater tuus mortuus eſt. Mox ille euigilans tunicam quam ad ca put poſuerat. ſuper ſe extēſam inue nit quaſi paratam ad induēdū. quā ille mox confeſſus et admirās indu it et ſurrexit fratremqꝫ queſitum in uenit letali funere iam ſopitū. Ecce qͣꝫ manifeſto exemplo ꝑ contrariuꝫ vera eſſe innuitur. ſententia ſalomo nis Frater qui adiuuatur a fratre quaſi ciuitas firma Cayn primus et nequiſſimus homicidā īterroga tur a domino. vbi eſt abel frater tu us cuius tutor fuiſſe debuiſſes non occiſor. et negauit. Nūquid cuſtos fratris mei ſum ego Et ideo male dicente dn̄o ſuꝑ rerrā ꝓfugus agi tatur. In figura huius qui fratris cuſtos eſſe recuſat ⁊ a fratre renuit cuſtodiri varijs frequēter et vagis diuerſis temptationibus agitatur et terra in eiꝰ oꝑe maledicta ſpinas r̄morſiōis et ſcādali t̓bulos germi nabit O vere beata et in ocul̓ ſūmi iudicꝭ. ꝯſtitutio bn̄dicta ꝑ quaꝫ fa ma tuet̉ et noxa vitat̉. ⁊ oīs maloꝝ f 2 Liber Ca. ſcd̓s ſuſꝑicacō ⁊ tēptatōiſ occaſiop̄pedit̉ ¶ De communitate ⁊ parcialitate victus. Capi. xi. Ommunis eſt omniuꝫ cibꝰ Neqꝫ enī ſeꝑati veſcūt̉ ne ī eqͣlitas oꝑis ⁊ cibi fiat et tē poris Et ideꝫ vſus oībus iure mō ſterijs inoleuit vt officinā r̄fectoriū habeant vbi omnibꝰ in ꝯūe ſn̄ ꝑſo naꝝ acceptione cibaria miniſtrent̉ O qͣꝫdecens et qͣꝫdignā deo ꝯſuetu do ī moͣſterijs obſeruat̉. Hāc et ip̄e chriſtus tocius ꝟtutis exēplar ī ſuo btiſſimo ꝯuētu. hōc eſt cū diſcipulis obẜuāt. ita ꝙ nec manū Iude hor ruit in ꝑapſide ꝓditoris. Tn ergo prior tu prelate qͦs es vt queras an gulos in ꝯūi iſtud hoſpitiū ē. tn̄ qn̄ qꝫ et nō ſꝑ aūt ſepe fieri neceſſe eſt quos paſtu cōpetit refici largiori Cōſuetudinē bonaꝫ nō dāno ſꝫ ab uſū penitus non ꝯmendo Beatꝰ be nedictus qͥd in his agēdū ſit idicat Mēſa abbatis cū ꝑegrinis hoſpiti bus ſꝑ ſit Quotieus tn̄ minꝰ ſūt ho ſpites qͦs de fratribus vocare vult in eius ſit ptāte ſeniores tn̄ vnū aut duos ſꝑ cū fratribꝰ dimittēdos ꝓ curet ꝓpter diſciplinā. Uide lector qꝛ ex tūc tātus hō per talia ꝯuiuis occaſione hoſpitū inſolētias eſſe fi endas preuidit Et notādū ꝙ vir il le diſcrētiſſimꝰ Auguſtinꝰ nihil hoꝝ ſcripſiſſe in regula conꝓbatur. ſꝫ ſu os conuenire ad mēſā vbi nō ſoluꝫ fauces ſumat cibū ſꝫ et aures eſuri ant verbū dei Optime tn̄ beatꝰ bn̄ dictꝰ poſteriori tꝑe vt prediximus ita diſtinxit. Sacrā aūt ꝯuentualeꝫ familiam egere neceſſarijs et prela tos cum hoſpitibus ſuperflua diſſi pare yſayas conquerit̉ dicēs. Pa ſcentur agni iuxta ordinem ſuum ⁊ deſerta eremi in vbertatē verſa ad uene comedent. Quī ſunt agni niſi clauſtrales innocencie veſte circum dati. qui iuxta ordinem conſuetudi nis non inſtitutionis. piſa vel ole re male condito paſcunt̉ Et qui ſūt aduene niſi cardinaliuꝫ legatorum archiepiſcopoꝝ epiſcopoꝝ aliorū qꝫ prelatoꝝ hoſpitū multitndo qui cuꝫ magnis exercitibus ſuis pociꝰ qͣꝫ familijs quaſi non ſit ſingulis nu merus familie iure cononico diffini tus deſerta eremi. id ē poſſeſſiones adquiſitasº noualiū ⁊ in vbertateꝫ verſas comedūt. Ex ideo vix e mo ſterium tantis diuicijs epulentū ꝙ talibꝰ ſufficere valeat in expeuẜ. O quis veniet. O qn̄ venturꝰ eſt ſūmꝰ pōtifex cuiꝰ equitate liberata miſe ria iſta. inſania iſta corrigat̉. Sed dicetur forſitā mihi nec dubito qui dicetur Quis eſt iſte qui poſuit os in celū et ad archā federis etiā incli natā manū in dignus extēdit Iraſ cent̉ forte mͥ ſed non dominus cuiꝰ vices ſemꝑ dolui et dolebo pro cu ius veritate ⁊ iuſticia vtinā dignꝰ eſ ſeꝫ mēbris omnibꝰ diſſipari. Scio tamen quicunqꝫ quantūſcunqꝫ idi gnabit̉ ex his ſcriptis ſe debite rep̄ hēſiōis obnoxiū iudicabit Hhic ad nr̄aꝫ materiā et ꝓpoſitū redeamus Quicūqꝫ extra r̄fectoriū iordīate ⁊ ſn̄ d̓bita cā īſtaurāt ꝯuiuia grauiſ ſie peccat ⁊ hͦ ml̓tplicit̓. Fiūt eī reꝝ Ca. Secūque .ix. .ix. conuentualiū diſtractiones et hoc eſt rapinā vl̓ furtuꝫ qꝛ illis que ſuꝑ flue ſeorſū tribus aut qͦtuor exhibē tur. totus aliqn̄ cōuētus poſſꝫ cuꝫ ſufficiētia et moderamine ꝓcurari. Fiūt ſuſurratōnes ⁊ murmura qui bus pax et vnitas clauſtraliū diſſi patur. Ex his ille beatꝰ ordo ciſter cien̄. alienꝰ habetur vbi nullꝰ extra refectoriū infirmariā vl̓ mēſā abba tis comedere. Legimꝰ in libro re gū pͥmo ꝙ filij heli ſacerdotis nō ti mentes dn̄m neqꝫ ꝙ iuſtū eſt iudica populū domini a ſacrificijs detra hebāt. ſeorſūqꝫ ſibi cōtra ꝯſuetudi nem reẜuari carnes crudas vt eas lautius p̄pararet exactionē ⁊ violē tia faciebāt. Qd̓ peccatū pueroruꝫ grāde corā dn̄o ibideꝫ fuiſſe deſcri bitur. Et vide qͣꝫ grauit̓ hoc a deo aīaduerſū ſit Ad vindictā ābo vna occidūtur in belloº. et pater hely qͥ etſi ꝟbo. ꝟbere tamē non corripuit trāſgreſſores. audita filiorū morte retrorſū de ſella editiori cades fra ctis ceruicibus expirauit. Tu ergo heli. tu abbas. tu prior. tu p̄poſite tu p̄late ne facias ipſe. qd̓ vetas in alijs faciēduꝫ. et hoc ipſum in filijs patiaris ne vindicta in eis aut in te ſētias quā audiſti. Audi quid meo tempore in frātia talibꝰ cōtigerit in exēpluꝫ. ¶ Erant duo ſenes mona chi ab ip̄is puerilibꝰ annis pares in ſcelere. diſſoluti valde. ī monaſtica obẜuantiaᵇ nutriti. hi ſibi plures ex iuuenibus in inmunditia aſſidui qͦ tidie cōpulabat. ſeorſum vacabant epulis riſibus et cātibꝰ exultabat et innocētibꝰ et ſimplicibꝰ detrahebāt Cumqꝫ de eorum inſolētijs conuen tus quotidie non mediocriter t̉b a retur nec eſſet qui corrigeret delīꝙͣ tes vidit dominus. ⁊ ad iracūdiam concitatus eſt Uix enī finit turbati onem piorum clauſtraliū inulta Ac cidit qͦqꝫ vt veſꝑe ẜm ꝯſuetudine ſu am eſculento ore ad voragine inhi arent. Uix ori cibis appoſitis quar tum aut quintum morſellum manꝰ obtulcrat tum ecce vnus predicto rum ſenum ſubita ingluuie ſtrangu latus euerſis ſtatim ocul̓ expirauit Territi igitur omnes qui ꝯſederāt ſurrexerūt. Hec diu poſt ſuꝑſtes ve tulus. ſocij animaduerſione nō fra ctus. licet ad momentuꝫ horreret. ſi cut occiſo a carnifice porco reſump ta audatia reſedit ad menſam et cū enormi crapula fit repletꝰ vt amēs penitus portaretur ad lectuꝫ et qͣſi brutum animal expirauit. Horrore ergo omnes exemplorum taliuꝫ turbati vitam ſuam et mores in me lius correxerunt communeꝫqꝫ vitā et cibum ſtrictiſſime ẜuauerunt. Di ſcant ergo apes fideliū clauſtrales cibis parcere nec in gurgitari ſuper fluis et ẜm Auguſtinum ad menſā tanquam ad medicamenta non ad delectamenta ſumpturi cibos acce dant. Apoſtolus abundare ſciuit ⁊ penuriam pati et hoc quia ōnia po tuit in eo qui eum in omnibus con fortabat. Multos morbos vt dicit Seneca multa fercula fecerunt. Nu mera coquos ⁊ nō numerabis mor bos. Bene morigeratus venter et f Z Ca ſcd̓s .xij. Liber contumeliam patiens. eſtimari non poteſt. Ibi ſe animꝰ preꝑauit ⁊ in dixit ſapiētiā vl̓ pacientiā non eque apparet qͣntuꝫ habeat firmitatis. ſi quid dari deberet ipſe nō ꝯſideran do ſuppleuit ⁊ cogitauit aliqͥt cōſue tudini ſue ſibi nil deeſſe. Multa qͣꝫſu ꝑuacua eſſent non intelleximus niſi quādo de eſſe ceperūt. Utebamur vero illis nō quia debebamꝰ ſꝫ quia habebamꝰ. Sapiens aſſueſcit futu ris malis et que alij leuia faciūt diu paciendo. leuia facit diu cogitādo Nulla res adiuuat eque curſū vite qͣꝫ temꝑ ancie moderamē Corp̉ ml̓ tis eget rebus vt valeat. aīmꝰ ex ſe creſcit ſeipſū exercet et alit. Uirtus nihil vacae̓ patit̉ iocis. totū aīm te net d̓ſideriū oīm tollit. ſola ſibi ſat) eſt et oīa oꝑa eius cū ipſa ꝯcordāt et ꝯgruūt Quēadmodū deſiderare delicatas res luxurie ē. ita vſitatas et nō magno ꝓbabiles fuge̓ demē cie eſt. Due voluptates ſūt guſtꝰ et tactus. hoībus ꝯmunes ⁊ beſtijs ⁊ idcirco in pecudū numero habendi ſunt qui his ferinis voluptatibꝰ in nitūtur beſtialiter. Nō iocūda res ē aqua ⁊ polenta ac fragmen ordea cei panis. ſꝫ ſūma voluptas ē poſſe caꝑe ex his etiā voluptatē et ad io ſe deduxiſſe qd̓ nulla fortune iniqui tas poſſit. Maior ſum et ad maiora genitꝰ qͣꝫ vt macipiū mei corꝑis ſim qd̓ equidē nō alit̓ aſpicio qͣꝫ vincl̓m aliqd̓ libertati circūdatū. cōtemptꝰ aūt corꝑis ſui certa libertas ē. Ui di hoīem int̓ modernos excellētiſſi me gr̄e in p̄dicacōe ⁊ exhortacione fideliū magiſtrū ioh̓em ꝯgnomēto ranchū canonicū regularē ſc̄i iohā nis in vineis ſueſſiōis wvatinianēſeꝫ et poſtea bleſenſem abbatē. hic qͥde in abſtinentia ſedulus et om̄i ꝟtute choruſcus a ſe multo vſu ⁊ violētia ꝑcitatis extorſerat vt ei eqͣli mō ru diſſimi et delicatiſſimi cibi ſaperent ore ſumpti Nec hoc credimus natu rali potentia cōtigiſſe ſed virtute il lius et gracia qui hoc oli egerat in iudeis vt ſcd̓m illud celeſtis cibus in ore omnium ſapiebat. ¶ De ſilencio ⁊ eius virtute Capitulū duodecimū. Imul ſilent. Adueſperaſcen te enim die in alueo ſtrepūt miuꝰ ac minꝰ donec vna cir cuuolet vocis bucina qͥetē imꝑans et hoc caſtroꝝ more hoc idē faciūt in matutino. Ad lr̄aꝫ ego ipſe iſta in apibꝰ ſum exꝑtus ⁊ iſta tꝑe eſtatis poteris exꝑiri. Silenciū ab yſaia p̄ cipue ꝯmendatur vbi dicit. Cultus iuſticie ſilenciū. Et bene dicit cultuꝫ iuſticie qͥa teſte iacobo ſiquis ſe pu tat eſſe religioſum non refrenans li guam ſuam huius vana eſt religio. Opulentiſſima terrarū egiptus ra nis loquacibꝰ legit̉ flagellata. Un̄ compulſi ſunt orare moyſen vt do minus auferret ab eis ranas. ita et vere r̄ligioſi magis qͣꝫ ſeculares tēp tantur ranis. ſemper enim nitimur in vetitum. Iheremias quoque in perſona religioſorum dicit. Ingre diamur ciuitatem munitam. religio nem intellige. et ſileamꝰ ibi quia do minus deus noſter facit nos ſilere. xſ Liber Ca. Secūque xſ cauſam auteꝫ reddens quare in ſe quentibus dicit. Donū eſt p̄ſtulari cū ſilentō ſalutare dn̄i. Exiſtimo āt eſſe ſalutare dn̄i gratā ꝯſolationis et pacis in contemplatione diuina Unde poſtea dictus ꝓpheta ſb̓iū/ git. Sedebit ſolitariꝰ et tacebit qꝛ leuabit ſe ſuꝑ ſe. et hoc vbi. in ꝯtem platione. De hoc ꝯceplator glorio ſus Augꝰ. ī li. ꝯfeſ. ait. Intraui in in tima mea duce te et potui qm̄ factꝰ es adiutor meꝰ. Intraui et vidi qͣli cunqꝫ oculo anime mee ſuꝑ eūdem oculū anime mee ſuꝑ mēteꝫ meā lu mē dn̄i inꝯmutabile qd̓ tu es Iſta ergo gracia iſta dignitas maxime in ſilentio p̄ſtolatur. qꝛ d̓licata res vt dicit beatꝰ Beruhardꝰ amoris affectio et tenui occaſione ledit̉ leti cia ſpūal̓. Unde ſalomō. Lingua q̄ immoderata ē ꝯteret ſp̄m In libro regū qͣrto dicit̉ ꝙ non in igne nō in ꝯmotiōe nō in turbine dn̄s. ſꝫ in ſi bilo aure leuis ibi dn̄s. De ſilētio ⁊ paucitate ꝟborū dicit ſeneca. Qd̓ diu tacueris id puta rectiſſimū. Ari gifelaus ph̓s q̄ſitus eſt. qͦmodo qͥs placere poſſet hoībus. Si fecerit in quit optima et locutꝰ fuerit pauca. Socrates cuidā interroganti quo mō poſſet optime dicere. ſi nihil in quit dixeris niſi qd̓ bene ſcierꝭ. Sa lomon cū alijs loquētibus taceret Hemo inquit ſtultꝰ tacē pōt. The tyreus vel. Theocritꝰ in ꝯuiuio ta cēti ruſtico ex doctis iuquit hoc ſo lū habes qd̓ tāces. Socrates cleo nā garrulā volentē diſcere ꝯpeſcuit dicēs. Dicere et diſcere nō ſibi ꝯpa tiūtur quia diſcentem ſilere compe tit. Nihil eque proderit quam qui eſcere et minimum cum alijs loqui. plurimum ſecum. Hec ſit propoſiti noſtri ſumma. quod ſentimꝰ loqua mur. et quod loquimur hoc ſentia mus. Concordet ẜmo cū vitā. Ser mo tuus non ſit inanis. ſed aut ſua deat aut moneat aut conſolet̉. aut precipiat. Turpia fugito anteqͣꝫ ac cidant nec quenquā aliuꝫ verearis plus quam te. A verbis quoqꝫ tur pibus abſtineto quia licentia eorū impudentiaꝫ nutrit Sermones vti les magis quam facetos et affabi les ama. rectos potius quā obſecū dantes. Reprehenſibilis riſus eſt ſi immoderatus. ſi pueriliter effuſus ſi muliebriter inutiliter effractus. ſi alienis malis euocatus. Sales tui ſn̄ dēte ſint. Ioci. ſine leuitate. riſus ſine cachinno. vox ſine. clamoe̓. ince ſtus ſine tumultū. quies tibi ſine deſi dia erit. et cū ab alijs luditur tu ſā cti honeſtiqꝫ aliquid tractabis. Ta cere qͥ neſcit. neſcit et loqui. Quēad modum ſapienti viro inceſſus mo deſtior. ꝯuenit ita verbum preſſum non audax. Summa auteꝫ ſūmaꝝ hec erit. Tardiloquuꝫ te eſſe iubeo O quantis opꝰ ē vt ſtabile ad quid quiras intime bonitatis. Si ſcires quid eſſet vir bonus nondum te ēe crederes. fortaſſe etiā poſſe fieri de ſperares. Quante auteꝫ virtutis ſi lentiū ſit exemplo manifeſtiſſimo de monſtrabo. ¶ Affligeniū monaſte riū ordīs btī bn̄dicti ī brabātia reli giōe ꝓbatiſſimū ē ⁊ ī caritate p̄cipu f 4 Ca. ſcd̓s in hoc cenobio moͣchus erat ita in ſilentio deditus ꝙ infra. xvi. ānos ab ore nec vna verbi ſillaba ꝑ tātū temporis audiret̉. Contigit autē ſi cut a monachis ibideꝫ audiuimus vt in clauſtro grauiſſimū ignis incē dium graſſaretur Tunc idē mona chus videns humanum auxiliū nō valere mox ſe contulit ad dominuꝫ oranſqꝫ paululū in ſilentio linguaꝫ diu mutā in hec ꝟba laxauit Stes ignis hac hora. flamma penitꝰ con quieſcas Mira res vim virtutis ſue oblitus eſt ignis ſtetitqꝫ in ꝟbo vi ri ſancti flāma penitus extincta eſt O qͣꝫ longe iſte erat ab his quoruꝫ lingua maculat totum corpus ⁊ vt dicit Iacobus rotā noſtre natiuita tis inflāmat. In ore inquit ſalomō ſtultoꝝ ebullit ſtulticia et homo ſa piens tacebit vſqꝫ ad tempus. Et vide qͣꝫ prouide et qͣꝫ ſtricte hic diſ tinxit. Sepe minus circūſpectos et ſtultos verba diſcordie et ꝟba ad indignationem ꝓuocantia proijce̓ cernimus quibus ſi audiens ſtatim reſpondere voluerit multiplicabit incommodum. ſi auteꝫ tacuerit ad tempus in ſe moderamen reperiet quod nequāqͣꝫ ante ſubito potuiſſꝫ Et yſayas. In ſilētio et ſpe erit for titudo veſtra Si enim cauſa remūe rationis eterne compreſſeris labia ne ſtulto reſpondeas iuxta ſtulticiā ſuam. fortitudinem in animo conſe queris. ne periculoſius contra deū ad impacientiā mouearis. Unde beatus Augꝰ. Tene arma exterius ne ſcꝫ lingua malilo qͥ ad vituperiū ꝓximi moueat̉ et imperator tuus ſuperior cor interius gubernabit. Et notandum ꝙ prelatoꝝ ꝓprium eſt cum animos viderint ſubditoꝝ contra fratrem ad verba contume lioſa prorumpere. verbo eos aut p̄ cepto obedientie refrenare. Inde ſalomon. Qui imponit ſtulto ſilenti um iras mitigat ſuſcitatas Conſul tiſſimum autē eſſet vt quis videns aduerſum ſe eſſe ꝓximū commotuꝫ ſub ſilentio ꝑtranſiret vl̓ curialitate verboꝝ commotuꝫ ꝓximi animuꝫ mitigarꝫ. Legit̉ ī geſtis ph̓oꝝ ꝙ pyrrhus cū audiſſet quoſdā de ſe in conuiuio male fuiſſe locutos mā dauit eos querens ſi verum eſſet. Cui vnus illorū. niſi vinū inquit po tantibus defeciſſet ludū reputares ea que dicta ſunt reſpectu eoꝝ que bibituris dicēda reſtabāt. Nec mo ra. tam vrbana confeſſione verita tis regem prius commotu concita uit in riſū ⁊ curialitate re ponſionis regalem animū mitigauit. Magna qꝫ virtus in bonis clauſtralium api bus tenere ſilētium ſtatutis horis alijsqꝫ fidelibus ꝓ tꝑe mode̓atis verbis temꝑare ẜmonē. De pace mutuo habēda. Ca. xiij Ax inter eas p̄cipua. Quid miri. Sine qua nec vidit qͥs nec videre poterit deū. Ut aut q̄ pacis ſūt ꝯmoda videamus Scd̓m beatiſſimū augꝰ. Pacē mul tiplicē diſtinguamꝰ. Ait enī in libro de ciuitate dei Pax corꝑis ē ordīa ta tꝑantia ꝑciū. Pax anime irrōat ordinata reqͥes appeticionū. Pax Ca. .xiij. Liber ſcd̓s .xiij. anime rational̓ ꝯgnicōnis actōnis qꝫ ꝯſenſꝰ Pax aīe et corꝑis ordina ta vita. Pax hoīm ordinata ꝯcor dia. Pax hoīs mortalis et dei ordi nata in fide ſub eterna lege obediē tia Pax ciuitatis et clauſtri ordina ta īperādi obediendiqꝫ concordia Pax ciuitatis celeſtis ordinatiſſīa et ꝯcordiſſīa ſocietas fruēdi deo ⁊ ſe inuicē in deo Pax oīm reꝝ et trā quilitas ordīs. Cū deo aūt pax pri mo habēda eſt. Quis vnqͣꝫ rſtitit ei et pacē habuit. qͣſi diceret nullꝰ Re gum iiij. libro dicit̉. Que pax Ieſu cū adhuc fornicacōnes iezabel. id ē anime peccatricis ⁊ veneficia ml̓ta vigēt ꝓpter qd̓. Iob ꝯſulit dicens Adquieſcite illi et ſic habeto paceꝫ et ꝑ hoc habeb̓ fructꝰ optīos. Un̄ in cāticis aīa fidel̓ gratulat̉ et dicit Ego minꝰ. id eſt fortis inter aduer ſa et ꝓſpera. et vbera mea ſicut vi tis fructifera ſcꝫ in affectionibꝰ ex qͦ facta eſt corā eo qͣſi paceꝫ reperiēs Poſtqͣꝫ igit̉ aīa fidel̓ corā d̓o pacē adepta ē. pacē cordis habe̓ neceſſe eſt In pace enim factꝰ eſt locus eiꝰ Eſt aūt pax vt dicit auguſtinꝰ. Se renitas mentis trāquillitas animi ſimplicitas cordis. amoris vinculū ꝯſorciū caritatis Hec eſt que ſimul tates tollit. bella ꝯpeſcit. ꝯquieſcit iras. ſuꝑbos calcat. humiles amat diſcordes ſedat. inimicos concor dat. cunctis eſt placita nō querit ali enum. nihil reputat ſuū. docet ama re que odiſſe nō nouit. De hac pa ce cordis ſalomō rex pacificus me rito loquitur. Qui pacis ineunt cō ſilia ſequit̉ eos gaudiū Ad hāc no ieremias hortat̉ dicēs Querite pa cem ciuitatis. ſcꝫ cordis et orate ꝓ ea dn̄m. quia in pace illius erit pax veſtra In ieruſalē ſemei vixit pacifi cus qui extra poſitus eſt trucidatꝰ Hanc et angeli chriſto nato boue voluntatis hominibꝰ nūciarūt. De hac ſeneca dicit. Nō eſt pax vera ni ſi quā mens conſcia boni poſſidet Et illa eſt vera trāquillitas in quā mens bona conſētit. Si ſpecioſa cō temnimꝰ nll̓a res nos ānotabit nul lus hoīm ꝯtēptus interrūpet cogi taciones bonas ſolitasqꝫ iā et cer tas. Tunc te ſcio eſſe ꝯpoſitū cū ad te nullꝰ clamor ꝑtinebit cū te nulla vox aut viſusⁱ excuciet Ibicūqꝫ ſim ibi meus ſum. Rebꝰ enī me non tra do. ſed ꝯmodo nec ꝯſector ꝑdendi tꝑis cauſas. ſꝫ qͦcūqꝫ ꝯſtitutꝰ loco ibi cogitaciones tracto et aliqd̓ in aīo ſalutare verſo Hanc eciā inter preſſuras mūdi in xp̄o eo ꝓmitten te verū habemus quia ſicut nec mū dus dare poteſt pacem. ita nec ha bitā poteſt auferre. Inde poſt pri mā pacē cū d̓o. poſt ſcd̓aꝫ quā cor dis dicimꝰ. t̓cio pacē cū ꝓxīo diſtī guamꝰ. Pacē inqͥt dn̄s habete īter vos Hec vt dicit beatꝰ augꝰ. tāta ē vt ad. he̓ditatē dn̄i nō poterit ꝑueī re qͥ hāc noluerit obẜuae̓ Abdicat̉ a pre. exheredat̉ a filio. et a ſp̄uſā cto alienus efficitur. Salomon de pace diffiniens dicit Tum placue rint dn̄o vie hominis īimicos qͦq eius ꝯuerte ad pacem Et de hoc in deutronomio dicit̉. Nō ſit int̓ vos radix germinans. fel et amaritudi Secūpne .xiij. Liber Ca. Paulus quoqꝫ nobis inculcās pa cem. Si fieri inquit poteſt ex vobis cū omnibus hominibus pacem ha bentes Non enī eſt deus. diſſentio nis ſed pacis. Et magne quidē vir tutis eſt cū his qui oderunt pacē eſ ſe pacificuꝫ. Conſideratis igit̉ que ſūt commoda pacis ad ꝓximū. de illa ſempiterna pace q̄ erit in patria videamus. et hec illa de quā paulꝰ dicit Et pax dei q̄ exuperat omneꝫ ſenſū. Suꝑ quo dicit augꝰ. Si pax dei omnē ſenſum ſuꝑat. ergo et ſen ſum angeloꝝ. et eſt argumētū a mi nori. Quid ergo dicemꝰ ad hec. vti qꝫ pax dei deus eſt. Hanc nemo ꝑ fecte nouit qꝛ deū nemo vidit vniqͣꝫ Unde dn̄s in euāgelio. Demo no uit patrem niſi filius. Et conſiderā dum eſt. ſicut ipſe filius Quod aūt ſequitur et cui voluerit filius renela re. hoc ſumat̉ ꝓ capacitate angeli vel hominis Inde beatus Augꝰ. Etiam hoc iutelligere. angelus qͥs dabit angelo. quis angelus homi ni. yſaias clamat. Domi ne pacem da nobis. Super quo beatus Au guſtinus. Pacem inquit dabis. pa cem cordis. pacem quietis. pacem ſabbati. pacem ſine veſpera. et hec vltima eternitatis eſt. De quā da uid exultabundus inclamat In pa ce in id ipſum dormiaꝫ et requieſcā Ad hanc auteꝫ venire non poterit qui nec ad deum nec ad ſeipſuꝫ nec ad proximum pacem habuerit. et hic quidem miſerrimus eſt et omni miſero prorſus miſerior. Magna et glorioſa res eſt vt dicit Iheronimꝰ humanus animꝰ Dullos ſibi niſi cō munes et cum deo terminos patit̉ nullum. ſeculū magnis ingenijs eſt clauſū ē. nullum vero cogitatōni ꝑ uiuꝫ tempus animi magnitudo nu quam maior eſt quam cum altiora ſe poſuit et fecit ſibi pacem. nihil tir mendo. fecit ſibi diuicias nihii con cupiſcendo Quis ergo ſit ſūmi bo ni locus queris. animus hic. qui ni ſi purus et ſanctus ſic. vt dicit Se neca deum non capit Omnia ergo impedimenta dimitte et vaca bōe menti Hemo enim ad iſtaꝫ venit oc cupatus. proijce quecumqꝫ cor tuū laniant que ſi aliter extrahi neque unt ipſum cor cum ipſis euellenduꝫ erit. O quando iſtud videbis tp̄s quo ſcies tempus ad te non penitꝰ pertinere. Tunc animus noſter ha bebit quod gratuletur ſibi. cuꝫ emiſ ſis his tenebris in quibꝰ hic volu tatur non tenui viſu clam proſpexe rit. ſed totū diē admiſerit et redditꝰ celo ſuo. fuerit. Qui quo deſtinauit vult peruenire vnam ſequatur viā nec per plurimas euagetur. ¶ Ali um quempiam in partibus gallie ſd̓ philippo rege noſtris temporibꝰ viro religioſo referente. fuiſſe cog nouimus Hic ab ineunte etate par uicaciſſime vite fuit vt illud quod d̓ hyſmahele ſcriptum eſt. manus eiꝰ contra omnes et manus omnium contra cum. in eo vita videretur im pletum. vt nec parentes proprios quieſcere ſuſtineret. Sed ad amariſ ſimum vite finem perduceret poſt quos et iſpe miſerabiliter infirmatꝰ Ca. Liber ſcd̓s .xiiij. .x..ij. et ī agone mortis poſitus ſumptis eccleſiaſticis ſacramentis ſubito in ter manus aſſiſtentium clamās hor ribiliter exiliuit dicens Surgite om nes arma accipite iuuate me cōtra proprium patrem. quia omnium in imicorum. meorum ductor factus eſt. et me conatur occidere. Et hoc dicens quaſi contra egredientem multitudinem ad hoſtium conaba tur. Nec mora cadens euerſis ter ribiliter oculis clamauit expirans Heu me. pater meus modo validiſ ſimo lapide frontem meam percu tiendo contriuit. Hi autem qui aſ ſiſtebant neminem quidem videbāt ſed quaſi turmas ſe comprimenti um et ingredientiuꝫ audiebant. Ui de ergo qui nec patrem proprium propitium habere potuit quante diuine vidicte animaduerſionibus dignus fuit. Non tamen abſolute eum qui apparuit illius patrem di xerim. ſed quēcunqꝫ forte ex ſpiri tibus ſiue bonis ſiue malis. cum di ctum ſit. Armabit creaturam ad vltionem inimicorum in ſenſatos. ¶ De contentiōis exhorte ſed am monitione Capitu. xiiij. Ro conuehendis floribus rixa inter apes ſit ſed inter iectu pulueris aut fumo to ta diſtutitur. In florum genere di uerſe ſunt ſpecies vnam ceree digni tatis ſubſtantiam facientes. cuius alimonia lucis inter noctis tene bras domꝰ terrene habitationis ſo let iocundiſſime decorari. In ſcrip tura vero conſuetum eſt floꝝ nomi ne ſpem fructuum ſiue virtutum di gnitates deſignari. que virtutes ⁊ ſi diuerſe ſunt in ſpecie ad vnam ta men primam et ad vnum finem fru ctus vite gracia tendunt. Inde be atus Auguſtinus in libro confeſſio num de ſe ipſo dicit Diſplicebat mi hi quicquid agebam in ſeculo pre dulcedine dei et decore domus eiꝰ quam dilexi. Et illud. Uolebam cō ferenti eſtus meos vt proferreꝫ qͥs eſſet aptus modus viuendi ad am bulandum in via dei in qua alius ſic alius ſic ibat. Diuerſis eniꝫ ſed non auerſis vijs ſancti quique ad vnam patriam diriguntur. In via virtutis iuſticie noe ſaluatus eſt In fide abraham in timore yſaac. in ꝓ pagatione iacob In innocentia io ſeph in manſuetudine moyſes. in obebientia ioſue. in lenitate ſamuel in humilitate dauid. Helias in ze lo. Ezechias in oratione et lachry mis Ioſias in omnimodā perfecti one Iob in patientia Daniel in ab ſtinentia. Thobias in miſericordia yſayas in veritatis annunciatio ne Iheremias inſāctificacōne. His floribus antiqui patres vernantiſſi me nituerunt. Sed et hijs patres noue gracie ſingulariter floruerūt ¶ In maria primo matre chriſti q̄ eſt tocius virtutis exemplum cum virginitatis honore effulſit caſti Liber Ca. Secūdus xv. tas. In iohāne contemplationis aſ ſiduitas. in petro fides. in ceteris a poſtolis caritas. in magdalena de uotio ⁊ penitētia. in paulo labor cū p̄dicatōis doctrina p̄fulſit Horum omniū ſꝑſim nūc a fidelibꝰ flores ꝟ tutū ſingl̓arit̓ rapiūt̉ vt vnū edifici um corꝑis xp̄i qd̓ ē miſticū cū ſarci nis bonoꝝ oꝑm onuſti ingredi ge ſtiētes materia laudis qͣſi cerā p̄be ant in ecc̄iaꝫ dei quā ī tenebris pec catoꝝ q̄ ſolito aplius ꝯdēſant̉ ſolē uiter illuſtret̉ Ꝙ aūt ī textu dicit̉ ꝓ ꝯuehendis floribꝰ rixa fieri int̓ apeſ nullꝰ miret̉. cum inter ipſos xp̄i apo ſtolos cōtētio fc̄a ſit qͥs eoꝝ maior ꝟtute vl̓ meritis videret̉ qͣꝫqͣꝫ ⁊ rixa aliter dici pōt cū quis in vna ꝟtute p̄polleat vt ī abſtinētia ⁊ ꝑſimonia cibi. eos qui emboliſmū vl̓ natura liter vel vſualiter patiūtur ſecū etiā abſtinere cogit inuitos. qui tn̄ illi in feruore ſpūs vl̓ alia ꝟtute aut cari tate p̄pollent. propter quod paulꝰ ad romanos ſcribens Qui non mā ducat. māducantē non iudicet. Di uerſa enī dona graciaꝝ ſunt. vnus autē dominꝰ. Proīde nota ꝙ intex tu ſubiungit̉. Rixa inter apes inter iectu pulueris tota diſcutit̉. Et iuſte quidē Quid enī ſuꝑbis. t̓ra et cinis nemo altero nobilior vt dicit ph̓us niſi cui rectius ingeniū et artibꝰ bo nis aptius. atqꝫ faciliꝰ. Cito igno minia fit ſuꝑbi gloria. ambitio nul lum terminum habet tam ſolicita ē ne quem ante ſe videat qͣꝫ ſe. Simili ter et rixa fumo diſcutit̉. Quid aūt ē vita hoīs niſi vapor ad modicuꝫ parens. ¶ De ſubditoꝝ mutua ammoniti Capitulū. xv. one. Erarumʳ apum ſingule ha bent aculeū. ſꝫ his mitibus nihil nocent Si qui vero ſu dores amaros habet et ex natura fetidi ſunt hos ꝑſequūtur et pugūt Supra poſuimus regem apum ca re̓ aculeo Hic ve̓o d̓r veraꝝapū ſin gulas habere aculeum. Sed notan dū eſt ꝙ inter acultuꝫ regis. ⁊ apū aculeū. fit magna diſtantia cum ille crudelitatem in prelato. iſte loco et tꝑe r̄dargutiōꝫ vicij ī ſb̓dito ſignat Ueraꝝ enim apu ſingule q̄ religio ſos aut fideles quoſqꝫ. ſignant ſine acule o eſſe non decet. cū diſcretiſſiꝰ Auguſtinus dicit in regula Magis inquit innocetes nō eſtis ſi fratres veſtros quos indicando corrigere poteſtis. tacedo ꝑire ꝑmittitꝭ. Et beatus benedictꝰ in regula ſua. Si quis frater contumax vel ſuꝑbus vel inobediens aut murmuras aut in alio cōtrarius regule ſancte et p̄ ceptis ſenioꝝ ſuoꝝ contemptor re ꝑtus fuerit. Hic ſecundum precept tum domini noſtri iheſu chriſti. am moneatur ſecrete ſemel. et ſecundo a ſenioribus ſuis ſi non emendaue rit ſe obiurgetur puplice corā omni bus. Talis aculeus inclauſtralibꝰ eſſe debet De hoc ezechiel prophe ta terribiliter loquitur dicēs. Si nō ānuntiaueris impio impietatē ſuā et ip̄e in impietate ſua mortuus fu erit portabis iniquitatem eius. Sꝫ dicis cum cayn. Dnnquid cuſtos Ca. ſcd̓s xv. fratris mei ſum ego Et quidē negā do veruꝫ dixit qui fratrem non cu ſtodiendo inuidus interfecit. Taue ergo et tu ne in eo ꝙ non cuſtodis occidas et vtiqꝫ nō cuſtodis ſi pec cantem non arguis Qd̓ ſciens do ctor gentiū paulus diſcipulo prece pit dicens Argue inquit obſecra. in omni patientia et doctrina. Et be ne dixit in omni pacientia quia da uid predixerat. Suꝑueniet manſue tudo et corripiemur Et quideꝫ vir ga aaron q̄ pͥus ꝟſa fuit in colubꝝ poſtea tn̄ flores et amigdala tulit Un̄ in eccleſiaſtico dicit̉ Qui corri pit hominem graciā poſtea inuenit apud ipſū magis qͣꝫ qui ꝑ blādimē ta decipit Qualiter aūt arguēdus eſt ꝓximꝰ apoſtolꝰ docet dicēs Si preocupatꝰ fuerit aliquis in aliquo delicto vos qͥ ſpirituales eſtis īſtrui te huiuſmodi in ſpiritu lenitatis cō fideras temetipſū. ne et tu tēpteris Bene dixit īſpiritu lenitatis Aſperi tas enim crudelitas appellata eſt ⁊ ſi qn̄qꝫ corda timidoꝝ frangat fe re tamen omniū vt freꝙͣter exaſpe rat Mōderata aūt lenitas et ſi qn̄ꝫ peccatis re ꝓbis audaciam prebe at. tamē ingeneroſis aīmis malefa ciendi voluntatē exnihilat. Alteriꝰ vicia vt dicit ph̓us emendāda ſunt et alterius frāgenda nec deſperaue ris diutīos egros poſſe ſanari ſi cō tra tꝑantiaꝫ ſteteris ſi ml̓ta inuitus facere cōtigeris et pati. Uerecūdꝰ eſt enī pudor qui qͣꝫdiu in anīo du rauerit aliquis erit bone ſpei locus Uiciā alterius et ſi nō excidero tn̄ inhibeo. non deſinent ſed intermit tent. Fortaſſe aūt et deſinēt iut̓mit tendi conſuetudinē fecerint. Debꝫ aliquid contra vicia dici aſpere cō tra ꝑicula animoſe contra auariciā ſuperbe. contra ambitioneꝫ contu melioſe. luxuriā deteſtari. fallacias obiurgari. Quomo docunqꝫ tn̄ ſiue ſeueriter ſiue leniter exceſſꝰ peccanti um corrigat̉. malle debet coraꝫ fra tribꝰ et a fr̄e. ꝟge verbere vapulaē qͣꝫ in illo terribili et extremo iuditio demonū ſeuitia cruciari. vel ſalteꝫ ſi xp̄i benignitas nobiſcū remiſſiꝰ ege rit ad tempꝰ ante iudiciū in purga torio t̓bulari. Miſerū ⁊ plus qͣꝫ fatu um iudico qui differt et eligit corri gi in futuro Huius autem rei vide as exemplum manifeſtū. ¶ Apud ſanctū victorē pariſiꝰ ī moͣſterio ca nonicoꝝ regulariū magiſter hugo fuit qui ſcd̓s Auguſtinꝰ. id eſt ſcd̓s ab auguſtino dictus eſt in ſciētia qͥ etſi vite valde laudabilis fuerit. in hoc tn̄ minus ꝑfecte fecit ꝙ diſcipli nas in ſecreto vel capl̓o cū alijs ꝓ quotidianis exceſſibus nō accepit habebat eī carnē tenerrimā ⁊ nimiſ a puericia delicatā. Quia ergo na turā vl̓ ꝯſuetudinē potiꝰ minꝰ bonā in ſe ꝟtutis exercitio nō euicit. audi qͥd eū ſuſtine̓ ꝯtigerit idē. Ad extre ma veniens a qͦdā ꝯcanonico ſuo qui eū ī vita ſua valde dilexe̓at ad iuratus ē qͣtenus ei poſt obituꝫ ap pareret. Libēter inqͥt ⁊ hoc mͥ ꝑ vi te et mortis dn̄m concedatur His cōditōibus appoſitis medijs magi ſter hugo defungitur. nec multo poſt redijt ad ſocium preſtolātē di Liber Ca. Secūdus .xv. Ca. Secūdus .xv. cens. Ecce ego. quere quod vis. mo rari nō poſſum. timet ille. et ſi cuꝫ ti moē non tamen modice gratulatꝰ quomō inquit dilectiſſīe. tibi eſt De ne ait nunc mihi eſt. ſed qꝛ renui ac cipere diſciplinam. vix vllus demo num in inferno remāſit qui mihi nō ictum validuꝫ dederit ad purgato rium tranſeūti. Ecce nunc cariſſimi quāto melius quāto gratius qͣnto leuius in vita qͣꝫ poſt mortem vir il le doctiſſimus vapulaſſet. videant nunc qui in capitulis nec arguere volunt nec argui. ceſſant accuſatō nes et ideo accreſcunt exceſſus. de fert vnus. alteri vt ſibi ab altero de feratur. veniet certe tempus in quo cani muto non valenti latrare ſilen tiū indicetur. ore ꝑ igneꝫ flāme vo rantis obſtructo. et ille qui latratꝰ accuſātiū vl̓ corrigētiū ſuſtinere cō tempſit clamores et irriſiones et ca chinnos demonū ad penas īeuita biles ꝯpellētiū ſuſtinere coget̉. Hīc ꝑ ꝓphetā dicit̉. Reges eos ī virgā ferrea et tanqͣꝫ vas figuli ꝯfringes eos Et poſt pauca quaſi cauſā ſub iungens. Apprehendite inquit diſci plinam nequādo. iraſcatur dominꝰ et pereatis de via iuſta. Memor vir ge ferree cuius propheta iam memi nit. quod inde in etate puerili audi erim audiatis. ¶ Erant in ſcola duo inſolētiſſimi ſcolares adoleſcē tes qui nō ſolum non pati volebāt correctiones magiſtri veruꝫ etiam et ad inſolentias et diſſolutiones alios ſtudere volentes ſepiſſime cō pellebant. et hoc quidem magiſter emendare nō poterat nec audebat Contigit ergo magiſtꝝ mori ⁊ ter tio die aut quarto in media ſcolai effigie magiſtri dyabolū cū virga ferrea corā omnibꝰ apparere. Nec mora cū nigro vultū ī adoleſcētes dictos exurgēs. et cū ꝟga illis mor tem intēptās repēte diſparuit ox qꝫ illi p̄ pauoe̓ in furiā verſi poſt di es aliquot obierūt Ex hic ergo ſco lares diuinū aduertant iudiciuꝫ et magiſtris ſuis ſubdi diſcant nec vn qͣꝫ refugiant corrigi ne eis ꝯtingat poſtmodū ſb̓ virga ferrea vapula re. In fine auteꝫ huiꝰ ꝑticule de api bꝰ notari poteſt qd̓ dicit̉ ꝙ aculeo nihil mitibꝰ nocēt. qꝛ nō ꝓpter legū obẜuatores ſed ꝓpter trāſgreſſores pena eſt in legibꝰ cōſtituta. Si qͥ ve ro ſudores amaros hn̄t et qͣſi a na tura fetidi ſūt hos ꝑſequūtūr ⁊ pū gunt Sudoēs amari peccata ſigni ficant. q̄ ad amaritudinē ꝓtrahunt ſēpiternaꝫ Patura aūt fetidi ſūt qͥ ꝑ cōſuetudinē pccōꝝ q̄ ꝓprie non ē natura infames facti ſunt. et fetore turpl. fame ſue. corda hoīm oī feto re grauiꝰ īfecerunt. Tales vtiqꝫ bo ni clauſtrales vl̓ veri fideles qͣſi vē apes nō īmerito ꝑſequūt̉ et pugūt ſicut dauid de ill̓ dicit. ꝑfecto odio oderā illos īimici facti ſūt mihi. Et ſupͣ. Iniquos odio habui et lege tu am dilexi. Cōſeqͣs eſt enī vt qͥ lege diligit inimicos legis odit iniquos ꝑfecto tamē odio id eſt ꝑfectorum qui dei facturā diligunt hoc eſt ho minem et factum hominis quod eſt peccatum conſequēter oderūt Ca. ſcd̓s xvi ¶ De periculo carentium zelo cor rectionis. Capitulum. xvi. Pes que aculeum ꝑdunt. mella decetero facere non poſſunt. Quid melle dulciꝰ quid ꝟtute iocundius. Hanc vtiqꝫ in ꝓximo promouere non ſatagūt qui peccatem ꝓximū arguēdo vel accuſando non pungūt Uel aliter exponi poteſt. ſꝫ grauius. Apes q̄ aculeū perdūt mella de cetero face re non poſſunt quia ſepins fit vt qͥ ꝓximo ſubuenire arguendo vel iu dicādo nō curat. iuſtā vindicta dei a melle virtutiſ. cadat ⁊ qͥ fratri ſuo a fouea cauere noluit ip̄emet labo rintū iniquitatis incurrit. Quid. mi ri MMaledictꝰ a ꝓpheta dicit̉ qui pro hibet gladiū ſuū a ſanguine. Pro hibere aūt gladiū a ſanguine ē ꝓxi mū nolle verbo corrigere quo mo ri poſſet penitendo a peccato. et vi uere correptus deo. Talis maledi ctus id eſt malo addictꝰ eſt qꝛ in eo ꝙ proximū curare noluit eū in ma lum culpe in pn̄ti et malū pene in fu turo perpetue damnationis inuol uit De hoc quod nr̄o tempore cō tigerit audiamꝰ. Uidimꝰ in mona ſterio quodā monachū naturali in genio et ſcientia preditū virtute ca ſtitatis et omni moꝝ honeſtate pre claꝝ. In quo ſolus ille defectꝰ erat ꝙ nullā ꝯtra peccata rigiditatē ha bebat. quē defectū in eo corrigēdū ſperantes monachi eū in abbatem vnanimiter elegeruntt. At ille fa ctus abbas vt ante in puſillanimi tate et ignauia perſtitit. Et ex hoc ordo monaſticꝰ notā ſatis grauem diſſolutionis incurrit Qd̓ ſuꝑiores eius ordinarij graue ducētes illum ab officio remouerūt. qd̓ ille ſupra modū grauit̓ ferēs ad tantā paula tim impacientiā venit vt manꝰ iniqͥ tati totalit̓ daret et ſe impudentiſſi me neqͥſſimis in dilapidationē ecc̄e ſociaret. Hec hoc tꝑs diſtētius int̓ ceſſit cū eſſet poſitꝰ in agonia īpor tunos exactoe̓s ſibi inſtare vidit. ſe qꝫ oportere reddere rōnem nō ſolū de ſuis exceſſibꝰ. verūetiā de illorū exceſſibꝰ qͦs qn̄qꝫ corrigere debuit et nō correxit. Exactores ergo cum declinare vellet nō potuit̉. clamans inter anguſtias expirauit. O qͣꝫ hor rendū eſt illius hora exitꝰ expectare et nō cū lachrimis debitis et lamē tis et dignis penitētie fructibꝰ p̄ue nire. Huiꝰ ergo exempli gratia cor rectionis aculeū habeas ne fruſtre/ ris melle et a virtute cadas. ¶ De culpe remiſſione. Ca. xvij. Unt et apes ruſtice aſpe ctu horride multo iracudio res. ſed labore ⁊ opere pre ſtantes. Ille aliqn̄ in tantū attacto aculeo pungūt vt inteſtinū ſequat̉. et tūc ilico moriunt̉. Apem ruſticaꝫ et aſpectu horridā quoſdā clauſtra les intelligo qui in exteriori ordiniſ obſeruatione ſuperficialiter ambu lantes nulla dulce dine ſanctiſpiritꝰ interiꝰ irrorant̉ Hi bn̄ in actibꝰ apo ſtoloꝝ ſignati ſunt ꝑ illos qͥ ſe ſpiri tūſanctū ignorare reſpondēt ⁊ ſe tn̄ in Ioh̓is baptiſmate baptiſatos qͥ vtiqꝫ dura abſtinentia preditꝰ zona Secūdus xvij. Liber Ca. pellitia ⁊ camelorum hijrſutus hor reſcebat Tales vt p̄diximꝰ in auſteri tate moꝝ exterius ābulantes acti ue vite multo labore operam p̄ſtāt et ideo iracūdiores ſūt Martha enī ſolicita erat circa freꝙͣs miniſteriū et ideo erga plurimā turbabat̉. ta les eniꝫ etſī intm̄ attacto aculeo pū gunt vt inteſtini et rancoris odiu ſe quatur. vel etiā occaſioneꝫ infirmis et nōdū ꝑfectis fratribus dederint vt ab ipſis odio habeant̉ mortaliſ ſime peccāt. et qͣſi irremediabile pec catū manet. quouſqꝫ fratribꝰ recō cilientur ⁊ correctis moribus ſe ha bilitēt vt ⁊ ip̄i in pace viuat etalios ſecum in pace viuere permittāt. Et vide qͣꝫ reprehēſibile iſtud chriſtus in euāgelio denotauit Qui ſcādali zauerit inquit vnū de puſillis iſtis qui me credūt expedit ſupple magꝭ. ei vt ſuſpendatur mola aſinaria in collo eius et demergatur in profun dum maris. Nota ꝙ rariſſime xp̄s niſi hic penas certas in alio pecca to diſtinguit hic autem proſolo ſcā dalo demerſionē in mari cum mola aſinaria fieri iudicauit. Quis auteꝫ magis ſcandalizat homineꝫ qͣꝫ qui ei occaſionē peccati ⁊ ſcādali p̄ſtat De his autem quorum reprehenſi ones vel mordacitates odij ſequit̉ inteſtinum exemplum noſtri tempo ris oſtendamus ¶ Uenerabilis ia cobus de vitriaco cnius ſupra feci mus mentione vt multis adhuc no tum eſt crucem ieroſolimitanam ob ſalutem multorum in brabantia p̄ dicauit. Toutigit autem vt pacifcaturus quadam die mortales ini micitias. iniuriam paſſuꝫ primo ſu ppliciter deinde proſtratus pedibꝰ eius ſemel. iterum et tercio cuꝫ mul titudine populi preſēte rogaret nec proficeret in rebellem. Conuerſus autem ad populum dixit palaꝫ om nibus Conteſtor vos quia qui ſꝑ nit nos. ſpernit et eū qui mittit nos Rogate ergo dominutū vt tale ſig num oſtendat in obſtinatum homi nem quo cunctis preſentibus pate at eum hoſtiliter contra ſe in reten tione odij contra proximum hoc e giſſe. Hec mora. vbi vir ſanctus o rationem expleuit miſer ille euerſis oculis ſemel iterum et tercio interi ram corruit ore qꝫ cruorem ſpūmaſ et ſaniem horroris maximum ſpeci taculum et piaculum omnibus pre buit Tunc flente populo reuerendꝰ vir fuſa prece proſtratum erexit qui mox integerrime ſoſpitatus vbi an te ſe inimicum vidit quaſi aliquid ro gaturus cum lacrimis veniam pe tiuit. ruenſqꝫ in oſcula eius ad lacri mas et laudem chriſti omnium cor da commouit. ¶ Similiter et de hoc eodem articnlo quoddam me morabile in germanie partibus cō tigit Nobilis quidam fra trē vteri nū a quodā valde plebeo ⁊ ignobi li occiſum perdiderat. fugiente eri go de patria occiſor cōtigit vt ille nobilis ille cum multo comitatu pe regre profectus impremeditate ſo li in agrooccurrēt occiſori. qui mox extracto gladio vbi inimicum expe cijt ī terrā ꝓſtratꝰ occiſore clamauit Ca. ſcd̓s xvij MNiſerere mei nobiliſſime vir ꝓ illo qui tui miſertus et omniū. munduꝫ iſtum ſua morte redemit. Repente nobilis animus in lachrimis reſolu tus illam quā extenderat manū re traxit. ſed cū hoc ignauie aſcribere/ tur a ſuis ⁊ iteꝝ manuꝫ extenderet in proſtratū. iterato reus ob remiſ ſionem peccatoꝝ eius veniā petēs ſecundo manū depoſuit Tertio in crepatus a ſuis cū mortem certius intemptaēt et miſer ille ob euaſionē anguſtie quam omnis caro eſſet in extremo iudicio perpeſſura veniaꝫ precaret̉. reſpondit nobilis genere ſed nobilior mente Et ego inqͥt tibi prorſus morteꝫ fr̄is indulgeo Nec mora eadem die vt audiret miſſaꝫ eccleſiam introgreſſus vbi coram imagine crucifixi tertio flexit genua viſus eſt a quodaꝫ ſancto viro ad fingulas genuflexiones illius nobi lis crucifixus caput ſuuꝫ humiliter inclinare Seorſum ergo vir ſanctꝰ ille qui ſolus hoc viderat nobilem euocatum quis eſſet interrogat Et ille Miles inquit dicor in terra qua natus ſum Et rurſum ille Dicas in quit cariſſime nihil celes in quo cō fidis te magis diuinā miſericordiā meruiſſe Tunc miles. peccator inqͥt ſum et ſeculo deditꝰ in nullo ꝓrſus niſi hodie forſitan veniam ꝓmerui. Et hoc dicens quid actū ſit retulit. Mox ille et quid vidiſſet exponens ad actū vite gratioris et meriti no bilem exhortat̉. Et digne quidē de viro nobili hoc audit̉. qꝛ ph̓us dic̄ Iera ingenuitas nō recipit contu meliam Inde tarentinꝰ ille nobiliſ ſimus diuitem intuens villicū male diſpenſante rebus. Sumpſiſſem in quit de te ſuppliciū niſi tibi iratꝰ eſſē maluitqꝫ impunitū relinquere qͣꝫ ꝑ iram impiū punire Nihil enī tā pre clarū tā magnificū quod nō deſide ret temperācie moderamē. Proin de quid ph̓i ſentiāt ſuper eo ꝙ iniu ria dimittenda ſit ꝓximis videamꝰ Dicit enī ph̓us. Nunqͣꝫ ſcelus ſcele re vindicādū eſt. qͣꝫ impiū eſt memi niſſe quod oderis ledere quāto ini quius odiſſe ꝙ leſeris O qͣꝫ magna rum virium eſt ledentem negligere. Res igitur magne clementie eſt in dulgēdo corrigere peccata nō vin dicādo Ridiculū eſt odio nocentis innocentiā perdere Sed reuerā me moria fragilis eſt iniuriaꝝ tenax. ſi qͦs iraſcit̉ et ab aliquo penas expe tit a ſe exigit MMagni animi eſt ꝓpriū placidū eſſe trāquillūqꝫ. et iniurias atqꝫ offenſiones ſupreme deſpicere Si magnanimꝰ fueris nunqͣꝫ tibi in iuriā fieri iudicabis. honeſtū enī ge nus vindicte ignoſcere. Propoſitū optimi viri et ingentis animi eſt tā diu ferre ingratu donec fecerit gra tum. nec te ratio iſta decipiet ſuccū būt vicia virtutibꝰ ſi illa ꝯcito odiſ ſe paraueris Diſcant ergo apes fi delium pro tempore loco et ꝑſona aculeo pungere et nullum inteſtinū fraterni odij in cordibus retinere. vt ſic in mellis dulcore proficiant ⁊ fratrem caritatiue correctum emen datum oſtendant. S Ca. ſtd̓s xviij. Libe ¶ De non querendo gloriam pro priam Ea. xviij Dter omnia genera anima lium illud ſupra modum mi rabile ꝙ apes ꝯmunē ſobo lem habent et eis ꝯmunis eſt fructꝰ Quid monache religioſe viuēs. qͥd predicator egregie de fructu multi plici ſingulariter gloriaris Et tuus fructus ſi congaudeo meus eſt. Et hoc vt Augꝰ. dicit caritas operat̉. Caritas enī teſte apoſtolo non eſt ambitioſa non querit que ſua ſunt. Rex dauid quē deus homineꝫ ẜm cor ſuū inueniſſe teſtat̉ in multitudi ne populi quaſi ſub eo aucͣtus creue rit gloriatus. cū populo ſuo tanta āniaduerſione ꝑcuſſus eſt diuinitꝰ. vt ſeptuaginta milia populi ange lo cedēte corruerūt et ip̄e regni glo ria deſtitutus ꝓprium filium fugerꝫ et in maxima penuria tribus menſi bus exularet. Si ergo regi dauid i multitudine populi nequaqͣꝫ glori ari ꝑmiſſum eſt. quid eſt tibi paſtor prelate. quid tibi monache. quid ti bi predicator eſt et glorie. cōmuneꝫ tibi ſobolem reputes. ꝯmunem tibi fructum cū alijs. Paulus ille excel lentiſſimꝰ predicator olim in electis fidelibus reprehendit qd̓ dicebant ego quidē ſum pauli. ego aūt apol lo. ego vero cephe. et iuſte quia po ſtea ſubinfert̉. Ignobilia mundi et ꝯtemptibilia elegit deus vt nō glo rietur in cōſpectu eius omnis caro. Quare aūt ille glorioſiſſimꝰ natha nael. cui xp̄s vere ſuꝑ om̄s apl̓os ⁊ diſcipulos ſuos teſtimoniū ꝑhibet dicens. Ecce vere iſrahelita in quo dolus nō eſt. ſicut petrꝰ et andreas qͥ vtiqꝫ hoīes erāt ſine lr̄is ⁊ idiote apoſtolatꝰ nō accepit dignitatem. Hic augꝰ. īnue videt̉ ꝙ nathanael ſi idiota fuiſſet apoſtolus extitiſſet. Quid ergo predicator. qͥd doctor ppl̓i de ml̓tis lr̄is gloriaris. Memor ſū loci tꝑis et ꝑſōe ꝙ beatiſſime me morie frat̓ iordanꝰ mgr̄ ordinis p̄ dicatoꝝ p̄dicator ſtrennuꝰ iuuenes vno tꝑe tā parue lr̄atuē ad ordinē recepit ꝑiſius. lx. vt plures eorū vix poſſēt vt audiui cū multa repetitōe ad matutinale officiū vnā lege̓ lecti onē. Suꝑ quo vt dr̄ a fr̄ibꝰ grauit̉ ad generale capitulū accuſatꝰ ſpū ſancto repletus dixit. Sinite illos ne ꝯtēnatis vnū ex his puſillis di co vobis ꝙ multos ⁊ fere om̄s pre dicatores videbitis glorioſos ⁊ ꝑ quos dn̄s ſuꝑ multo lucidiores et litteratiores in ſalutem operabitur Quod nos veridico ore dictū vſqꝫ in hodiernū diem vidimus et vide mus. Diſcant ergo melliflui fructꝰ apes cū gaudio et ammiratione fi delem ſobolem ꝯmunem habere et non in fructu ſingulariter gloriari ¶ De mutua et vera amicicia Ca. xix. in Ira amicicia apes fouētur I ad inuicem. Et hoc iure cū A chriſtus totius virtutis ex empluꝫ nequaqͣꝫ diſcipulos ſeruos ſed amicos vocare dignatus eſt. Eccleſiaſticus quoqꝫ de amicicia eleganter inſinuans dicit. De obli uiſcaris amici tui in animo tuo et Ca. ſecundꝰ Ca. ſecundꝰ xxij ſpoliauerat ſupra modū. Hic freq̄n ter occurrēs religioſis. rogabat qͣ cū lachrimis pro ſe orari. ſed in nul lo ſe penitus correxit. Tūqꝫ ſuper hͦ eū frequētius arguiſſeꝫ nec tn̄ in ali quo ꝓfeciſſeꝫ. accidit vt repentina infirmitate correptus ad exitū pro pinquaret. Et ecce ſubito duo ingē tes tenebraꝝ canes lectuꝫ iacentis circuitibꝰ ambiebant. Ip̄e vero pro tracta lingua ꝓpe ad longitudinem pedis dehiſcens horribiliter expira uit. Ios igit̉ apes fideliū exhorreſ cite que audiſtis. nolite auaricie ſor dibus inquinari. ſed ſicut a deo bn̄ ficiū hilariter accepiſtis. ita hilarit̓ nō habētibꝰ ꝯcedatis De laude et ꝯmendatione virtu Ca. xxij. tis. N apibus quaſi habitualit̓ I totius virtutis inſigne repe ries ⁊ que in alijs animalibꝰ ſingillatim ſparſa vident̉ in iſtis naͣ tura mater ꝓpenſiori beneficio con gregauit. Ex his illa quidem ſi fas eſt dicere felix xp̄i mat̓ maria ſignifi cat̉. cui veraciter et elegater ſapiēs dicit. Aulte filie ꝯgregauerunt diui tias tu ſupergreſſa es vniuerſas. Hac et tu fidelis anima pro captu tuo ſtudeas imitari. Si vere cona ris nō fruſtraberis in longinquum. Quante aut quales ⁊ que virtutes ſint. omnis ſacra ſcriptura teſtātur Sed et has ꝑ diuerſa capitula ſupͣ dicta ſcripſimꝰ. Ait enī ph̓oꝝ maxi Augꝰ. Iniciū virtutis eſt imo maxi ma virtus amaē virtute. Et ſeneca in ꝓuerbijs. Scias eū multis virtu tibus abundare qui alienas amat Uirtutem verā intelligo animoſā excelſaꝫ quā incitat quicqͥd infeſtat Nō dat natura virtutē. ars eſt bo nū fieri. Si pōt virtus efficere ne ali quis miſer ſit facilius efficiet vt bo nus ſit. Minus enī interuallū a bo nō ad beatiſſimū reſtāt. qͣꝫ a miſero ad beatum. Omniū honeſtarū rerū ſemina animi gerunt que ammoni tione excitant̉. nō aliter qͣꝫ ſcintilla flatu leui adulta igneꝫ ſuū explicat Erigit̉ enī virtus cū tacta eſt et im pulſa virtus et aliorum ſcientia eſt et ſui. diſcenduꝫ eſt de ip̄a vt ip̄a di ſcat̉. Pon ꝯtingit tranquillitas. niſi immutabile quid cuiuſcunqꝫ adipiſ caris et hoc eſt deus. ex animo illuꝫ nō quia neceſſe eſt ſequor. vnde ho minis bonū ip̄a virtus eſt que inter hanc fortuna ⁊ illam id eſt inter ad uerſa et ꝓſpera ſuperba incedit cuꝫ magno vtriuſqꝫ ꝯtemptū. Demine eſtimamꝰ eo ꝙ eſt. ſed adijcimus illi et a quibus ornatus eſt. Atqꝫ cum voles veram hominis eſtimationē inire ⁊ ſcire qualis quantuſqꝫ ſit nu dum inſpice. Ponat patrimonium. ponat honores et alia fortune men dacia corpus ip̄m exuat. Animū in tuere qualis quantus ſit. alieno an ſuo magnus. Corpus multis eget vt valeat. animus ex ſe creſcit ſeip̄ꝫ alit. ſe exēcet. Quid tibi opus eſt vt ſis bonus; Ielle. Tunc te ſcito in omni virtute perfectum cum eo per uenēis vt nihil deum roges niſi qd̓ rogare palam poſſis. Sic ergo cuꝫ hominibus viue tanqͣꝫ deꝰ videat. g Q Ca. ſcd̓s Liber xxij Sic loquere cū deo tanqͣꝫ homīes audiant Nullo honeſtamento eget virtus. Ip̄a ſui magnum decus eſt virtuti retroire nō licet. quicqͥd inti git in ſui ſimilitudinē adducit. quic quid tractat id amabile ꝯſpicuū mi rabile facitOmnis virtus in modo eſt. Modus certa menſura. virtuteꝫ materia nō intrat nec peioreꝫ facit. dura nec facilis nec melior eſt hila ris aūt leta. Quēadmodū minora lumīa claritas ſolis obſcurat ſic do lores moleſtias iniurias virtus ma gnitudine ſua elidit et opprimit. nec magis vllaꝫ portionē habent incō moda cū in virtutē inciderunt qͣꝫ in mari nimbus. Uirtus non pōt ma ior fieri. vnius ſtature eſt. Catho. qͣ die repulſus eſt luſit. qua nocte occi dēdus legit. eodē loco habuit gra tulari et vita excedere. Magnus et virtuoſus animꝰ deo pareat ⁊ quo cūqꝫ fortuna impulerit ſine cuncta tione patiat̉. Dō mirū eſt in traquil litate nō ꝯcuti. Illud mirare ibi ex tolli aliquē vbi omnes depͥmerent̉. ibi ſtare vbi omnes iacerent. Sapi enti nichil hoꝝ diſplicet que ferēda ſunt. nā quicqͦd in homine cadē po teſt in ſe cecidiſſe nō querit̉ Sapiēs nihil ſe minoris vite cōquerit̉ qͣꝫ ꝙ virtutes eius ſpacio breuiore clau dūt̉. Perfecta virtus eſt equalitas et tenor vite ꝑ omnia ꝯſonans ſibi Ibiqꝫ idem eris ⁊ prout reꝝ vari etas exigit. ita te acōmodes tēpori nec te in aliquibꝰ mutes ſed potius aptes. ſicut manus que eadē eſt et cū in palma extendit̉ et cū in pugillū ꝯſtringit̉. De dubijs nō diffine as ſed ſuſpenſā tene ſententiā Que poſſunt cōtingere animo tuo cūcta ꝓpone. nihil tibi ſubitū ſed totū an̄ ꝯſpicies. Cogitatiōes vagas et in utiles et quaſi ſomno ſimiles nō re cipies Cogitatio tua ſtabilis ⁊ cer ta ſit. ſiue deliberet. ſiue querat. ſiue ꝯtemplet̉. nō recedat a vero. Non extollas quēqͣꝫ nec deijcias. Mobi lis eſto nō leuis. Conſtans nō perti nax. paucis familiaris. omnibꝰ equꝰ Omnes tibi pares facies ſi inferio res ſuꝑbiendo nō ꝯtemnas. ſuperi ores recte viuendo nō metuas. cun ctis eſto benignus. nemini blandus ſeuerior eſto iudicio qͣꝫ ſermone. vi ta qͣꝫ vultū. rari ſermones qͣꝫ ip̄e. ſꝫ et loquentē patieris ſeuerᶻ ac ſerenꝰ hilaris nō aſꝑnans. Que noſti ſine arrogātia impertieſ. que neſcis ſine occultatiōe ignorātie tibi poſtules impertiri Uelis omnibꝰ ꝓdeſſe nul li nocere. Mēſura magnanimitatis eſt nec timidū eſſe hominē nec auda cem. Nulli precluſi virtꝰ eſt. omnibꝰ patet. omēs admittit. om̄es inuitat ingenuos libertinos ſeruos reges et exules. nō eligit dominiū nec ſen ſū ſꝫ nudo hoīe ꝯtēta eſt. Corpora obnoxia ſūt et aſcpͥta dn̄is. Mēs qͣ deꝫ ſui iuris q̄ adeo eſt vaga vt nec ab hoc quidē carce̓ cui incluſa ē te neri queat quo mimꝰ īpetu ſuo vta tur et ingētia agat et in infinitū co mes exeat. Tutu iter eſt. iocundum iter eſt ad qd̓ naturā te inſtituit. de dit tibi illa que ſi nō deſerueris par deo ꝯſurgēs. Subſilire enī in celum Liber Ca. ſcd̓s De bono hoſpitalitatis. Ca. xx. Ant apes hoſpitalitatis virtuti dedite Apes enī ex traneas dūmodo bone et mitis nature ſint ſecū r̄cipiūt Quid miri Per hanc enī et Loth euaſit in cendiū Et abraham receptis et re fectis angelis meruit benedici Et a poſtolus. Hoſpitales inquit inuicē ſine ſimulatione Et bene addidit. ſi ne ſimulatione qꝛ maxime iſto tꝑe in pluribꝰ videmꝰ hoſpiciā ſimulata vt hoc faciant hoīes aut ꝓpter ve recūdiā honeſtatis aut ꝓpter fauo rē ⁊ gloriā ſecularē. pauci vero ſim pliciter ꝓpter deū. Et vere credo qͥ modo indigentibꝰ hoſpiciū exhibe ret ei etiā dn̄s refunderet in pn̄ti. et de hoc digna fratris predicatoris relatione manifeſtū miraculū enar rabo ¶ Fuit in roma vir pius et bo nus qui indifferenter homines reli gioſos et pauperes ad hoſpiciū īui tabat. ꝯtigit aūt eū ꝯfectū ſenio at tenuari vel aporiari rebꝰ tꝑalibus et anguſtiabat̉ plus ꝙ ſolita hoſpi talitatē exerce̓ nō poſſet qͣꝫ ad vſus ſuos. ſufficientiā nō habere Cumq vna noctiū anxius ꝓ talibꝰ iaceret in lecto ſemiuigilās audiuit vocē di centē ſibi. Uidi caritatē tuā quā in exhibenda hoſpitalitate multo tꝑe infatigabilit̓ habuiſti. et ꝑ hanc ad vitā deueniſti pauperē Iolo ergo nō ſolū in futuro remunerare te. ve rū etiā in pn̄ti Loquere illi diuiti. et de vineā tua que melior ē cū vinea illius cambiū facies Ipſe aūt liben ter annuet verbis tuis. Habita er go illius vinea in medio illius acer bum fodiens in ꝓfunduꝫ et ſub eo reperies quod rationis cōpijs ē in viſum. Ad hanc igitur vocem cum nō homo ꝓtinus obediret. ſecūdo quoqꝫ et tertio idem quod vox di uina primo precepit Tuc homo ad diuiteꝫ veniens obtulit concambiū vinearuꝫ Tui diues. Libenter inqͥt ⁊ quo melior tua vinea mea tibi ſol uaꝫ. Cui pauper nolo ait. ſed equo valore ꝯcambium fiat. et factum eſt ſic. Mox pauper ꝯmunicato ſecrete ꝯſilio filio quem habebat et duabꝰ pariter filiabus ad aceruū cum eis ſupradictū accedit in vineaꝫ et inci piunt fodere cum ſpe magnā Cūqꝫ diu fodiſſet nec adhuc effectus ſui ſi gnum aliquod inueniſſent. ceperūt patri ſuo filius cum ſororibus inſul tare. Quibus pater. Nullo ait mo do poſſum crede̓ ꝙ fruſtrabor acer uo Pater igit̉ cuꝫ filijs viriliter inſi ſtentes tandē in ꝓfundū inter ingē ces lapides vas marmoreuꝫ plenū aquā. et in ore ip̄ius vaſis ollam vi tream plena balſamo. et in oreficio olle vas partiuꝫ fictile. et in eo tres lapides precioſos. ſmaragdum. ſa phirum et carbunculum quātitatis non modice reppererūt Nihil ergo aquam in vaſe marmnreo reputan tes eā effuderūt. que vt mox ē effu ſa inſtrumēta erea in quibꝰ labora uerant ꝑfuſione ꝯtingens calorem eris in pulcerrimi auri ſpeciē cōmu tauit. Erat enim aquā ex ſanguine et carnibus baſiliſci in modū aque S Z Liber Ca. ſcd̓s xviij. roſacee ꝑ eleuationē facta que ſolet ab alchamiſtis aurum fieri ſophiſti catum. ſed hac aqua deus noluit di cti viri innocentia maculari et ideo effuſa diſparuit Dalſamo vero cuꝫ dictus homo debilitatus viſu vſus fuiſſꝫ neſcius quaſi ꝯmuni oleo per dies aliquot. recuperauit integerri me viſum et poſt cognito per preſ biterum ſuū ꝙ eſſet balſamum ven didit illud ineſtimabili precio ⁊ pro lapidibus quos inuenerat precioſiſ pecunias copioſiſſimas et multas accepit. Factuſqꝫ diues et inclitus glorificauit deum et poſt ſe filios ⁊ nepōtes ſuos in multis cōpijs dere liquit. Studeant ergo apes fideliū hoſpitalitatis gratia pauperes et peregrinos ⁊ maxime probatos vi ta ſecum recipere et neceſſaria mini ſtrare ¶ De auaricia cauenda Ca. xxi. Um plura animaliuꝫ gene ra cupida ſint ⁊ auara. apū genus nullis auaricie ſpur cicijs ſcatet. ſed ſuper beneficiū gra tulat̉. Et digne quidē qꝛ auaro ẜm verbū ſapientis nihil eſt ſceleſtius. et hic ſuppleas xp̄iano Eſt enim ẜm apoſtolū auaritia idoloꝝ ſeruitus quod ē peccatū maximū et xp̄ianis finibꝰ ꝓpulſandū. Hāc auaritiam ⁊ ph̓i deteſtant̉. dicit enī ſeneca in ꝓ uerbijs. In nullo auarꝰ bonꝰ eſt. in ſe peſſimꝰ. Cupiditatē effugere. reg nū eſt vincere Negādi cauſa auaro nunqͣꝫ deeſt. Pecunia ſi vti ſcias eſt ancilla. ſi neſcis dn̄a. Pecunia nō ſa ciat auarū ſed irritat. Quid hac re ſtultiꝰ reputamꝰ; Nihil ſatis eſt mo rituris. qͣꝫdiu ſatis nihil tibi fuerit. ip̄e alijs ſatis nō eris. Reſiſtendū ē occupationibꝰ cupiditatū nec expli cande ſed ſubmouēde ſūt. ſi ſemel in trauerit locū ſuū alias inſtituet pͥn cipijs illaꝝ obſtemꝰ. melius nō inci pientqͣꝫ deſinēt. nos ceca cupiditas in nocitura nō ſaciatura precipitat quibꝰ ſi inqͥt ſatis eſſe fuiſſet qui nō cogitamꝰ qͣꝫ iocundū ſit nihil habe̓ qͣꝫ magnificū plenuꝫ nec ex fortuna pendere Diſcedat aliqn̄ iſta inſidio ſa bona et ſperātibꝰ meliora ſiquid in illis eſſꝫ ſolidi aliqn̄ implerēt nūc hauriētiū ſitim. ꝯcitat nō extinguūt ¶ Cū dyogeni a capite de nocte fur ſacculū cū numis trahere conaret̉. et ille ſentiret. Trahe inqͥt infelix vt facias vtrūqꝫ dormire. docueris er go mobilia eſſe que dedit caſus. et maiore curſu fuge qͣꝫ venire nec his portionibꝰ quibꝰ ad ſūmaꝫ ꝑuentū eſt retroire. ſed ſepe inter fortunam maximā et vltima nihil penitꝰ inter eſſe. ¶ Unde ꝯtigit vt didici fratre minore referente in porta frōtis ec cleſie cathedralis in gallia ymago vſurarij ſculpta deſuꝑ de lapide qͣſi cū ſacculo pecunie euidētius p̄mine ret. vt aūt quidā maximꝰ ⁊ ditiſſimꝰ vſurarius ciuitatis eccleſiaꝫ debuit intrare ꝑ portā. imago vſurarij de ſuꝑ cadens. caput intrare conantis illiſit et repente contritus turpiter expirauit. ¶ Uidi et ego ipſe in bra bancie partibus vſurarium nequa valde qui multos nobiles et poten tes exheredauerat et ip̄os pauꝑes Liber Ca. ſecundꝰ xix xix nō immemor ſis illius in operibus tuis Fidelitateꝫ amicicie omnes di uine ſcripture ꝯmendant. ſed et ph̓i iocūdā nimis et pulcrā de illa teſtā tur Ait enī philoſophus Nulliꝰ bo ni ſine amico vel ſocio iocunda eſt poſſeſſio. Cum his ꝯuerſare qui te meliorem facturi ſunt. illos admitte quos tu potes facere meliores. Ta les igit̉ cōparabis amicos quibus poſſis. et in aduerſis confidere et in proſperis nō timere vt et hinc te in aduerſis ſubleuent et inde te in pro ſperis non ſupplantent Qualeꝫ ami cum habere volueris talem te exhi beas erga ip̄m Ita ſemper amicuꝫ habeas vt poſſe fieri inimicum pu tes Ita credas amico ne ſit inimico locus. Turpius nihil eſt qͣꝫ cum eo bellum gerere cum quo familiariter vixeris. Ego monſtrabo tibi ama torium ſine medicamēto ſine herba ſine vllius veneficij carmine. Si vis amari ama. Negociatio eſt nō ami cicia que ad cōmodum accedit. nō quicquid cōſecutura ſit ſpectat. de trahit amicicie maieſtatem ſuā qui illam parat ad bonos caſus Si ali quem amicum exiſtimas cui nō tan tundem credis qͣꝫ tibi. vehementer erras et non ſatis noſti vim vere a micicie. Omnia cum amico tuo deli bera ſed de ip̄o prius. poſt amiciciā credendū eſt. ante amiciciaꝫ iudicā dum eſt. Tu ita viue vt nihil illi cō mittas niſi quod ꝯmittere etiaꝫ ini mico poſſis Diu cogita anteqͣꝫ tibi in amiciciam aliquis cōpulandꝰ ſit Tum placuerit toto illū pectore ad mitte taꝫ audacͣter cum eo loquere qͣꝫ tecum Itrunqꝫ viciū eſt ⁊ omni bus credere et nulli Semper in ami cicia fixus eſto Contra amicū nulli credas niſi ꝙ ip̄e probaueris Ue ra amicicia nunqͣꝫ fefellit ſed ſemꝑ ſtabilis perſeuerāt Si vero in ꝯtra rium actum eſt nunqͣꝫ vera fuit. De duobus amicis vir philoſophie de ditus iſta narrauit. ¶ Erat vt memi ni parum ante noſtra tempora iuue nis quidā ſagax ingenio diues val de qui nuncios ſuos per diuerſas mundi ꝑtes cauſa mercationis mit tebat. qui vt venerūt quidā ex ip̄is in partibus orientis reppererūt gē tilem quendam in omnibus copijs et rebus mūdi ſuper omnem modū ditiſſimū liberalem in omnibus ⁊ fi delem Quid plura? Dunciant illi ſe habere talem dominū vadunt ⁊ re deunt. munera ex parte domini ſui gentili deferunt. referuntqꝫ maiora iuueni xp̄iano Et vide tantuꝫ amo re ammirationeqꝫ ſuccendit̉ ꝙ pro perat cum multo comitatu et mune ribus in oriente videre gentilē quē ille cum magna gloria et exultatiōe ſuſceptum expertus eſt. honeſtū ho minem. moribus ſagacem ingenio. et pre omnibꝰ liberalem. ſecumqꝫ te net illū non paruo tempoe̓ nec par uis expenſis Qui cū redire delibe̓a ret ad patriam eum ad theſauros incōparabiles introducit. ſed cū ali quid ille accipere recuſaret ꝯſtantiſ ſime tandē oſtendit illi ſeptem puel las virgines in ꝯclaui nobiliſſimas genere et pulcherrimas in decore. g 2 Ca. ſcA̓s xix. quas ẜm ritū ſuū ducere ꝓponebat tēpore oportuno. et dixit ei. Ex his tibi vnā eligas in vxorem. Hec mo ra. ¶ Iuuenis ſuper modum animo captus et oculis vnam elegit pre ſtantiorem moribus et decore. Cui gentilis. Optionem inquit dedi tibi et tu quidem mihi pre omnibus di lectiſſimaꝫ elegiſti. et tu quidem ſa piens experieris quid dederim tibi ⁊ ego vt minus ſapiens propter te quod dimiſeriꝫ non cauſabor. Hec dicens ſponſe tradidit ꝯdigna mu nuſcula et eam tradidit xp̄iano. At ille ad propria veniens ſponſaꝫ ſuā in magna gloria baptiſatam acce pit vxorem et mulierem mire virtu tis inuenit. Ip̄e autem auctus glo ria et diuicijs in virum profecit ma ximū ciuitatis. Gentilis autem fre quēter recolens quid in dicta iuuē cula ꝑdidiſſet grauari cepit animo vltra qͣꝫ credi poteſt. et paulatim p̄ triſticia cōtabuit in eo ſpecies atqꝫ ſenſus. De die auteꝫ in diem. de an no in annū. de tempore in tempus decreſcens rebus. cum nihil curaēt de omnibus que haberet. tandē ad extremaꝫ miſeriam deueniens exul de patria quaſi infatuatus pulſus eſt ab amicis Qui cum quid ageret ignoraret incidit cordi eius amicū viſitare debere pro quo iſta contu lerat nec poſſe credere euꝫ futurum immemorem et nunc tanti piaculi ꝯtemptorem. Aggreſſus ergo iter venit ad locū vbi illa manebat. pul ſauit ad portam quendaꝫ amici ſui dixit quis eſſet. neglexit nūcius ver bum non intromiſſus eſt. Quo in fa cto gentilis ꝯtriſtatus eſt ad mor tem. Ueſpere veniente ſuper vaſtū eccleſie atrium ſe proiecit Intempe ſte ergo noctis ſilentio quidam inſi diatus latrunculus tranſeunti. occi dit eū. clamqꝫ diſceſſit. Māne auteꝫ inuentꝰ eſt homo occiſus ⁊ iuxta gē tilē ignotꝰ capit̉ et gurgatis nobili bus et ppl̓o ciuitatis offert̉ captꝰ ⁊ ſibi factu imponit̉. qui cū deſperati one factꝰ. homicidiū nō negaret. il le quondaꝫ amicꝰ eius ſtans diutiꝰ ſtupefactꝰ. ꝯtemplatꝰ eſt homine et ꝯgnouit. ſtatīqꝫ ꝓſiliēs cū ille duce retur ad mortē clamauit. Innocēs iſte ē. ego ſū qͥ factū feci. Hec mora dū cū maximo clamoē̓ et meroē po puli. ꝓcūberet decollādꝰ ille qͥ factū fecerat. ꝓuidētia diuina veritꝰ tam nobilē et innocentē homine deꝑire. In mediū ꝓſiliēs exclamauit Inno cētes ābo et pͥmꝰ ⁊ ſecūdꝰ. Ego ſuꝫ ille neqͥſſimꝰ qui homicidiū ꝑpetra ui. Mox iudex et ꝓce̓s ciuitatis mi rabilit̓ ſtupefacti ſiml̓ capiūt dictos tres viros et factū diligētiꝰ ꝑſcrutā tes cū veritatē ꝑ oīa ꝯgnouiſſent. innocētes abſoluūt et ip̄m reū pre amiratiōe piaculi dimittur. xp̄ianꝰ aūt ille obuijs manibꝰ ⁊ oculis ami cū ſuſcepit. et vt breuit̓ dicā inuitat ad fidē. ānuit ille. baptiſatꝰ eſt. acce pit vxorē nobilē ꝯſobrina amici. et eo cogēte. dimidia cū illo bona par titꝰ eſt q̄ habebat. Apes ergo fideli um xp̄iana et debita amicicia ad in uice foueāt̉. ſtudeātqꝫ d̓ine gr̄e de diti exᵐ ſaltē gētilis homīs imitari Ca. ſcd̓s Liber Ca. ſcd̓s xxiiij. viderim vel guſtaui. Leti ergo in fa cto mirabili domum perreximus. ce nauimus. reuēſa familia quotquot erant in domo ſaciati ſunt. miſſis q partibus his qui non ſibi prepara uerant. gratias domino retulimus largitori ¶ Narrauerunt mihi fra tres ordinis predicatorum in traie cto ꝙ prior eorum frater gͣuiardus vel guinardus quem ipſe cognoui domū hoſpicium poſt prandiuꝫ in troiuit dicens. Uāde inquit cellera rie et affer fratribus et mihi cyphū vini ſi potes. Et ille vere inqͥt tres dies ſunt ꝙ eleuato dolio vinuꝫ to taliter eſt extractū. Quid plura: Iu bēte priore redit ad dolium cellera rius repletum inuenit. et vltra ſpem fratribus diu poſtea ad augmentū miraculi miniſtrauit. ¶ Nec ab re vi di quendā iordānuꝫ virum in rebꝰ tenuem ſed elemoſinis dedituꝫ ſupͣ vires. Anno autē ab incarnatione dn̄i Accxxxi. ſuꝑ renum et moſellaꝫ in theutoniā vinoruꝫ cariſtia habe bat̉. et accidit ꝙ duo fratres ordīs predicatoꝝ ad dicti viri hoſpicium declinarent. quibꝰ hilariter introdu ctis filium cū lagūcula pro vino mi ſit. quo reuerſo dixit filio mater. de fectuꝫ cordis frequēter in mane pa tior. tu aūt mihi nocte hac hauſtuꝫ vini reſerues de laguncula. quia ni mis tarde ſolet pater tuus an̄ pran dium vinū demandare. His dictis omnes conſederūt ad menſam qui erant in domo. Ebibito autem fere de lagūcula vino. filius in aure pa tris matris verba ſuſurrat Que ille quaſi cū indignatione diſſimulans lagunculā in magna quantitate cū hoſpitibus exhauſit. Mane ergo il lis recedentibꝰ et eos hoſpite dedu cente. cepit mulier ẜm ꝯſuetum mo dum cordis defectū pati. et vocato filio quefiuit ſi aliquid eſſꝫ in vaſcu lo. et ille inquit nihil. Cui anxia ma ter. verſa inquit vt intincta bucella panis. cordis mei debilitas releuet̉ Acceſſit puer leuauit vaſculum inue nit plenū. Quod vt vidit mulier ex clamās cecidit et fere pre amore de fecit. Currens autem filius poſt pa trem et fratres quid factum ſit reci tat. quibus in laudem chriſti cuꝫ la chrimis reſolutis. orat hoſpes redi re fratres benedictionē reciꝑe quā dedit omnipotens. negāt illi. ꝯmen dant illū deo ⁊ cū bn̄dictione remit tunt ad ꝓpria gratulantē. Poſt ml̓ tos vero annos cū hoc a fratribꝰ treuerenſibꝰ audiuiſſem et ꝑ deſcen ſū moſelle fluminis domui dicti viri in nauigio ꝓximaſſem. exiui naueꝫ et iui pedēs ibi vide̓ virū vxorē illiꝰ et filiū. et redij edificatꝰ nō modicū in modo et ꝟbis eiꝰ. Erat ei totꝰ ex tra modū vite ꝟboꝝ ⁊ geſtuū habi tatoꝝ illiꝰ terre. qͥ in vinetis mōtiuꝫ ⁊ deſertis. agreſtes moribꝰ ꝯuerſāt̉ Ad ſcd̓m qͦꝫ articulū ꝙ egeni ſt̓ ho ſpicijs inducēdi. veneabili Ade de belomē tl̓e miracl̓m ꝯtigit. Recedē te viro ſuo nobiliſſimo milite et nō qͣi diebꝰ pluribꝰ redituro petēte le ꝓ ſo hoſpiciū r̄ceptꝰ ē. ille gͦ gemēte ⁊ cauſāte debilitatē corꝑis fatigari. petit in lectuꝫ ſuauiſſimū ſe deponi. Ca. ſecūdi Ca. ſecūdi nullū lectum dn̄i ſui meliorem. in eo leproſuꝫ hominē mox deponit Nec mora. ex inſpirato dn̄s rediens pe tit in thalamū intromitti. Diſſimu lante ergo dn̄a cōiecit ille aliquem eſſe in thalamo et irruptione facta hiemali tꝑe lectū ſuū roſis fragran tiſſimis coopertū inuenit Ammira tus igitur querit quid factum ſit indicat vxor. nec mora in laudē xp̄i ambo cū lachrimis reſoluunt̉. Ad tertium articulū ꝙ veſtiēdus eſt nu dus. Illuſtris dn̄a Aleydis carno tenſiū ac bleſenſiū comitiſſa mihi de quo ſuo retulit dicens Dobiliſſimꝰ ac potentiſſimus in baronibus gal lie comes carnotenſiū ac bleſenſiuꝫ pariter Theobaldus liberaliſſimꝰ omni ſuo tempore extitit in donan do Iſte hieme media que tunc ſoli to magis inhorruit ꝑ viaꝫ cū multi tudine tranſeunte. obuiam habuit pauperem nudum. Quo clamante reſpondit comes Quid petis; Cui pauper Da inquit cappaꝫ quaꝫ ha bes indutam. Aec mora comes ex tractaꝫ cappā pauperi dedit dicēs Si quid vis amplius pete Et pau per Da ⁊ ſuꝑtunicale quod habes quo habito ſtatim tunicam petiuit quaꝫ vt comes dedit remanſit in li neis. Cui pauper. vides inquit co mes ꝙ caput habeaꝫ raſū et nudū dā et pilleū Tunc comes paululum erubeſcens. caluꝰ enī erat. Nūc inqͥt cariſſime nimis inſiſtis qꝛ hͦ ip̄e care re nō poſſū Hoc dicto relictis veſti bus pauꝑ euanuit Comes vero de equo cadens fecit lamentabilē plāctū. ⁊ omī tꝑe poſtea tale qͥd cauēs omni ſe petenti tribuit. ¶ In quarto aūt articulo ꝙ ꝓximū non oportet deſpicere ſed fouere. Chriſtꝰ eundē de quo diximꝰ comitē ꝯſolatus eſt tali modo Leproſus quidā quaſi in meditullio vie inter carnotuꝫ et ble ſum mēbris deformatꝰ et fedꝰ valde manebat quē comes Theobaldus pro ſanctitate vite plurimuꝫ dilige bat. et ſemꝑ per eandē viā tranſiēs viſitauit Contigit aūt comitē alias moras facere fere ꝑ annū et medio tempore leproſū mori Reuerſus au tē comes ꝑ locū tranſijt. relictis ꝙ omībus ſolus caſam intrauit et ho minē quē tabefactū lepra relique̓at cute intentē et integerrimū mēbris inuenit Stupefactus comes et diu ſecū heſitans qͥſnaꝫ eſſet. Ego ſum inqͥt leproſus ille amicꝰ tuus ⁊ nūc ꝑ manū dei ſanus effectꝰ ſuꝫ. ſuꝑeſt qꝫ mihi corona iuſticie. tibi vero vi cē repēdet dilectiōis in illū diē iuſtꝰ iudex quaꝫ mihi ⁊ alijs pauꝑibꝰ ex hibere dignantiſſime voluiſti. Hoc dicto comes cuꝫ magno gaudio ⁊ lacrimis ſicut an̄ ſꝑ in ip̄o et in alijs leproſis ꝯſueuerat oſculabat̉ manꝰ eius. ⁊ valedicēs ei ſuos ꝓſeq̄bat̉. Ueniēti autē comiti qͥdaꝫ ex militi bꝰ arridēdo dixit. credebatis more ſolito le ꝓſū amicuꝫ vr̄m qͣi adhuc viueret viſitare. ſꝫ fruſtra qꝛ iaꝫ diu carnis viam ingreſſus eſt vniuerſe. Tūc comes pͥmo ſciēs leproſū eſſe defunctū caute diſſimulauit. ⁊ vere recolēs qͥd vidiſſꝫ reſpōdit. anime eius miſereat̉ omīpotēs ⁊ clemens Ca. ſcd̓s Liber xxiiij mulier ꝯcupierat in boue mox trāſ miſit. quā ꝯmeſta mulier ex toto cō ualuit. Mira res horrendum ſpecta culum. Mane facto cū frater cōuer ſus famulos ſuos ad aratrū ſeque retur vidit bouem occiſum aranteꝫ in aratro ⁊ extra qͣꝫ credi poteſt ter ribiliter ſtupefactus recurrit ad do mū intrat thalamū requirit carnes repoſitas nihil de boue prorſus in uenit nec carnes nec pellem nec ſal tem ſanguinē quem effudit. Huius rei tres fratres cōuerſi in domo te ſtes ydonei pro veritate fuerunt. ſꝫ ipſe carnifex vir fidelis et bonꝰ nec non ſuper omēs ipſa mulier que in ſola bouis occiſi carne cōualuit co meſta et non in alijs potuit quia in eis quodā occulto ſed tamen natu rali inſtinctu cum violenta deſideri virtute decreuit. Familiam autem curie res penitus latuit. quia eaꝫ di uulgari abbas ſtricte prohibuit. Apud ipſum abbatem res adeoya luit vt ſicut ipē dicebat qui ante na turaliter parcus fuit largus ſuper omnes abbates ordinis et pius in pauperes extitit. Hic poſtmodū in clareuallenſi monaſterio abbas ele ctus et tranſſatus cum multis val de archiepiſcopis epiſcopis abba tibus et prelatis ad generale conſi lium rome a domino papa grego rio nono vocatus. a frederico impe ratore in lumbardie partibus cap tus eſt. Et poſt trienniū ab ipſo im peratore ꝓ vite meritis ſpecialiter eſt dimiſſus et poſt pauca rebꝰ hu manis eſt exemptꝰ. Hūc ſpecialiſſime deditū lacrimis vidimꝰ vt illi di xerunt qui hoīeꝫ ſecretius ꝯgnoue rūt in tantū diuine ꝯtemplationis aſſiduitate vacabat vt ei dn̄s ml̓ta in viſione mōſtraret de quibꝰ non nulla ſcripta vidimꝰ et ꝓbata. Sꝫ hinc potius ſpecialiter videamꝰ de eo ꝙ panis eſt dandus pauperi. et ꝙ in exempluꝫ huiꝰ rei anno ab in carnatione dn̄iMilleſimo centeſimo nonageſimoqͥnto multa ꝑ gallias et theutōnie partes miracula ꝯtige rūt. Ex quibꝰ vnū referā qd̓ cuidā matrone in brabancie partibꝰ cōti git quā optime noui. Erat in illo tꝑe cirra montes alpiū et anglicuꝫ mae̓ fames ꝑualida ita ꝙ ꝯmunis multitudo populi ꝑmaxima more ret̉. tunc illa quaꝫ diximꝰ matrona genere clara et oꝑbꝰ. egenis cepit ſine pondere menſura et numero li beraliter erogare. qd̓ cernēs vir eiꝰ miles artauit eā et ei farine menſu rā certa per ſingulas ebdomādas dari fecit. Quā vbi die quādā totā expēderat. inſtāte pauꝑe ⁊ petente precepit ancille dn̄a vt diligent̓ ſco pata ciſta in qua farinā fuerat r̄po ſita pauꝑi ſiqͥd inueniret afferret. et fecit ancilla vt iuſſit dn̄a. poſt hunc venit et alter qͦ ſe nihil ꝯmediſſe in fra biduum deplorabat. quod vbi audiuit dn̄a fleuit et iterato iubet ancille ſcopare ciſtaꝫ et pauperi al quid impartiri. iurat ancilla nichil penitus in ciſta remanſiſſe. Sed in ſtante domina cum lachrimis vt at temptaret. currēs impaciētius et ci ſtaꝫ aperiens plenam florentiſſima Liber Ca. ſcd̓s ſimila mox inuenit. Ad cuiꝰ intuitū ancilla clamans horrifice cecidit in extaſi reſupina Clamore audito occurrit dn̄a occurrit dn̄s occurr̄t famuli. et viſo miraculo in cōmune dn̄m benedicūt Mox vir ip̄e orreū letus aperiens omnibꝰ ex illa die cō ueniētibꝰ dedit Hec defuit annona ciſtarcijs donec ſuꝑueniente augu ſto ꝓpiciaret̉ dn̄s populo quem af flixit Dixit aūt mihi dictꝰ miles ma ritꝰ dn̄e ꝙ niſi fuiſſet miraculum ne quaqͣꝫ ſibi tria vel qͥnqͣꝫ orrea ſuffe ciſſent. ſed et ip̄a venerabilis et nō bilis femina ſicut ꝯfeſſori ſuo michi ſincero amico et cū gaudio mentis dixit ꝙ et nocte et die ſeptē horis q̄ canonice nuncupant̉ auis mire pul critudinis et decoris eā dulciſſimis et ineffabilibus vocibꝰ annis ante mortē plurimis ꝯſolaret̉. elanguit enī multo tꝑe lecto iacens Cūqꝫ q̄ſi uiſſem ab ea cuiꝰ auis vocē imitari illa volucris videret̉ Dihil ait ī ter renis eſt quod illiꝰ poſſet vocibꝰ cō parari Nec ſolis auribꝰ delector in illis. veꝝetiā ad cor interius tranſ fuudit̉ modulamē et ex eo ſpiritus meus ad delicias eternales deſide rantius excitat̉ Hinc eideꝫ beatiſſi me muliēi vt mihi ip̄a cū lachrimis reuelauit. temptatiōe quadam. xvi. annis quaſi quotidie laborāti. in vi gilia ſolennitatis ſue beatꝰ martinꝰ in eccleſia orāti apparuit. qui quaſi viueret pontificaliter infulatꝰ alta ria ſingula cū thuribulo circūiuit. indeqꝫ ad eam veniens ab illa tem ptatōne diutina liberauit Quid mi ri. Omne aīal diligit ſibi ſimile Mar tinꝰ adhuc cathecumiꝰ xp̄m in pau pere veſte ꝯtexit. Iſtā aūt nunqͣꝫ le tā vidimꝰ nunqͣꝫ ridente niſi cū ma nus liberas ad egenos extendere potuiſſet Et vere bn̄ et digne. quia hominē cui deus cor bn̄ficū tribuit et elemoſinis dādis hilarit̓ delecta ri. nihil in terrenis credo dulciꝰ expe riri Si vero taliū qͥs non ſufficeret dare quod voluit. vt frequēter ⁊ ſe pe viſum eſt. eidem benignitas dn̄i quod nō habuit miniſtrabat. vnde mihi ip̄i res mira ſatis ꝯtigit quā ⁊ ſi facta regere voluiſſem non potui eo ꝙ multis innotuit. Menſe augu ſto familia circa menſem inſtantius occupata. facto mane prādio inter me et dyaconū qui mecuꝫ religioſe degebat. rete ſumpſimus et vt tem pus deduceremꝰ ad piſcinā late dif fuſam acceſſimꝰ ad piſcandum. Re miſſo ergo dyacono in cuſtodiam domꝰ. intraui ſolus nauiculā piſca turus Multo ergo merſu capere ali quid longa die fruſtra ſum conatꝰ. Et circa occaſū ſolis cū exire tem ptarē. ecce predictꝰ dyaconꝰ cū tri bꝰ fr̄ibꝰ minoribꝰ hoſpicio receptis veniebat. Quos vt vidi gauiſus ſū et omiſſa ſalutatiōe p̄ gaudio dixi. Per totū diē laborās nihil prēdidi in verbo aūt veſtro laxabo rete. Et accepta corda qua vnꝰ cinctꝰ erat. retis funiculo alligaui. prima. ergo vice iactato reti in terra. traxi octo ginta piſces talis qͣlitatis ſaporis et eſus. qualis nunqͣꝫ an̄ vel poſt in eadē piſcina vel alia eiuſdem ſpecici Liber Ca. ſcd̓s Ca. ſcd̓s xxiij. ex angelis. liꝫ nec ad hec efficacius vehiculū qͣꝫ virtꝰ eſt. Poſtremo qui dem exempluꝫ virtutis omnimo de poſuiſſem ſi nō defectum ꝟtutis in omni homīe repperiſſem. Fſemo enī bonꝰ niſi ſolus deꝰ. ¶ Scio tn̄ ꝑſo naꝫ in brabancie partinꝰ adhuc in carne viuentē. quā et ꝯuerſatione ⁊ vita ānis triginta familiariſſime no ui. de qua qui cū illa annis ſexagin ta fuerunt fideliſſime teſtati ſunt ꝙ nūqͣꝫ in factis eius aut dictis aliqͥd aduerterūt quod ſaltē veniale pec catū iudicari ab vllo poſſet homīe Alores inceſſus et verba tam com poſita tam ſincera tam angelica ſūt vt modus eius vite ſuper homines credi poſſet. vultus eius tante maie ſtatis et glorie vel gracie apparuit. vt omniū in ſe ꝯtuentiū vultus pre nimio ſtupore et ammiratione con uertāt. Satagant ergo apes fideli um ẜm datam ſibi gratiā habitua liter inſigniti. Quod enī ſine habitu multimodi exēcicij ingenijs noſtris adheſerit ſicut artes diuerſe ſūt. vel cordis intimis et virtutes. facilima diſſimulatōne abolebit obliuio. qd̓ vero habitudīaliter eſt infixū ꝑma net inconcuſſum. ¶ De ratione reddenda in ꝯmiſſis Ca. xxiij. officijs Ant et inter apes diuerſa quidem officia. alie ſtruunt Lalie poliūt. alie ſuggerunt. alie diſtribuūt ex eo qd̓ alatum eſt. Hic noͣre potes diuerſa officia clau ſtralium. Ad litteraꝫ ſtruere dicunt̉ qui monaſticis inſtitutis ꝓuident. ſtructuris vt prepoſiti. Polire vero dicunt̉ qui eccleſiaſticis operibꝰ pre ſunt vt ſacriſte. Suggerere vero di cimꝰ illoꝝ quoꝝ ꝯſilio regit̉ mona ſt eriū vt ſūt maiores ſeniores atqꝫ prudētes. Diſtribue̓ aūt cellerario rū eſt qͣ cibū alijs tribuūt in temꝑe oportuno. Hoꝝ officia in regl̓a be ati Augꝰ et in regula beati bn̄dicti ſingulariter diſtinguūtur et ex eoꝝ traditionibꝰ etiā inter canonicos ſe culares eorūdeꝫ officioꝝ noīa ſor tiunt̉. His ꝯpetit qͣſi ſummo iudici deo rationē de ſuis officijs redditu ris ita dn̄o deſeruiē vt inter bonos et fideles ſeruos euge mereant̉ au dire ⁊ intrātes dn̄i gaudiū ſuꝑ om nia bona illius ꝯſtitui mereant̉. ¶ De diuerſitate et certamine vir Ca. xxiiij. tutum. Ideres omnes certare de munere. lucidiſſime veꝝ eſt Munus apud fideles opus eſſe virtutis. Sicut aūt nō oīm eſt virtus ita nō omnis virtus eſt om niuꝫ. Hemo eſt bonus niſi ſolus de us. et dicit̉ bonitas eſſentialis que ſoli ꝯpetit deo. nō accidentalis. Si cut enī om̄is creaturā ex nihilo fc̄a eſt. ita teſte beato Augꝰ. ad nihiluꝫ tendit ſi ſibimet relinquat̉. et nō ꝓ uidentia diuina in ſuo mobili tene atur. nō ergo omnis virtus eſt om nium quia ſolius dei eſt. Tertes er go fidelis anima de munere virtu tis alicuius et ſi non de virtute om nimoda. Certes deo tuo offerre ali quid quod in conſpectu eius grati ficet̉ oblatū. alij auꝝ in ppl̓o dei. alij Ca. ſecūdꝰ argentū. alij gemmas. alij purpurā alij coccū bis tinctum. atqꝫ alij alia offerebant. Mecū bene agit̉ ſi pilos capraꝝ aut minutū cū vidua in ga ſophilaciū dn̄i poſuero. Primo cor neliuꝫ. poſtea roma obtulit petrus Maria magdalena precioſū vnguē tum. paulus fere totū mundū. apo ſtoli ceteri ſingulas regiones. vtpo te Andreas achādia. Iacobus ma ior hiſpaniā. Iohānes aſyaꝫ. Tho mas indiam. Iacobus minor iude am. Philippus perſideꝫ Dartholo meus indiā minorē. Matheus ethy opiam. Simon ⁊ thadeus meſopo tamiā. Mathias paleſtinam. Marti res generaliter ſanguinē. Confeſſo res lingua. Uirgines ſanctimonia. Nec defuit ſanctoꝝ aliquis qui nō de ꝓprio certaret munere. ne in con ſpectu ſūmi vacuus appareret Sed et noſtrū quilibet certare de mune re geſtiat ne lampāde vacua cū fa tuis virginibꝰ excludat̉. Palmes qͦ dem cuꝫ lignis et folijs grauidꝰ cul tui qͣſi filo tenuiſſimo in ſtipite pen det vt vix poſſet auelli. Quantula cunqꝫ virtus ſit compage caritatis te tenebit in xp̄o dūmodo omnino non cādas. virtute enī nemo male vtitur. Hullum dieꝫ penitus preter mittas. nulla te ſolicitudo. nullꝰ la bor excuſet qͥn boni aliquid operis facias. Et vide cauſam In libro de natura rerū Plinius autor eſt qͥ di cit. ꝙ gallinā a ſerpente nō pōt infi ci ea die quā ouū ediderit. Quid in ouo in quo ſpes eſt pulli niſi fructꝰ boni operis ꝑ quē ſpēs vite perpe. tue deſignat̉? Quale aūt debeat eſt ſe opus. illud ꝓpheta Iſaias oſten dit dicens. Frange eſurienti paneꝫ tuū. egenos vagosqꝫ induc̄ in do mū tuā. Cū videris nudū operi eū et carnē tuā ne deſpexeris. Quattu or ponit hic. dare panē eſurienti. ho ſpite ſuſciꝑe. nudū veſtire. nō deſpi cere ꝓximū ſꝫ fouere. de his quātu or exempla ponemus. De pͥmo ꝙ ſubueniendū eſt pauperi. Hoſtro tē pore anno ab incarnatiōe dn̄i. Acc xxij. Quidā abbas Vilhelmꝰ noīe monaſterio vilarienſi in brabancie ꝑtibꝰ fuit qͥ in pauꝑes largꝰ valde et pius tali occaſione miraculi exſti tit ſicut fr̄i Valtero quondā priori fratꝝ p̄dicatoꝝ intreueri a quo et ip̄e accepi idē abbas ſecretius enar rauit Curia erat cenobio vilarienſi in locenſi vel laucēſi comitatū ſalba die q̄ heyr dicit̉ attinet in qua bos ꝯuerſis fr̄ibꝰ fuit elegas forma pin gͣuedine et virtute de cuiꝰ carnibus pauꝑcula pregnans ꝯmedē irreme diabili deſiderio cōcupiuit. Ilebat aūt quotidie ⁊ qͣi cū vite ꝑiculo tor quebat̉. dabant̉ illi bouine carnes pulcerrime. ſꝫ ad reſtringendū eius ꝯcupiſcentia nō valebat Ueniente ergo abbate wyilhelmo ad curiam et narrante ꝯuerſo. fratre ꝑiculum mulieris. reſpōdit abbas. Melius ē occidi boueꝫ qͣꝫ hominē. ſꝫ ſecrete hͦ facias et cōple deſideriū mulieris. induxit ergo frater ꝯuerſus boueꝫ veſpere ſecretius in conclaui et occi ſum excoriacumqꝫ membratim diui ſit et repoſuit. Particulā vero qua Ca. ſcd̓s xxiiij deus. Quid aūt philoſophi de mi ſericordia in pauperes ſentiāt vide amus. Homo qui in hominē miſeri cors eſt meminit ſui. Et quidē aua rus ſibi peſſimus eſt et in nullo bo nus. Inopi qui beneficium dat. bis oat ſi celeriter dat Qui ſuccurre̓ po teſt morituro et non ſuccurrit. occi dit. Quid eſt dare beneficiū; Imita ri dn̄m. Succurre pauꝑi immo po cius occurreĘo animo quo accepe ris debes dare. ſi vero non eguiſti accipere. eo letius dare debes quo minus eges. Errat ergo ſi quis be neficium libentius accipit qͣꝫ reddit Sepe quod dat̉ exiguū eſt qd̓ aūt ſequit̉ magnū eſt. Nihil carius eſti maiꝰ qͣꝫ beneficium. qͣꝫ diu petimꝰ. nihil vtilius qͣꝫ cū accipimꝰ. Queis quid ſit quod obliuionē nobis faci at acceptoꝝ Tupiditas accipiēdo rū. Sic debemꝰ erogare qūo velle mus acciꝑe an̄ omnia libent̓ cito ſi ne vlla dilatiōe. Ingratū eſt quod diu inter manꝰ datis heſit. Gratiſſi ma ſūt bn̄ficia ꝑata facilia occurrē tia vbi nulla mora fuerit in accipiē tis verecundia. Qui hͦ tormentū re mittit multiplicat munꝰ ſuū. Nō tu lit gratis qui cum rogaſſet accepit. Pulla res carius ꝯſtat qͣꝫ que preci bus empta eſt. Optima res addice̓ ꝟba bona rebꝰ bonis et p̄dicatiōe hūana ꝯmēdare q̄ preſtas. nōnūqͣꝫ magis obligat qͥ dedit parua qͣꝫ qͥ magnifica. Opes eqͣuit aīmo qͥ exi guū tribuit vl̓ ſi libent̓ qͥ pauꝑtatis ſue oblitꝰ eſt dū meā reſpicit. Nihil eque vitandū in bn̄ficio qͣꝫ iactatia res loquūtur nobis tacentibꝰ Non eſt bn̄ficiū niſi quod a bona volun tate ꝓcedit. Nō eſt bn̄ficiū niſi qd̓ ratōne dat̉. qꝛ ratio omnis honeſti comes eſt. Uidebo ergo qn̄ demi. cui dem. quēadmodū. quare. Des igit̉ tꝑe neceſſitatis pauperi large ꝓpter deū. Primo demꝰ neceſſaria. deinde vtilia. poſtmodū iocūdā Et in his q̄ ſūt neceſſaria q̄daꝫ pͥmum obtinēt locū ſine qͥbus nō poſſumꝰ viuere. quedā ſecundū obtinet locū ſine quibꝰ nō debemꝰ viuere. quedā tertiū ſine quibꝰ volumꝰ viuere Sūt quedā nocitura impetratibꝰ q̄ non dare ſed negare bn̄ficiū eſt. Eſtima bimꝰ ergo vtilitatē potius qͣꝫ volū tatē poſcentiū. Sepe enī noxia ꝯcū piſcimꝰ nec reſpicere qͣꝫ ꝑnicioſe ſūt licet. qꝛ iudiciū interpellat affectus Unde ea demus que nō tm̄ accipe re ſed etiā accepiſſe delectet. Exorā ri in ꝑniciē rogantiū ſeua bonitas ē Turpiſſimū dandi genꝰ eſt incōſul ta donatio. viro bono dabo. erit eī in ſūma inopia gratꝰ et cū om̄ia illi nō deerūt. nō deerit animꝰ bonus. Eligā virū integrū ſimplice memo rē gratuꝫ alieni. abſtinente ſui nō a marū nō tenacē beniuolū. animꝰ to tus quicqͥd ꝯmiſeris illi ad onus ſu um et ꝑniciem et occaſioneꝫ miſerie facit. Nihil enī poteſt ad malos ꝑ uenire quod ꝓſit immo nihil quod non noceat. Tu ergo lector ẜm iſta que legis exerce virtutem et omni tempore certare de munere videa ris. quo deum places et ꝓximuꝫ. et copioſius meritis augearis Liber Ca. ſcd̓s De vigili cura officiatoꝝ. Ta. xxv Ideres alias inuigilare q̄ rendo victualia. alias de cu ſtodia eſſe ſollicitas et dili gentem cuſtodiā adhibere Terta re de munere dici poſſūt qui ẜm lit teralem ſenſum in aliquo ꝯmune ne gocium ſtuduerūt quotidie promo uere Inuigilare aūt querendis vic tualibus rerum venalium mercatio nes exercere et ꝯmutatione non ne ceſſariaruꝫ reꝝ quotidiana ſolicitu d. ne ꝓuidere. et hi mercatores in ci ſtercienſi ordine nuncupant̉ His qͣi in egipto inter mundi tenebras ꝓfi ciſcentibꝰ valde neceſſariū eſt. vt cū Ioſeph puerū ih̓m ſecum tollant. His vigilantiſſime cauendū eſt ne aliquā per talem modū exerceāt ꝑ que ſanctus ordo inter illos qui re ligioſoꝝ actus fraudulenter obſer uant ſcandalum infamie paciatur. Ue enī illi per quem ſcandalum ve nit Hinc accidit ꝙ in vacellenſi mo naſterio quoddā noſtro temꝑe mo lendinū factuꝫ eſt ꝙ ſtramina ⁊ pa leas quaſi in farina ꝯtritione ꝑuali dā ꝯuertebat Tali aūt farina porci admixtis furfuribꝰ impinguebant̉ venundatiſqꝫ eis in ꝓxima camera cenſem ciuitatē. cū pulmoſa ⁊ nō ſo lida caro inueniret̉ in illis. et ex hoc graue ſcandalum oriret̉. quidā ip̄iꝰ monaſterij ſanctiſſimꝰ frater lamber tus nomine cognomento pater no ſter. audito quod actum eſt manus et oculos eleuauit ad celum ⁊ dixit Nunqͣꝫ amplius dn̄e deus huiꝰ mo lendini mola vertat̉ Nec mora dic to citius machina totaliter corruit et ſimpliciores fratres et mōachos ſui miraculo a ſcandalo liberauit. Proinde de caſtris ſollicitos dici mus et eius cuſtodiam adhibere p̄ latos vt priores et ſuꝑioēs in clau ſtris vel illos qui dicunt̉ officio cu ratores Iſtis maxime vigilanter in cūbit ne ſeſſiones īordinate ⁊ intra et extra ſuſpecta colloquia teneant̉ per que pax domeſtica vel regula ris diſciplina negligentius ſubruat̉ Iſtis etiam inter cetera preſtanter incumbit ne fratres minus timora ti aliqua per vſuras vel iniuſte adqͥ ſita vbi certe ꝑſone inueniri poſſūt quibus debet reſtitui. monaſterijs attrahant et ex his diuine vindicte periculum non ſolum ꝯſcijs ſed eti am generalit̓ ſic̄ ex peccato Achor populo iſrael cunctis incumbat. Hinc accidit noſtro tempore vt cer tiſſima relatione didicimꝰ in predi cto vacellēſi monaſterio vt ꝯgeſta cuiuſdā defuncti feneratoris de at trebaco pecunia in ip̄o cenobio ſer uaret̉ Igitur die quadam cum ille famoſiſſime ſanctitatis frater Val terus monachus ſciliꝫ de beamont iuxta ſcriniuꝫ in quo pecunia ſerua bat̉ oraret deſuper diabolū ſedere videret. territus aūt ad horam ſed ſigno crucis munitꝰ interrogat. qͥd hic ſedes; Quid hic expectas neqͥſ ſime humani generis inimice? Cui il le. Dene inquit et iuſte hic ſedeo. h̓ quod meū eſt ꝯſeruādo Nec mora monachus ad abbatem currēs qͥd Ca. ſcd̓s xxviij. deo prima omniū vouit et ſterilem a fructu bonoꝝ opeꝝ legis maledi ctione plectendū oſtendit. In cuius rei figura xp̄s poſtea ficui nō habē ti fructus maledixit. et aruit. Sed ⁊ diſcipulis plane dixit. Omīs arbor que nō facit fructū bonū excidetur et in ignē mittet̉. Proinde nota ꝙ virginitatis decus. ꝯtra illos qͥ pre ferunt nuptias virgiuitati virginis matris necnō et eius filij virgiuis. qͥ omnis virtutis exemplar eſt glorio ſiſſime ꝯmendat̉. Et ad exemplum baptiſtaꝫ vide. quo maior inter na tos mulieruꝫ nō ſurrexit. Sꝫ ⁊ apo ſtolum et euangeliſtā Iohannē qui de nupcijs ſpecialiter vocat̉ a dn̄o. cui in cruce virgo virgini ꝯmendat̉ vt liliū lilioꝝ xp̄us. noſtri amore lā guidus. ex vtraqꝫ parte fulciret̉ Et beata quidē virginitas lilio ꝯꝑat̉. tū ꝓpter candoreꝫ niueū. tum qꝛ ex ſex folijs reꝑandis cōſtat. vt cordi primo. deinde qͥnqꝫ ſenſibꝰ cōporis ab omni ꝯtāgio illibatiſſime caue atur. Et bene folia iſta reꝑandā di xerimꝰ quod ꝓminens et apertum ſignificat. qꝛ licet omnis gloria filie regis ab intus quantū ad ſcientiaꝫ exigatur. tn̄ qꝛ dn̄s in euangelio iu bet vt opera noſtra ad exemplū lu ceant ꝓximoꝝ. neceſſe eſt vt ꝯpoſi tio forinſeca ſenſuū ad ꝯmendatio nē ꝟginee dignitatis ordinatiſſime famulet̉. Quod vtiqꝫ de regina vir ginū ſanctus quidā elegāter aſſerit dicens. Licet maria etiā in corpore mulierū pulcerrima fuerit. vtpote q̄ ꝯcepit ſine admixtiōe virili. et pepe rit ſpecioſum forma pre filijs homi nū. tamen ita ordinatiſſima fuit in moribus vt nunqͣꝫ eius decētiſſima pulchritudo quenqͣꝫ etiaꝫ facinoro ſiſſimum luxū ad concupiſcentiam ſaltem tenuiſſima temptatione com mouit. et hoc per ſpiritūſanctum co operantem in ea credimus et fate mur. quomodo enī aliter fieri potu erit non videmus. Igitur lectorem noſtrum vt plene confidimus nō pi gebit de glorioſa virgine aliqͥd in ſerere lectioni. per quod et ad amo rem ip̄ius et dignam venerationeꝫ eius ſincerius accendamur ¶ Iuue nem fuiſſe prope noſtra tempora in germanie partibus certa relatione didicimus. Hic mortuis parentibꝰ prauoꝝ ꝯſilio deprauatꝰ heredita tem preclaram in ludo teſſerorum et tabernis totaliter diſſipauit. Hic vagabundus et miſer per patriam ferebatur qui etſi alias ſtultus. caſ titatē tamen corporis cōſeruabat. Quem quidaꝫ miles patruus eius non modice miſeratus obuium die quadam alloquitur dicens. Male te competit conſobrine cariſſime ta liter oberrare qui clarus genere ꝓ bum virum et magnum efficere po tuiſſes niſi te talis inſania rapuiſſet Cuius verba cum quaſi muliebria iuuenis derideret. ſubiunxit miles. Eſt ne aliquid care meus quod ꝓ me facere tu curares? Cui ille. Eſt vtiqꝫ. Cui miles Uolo ergo vt glo rioſam dei genitriceꝫ Mariam ſalu tes quīquaginta vicibus omni die Cui cum cachinnādo reſponderet. h E Liber Ta. ſcd̓s Hoc ſemel faciam et nō om̄i die. pa truus inſiſtit dicens. Hoc te facere omnibus modis oportebit ſi qn̄ te oculis miſericordie ſue glorioſa vir go reſpiciat et ꝓ tua miſeria ſuū fi liū interpellet. Ad huiuſmodi ꝟba annuit iuuenis et receſſit inde. poſt annū ꝯtigit patruū videre iuueneꝫ quē etſi ꝓmiſſū ſeruaſſet interrogat Et ille. Seruaui inquit et nolleꝫ me nullatenꝰ nō obſeruaſſe. Remiſſius enī mihi eſt qͣꝫ ante in vanitate mun dana. Cui patruus cū gaudio dix it. Ergo in ꝯſequēti anno ſeruitium tuū xp̄i matri in ſalutationibus du plicabis. Et iuuenis fiat inquit Ex acto aūt ſecundo anno reuerſus eſt ad patruū dicens. Iam ſuffragāte matre xp̄i om̄is vecordia miſerrimi mei ſtatꝰ euanuit et firmo bn̄faciēdi ꝓpoſito volūtatis mee ꝯſtantia ſta bilit̉. Cui patruus cū lachrimis dix it. bn̄dicta ſit pietatis mater. et tibi qͦꝫ cariſſime gratias refero ꝙ ſalu bri conſilio credidiſti. Nihil ergo re ſtat niſi vt anno pn̄ti ꝓpoſituꝫ tuuꝫ fixū experiar. ⁊ſi dignū inuenero cō dignas tibi nupcias ꝓcurabo. tu aūt medio tꝑe auxiliatricē tuā in ſa lutationibꝰ qnquageſime tertie ſe dulus honorabis Cōſentit iuuenis ſtabilis inuentꝰ eſt. Et euoluto āno patruus qd̓ ꝓmiſit iuueni ꝯquiſiuit nuptias. Et inſtaurato cōuiuio ex vtraqꝫ parte ꝯueniūt parentele po ſitiſqꝫ menſis et lotis manibꝰ cū iaꝫ ſponſus et ſpōſa ꝯmeſturi parit̓ cō ſediſſent ex inopinato memor ſpon ſus nondū ſe ſponſionis debite ſalutationes illa die glorioſe virgini occupatus alias perſoluiſſe. Repē te ſurgens ſuſurrat patruo vt pau luluꝫ induciet fercula miniſtranda. quo annuente ſolus iuuenis intrat thalamū ſoluit mr̄i xp̄i quod voue rat tāto deuotius quanto ſe clemē tius ꝓbauerat exauditum. Hec mo ra vbi extremam ſalutationē tertie quiquageſime iam compleuit appa ruit illi glorioſa virgo lucidior ſuꝑ ſolem tres cogas in ſua tunica. iuue ni vnam anteriorem et duas latera les oſtendens. Ecce inquit ſalutati ones tue litteris aureis ſcripte qui bus me in tribus quinquagenis ſe dulus honoraſti. et quoniaꝫ in tuo corpore lꝫ vanus et vagus virgini tatem conſeruaſti. et mox te febris lenta corripiet et ad me die tertia ſi ne vlla carnis corruptione perueni es. Hoc dicto glorioſa virgo diſpa ruit Inuenis autem egreſſus horta tur omēs letari epulari et gaudere ſe vero appetitu comedendi deſtitu tum et ad preſens cum eis eſſe non poſſe. Singulis ergo ad menſaꝫ cō fidentibꝰ ⁊ comedentibꝰ iuuenis in terim lectum aſcendit. et facto pran dio. ſponſam ſuā patruū et amicos in thalamū ꝯuocauit et eis quid ſu bi contigerit vel dictū fuerit intima uit. Mortuus eſt ergo iuuenis tertia die vt predixit ſpōſa vero eius nul li poſtea nubere volens in ſancta ꝟ ginitate permanſit. Hec mirum ſi in tribus quinquagenis beatiſſima ꝟ go a p̄dicto iuuene ſe dixit ꝑ ſaluta tionem angelicam honorata cuꝫ in xxviij. Liber Ca. ſecuntil xxvij xxvij pariſius ꝯmorāteꝫ ⁊ alios fratres theuconicos viſitaret. Tūqꝫ id ſepi us et diutiꝰ faceret ex collatiōe ſan cti viri puero ceperūt terrena vileſ cere et placere celeſtia. ꝯcepitqꝫ ītra re ordinē et apud mgr̄m Iordānū occulte pro ordine petere Erat enī puer parūper imbutꝰ lr̄is ſꝫ mgr̄ in ꝯſtantē ducens affectū pueri eū ad regimen comitatus ſui. cuius ſolus puer legitimus hereſ erat. vt māſue tudine ſubditos gubernaret. potiꝰ hortabat̉. factus ergo puer annoꝝ xvi. ꝑ ſolennes nuncios a mr̄e man datus eſt. quaſi ducturus vxorē no biliſſimaꝫ et comitatꝰ gubernacula ſuſcepturꝰ. Pater enī eius iā longa etate ſenuerat. Dicit ergo puer mili tibus et ſeruis ſuis. Eamus videre ꝯpatriotas noſtros fratres ordīs predicatoꝝ pariſius anteqͣꝫ receda mus. Ueniens ergo cū ſuis om̄ibꝰ ad domū fratꝝ. in cōclaui ſeorſum magiſtrum vocauit et fratres. quo rum pedibꝰ ꝓuolutꝰ dixit. Cōteſtor deuꝫ corā vobis ꝙ hodie paratus ſum mundū deſerere. ⁊ vobiſcum in ordine xpō dn̄o deſeruire. Ꝙ ſi vo lentē reſpuitis videat et iudicet ip̄e deus. et nō inultū iri a vobis meuꝫ ſanguinē patiat̉. Hec vt dixit puer magiſter fleuit. Et fratres attoniti in verbis eius artati ſunt ſpiritu. et ſoli dn̄o negocium ꝯmiſerunt. Con uocato ꝯuentu cauſam ⁊ verba pu eri diligenter expoſuerūt. ⁊ receptū ſtatim habitum ordiuis induerunt. Quod vbi ſuis innotuit planxerūt valde. et ad patriā reuerſi rumoēs triſtiſſimos parentibus detulerunt Cuiꝰ pater ſenex aſſumpta copioſa multitudine venit pariſius. et cuꝫ fi lium violent̓ extrahere conaret̉ fere a nouicijs fratribꝰ laceratꝰ membra tim ad patriā infecto negotio eſt re uerſus. Erat autē ea tēpeſtate pari ſius archidiaconꝰ qͥdā tentonie ſpe cioſus forma p̄ om̄ibꝰ clericis ciui tatis Theodericꝰ nomīe. nec ab re. pulcer theuconicꝰ ꝯgnomento Hic quidē ex mr̄e dicti adoleſcētis auū culus erat et turbatus grauiter cō ſobrino. diu diſtulit videre illū. Tā dem aūt cū repatriare deberet. mā dauit ei ꝑ clericū ſuuꝫ ꝙ ad viden dum eum ſequēti die veniēt. Quod vt audiuit puer frater albertꝰ cucur rit ad mgr̄m. cucurrit etiaꝫ ad fr̄es magis ſpirituales ſupplicat omnibꝰ vt ꝓ auunculi ſalutē quē ſincerius diligebat dn̄m exorarent. Quo fc̄o venit archidiaconꝰ auunculus eius et in capella ad colloquiū ꝯſederūt Et mox obortis lachrimis dixit pu ero. Quomodo hoc cariſſime face̓ potuiſti vt matrē tuā ſororem meā que te ſolum in filijs ſuꝑſtiteꝫ habu it. ⁊ me auunculuꝫ tuuꝫ qͥ te pre om nibꝰ diligo deſerere potuiſti; et nunc vt audio mater tua pre triſticia mo rit̉. Ego autē poſt ingreſſum tuum fere moriturꝰ elangui. nec vnqͣꝫ vllo ſolacio r̄leuabor niſi videā te infra annum ꝓbationis licite ad ſeculuꝫ redeuntem. Tui pauper cum mira oris gratia reſpondēs querit. Ecce triū imaginū figuē picte in feneſtra vitrea coram nobis. qͥnam ſunt illi nob h Z Ca. ſcd̓s Ca. ſcd̓s cariſſime; quoꝝ memoriā repreſen tant Nā xp̄i et mr̄is ſue et iohānis cōſobrini eius in ceteris predilecti. Ex his vere conijcias ꝙ etſi xp̄s di lexerat matrē et in tantū ex paſſiōe cerneret cruciari vt animā eius do loris gladius ꝑtranſiret. ꝯſobrinū vero dilectū Iohannē euangeliſtā grauatū vltra qͣꝫ credi p̄t doloris anxietate tn̄ cuꝫ potens eſſet de cru ce deſcendere noluit ꝓpter illos ſed in cruce ꝑſtitit moriturus. A ſimili me ſcias cariſſime huius religionis ſācte crucē cū xp̄o et ꝓ ip̄o xp̄o dn̄o ꝯſcendiſſe. Et lꝫ mnreꝫ mori videam pre dolore ⁊ te cariſſime ꝑiclitari. in cruce tn̄ vſqꝫ ad mortē īmobilis ꝑ manebo. Et hanc quidē ſi credis mͥ aſcendes ⁊ tu. ne te mūdi hꝰ vt ce pit damnabilis laborintꝰ inuoluat. Quid plura. Reſolutꝰ archydiaco nus in maxīas lachrimas corde cō pungit̉. ꝯſciencie ſtimulis agit̉ ⁊ nō valebat reſiſtere ſpiritui qui in pue ro loquebat̉. Suꝑ hͦ inſtitit orōibꝰ iuuenis et tandē in paucis diebꝰ ar chidiacōnū flexit ad ordinē mirāte clero et ppl̓o ciuitatis. ꝙ tā cito leo ninū aīmᵗ ad tantā humilitatē ꝟba pueri domuiſſent. Treuit autē puer frat̓ albertꝰ in viꝝ ꝑfectū ⁊ bonū ⁊ vſqꝫ hodie p̄dicator nobiliſſimꝰ de clarat̉. Huc dn̄s papa ep̄m maxīe citatis p̄fice̓ voluit. ſꝫ vir ſanctꝰ reſti tit memorabili ꝟbo dicēs. Securꝰ ⁊ letꝰ moriar fr̄ ordīs qͣꝫ vllo ep̄i ho nore ſublimatꝰ. Bonū eſt ergo hōi cū portauerit iugū dn̄i ab adoleſcē tia ſua ⁊ ceruicē ſubdere leui ſarcine De virtute caſtitatis. Ta. xxviij. Ntegritas eſt cūctis apibꝰ corꝑis virginalis Heqꝫ enī vllo inter ſe ꝯcubitu miſcen tur nec in libidine reſoluūtur. Et tn̄ maximū ſilioꝝ examē emittūt. et hͦ maxime mirū ẜm littera videri pōt et vnū ex abditiſſimis vocari ſecre tis. Si hoc ergo in minimis anima libꝰ reꝑit̉ qͥd calūniaris iudee vnā apud xp̄ianos virgine peperiſſe. et hoc nō quēlibet hominē ſed chriſtū quē meſſiā veniſſe credimꝰ ⁊ vos di citis eſſe venturum. Uideas iudee xp̄m natum et nō mireris virginis partū. Obſerua lector qͣꝫ notabilit̓ dicit integritas cūctis ē corꝑis vir ginalis. quare ergo deus eas ſicut et alia animalia nō ſtatuit ꝯmiſceri Abſolute credo nō ambigo quia ⁊ hominibꝰ dare voluit virginitatis exemplum et reſolui in libidinem ex traordinarie euidēter oſtendere q̄ ſit nociuum Queri auteꝫ poteſt. cur in antiquo populo dei non cōmen dabat̉ integritas virginalis et nūc poſt aduentum chriſti deſerta here mi virginitatis lilijs decorant̉. vna ratio fuit propagatio generis hu mani et maxime populi dei. Secun da quia rudis ille populus ad litte ram maledictaꝫ ſterilem metuebat. Unde filia iepte virgine ſe moritu ram exꝑauit et a patre deflendi vir ginitatē ſua tꝑus tm̄ triū menſium poſtulauit. Beatiſſima vero virgo maria ſuper quā requieuit ſpiritus ſapientie et intellectus virginitateꝫ Liber Ca. ſcd̓s xxv vidiſſet exponit fbbas vero in at trebaco pecuniaꝫ cū omni velocita te remiſit. Sed et hinc quod nr̄o fe re tꝑe ſub quodā religioſo abbate in vilarienſi monaſterio in braban tia ꝯtigerit audiamꝰ Maxima pecu nie ſumma libraꝝ forte mille ſexcen tarū mortuo quodā vſurario in na murco in dictum monaſteriū eſt de lata. Ex quo cū multe poſſeſſiones empte eſſent. quidā vir arte ꝯſcien cie abbas monaſterij eſt electꝰ. Qd̓ vbi cōperit factum ꝯdoluit et vēdi tis ouibꝰ atqꝫ pecudibꝰ rebuſqꝫ mo bilibus pecuniā in namurco remiſit vt ſpoliatis ſinSulis redderet̉. nami ne aūt aſſumere volente reſtitutōis negocia. pecunia iteꝝ ad monaſte rium ē delata. pius ergo abbas re portantibꝰ indignat̉ Iuſſit enī ite̓a to referri et in foro corā ciuibus et omni plebe deponi dicens pecuniā qui velit accipiat noſtrā eſſe renuo. quā iniuſte adquiſitam nō dubito. quod vbi viderunt ciues edificati. non modicū in hoc facto ꝯmuni cō ſilio ꝑ manus fideliū viroꝝ pecuni am ipſam iniuriatis ſingulis reddi derunt. Monaſterio aūt deꝰ nō mul to poſt in decuplo plura reſtituit. et quod ante tenuiſſimū et fere mendi cum fuiſſe probat̉ modo elegans ⁊ multis cōpijs opulentū videmus ⁊ ampliatū In hoc monaſterio mul tos vidimus ſanctos et pleroſqꝫ qͦ ꝓphecie ſpiritu et miraculis clarue runt. Inter quos Valterū quendā dictū vidimꝰ de trāiecto qui cū eſſꝫ vir nobilis genere diues ⁊ delicatꝰ in ſeculo optime lr̄is et maxime qua oruuialibus inſtitutꝰ. nunqͣꝫ tn̄ ad̓o vilem in oculis ſuis vidi et vere hu milē. De eo quidā robertꝰ abbas vacellēſis me corā poſito referebat ꝙ ab ore illius audiſſet frequenter eū ꝑ dimidiā vel totā fere diē dum meditaret̉ aut oraret in tāta mētis ſinceritate et tranquillitate fuiſſe vt nec vna ſaltē tenuiſſima cogitatiōe eius animꝰ altrinſecꝰ pulſaret̉ et hoc ſuꝑ hominē fuiſſe nō ambigo. ¶ Eſt et aliud malū quod cauere debent prelati in his qui negociant̉ exteriꝰ Quidā enī vt veraciter expertus ſū cauſa ꝓmotionis domꝰ ſue mentiri hominibꝰ nō verent̉. patrociniū mē dacij ab abrahā ſara et yſaac et ia cob et ꝯſimilibꝰ de ſcriptis veteruꝫ ꝓferentes. quaſi hoc iſtis modo ſb̓ nouo teſtamēto facere liceat quod olim fieri ſub veteri teſtamento lice bat. nō attendētes ꝙ in euangelio dn̄s dixit. niſi abūdauēt iuſticia vr̄ a plus qͣꝫ ſcribaꝝ et phariſeoꝝ nō in trabitis regnū celoꝝ Neꝝetiā etſi ſecularibꝰ vna occaſione liceret. reli gioſis tn̄ et clauſtralibꝰ nunqͣꝫ qui ꝑfectionē vite et ſanctimoniā ſūt ꝓ feſſi. Memor ſum quod a layco vno ſimpliciſſimo in cameraco ꝑcepi Re ligioſi quidā ꝓmiſſum ei non ſerua uerant veritate firmatū. nō videns aūt qualiter illos aliter excuſae̓t di xit. Iſti mihi mendaciter quotidie quod ꝓmittūt infringūt. ſed credo ꝙ ꝑ abbatis ſui licentiā mentiātur quod vſqꝫ hodie illuc qn̄ aliqͥs reli gioſus minꝰ vere loquit̉ qͣi ꝓ ꝓuer h Liber Ca. ſcd̓s bio retinet̉. Salua res eſt per abba teꝫ ſuum licencioſe mentitur. De vi cio falſitatis vt philoſophus dicit nihil ſimulatio profuit. tenue eſt mē dacium perlucet ſi diligenter inſpe xeris. veritas autem in omni parte ſui eadem eſt. Dunqͣꝫ in faſtidiū ve niet veritas falſa ſaciabūtur Simu latorie loqui et facere eiuſdeꝫ eſt vi cij. quia quod facere turpe eſt. loqͥ inhoneſtum puta. Id agas vt om nia facta dictaqꝫ tua inter ſe cōgru ant ac ſibi reſpondeant et vna for ma percuſſa ſint. Non eſt huius ani mus in recto cuiꝰ actus diſcordant Uerbis turpibꝰ et mendacibꝰ abſti neto. quia licentia eorum impuden tiam nutrit. Quatumcūqꝫ magnus et potens ſis in cōtemptum venies ſi mendax fueris. Honorabit̉ autē inops veritatis amicus. Uiri boni eſt etiam non pollicitam fidem ſer uare. Nonſtrabo tibi cuius rei ino pia laborēt magna faſtigia. Quid omnia poſſidentibus deſit. ſcilicet il le qui verum dicat dum nemo ex a nimi ſui ſententia dicit ſuadetqꝫ ſed adulandi certamen eſt vnuꝫ amico rum omniuꝫ officium. vna cura. qͥs eorū blandiſſime fallat. dic illis nō quod audire nolunt ſed quod au diſſe ſemper nolent. Plenas aures adulationibus aliquādo vera vox intret. Quoniam ſtricte autem men dacium in libro de mendatio et cō tra mendacium ad conſentium ab Auguſtino ſumatur. legat clauſtra lis et videat. et excōmunicatū librū illum quem in patrocinium mendacij quondam maledictum feciſſe cō gnouimus reſpuat nec attendat ¶ De ſubdltis ſuſpectis diligentior ſit prelatoꝝ cuſtodiā. Ta. xxvi. Ideres de caſtris alias eſ ſe ſolicitas ⁊ diligentem cu Nodiam adhibere. Hos vtiqꝫ prelatos dicimus et priores. Iſtis maxime vigilanter incumbit vt ſiqui conuerſatione ſuſpecti ſunt et prelatos calliditate deludunt ar ceantur clauſtro vel ab alijs diligē tius obſeruentur. Ꝙ ſi nec ſic depre hendi poſſunt de facili zelus in ora tione magis ſpirituales accendat vt diuino adiutorio fiat ꝙ huma no non poteſt. Vidi fratrem in or dine regulari qui prelatis ſuſpectus de incontinentiā multa tamen ſoli citudine callidiſſime latitabat ita ꝙ in nullo penitus poterat deprehen di. Cuidam auteꝫ de collegio viſio talis apparuit. Uidit ip̄m qui ſuſpe ctus erat et alium qui bone cōſcien cie credebatur in clauſtro ſtantes. qui ſubito cōuerſi in arbores vt in ſomnis plerumqꝫ fieri conſueuit et in terrā ꝓſtrati ip̄aꝝ arborū caude mēbro pudoris femineo ligabātur Quod vt ille vidit abbati retulit. Qui cū merore reſpōdit ambos ill los finē vite in luxuria ſortituros. Qd̓ nō ml̓to poſt vidimꝰ na vterqꝫ factꝰ infamis de monaſterio ſūt ꝓ iecti pͥmꝰ tn̄ primo alius multo poſt Ueridica enī dn̄i ſententia in talibꝰ frequēter experta eſt. Nihil opertū quod non reueletur. neqꝫ abſcondi tum quod non ſciatur. xxvij Ca. ſecundꝰ Liber xxvij De iugo domini ab adoleſcētia portando. Ca xxvij. Uibus eſt eaꝝ adoleſcētia ad opera exeūt. ſeniores in tus operant̉. De operibus adoleſcentiū vel manualibꝰ vel ſpi ritualibus ſatis diffuſe dixiſſe ſupe rius eſtimamus. Dunc autem exem plo euidentiſſimo doceamꝰ ꝙ a ſer uicio xp̄i nulla prorſus etas excipit̉ Cū ꝑfectiſſimus ille in regibus rex ioſias octennis cepit timere deum. et obſequi mandatis eius. Cum be atiſſimo viro Iob ab infancia cre uit miſeratio ⁊ ab vtero mr̄is egreſ ſa eſt ſecum Nec admiratione diſſi mili. ſub noſtro nuper tēpore in tho routh opido flandrie puer acham annoꝝ qͥnqꝫ honeſtis valde paren tibus oriūdus fuit. qui primo viſis minoribus fratribus a parentibus ſuis lachrimis multis obtinuit vt ip̄oꝝ habitu veſtiretur. Sed cum hͨ illi primū quaſi puerile viderēt. cre derentqꝫ ẜm ꝙ in alijs pueris vide ri ſolet obliuiōe temporis ſimiliter in illo aboleri. animaduertunt parē tes ⁊ vicini eorum omnes ꝙ ſerioſe puer cepit ꝯſuetudines ordinis mo dis mirificis obſeruare. incedere nu dipes. nudata ⁊ dura corda preciu gi. argētum et aurum ſūmoꝑe vita bat attingere. et in hoc articulo ca ſus accidit mirus valde. Negocia tores quidaꝫ ad hoſpicium patris eius hoſpitandi gratia declinarāt. qui viſo in tali puero habitu mirati ſunt. et cum intellexiſſent pueꝝ om nem vitare pecuniā. Numum in va ſis fundo quo bibebant latēter im mittunt. et cum modico vini puero porrexerūt. Qui vbi exhauſto vino numum vidit exclamans horrifice. vas proiecit. tētiſqꝫ in celum oculis et manibus cū lachrimis dixit. Tu deus noſti omnipotens ꝙ inſcius meum ordinem violaui. hinc treme būdus expalluit. et quaſi ad mortē tendens nigredo eius faciem occu pauit. Quod vidēs eius pater ex pauit et currens ꝓpere ſacerdotem adduxit. qui puero abſoluto manū imponens. eum a dolorē et penitu dine mitigauit. In platea puer ſe oens pueros vicinoꝝ diebus ſolen nibus ꝯuocabat. et eos ſi diſtorti eſ ſent in moribus. ſi ſuperbi. ſi ornati veſtibus arguebat. penas inferni ꝓ eorum exceſſibus ꝓponebat. bonis vero pueris celoꝝ gloriā promitte bat. Interdum eos docebat oratō nem dn̄icaꝫ ſcꝫ pat̓ noſter. et qͣꝫ bo num eſſet matri xp̄i in ſalutatōe an gelica et genuflexionibꝰ deſeruire. Ad has pueri cōuocationes et ex hortationes. ſenes etiaꝫ ipſi cum iu nioribus concurrebant. et miro mo do delectabantur in prudentia ⁊ re ſponſis eius. patrem ꝓprium iuran tem vel leuem in geſtibus aut ebrio ſum ſi quando videret ei compaciē do et quaſi cum lachrimis argue bat dicēs. Pater cariſſime nūquid preſb̓iter noſter in eccleſia dicit. qͥa qui talia agunt regnum dei nō poſ fidebunt. Matrem quoqꝫ cum in ſo lennitate qͣdam optimis ſcarleticis h Z Liber Ca. ſcd̓s et rubicundis veſtibus vteretur. cū graui merore corripuit in eccleſia coram conſedentibus dicens. digi to qꝫ demonſtrans imaginem cruci fixi. Intuere mater. intuere et vide as dominum noſtrum iheſum xp̄m in cruce nudum pendentem ſangui ne rubricatum. et tu te in contumeli am eius veſtibus ſcarleticis ador naſti. Caue mater caue cariſſima ne pro rubore veſtiuꝫ penas eternalis ignis incurras. Nec mora. mat̓ ver bum filij non modicū exhorreſcens veſtes depoſuit. vt eis vel talibus vti vlterius penitus abnegauit. ſed quid miror. Impoſſibile quidem eſ ſet verbis vnqͣꝫ attingere quāta di gnitas morum eius. quanta in ora tōne ſedulitas. quanta oculorū gra uitas. quanta incedetis humilitas. quanta in loquente congruitas Et hoc quidem mirabilius omnibꝰ ex cedebat ꝙ etas tm̄ et vmbra exilis corporis puerum oſtendebant. mo res vero et geſtus eius ꝑfectiſſimū virtutis virum in omnibus predica bant. Hic nondū ſeptenne impleue rat etatem et conſūmatus in breui expleuit temporā multa. Placita eī erat deo anima eius. raptus eſt ne malicia mutaret intellectū eius aut fictio deciperet anima eius. Appro pinquans enim morti confeſſus eſt ſacerdoti. ſacramentū chriſti corpo ris poſtulauit. Sed cum hoc prop ter gene̓alis conſilij vetitū ne in eta te tali puero ꝯferret̉ ſacerdos face re nō auderet. puer cū mira oratio nis gratia extenſis in celuꝫ manibꝰ dixit. Tu noſti dn̄e ih̓u xp̄e ꝙ ſūmū deſideriū meū eſt te habere. Petiui te feciqꝫ quod debui et ſpero ꝯfidē tius ꝙ tui pn̄tia nō fruſtrabor. his dictis parentes circūſidētes et flen tes ꝯſolatus eſt et ad meliora ꝓuo cans. inter verba exhortatiōis ora tionis et laudis ſpirituꝫ deo reddi dit impollutum Dec mora. ſine vllo interſtitio habitꝰ ordinis fratrū mi norū. tunica ſcꝫ cū aſſuto caputio q ſuper eū extenta iacebat repēte diſ paruit. et nūqͣꝫ poſtea fuit viſa. Igi tur poſt morte eius cū ad ſepulcrū illius ſtantes quidam de fratribus pſalmū de ꝓfundis dicere voluiſſēt nullo conatu nulla iteratione hūc fi nirs vel dicere potuerūt. videlicꝫ vt hoc daret̉ intelligi nullis illā ſanctā anima orationū ſuffragijs īdigere. Tredo ꝙ et idē mihi ad ſepulchruꝫ illius ꝯtigerit rogitanti. Parentes vero pueri poſt morte eius in tantū exemplo filij ꝓfecerūt vt oīa oblc̄a metā ſeculi deſerentes. pr̄ ordinē p̄ dicatoꝝ. mater aūt ciſtercien̄. ordi ne. ſimul eiſdē tꝑibꝰ intrauerūt. Si mili deuotiōe etſi nō ſimili etate qͥa adultus magis puer nobiliſſimꝰ an noꝝ tredecim in theutonie partibꝰ fuit. hic filiꝰ comitis de flanlrēberch a matre miſſus eſt ad regē francie ꝯgnatū ſuū cū eius filijs educand At qm̄ mos eſt maxīe in alienis ꝑti bus compatriotas ſibi inuicem con gaudere. accidit vt dictus puer Al bertꝰ noīe beatiſſime memorie frēm iordanū magiſtꝝ ordinis predica torū natione theuconicū eo temꝑe Ca. ſcd̓s martha miniſtra eius mulier religi oſa et prudens valde ambo frequē ter laſſati ſibi inuicem ſuccederēt in docendo. Quid plurā. Mox vt pa rentes in filia ceperūt aduertere co gͣtiatū. ꝯuenientibus iudeis pluri bus ꝯuenerūt in hoc vt miſſam fili am de louanio vltra renum ſponſo traderent artius ꝯſeruandam. qd̓ vbi puella cognouit preſbitero cuꝫ lachrimis indicauit vt ſi illam eadē nocte nō raperet et xp̄ianaꝫ effice̓t. perdita eſſet in perpetuū et confuſa Quod audiēs preſbiter puelle pre cepit vt ad ſolitū auditū ſūmo ma ne veniret. Quod cum incūctanter annueret de veſpere matri eiꝰ dixit. Per me mater volo iſta nocte iace re. Quod dum ſimplex puella dixiſ ſet et diutius renuiſſet mater. cōſen ſit tandē eideꝫ ſuper ceruical ad pe des ſuos lectulum precipiēs prepa rari. ¶ Iacente ergo puella vſqꝫ ad mane et obliuiſcente penitus quod preſbitero precedenti nocte ꝓmiſe rat aſtitit illa glorioſa mater maria in habitu candido ſuꝑ niuem et of ferens illi virgam ſplendidā quam geſtabat dixit. Surge catherina et iter arripe. grandis enim tibi reſtat via. Hec illa dicente rachel virgam apprehendere credens de lecto ceci dit et exclamauit. cuius clamore ex citata matre et querente clamoris cauſā. filiaqꝫ cautiꝰ diſſimulāte ma ter ꝓtinus obdormiuit. Et rachel ſurgēs ad ꝯdictū locū preſbiterum mox inuenit. Qui letꝰ aſſumpſit eaꝫ et venit ad monaſteriū quod pratu dominaꝝ dicit̉ qd̓ erat ad leucam dimidiā dicte ville et gaudentibus cunctis baptiſauit eā. nomē Kathe rine imponens ei. quo vocata pͥus fuerat a chriſti matre. Statimqꝫ ha bitum ordinis induit baptiſatam. Dec mora vt audiuit pater et ami ci eius quod geſtum eſt conſternati ſunt. Et per ducem dominū terre et ꝑ epiſcopum leodien̄. tandē ꝑ papā honorium datis maximis pecunijs laborabāt vt infra etatem legitimā filia ablata parentibus redderetur Que ſi in domo parentum vſqꝫ ad ouodennē etateꝫ ꝑſeueraret in fide ſuſcepta tūc iuſte xp̄iano nomī red di poſſet. cogitātes nequiſſimi me dio tempore infantilē animū facilit̓ deflectere poſſe vt ad natiua parē tum vota rediret. Horum fraudulē ta conamina prochdolor multi ma gni ⁊ litterati viri pecunia ſuſcepta fouebant. pro quo preſbiter ſupͣdi ctus nō modice tribulatꝰ ſolū xp̄m et matrē eiꝰ que aucͣtrix fuerat huiꝰ facti multis lachrymis inuocabat. Mira res et vſqꝫ in preſens cunctis ſeculis inaudita. Petijt a preſbite ro ad omnem citationem et iudicē ſe puella deduci. forſan inquit iudi ces flectentur etate ⁊ ad mei piacu lum mouebuntur: et factum eſt vt petiuit et dixit. Ut enim quadam die apud Leodium venit coram e piſcopo clericis et magnatibus di uerſis. aduocatos et iudicēs taꝫ cō ſtanti qͣꝫ veridica ratione confudit et mouit vt voces vlulantium ⁊ cla mantiū cum lachrimis pre ſtupore Liber Ca. ſecūdꝰ in eccleſia ſancti lamberti a locis di ſtantiſſimis audirent̉ ita vt omnes manifeſtiſſime diſcerent et viderent in taꝫ exili etate diuini ſpiritus ſapi entia p̄ualere. Hinc poſt annos du os ceſſatum eſt a lite iuris et aliud deceptionis tendiculum preꝑatum iuuenis elegantis forme iudeus cō ductus ad hoc venit ad monaſteri um ſupradictū in quo puella erat ſi mulato animo baptiſma ſuſcepit. qͥ cum ſe fingeret miro modo vt puel le quaſi cognate ſue. gracia eruditi onis loqui poſſet. dicebat enī plus ſuper omniū ſermonibus michi co gnate verbum ſalubrius imprimet̉ Illa tn̄ vt michi retulit interius diſ cernebat fictū ad fidem iuuenem ac ceſſiſſe. et ideo nec prece nec precio nec vlla obedientia flecti potuit vt ſolum verbum iuueni loqueret̉. hec vt viderunt iudei miſeri. ceſſauerūt ab illa Iuuenis aūt ad vomituꝫ eſt reuerſus. Hāc poſtea tanta gratia potiri vidimꝰ vt nihil ea ſerenius vi deri poſſet. Cūqꝫ nobiliū parentes cū multa ambitōne venirent videre filias et cognatas. hec coraꝫ imagi ne beate virginis veniebat et grati oſo vultū dicebat. Alie ſorores nr̄e moniales a matribus et amicis ſo lacium habent et gaudium. ego au tem paupercula pupilla et indigna ad te dn̄aꝫ et cognatā meam fiden ter accedo. tu ſola pre omnibꝰ eſto mihi refugium et ſolamē. Et hec di centē quis dubitet eam a miſericor diſſima pietatis mr̄e ſolacio defrau dari? Non te decet o dn̄a tuam car nem tuū ſanguinem ſpernere. de cu ius genere vt roſa de ſpinis orta ē lilium de tribulis generatū. Et qm̄ de iudeis ſermo exortus eſt de con uerſione cuiuſdaꝫ iudee alterius. rē nuper geſtam mirabileꝫ referamus Erat in partibus theutonie mona ſterium virginū quo belloꝝ euentū funditus deſtructo ad domus pa rentuꝫ moniales redire ꝯpulſe ſunt quaꝝ vna pulcherrima agnes noīe vbi ad pr̄eꝫ militem redijt ab eo vi olēter oppreſſa mox impregnata fu it. Ad partū ergo appropinquans anxia fugit ad deuia ⁊ partu edito adeſt diabolus in ſpecie monachi. qui ſe eius ꝯſobrinū ꝯteſtans et cō ſcium facti eius dixit ad eiulantem et quaſi pre triſticia deſperantē. De tu cariſſima ꝑ partum editum cum patre et parētibus ꝯfundaris. par uulum in ſtagnū ꝓximum proijce. ſi enī vixerit latere non poteſt. Tunc mater miro certaminis pondere fa tigata tandē poſt lachrymas poſt dolorem vicit erubeſcētia maternū pectus et mox paruuluꝫ ſūmerſit in ſtaguum. et ſtatim diabolus ad mi re tabeſcentē dolore cōiecit O inqͥt omniū femīaꝝ miſerrima quid nūc reſtat Melius eſt vt ſine ſcādalo tui et tuoꝝ in grauiori mortis pericl̓o facta mihi ꝯfeſſione in aquā cum fi lio te ſūmergaſ. hͦ audito inclamās mulier exhorreſcit et glorioſā virgi nē mr̄eꝫ xp̄i inuocat ꝯtra diaboluꝫ adiutricē. Dec mora vidit demonē cū fumo et fetore teterrimo diſparē teꝫ et mox effuſa in laudem matris xxviij. Liber ſcd̓s Ca. xxviij xp̄i ad ſpem meliorem in prece et la chrimis cōfortatur. Uenit ergo in proximaꝫ ciuitatem et hoſpicio ſuſ cepto ab honeſta matrona. locata eſt ab eadem cum quādaꝫ iudeā ſa ra nomine vt eius paruulum enutri ret Nanſit ergo annis qͥnqꝫ cuꝫ ea dem iudea in tanta cordis triſtitia vt vix eaꝫ quis poſſet videre riden tem. bis in pane et aqua ꝑ ebdoma daꝫ ieiunabat. Interim domine ſue iudee de fide xp̄i et bonitate ac pie tate matris eius vt erat femina pru dens et eloquens predicabat ⁊ ſen ſim cor illius verba edificantia ⁊ ef ficacia penetrabant. Cuius horta tul orationem dominicā et angelicā ſ alutationeꝫ addiſcens. xp̄m et ma trem eius quotidianis precibꝰ inuo cabat. Hinc factuꝫ eſt vt nutrix ip̄a cuidam fratri ordinis predicatorū nomine Conrādo confeſſa mittere tur ad papam Obtenta ergo abſo lutione ad patriam eſt reuerſa ⁊ ac celerauit viſitare iudeam dudū do minaꝫ ſuā. Quā illa gratulabunde valde ſuſcipiens rogauit feſſaꝫ qui eſcere ſuper lectū. At vbi veſpere iu deus venit et cognouit hāc eſſe nu tricem quaſi in furiam raptus ſuſpe ctā eam quaſi peruertricem ſue vxo ris habebat. Terte inquit male ve nit huc inſidiatrix iſta. iam occidaꝫ eam et mox extracto canipulo inua dit dormientē et tria dedit ei vulne ra citra et intra cor. hoc viſo iudea horruit et intrans thalamū obſera uit. Hinc noctis medio facto ſigno iudeus ſynagogā cū vicinis intrauit. iudea autē poſt luctū obdormi ens in ſomnis vidit glorioſiſſimam dominam cum duabus puellis ad occiſam mulierem intrantem et ex tribus pixidibus quas ferebat vnā quāqꝫ vnguine ſalutari. in rediuiuū ſtatū mortis vulnera reducentem. Intuere lector mirare miraculū Iu deus mane rediens occiſaꝫ femina non inuenit. credebatqꝫ ꝙ vxor ſua cadauer mortuuꝫ ſubterraſſet. hoc idem de viro vxor illuceſcēte die cre debat. et ſuper hac re nec quis alte rū requiſiuit. Uix dies quadragin ta ꝯpleti ſūt et ecce venit mulier ꝑe grina iudeāqꝫ et virū eius ex parte agnetis occiſe officioſiſſime ſaluta uit et abijt. Tunc iudeus vxori ait. Quid eſt ꝙ illa viuit? Nunqͥd occi di eaꝫ. Cui vxor. Potens eſt inquit xp̄s dn̄s eius mortuā ſuſcitare. Et iudeus. hoc eſt ait qd̓ ſemper timui ꝙ te apoſtatam duceret in errorem Nec mors hec dicens cōprehendit vxorē et in thalamo dnobꝰ ānis re cluſit obſtricta. Hint accidit vt ad remotiorā recedēte iudeo vxor eua ſit et cū duobꝰ paruulis tertium ge rēs in vtero ad eccleſia fugit et cuꝫ gaudio fideliū qui eam ditiſſima et honeſtiſſimā nouerāt baptiſma ſuſ cepit Hāc poſtea duo filij eius ado leſcētes et vna filiarū ſecuti ſūt et fi dē alacriter ſuſceperūt. Manſit autē pꝰ baptiſma cuꝫ filijs dc̄a dudū iu dea in colon̄. dioceſi mutato nomīe voͣta gertrud̓ ⁊ īuenit agnē qͦndaꝫ nut̓ceꝫ ſuā ibidē manētē et de ꝯuer ſiōe eiꝰ valde gratulātē. q̄ſiuit ergo Liber ſcd̓s Ca. xxiij. ab Agnete Gertrudis. qūo reuixiſ ſet. Et illa mirata ſubriſit dicens. qͣ re nunqͣꝫ mortua ſuſcitarer. Ad hec ſtupefacta gertrudis. Iere inquit vidi ꝙ te vir meus tribꝰ vulneribꝰ cultro cōfodit occidēs. Et ait. No uerit xp̄us omnipotens ꝙ in ſōnis tm̄ me vidiſſe et nō ſenſiſſe videbar occidi. Māne vero offenſam viri tui ſi manſiſſem p̄cogitās omnibꝰ inſa lutatis recedere feſtinaui. Hec mō ra. gertrudis apprehēſa veſte circa colluꝫ agnetis lacerauit eā. ſimulqꝫ ciliciū quo induebat̉ ad carnē vſqꝫ ad pectus mediū. et inuenit manife ſtiſſimas trium vulnerū cicatrices. Manifeſtata ſūt hec archiep̄o colo nienſi. dn̄o conrādo Mortua eſt eni in maxima penitentia et feruore ſpi ritus. Annus ſecūdꝰ milleſimus du centeſimus ſexageſimus quintꝰ eo tempore voluebat̉ quo ip̄a agnes a iudeo occiſa eſt. et per glorioſam xp̄i matrē et virginē ſuſcitata. Ger trudis vero ſuperſtes eſt miro fidei calore ſuccenſa Hunc qꝛ de iudeis mentio facta eſt. miraculū celeberri mū referā quod āno pn̄ti ab incar natione dn̄i. AAcclxi. factuꝫ eſt in vil la theutōnie forchem nomine. Con tigit aūt vt quedam maligniſſima vetula iudeis familiaris effecta pu ellam eis annoꝝ. vij. orbatam parē tibus venderet occidendaꝫ. Hanc igitur in ſecreto ſuꝑ plura paria lin theamina obſtructo ore eius in om nibus fere iuncturis membroꝝ inci ſionibus vulnerauerūt maximo co namine ſanguinem exprimentes et in ip̄is lintheaminibꝰ diligentiſſime receptantes. Hanc aūt poſt tormē ta defunctā iudei in aquā fluidam ꝓpe opidum ꝓiecerunt et ſuꝑ eam ꝯgeriem lapidum poſuerunt. tertiā aut et quarta die ꝑ manū erectam ad celuꝫ a piſcatoribus eſt inuenta et in opidū deportata horrentibꝰ ⁊ clamantibus populis ab impijs iu deis tantū flagitium perpetratum Erat aūt in vicino marchio de ba den qui mox audito tanto piaculo ꝑuenit ad corpus. ſtatimqꝫ erectuꝫ refidens tetendit manus ad princi pem quaſi vindictam ſanguinis vel forte miſericordiā imploraret. poſt horam vero dimidiaꝫ iteꝝ ſe depo ſuit defuncti more ſupinam. Addu ctis ad hoc ſpectaculū impijs iude is ſtatim irruperunt omnia vulnēa corporis et in teſtimoniū nephāde necis copioſum ſanguinē effuderūt Mox clamor vulgi ad ſidera tollit̉ et in vindictā zeli totaliter animat̉ Ex quibꝰ indicijs capta eſt vetula et ꝯuicta. maxime cū filia eius ꝑuu la omnia prodiderit. quia a puero et ebrio extorquet̉ veritas. Iudei quoqꝫ capti ſunt qui in puellaꝫ ma nus nepharias extēderūt. rotatiqꝫ et ſuſpenſi ſunt cum vetula. duo ve ro ſe mutuo iugulauerunt. Hec no bis ordinis fratres predicatoꝝ rei nerus et egidius ſicut illi qui in vil la fuerūt poſt triduū quo hec geſta ſunt veraciter retulerunt. Hinc igit̉ videndum eſt cur iudei ẜm cōſuetu dinem in omni ꝓuincia quā inhabi tant xp̄ianum ſanguinem fundant. Liber Ca. ſcd̓s perint. deum vltionum ⁊ vniuerſita tis dominū formidantes. ad matrē eius quaſi propiciatoriuꝫ pietatis confugiunt et eam vt vere reconcili atricem carius amplectunt̉ Nec mi rum quia circa frequens miniſteriū ſaxāgere nō deſiſtit donec ꝓdigos filios recōciliet vite patri. At illi cle mentiſſimū patrem ſuper ſe peniten tes cum angelis vt viderint exultā tem fere poſtmodum reconciliatri cis obliti tenerrime nimiꝝ in pij pa tris oſcula per dulces lacrimas re ſoluūtur. Audias lector ſi miraris. auſculta. Ueriſſime et expertiſſime didici. Quid mirū mater? Quid mi rū o bona domina ꝑ omnia; ſed ꝑ optimꝰ eſt ille. dulcis ꝑ omnia tu. ſꝫ ventris tui fructꝰ omni ſuauitate io cundior. quanto enī altior tanto ſu auior fructꝰ. Plane ⁊ſi pie temerari us ille. tn̄ veriſſime dixit. nihil in cre aturis ſtultius maria poſſe inueniri O benigniſſima mat̓ ne viro illi vel mihi in tuo aſſultū quaſi temerarijs indigneris. Hec dicens o dn̄a ſtul tus factꝰ ſū. ſed me coegiſti. qͣnimo vehementior amor tui. Ueꝝ vt ſeri oſe loquar. de te inquā ſancta vira go nō te minꝰ decuit in reconciliati onē penitentiū ſtultā dici qͣꝫ filiū tu um vt ſaluos faceret credētes quē paulus ſtulteſcere patris ſapientiā p̄dicauit. Certꝰ ſū pia mater et dn̄a ꝙ nullū in recōciliatis amicicie pa teris detrimentū cū erga fauorem tui remiſſiores exiſtunt. vt in amorē filij tui plenius trāſfundant̉ qͥn po tius om̄imode tibi dulcioes ſūt qͣn to illi fuerint gratiores. Sꝫ ⁊ illud referamꝰ qd̓ certa valde et indubi tabili relatiōe didicimꝰ. In partibꝰ lumbardie in domo quadā fratrū p̄dicatoꝝ apud granū ciuitatē de glorioſa mr̄e xp̄i miraculū accidiſſe Deuoriſſimi fr̄es ſub ſinceriſſimo pͥ ore erga beatā ꝟginē erāt in orōibꝰ deuoti et infuſi ſepius lacrimis diui ne ꝯtēplationi vacabat. Accidit āt vt quidā magis ſedulꝰ ſecedentibꝰ alijs vel ad ſtudiū vel ad quietē di es qn̄qꝫ noctes ꝯtinuaēt in precib Hic glorioſe ꝟgini ſpecialiſſime de uotꝰ et ſupplex ſpeciale ab ea meru it ſolaciū obtinere. et ꝯtigit vt eo ſo lo in eccleſia remanēte altaris circū ituꝫ luce iocundiſſima circūfundi et ei ſuper altare glorioſaꝫ virginē cū ip̄a ſua nobiliſſima prole inauditis vultuū et formaꝝ ſcematibꝰ appare Suꝑ eos aūt in modū ſtellaꝝ ſeptē globi ignei radiabāt. Hec vt vidit frater timuit fantaſma quamqͣꝫ in ſignū veriſſime viſionis ſolatio mi rabili ⁊ intellectuali lumine repleret̉ Dixit ergo cū magnā reuerētia cor dis et lachrimis. O glorioſa mater et dn̄a. nō ſum dignus ſolus videre que video. Rogo ſupplicit̓ vt ſi es vere mater chriſti vt ſentio appare as priori noſtro. appareas et toti ꝯuentui qui viri ſunt ſerui tui et tue gratie feruētiſſimi dilectores. Hec vt dixit mater pietatis annuit et to to cōuentui ſcemā et formam prio rem vt prius aperuit. Et vide lec tor miraculum cunctis ſeculis inau ditum Referebant fratres qui hoc Ca. ſecūpꝰ Liber xxviij. ſecūpꝰ Ca. Liber viderūt ꝙ illa viſio imaginaria qui dem fuit ſed ex certis groſſis et cir cūſcriptibilibꝰ lineamentis corꝑis nō ꝯſtabat. At aūt ꝯꝑatione aliqͣ etſi ꝓpria nō vtamur. corpus illud apparens dyaphanū videbat̉. ⁊ tn̄ ta ꝓpriam tā excellenter egregiā in gerebat formā oculis intuentiū vt nihil iocundius nihil caꝑabilius vi dere poſſe a mortalibꝰ videret̉. hec videntes fr̄es crebrius ſolito preci bus et fletibus inſiſtebāt. et orab āt benigniſſimaꝫ matrē vt ſecundo et tertio fratribus appareret vt ſi for te pͥmo diabolica fuit illuſio. in noīe ſancte et indiuidue trinitatis fratꝝ precum inſtantia fugaretur. At qm̄ nulla xp̄i cōuentio vel matris eius ad belial. ſecundo et tertio ẜm for mā prius dictam toto ſe conuentui glorioſa dei genitrix demonſtrauit Facta aūt ſunt hec in inicio fere or dinis predicatoꝝ vt in tali et tam ſpeciali miraculo regina miſericor die ſibi ip̄i deditū ordinem ꝯproba ret ¶ Uidi in brabancie partibꝰ ci ſtercien̄. ordinis monialē. in qua cō uerſa de iudaiſmo opus digne ma rie matris xp̄i glorioſius excellebat Annoꝝ nō plene qͥnqꝫ in domo pa rentū iudeoꝝ aduertere cepit aīmo cur diſtinctio nominū fieret iudeoꝝ ꝑiter et xp̄ianoꝝ cū vniꝰ vultū atqꝫ loquele homines eſſent vtriuſqꝫ gē tis. Mira talis puelle diſcretio inhe rebat. tamen vt poſtmodum retulit auidius audiēti cordi eius magis xp̄ianū qͣꝫ iudaicū nomen. et ſpecia liter beate marie nomen letabat̉ au dire cum xp̄iani aliquid inuicem pe tere vel iurare ſolebant Furabatur aūt ſub vtraqꝫ aſcella panē de men ſa parentū et pueris occulte mendi cis partiebat̉ vt regraciādo ſibi ma rie nomē audiret In his ergo de tē pore in tempus mire ꝓficiens ita ſa gaciter latitabat vt neuter parentū aliquid ſuꝑ cogitatū filie aduertere poterat vel audire Contigit aūt vt parentes eius a colonia in louaniū orabancie opidū cū filia deuenirēt vbi cū ſucceſſu temporis in domum cuiuſdā preclari preſbiteri magiſtri reyneri noīe cū xp̄ianis pueris ad ueniſſet et eā ex nomīe nouiſſet pre biter. eāqꝫ venire libentius ad ſe fre quentius aduertiſſet interrogauit ea dicens. Uis ne rachel cariſſima fieri xp̄iana? Et illa. volo inquit. dū modo erudias me quid ſit fieri xp̄i anā. Tunc preſbiter vt vir ſanctus mire gauiſus. in ſpiritu ſentiebat de puella futuꝝ neſcio quid diuinum. Et incipiens a ꝯſtitutione mūdi ce pit illi ſcripturas exponere ꝑ quas fides chriſti vel ipſe chriſtus ſignifi cari poterat vel oſtendi. Quaꝝ ex poſitōes vt ipſamet dixit ita ītegro ſenſu in illa etate ſex annoꝝ tunc et dimidij diſcretōne ſpūs intellexit vt raro oporteret preſbiteꝝ rationem aliquā iterare. Hec eruditio fere ꝑ annū dimidiū ꝑdurauit occulto ar ditu ꝑ quē furtiue et oportune rap tam puellam edocebat Et vide am miratiōis inſigne ꝓdigiuꝫ. Nunqͣꝫ rachel auditu verbi dei ſaciari po terat vel laſſari cum tn̄ preſbiter et Ca. ſcd̓s xxviij tempore gracie quaſi anno iubileo electa ſit et effecta nobile triclinium trinitatis. Unde venerabilis ingī̄ Adaꝫ canonicus ſancti victoris pa riſius cū in dictanda ſequētia. Sal ue mater ſaluatoris. aliū rigmi ver ſiculū edidiſſꝫ. Salue mr̄ pietatis ⁊ totiꝰ trinitatis nobile tricliniū. glori oſa virgo apparens ei et quaſi pro honoris laude ſatiſfaciens cogitan ti eidem ſupplex et altiſſime humili tatis ceruiceꝫ inclinauit ¶ Quid ite rato de triplici qͥnquageſima in ſa lutatione verſus angelici Que ma ria anno ab incarnatōis dn̄i ccli. ꝯtigerit referamꝰ Uidi et cognoui iuuenē in brabancie partibus gene roſum qui qͣꝫuis eſſet totaliter ſecu lo deditꝰ. beate tn̄ virgini marie de uotus. quotidie tres dictas qͥnqua genas in ſalutationibꝰ exoluebat. Infirmatus aūt ad extrema perdu ctus eſt. Cūqꝫ per horas diei pluri mas mortuus iacuiſſet reuixit ſubi to et ſorori moniali que iuxta ſede bat inclinauit dicens Soror ecce re dij cito aduocari facias ſacerdotē. Mirantibꝰ omnibus preſbiter aduo catur ⁊ in maxima cordis letitia pa lam omnibus cōfitetur dicens. Ad tribunal xp̄i iudicis raptꝰ cū in tri bus maxime a demonibꝰ accuſarer ferriqꝫ deberet ſententia contra me pijſſima mater xp̄i rogauit filiū vt ad corpus reducerer locū peniten cie ſuſcepturꝰ. Hec morā. factū ē vt rogauit. Unū de peccatis erat pro quo dānandꝰ eram. decime qͣs de bonis et agris meis ſubtraxera ſacerdoti. ſecundū erat ꝙ cū ſodalibꝰ meis piſces quorundā religioſoruꝫ furtiue ſubtraxerā. tertiū erat ꝙ ſe getes et fruges paupeꝝ cū canibꝰ venaticis vagabundꝰ deſtruxeram Hec cū. coram omnibꝰ loqueretur quidam ex manſionarijs dixit. Et cur inquit pro damno iſto extremo damnandus eratis cum nos om̄s illud vobis puro corde remiſerimꝰ. Et ille. Michi quidem veſtra remiſ ſio nequaqͣꝫ ſuffecerat ad ſalutem. cum copioſior eſſem vobis in iniu rijs refundendis qͣꝫ vos mihi in in iurijs dimittendis Et hec dicens re ſtituenda damna protinus aſſigna uit. ſicqꝫ diſponens rebus et domui in ſpe et pace mirabili ſpirituꝫ exha lauit. ¶ Hinc de ip̄o verſiculo ſalu tationis āgelice aliquid ſpecialius attollamus. Potiſſimuꝫ enī laudis eius illud euangelium reputamus in quo eam decentiſſime paranym. phus gabribel honorauit. Et hoc quoddam a cyſtercienſibus mirum plane miraculum recitatur. ¶ Erat quidam emerite milicie veteranus. qui ſeculo ⁊ſi tarde renuncians ſan ctum cyſtercien̄ẜ. ordinem intrauit. Queſitus autē a magiſtro nouitio rum ſi ſciret orationem dominicam ſcilicet pater noſter. negauit. ſe nun qͣꝫ ſcire potuiſſe conteſtans. Quid plura. Fit labor inanis vt diſcāt. et cū non poſſet precepit abbas vt ſal tē illi breuē angelice ſalutatiōis ver ſiculū inculcaret. Qd̓ etſi multo diu tino labore. factū eſt tn̄. Cū enī ad exhortationē magiſtri ſui ip̄m ver Ca. ſcd̓s ſiculū int̓ prandendū ad vnāquāqꝫ bucellā fere ne obliuioni trade̓t ru minaret ex frequēti ⁊ longo vſu tā ta in ip̄a ſalutatōe mētis dulcediēꝫ ꝯcepit vt cordi eius et ori ſola me moria mr̄is xp̄i tāqͣꝫ alias aduoca tus indelebilit̓ adhereret. Contigit ergo vt poſt aliquanta annorum curricula veteranus ille deuotiſſime moreret̉ et ſepeliret̉ in cymiterio in ter fr̄es. Mira res. De tumulo eius nō ml̓to poſt a parte capitis arbor naſci ignoti generis viſa eſt. cuiꝰ fo lijs litteris aureis inſignita. aue ma ria gr̄a plena notabilit̓ ſingula con tinebant Quod vbi notū ſit dioce ſano pontifici ad locū venit miracu li. radicē arboris ꝑ effoſſone diligē tē ſcrutatꝰ eſt et eā de ore veterani illius ortū habere ꝓbauit. Nō mo ra. vbi diuine oſtenſionis arbuſtula debitū officiū executa eſt in oculis omniū aruit et defecit. Quicūqꝫ er go mr̄i xp̄i cupis eſſe deuotꝰ. ſaluta tionē iſta freques et deuotꝰ ingemi nes. Hec credo quidqͣꝫ gratius illi vocalis laudis offerri. Proinde fa teor a me queſitū qͥd in ip̄o verſu ſa lutationis angelice audiret letius mr̄ xp̄i: Ego aūt nihil ābigēs mox reſpondi. letanter quidē audiſſe vir ginē gratia ſe plena. ſecū dn̄ꝫ maie ſtatis. et ſe in mulieribꝰ id eſt precun ctis mulieribꝰ bn̄dictā. ſꝫ ī eo mariā gratulantius exultaſſe ꝯfido ī quo audit fructū vētris ſui ſingulariter benedici. Quid miruꝫ. Ip̄a dilecto ſuo. et ad eā ꝯuerſio eiꝰ. Denedictū aūt.i. bono addictū. vel bn̄dictuꝫ.i. digne dictū dicimꝰ fructū eius. quia ip̄e malo pene crudelis mortis ad dictꝰ. bono addicit̉ ſedens in potio ribꝰ pr̄is. Un̄ ꝑ ꝓphetā dicit̉. Male dictꝰ omnis qui pependit in ligno. qui vtiqꝫ xp̄s fuit. ꝓpter quod et de us exaltauit eū ſuꝑ omne quod eſt. et donauit ei nomē qd̓ ē ſuꝑ oē non Benedictꝰ etiā dicit̉ quaſi bonꝰ di ctus. qꝛ nemo bonus niſi ſolus deꝰ et hoc eſſentialiter. vt in nomīe eius omnē genu flectat̉ celeſtiū terreſtri um et infernoꝝ Quotiēs ergo xp̄m bn̄dicimꝰ fructū vteri virginalis bo nū ſimpliciter vel bono addictū di cimꝰ ⁊ in hoc mariā potiſſime credi mus gratulari. Pretereaⁱ remiſcor me adoleſcentulū adhuc vidiſſe pa riter et audiſſe pie temerariū quen dā in hac ſententia. ſed nō ꝑ eadeꝫ verba de maria xp̄i matre locutuꝫ Erat autē inter religioſos quoſdā ſpiritu mire feruentes ſermo mutu us de maria. Alius ẜm euangeliuꝫ luce ſpecialiter extollebat pudoroſi tatē eius vbi in ſermone angeli fit turbata. Alius prudentiā eiꝰ ⁊ ꝯſtā tiā vbi fecūdandā ſe audiēs modū ꝯceptiōis inqͥrit. atqꝫ aliꝰ humilita tē. vbi ancillā ſe vocas cū tn̄ eſſꝫ do mina āgeloꝝ gabrielis aſſertionibꝰ obediuit. Tūc ille pie temerariꝰ ob ortis lachrimis cū applauſu Et ego inqͥt meā dicā ſnāꝫ de dulci maria Nihil illa ſtultius in creaturis inue niturCumqꝫ in hoc omnes pariter attoniti ſtuperemus. an ignoratis inquit ꝙ omnes fere totaliter pec catores vbi poſt lapſum ſurgere ce Ca. Secūqus .xxviij. .xxviij. Tertiſſime enim reꝑtum ꝙ omni ā nō ī qualibꝫ ꝓuincia ſortes mittūr que ciuitas vl̓ opiduꝫ xp̄ianum ſan guinē alijs ciuitatibus tradat. Cō ſtat quidem ex ſancto euangelio ꝙ pylato lauāte manꝰ ⁊ dicente. mun dus ſum ego a ſanguine iuſte huiꝰ iudei impijſſimi clamauerūt̉. Sang uis eius ſuꝑ nos et. ſuꝑ filios nr̄os Super quo beatiſſimus Auguſtiꝰ in ẜmōe quodā qui incipit. in cruce. innuere videtur. ꝙ ex maladictione parentū currat adhuc ī filios vena facinoris ꝑ maculam ſanguinis. vt per hanc fluidam importune. ꝓles impia inexpiabiliter crucietur quſqꝫ ſe ream ſanguinis chriſti recognoſ cat penites et ſanet̉. Preterea au diui quendam litteratiſſimum iude orum noſtris temporibus cōuerſū ad fid̓cꝫ dixiſſe quendā quaſi ꝓphe tam eorū in extremo vite ꝓphetaſſe iudeis. Ceriſſime nos inquit ſcimus nll̓o modo ſanari nos poſſe ab illo quo punimur verecūdiſſimo cruciā tu. niſi ſolo ſanguine xp̄iano Quod ꝟbū ceci ſuꝑbi iudei ⁊ impij rapien tes induxerūt in omni āno. in omni ꝓuincia fundēdū ſanguine xp̄ianū. vt tali ſanguine ꝯualelcāt. Et addi dit. male inqͥt intellexerūt verbū ſan guinē intelligētes xp̄iani cuiuſlibet. ſed ꝓrſus illū ſanguine qui in ſalutē peccaminū qͦtidie fundit̉ in altari. quē quicūqꝫ vr̄ui ꝯuerſus ad fideꝫ chriſti ſūpſerit vt decuit mox ſanat̉ ab illa maledictiōe paterna. Magiſ tro richardo normanno viro ꝑ oīa lr̄ato ⁊ pio narrate cognoui. ſꝫ ⁊ in ſcriptis cuinſdā fr̄is ordinis p̄dica torum in beluaco legiſſe me memini Quendā in normānie partibꝰ virū flagicioſū valde et impiū fuiſſe ſuis temporibꝰ rapinis ⁊ cedibus hoīm debacchante. que inimici ſui in decli uo montis cuiuſdam dep̄hendētes amputato capite ꝑemerūt. Cuiꝰ ca put abſciſū trunco corporis in loco manēte in vallē ſb̓iacentē deuolutū eſt clamas horribiliter ꝑ hec verba Uirgo ſancta maria dā vera ꝯfeſſi on. hoc nō paucis horis inceſſant̉ capite clamate vnꝰ inimicoꝝ pro ſa cerdote cucurrit in villā. Uenit ille ſed aꝓpinquare nō audens niſi rela tum caput ſnō corꝑi ꝯpaginaretur Qd̓ vbi factum eſt aduenit p̄ſbiter ſedit et. loquēte capite cōpaginato cōfeſſione illiꝰ audiuit In fine ergo confeſſionis p̄ſbiter inquirit dicens Miror in miraculo de te facto ſuper om̄e miraculū qd̓ audiui Et ille cau ſa inqͥt miracl̓i hec ē. Audiui adhuc iuuenis ꝙ quicūqꝫ qͣrtam feriā aut ſabbatu in honore glorioſe ꝟginis marie ieiunaret vera ꝯfeſſionē an̄qͣ ab hac vitā diſcederet matris xp̄i p cibus obtineret. hoc vt audiui in oī ſceleſtiſſima vitā meā dictū ieiuniuꝫ obſeruaui. alterius boni nihil aliud feci. hoc ſacerdos audito miratus ē et ſtatim vbi hoc dicentem et confi tentem abſoluit ſpiritum defunctus efflauit. Nota ergo lector me nō cre dere eſſe regulaꝫ neceſſariam ſuper hoc et in dictis ferijs ieiunijs effica cem quamqͣꝫ glorioſa virgo in iſto peccatore tale voluerit miraculū de i j Libor Ca ſcd̓s .xxviij. L1 .xxviij. mōſtrae̓ vt ſedulos dilectoe̓s ſuos iuuandos a ſe et honorādos altiꝰ cōprobaret. Scio tn̄ et certus ſum ꝙ in multis dictum ieiunium effica ciam habuerit ſalutarem vt in fine cōfeſſionem veram haberent et ar cius peniterent. ¶ In germanie ꝑ tibus circa annum ab incarnatio ne domini. A. cc. xxix. glorioſe vir ginis marie aſſumptio ſolennis in ſtabat. Miſſus ergo frater ordinis p̄dicatoꝝ religioſus et feruens val de ad ſtationem quādam indictam ſolenniter predicare. venit mane ad fluuiuꝫ qui medius erat loco ſtatio nis et loco fratrum et nō inuenit ali quem qui eum in naui tranſponerꝫ vt ſolebat. Anguſtiatꝰ ergo nō mō dicē predicādi temꝑe iā inſtāte nec locus erat tranſire per pontē eo ꝙ ſinum amnis extenderat in chriſtuꝫ et matreꝫ eius fido corde confiſus cum prece ſupplici cappā ordinis ex poſita ſuꝑ vudas liquidas explica uit ſigno crucis edito reſedit defu per ⁊ ſiccis omnimode veſtibꝰ ꝑtrā iuit fr̄ vero ſocius eius tantū. mira culum amiratus nec ſequi auſꝰ na uem. ad tranſeundū diu poſtmodū expectauit et trāſiuit. ¶ Simili mō frater eiuſdēi ordinis predicatoꝝ vir deuotus et bonus in angliā trā ſiturꝰ rogauit inportū dominū na uis vt ſe et ſecū in naui ſociū recipe ret ꝓpter deum Sed ille nec deū ti muit nec fratruꝫ reueritus ē ſꝫ ſubly to velo nauigauit a portū Tūc fra ter anguſtiatꝰ grauiter vrgēs eni erat negocie tranſeundi poſt oratō nes et lachrymas fiduciā mēte cō cepit et ad ſequendū fratrē ſocium exhortatus inter vndas ꝓfūdi ma ris tinctis tātum in ſūma extremi tate veſtigijs ābulauit. Hec mora vbi nauta. retroſpexit exhorruit et fr̄es mox cū velocitate naui reflexa ſuſcepit. veniāqꝫ petēs cum lachry mis īdulgētiā impetranit Uidi ho mineꝫ fide digniſſimū qui fratrē eū dem ambulanteꝫ in fluctibus vidit et mihi in magna deuotione obor tis lachrymis enarrauit ¶ In ordi ne cirſterſuen̄ ſpecialiter dedito vir gini glorioſe. multa valde facta mir rabilia referunt̉ q̄ nōnulli ex eis pre ſcripta digna memorie tradiderūt nos tn̄ vnū qd̓ noſtro cōtigit tꝑe li cet forte conſcriptū ſit referam Fonij clauſtrū ipſius eſt nobiliſſi muꝫ atqꝫ ditiſſimū. Cōtigit aūt vt in obnubilatione celū tempeſtatem aeris grauiſſima minaret̉. que et fa cta eſt Sparſis igitur coruſcacioni bus vndequaqꝫ per aera ſequunt̉ et fulgura. que vt viderunt mochi certatim ad eccleſiam fugerunt vbi eonuentū totaliter in choro congre gato vidēt patrie et ſpecialit̓ clau ſtro periculuꝫ imminere. inchoat al tiſſimis vocibus. Salue regina mi ſericodie ⁊cͣ. Et cum veniſſent ad illū locum ātiphone Fya ergo aduoca ta noſtra illos tuos miſcricordes oculos ad nos conuerte. ſubito ve hemētiſſimꝰ ventꝰ ab occidēte veni ens cū horribili fragore tonitrui fe neſtras eccleſie vitreas cū tāto ip̄e tu toͣlit̓ diſſipauit vt ecc̄ia firmiſſie Ca. Liber Secūdus .xxviij. ſolida corruere videretur. Nec mo ra. vbi in tanto diſcrimine ſatis per territus conuentus flexit genua et illa verba antiphone cantauit. Et ieſum benedictum fructum veutris tui nobis poſt hoc exilium oſtende Statiꝫ ymago crucifixi que media ſtabat īter choꝝ monachoꝝ et con uerſorum fratrū ꝯuerſa ad orientē verſus monachorum reflexa eſt Et vt mihi a monachis dc̄m eſt cōtra naturam picture oculos aperuit et mox omnis timor ſublata tēpeſtate ceſſauit Quis ergo in tāto miracu lo non obſtupeſcat. Quis non vide at et plene collaudet illaꝫ miſerico die patronam et matrem que ſpece ali priuilegio chriſto pōt imperare et filio recōciliare miſeros quos no xa proſcripſerat vt benedictum Ie ſum fructum ventris ſui illis in ſalu teꝫ qui venturus eſt reprobis in cō demnationem. huius fructꝰ gracia mirum accidit quod ſubiungo. ¶ Erat frater yolterus nomine or dinis predicatorū de meyſenborch vir nobilis et religioſus valde qui prebenda cathedralis eccleſie ī tre ueri derelicta necnon ⁊ alijs poſſeſ ſionibus magnis ſub annis etatis ſue. xvi. predicatorum ordinem in trauit et intantum ſcientia et religi one profecit vt prior in multis doī bus et lector in ordine magnificus haberetur. hic a quodam principe imperij vocatus multa inſtantia ve nit vt ei ad ſalutem ꝯſuleret et eius cōfeſſioneꝫ audiret. Prece deuti au tem nocte quo principem de mane auditurus erat mecum in thalamo vno in domo iacebat. Intempeſte autem noctis ſilentio clamare vali de cepit quaſi in ſomnis. benedict ieſus fructus ventris tui. quo mira ti ſumus pariter ⁊ gauiſi Mane fa cto conueni ſecretius dictū fratrem quid ſic clamans valide ſomniaſſet Qui reſpondit. In conſuetudine in quit duxi multis annis vt in ſaluta tione angelica nomen ieſus addaꝫ dicens. Et benedictus fructus ven tris tui. Hinc nocte iſta factū eſt vt nequam ille humani generis inimi cus inuidēs ſaluti principis quē au diturus ſuu ſtrangulare me voluit et ego in ſolitam ſalutationis vocē pauidus exclamaui. ⁊ hec dicēs ab ceſſit. ¶ Simile qͦqꝫ accidit mihi cuꝫ illam nobilem iuuenculam relictam friderici filij comitis de vienna a ſe culo reuocaſſeꝫ et ad ciſterciū. ordi nem adduxiſſē illaqꝫ primo grauiſſi mis. demonū inſultibus pulſaretur vidi ꝙ dyabolꝰ a dextris eius ſta bat et eam ad ſe fortiter trahere cō nabatur. Ego autē exaduerſo ſtās et eam a vomitu retrahere non va lens clamaui audientibus fratribꝰ qui mecū erāt. bn̄dictus ih̓s fructꝰ ventris tui. ¶ Hec. mora. iuuencul la liberata eſt et in ordine perſtitit. tātūqꝫ ꝓfecit ꝙ abbatiſſa effecta ē et cuſtos collegij virginal̓ Hic ideꝫ frater ē qͥ nobiliſſima illā puellā co mitis de viēna vt poſtea dicemus ⁊ ad ſtatum vite ꝑfectiſſimū adduxit et in miris et ī auditis tribulatiōibꝰ lachrymis et p̄cibꝰ cōtinuis conſtā i 2 Ca. ſcd̓s Liber tiſſimam conſeruauit Retulit quoqꝫ mihi frater ordinis predicatorum de cuius veritate et ſinceritate non dubito miraculū de gl̓ioſa xp̄i ma tre maria plene pijſſimum. Uir qui dam longo tempore deuotus deo ordinem ciſtercien̄. intrauit. in quo et ſi diu ſaucte vixit. tamen tandem dyabolo temptante deuictus. in peccatum cecidit ⁊ multis per hoc occaſionem ſcandali dedit. Pro qͣ vt in illo ordine conſuetum eſt gra uiſſime tribulatus ad cor tamen cū amariſſima penitētia redijt et ſe ad glorioſam criſti matrem in p̄cibus et lacrimis contulit. In magno igit̉ luctū per tempus non modico poſi tus tandem die quadam orauit et raptus in exceſſum mentis glorio ſaꝫ ꝟginē vidit et in brachio eiꝰ qͣſi lactentē pueꝝ paruulū ſuꝑ omnem pulchritudine ſpetioſuꝫ Cūqꝫ vide̓t ꝓ ſe matrē ſupplicātem inſtabat ille ſe a pcc̄o et t̓bulaciōibꝰ liberari et ad gr̄aꝫ pͥoris vite r̄ſtitui. ſꝫ cū puer qͣſi renites vultū auerterꝫ et mr̄ ecō tra pueꝝ in altera brachij ꝑte tranſ ferrꝫ vt cōmodoſiꝰ vultui eiꝰ vultū ſue benignitatis igereret illeqꝫ iteꝝ vultum auerteret et auerſuꝫ mater frequēciꝰ rogitaret. tādē poſt mirā et pia ſupplicacōeꝫ euicit mater in fi lio et vultū eius ad piaculū ſerena uit vt peccatū hōi ad īdulgēciaꝫ et ſtatū pͥoris vite ad graꝫ cōdonarꝫ Quid miri. Marie enī ſpētiali pͥuile gio ꝯceſſuꝫ ē vt ẜm ꝓpheta vtrūqꝫ arguere poſſet et manu pone̓ in am bobꝫ. Qd̓ in libro de natura reruꝫ aꝑte valde ſignatū eſt vbi dicit̉ ꝙ ī deſerto vbi vnicornus illud ferociſ ſimū animal in mortē hoīm graſſat̉ atqꝫ ferarum. puella ꝟgo relinqua tur. qui adueniens omni ferocitate depoſita caſti corporis pudiciciam in virgiue veneratur. qd̓ reclinans caput in ſinu virginis ſoporat̉ Cuiꝰ cornu vt vidimus in brugenſi eccle ſia flandrie. vij. pedum in longitndi ne virgo manibus apprehenſo flexi bileꝫ reddit et animo moderatum. ita ꝙ quandoque capitur et occi ditur vel ad ſpectaculum exhibe tur. Quid in vnicornū ferociſſimo animali niſi criſtū ſignatū accipimꝰ. qͦ vnice poteſtatis eſt qͥa non eſt po teſtas que cōparetur ei et poteſtas eterna que non auferetur. que ante incarnat ouem puniēdi in celo in an gelos ꝓpter ſuperbibiam. in terra in homines ꝓpt̓ inobedientiaꝫ. in ſo doītas ꝓpter luxuriā. in filios iſrael ppt̓ murmur ſiue crapulā ſeuiebat. Huic nullo audente cōtradicere ſe uienti clamnās conqueritur yſayas. Non eſt inquit qui cōſurgat et tene at te. Et vide qͣꝫ vere et qͣꝫ recte cō queritur Neqꝫ enim hoc angelus in celo nec ſanctus in terra pecſumpſit ſꝫ illa pulcherrima mulierum maria ꝟgo ſtirpis dauitice in deſerto mū di a filio dei mediante angelo para nimpho inuenta eſt cuius pulchri tudinem virtutum et ſapientiam et pudicitiam caſti corporis venerat electꝰ et ī ſinu virginalis vteri caput Secūdus .xxviij. Ca. altiſſime diuinitatis ſue humiliter inclinauit. in quo nouem menſibus ſoporatus in tantum a ſua ferocita te deflexus ē et animꝰ moderatus vt ſe capi permitteret et occidi ma nibus iudeoꝝ indeqꝫ reſurgens et aſcendens in celum ante ꝯſpectum paterni vultus et ciuiū ſuꝑnoruꝫ in gloriam ſolennis victorie qua con tra demones triumphauit ad am mirabile voluit ſpectaculum exhibe ri Et inde eſt ꝙ nō modo ſeuit vni cornus noſter Ieſus. ſicut antiqui tus ſeuiebat. qͣꝫqͣꝫ ⁊ peccatores ma iores nunc ſunt qͣꝫ tunc fuiſſe ꝓban tur. eo ꝙ ſalutis veritas magis īno tuit et fomēs peccati ꝑ mortem eiꝰ minoratus ſit ī peccāte. Sed virgo materqꝫ ꝓpter nos materno iure ⁊ fiducia patronali cornu illud vnite poteſtatis obẜuat vt ipſos quoſqꝫ longanimitate ſua patient̓ expectet et non vt olim mox in ſcelere feriat delinquentes Sed qͦd canor florē tiſſima virgo pia mater et dn̄a qͥd conor ꝓſequi ꝟtutes tuas. Si cun cta mei corꝑis membra et oēs gut te vitalis ſanguinis mei verterē tur in linguas pocius tamen mͥ laudis tue verba deficerent qͣꝫ exēpla Hīc de clariſſima in ꝑſonis virginitatis dignitate ẜm textus conſequentiā aliqua videamus. ¶ Item in eodem capitulo Htegritas eſt cunctis apibus corꝑis ꝟginalis. Dicā ergo il lud ⁊ſi a multis odioſiꝰ audiat̉ Ml̓ torum actenꝰ fuit opinio vt ſi in mu lieribus pudoris ſigilluim integruꝫ ꝑſeueret. habita cōtritione et peni tentia iaꝫ ꝑacta. dici tamē deberēt et credi incorrupte etiā ſi alias cor rupte ſint. et virginitatis aureolaꝫ promereri. Quod ille incomꝑabil̓ ſciētie magiſter Albertus frater or dinis predicatorum et dixit et ſcrip ſit. nullo modo debere virginē repu tari quā ſopita ſenſuū ratiōe in car nali delectatione fluxus ꝯcupiſcen tie polluiſſet etiaꝫ figillum pudoris intactum incorruptu et integruꝫ cō ſeruetur. Alioquin in ſexu virili qui illo ſigillo caret nequaqͣꝫ virginita tis dignitas haberct̉. qd̓ vtiqꝫ dice re impium et abſurdū. cū beatiſſimꝰ apoſtolus Iohaunes euangeliſta ꝟgo ſit electus a domino et pro eo inter cetēos magis dilectus. Tene amus ergo quia ⁊ in mulieribus ⁊ in viris dignitas ꝟginalis eſt et in vtroqꝫ ſexū ſācti aureolā merebūt̉ In mulieribꝰ ꝟo et ſi verecūdiꝰ per fluxū ꝯcupiſcētie carnal̓ aliq̄ in mē te corrupte ſūt dū tn̄ ſigillum pudo ris a coitu viri integrū ꝑſeuet habi ta ꝯtritione et penitētia d̓ peccatis ꝯſecrari et velari ab ēp̄is quaſi ꝟgi nes iure poſſūt. et hoc quidē fit ad indulgētiā pie mr̄is ecc̄ie q̄ in caſu vēcūdie hūane ꝯſulit ⁊ pudori Hic p̄terea ꝟginitatis exēpla q̄ nr̄is tē poribꝰ euenerūt ad exhortationem ꝟginū diſſeramꝰ. De ꝟginitate aūt loqͥtur beatꝰ auguſtinꝰ dicēs. Mul ti qͥdē ꝯtrarios conatꝰ ꝑntū ſuorū ignite ardoē ſuꝑni amoris ſuꝑaue rūt Iratꝰ ē pr̄ plorauit mr̄ nō cura uit illa cui an̄ oculos. ꝟſabat̉ ſpecii I Ca ſcd̓s .xxviij. Liber oſus forma pre filijs hominum. Hu ius rei exempla qͣꝫ plurima quorum vnum ſub noſtro tempore qd̓ a no bili de gomelin ꝓpe cameracuꝫ acce pi vtpote qui ꝑſonam nouit ⁊ vidit glorioſiſſimuꝫ referamus. ¶ In ro ma q̄daꝫ ſanctiſſima virgo fuit no mine iackelina Hec ſoror nobiliſſimi et ditiſſimi comitis apulie ſapientia ac decore preſtantiſſima fuit. que cū a fratre comite trādi nuptijs conaē̓ tur aſſūpto virili habitu clā aufugit directis ergo nuncijs per omnes vi as frater comes eaꝫ inſequitur via qua fugiebat. Nullum aūt effugiuꝫ ſoror videns ad obuiuꝫ mare ſe cō tulit ⁊ crucis ſigno ſe ſignās in ma ri ſe ex alta rupe ꝓiecit. Qd̓ vbi fra ter vidit eiulatu magno ſorori de rupe clamauit Super omnia mihi ſoror cariſſima reuertaris ad me cō ſtruam tibi monaſteriuꝫ ditatuꝫ co pijs in quo libere ſeruias ſoli deoi Cuius clamores ꝟgo ſancta quaſi furdā aure ꝑtranſiens per āpla ma ris ſpatiā procedebat. Et vide quā ta virtus diuini miraculi Dimiꝝ na tandi artis ignara. ocul̓ ac manibꝰ in celum extenſis quaſi per aridum ambularet maris ꝓfundā trāſibat Quo trāſito in deſertiſſimis grecie ſiluis tribus annis ſub virili habitu ſanctiſſimo cuidam ſeni eremite ſer uiuit vt ſibi ſpiritualem viuendi mō dum plenius informaret. Inde ve rēs aſtutias inimici et nequitias ne ſe proderet feminam quia eremitaꝫ erga ſe affici ſolito amplius aduer rebat. fugit citra mare in propinqͥs ficilie deſertis et ibi ſuper arborem adiutorio cuiuſdaꝫ fidelis viri arto valde conſtructo tugurio per nouē nium latitauit. eodem ſibi viro ira elemoſinā miniſtrante vt nunqͣꝫ ꝓpt̓ victuꝫ deſcēde̓ cogeret̉. Hec poſtea in romam ſpiritu cogente perueīt ⁊ innocentiuꝫ papaꝫ tercium cuꝫ om ni clero et populo ciuitatis ſeuera ⁊ audaci redargutione ꝑmouit. Hic victus eius longiſſimo tempore fuit ter in ebdomāda nullo adiecto pa nem cum aqua comedit et ſuper nu dam penitus terraꝫ equata ceruice pedibus requicuit. Talia et hijs ſi milia de virginibus facta et geſta meo tempore ſi referrem pocius me tempus deſererꝫ qͣꝫ exempla ¶ Ui dimus eī plures filias comitū et ba rōnum que ſpretis nupcijs in mona ſterio vel congregationibus virgi num vitam celibē elegerunt. quaruꝫ inter ceteras vnam filiaꝫ vienſis co mitis vidi que ad predicationeꝫ cu iuſdam fratris ordinis prdicatorū wvalteri nomine cuius ſupra fecimꝰ mencionem inaudita conſtancia pa rentes euicit vt ſponſo ſuo criſto ihe ſu cū ſororibus ordinis predicato rum in valle beate marie in dyoceſi treuerenci libere deſeruiret. Hec enī romanorum moderatoris neptis ⁊ iꝑatoris grecie cōſobrina et achaie principis ſoror a parētibꝰ ⁊ amicis p̄parabat̉ nobiliſſis nuptijs cōpula ri ꝑ quaꝫ poſſet eaꝝ poſteritas ſub limari. illa autem alias intendens ſolicitauit animo matrem dicti loci Secꝰ ꝯue Ca. xxix. ſorores inuiſere. Quo vbi venit ali as cuꝫ militibus ⁊ familia matre in tenta. filia vt prius ordinauerat vo catis ī capitulū ſororibꝰ votū religi onis fecit habitu induit ⁊ impoſitū reſponſorium. regnum mundi ipſa met inchoauit. qd̓ conuentuꝫ letiſſi mis vocibus ꝓſequētem audit ma ter. miratur concentum repetine le ticie. Mittit vnum ex ſuis videre qͥd eſſet. renuntiat ille beatiſſima voley dam habitu ſacri ordinis inſignitā Quo audito mater attonita. accur rit rapere filiaꝫ furibūdā. Hec cun ctata emunitatem loci violenter in fringere. raptam ſecuꝫ abduxit ⁊ in palatio viennenſi artiſſime cuſtodie mancipauit. Et. vide quali conſtan tia vicerit. Cibis tantū regl̓aribus ſecunduꝫ or dinem ꝯtenta alios co medere nulla cogi violētia pote̓at alia quoqꝫ ſtatuta ordinis a quibꝰ corpus vl̓ animus arceri non pote rat vigilantius obſeruabat. Detra cto tamen illi habitu ordinis violē ter. coloratis eam veſtibus indue bant. Nuditatem eniꝫ pati virgina lem pudicitiam non decebat Quid moror verbis. Per ep̄os abbates et prelatos et ꝑ alterius profeſſio nis moīales ⁊ religioſos diuerſi ge neris temptabatur nec tamē infra triennium vel ad redditum ſeculi vl̓ ſaltem ad laxioris vite ordineꝫ. ani mum eius. conuertere potuerūt Di cebat enim verbis innitens apoſto li In ea vocatione qua vocata ſum immobilis permanebo. Parentes igitur et amici a reuocatione illius ſique: finaliter deſperati eam redire ad di ctuui locum et ordinem permiſerūt Ubi tantis exemplis vite fulgꝫ vt nulla in ea deeſſe ꝟtutis dignitas videatur. ¶ Uidimus ⁊ illam quā minus iuſte extremam ponimus fili am ludor vici regis francoꝝ ſororē ſcilicet deuotiſſimi regis lndor vici qͥ feliciſſime regnat ad preſēs. hec de ſponſata filio frederici conrado. ro manorum imperatoris in virginita te ꝑmanere innuba preelegit q̄ ſoli deo vacans adeo contemplationi data et virtuti vt nulla ei cura in vl lis tranſitorijs videat̉. Sed et ipſiꝰ frater quem diximus rex deuotiſſi mus ludo vicus intantuꝫ amplecti tur virginee dignitatis pudicitiam conſectantes vt pariſius collegerit maximam multitudinem beginarū vt ſe in humilitatis obſequijs exer ceat et ſalute. De fuga peccati contra naturam. Capitulum. xxix. Pes inter ſe nullo concubi tu miſcent̉. nec in libidinem reſoluuntur. Sapiēter et be ne verba diſtinxit. Toitꝰ etſi eſt na tural̓ marꝭ. ⁊ feīe tn̄ ad fornicatōis vl̓ adulterij ꝑtinꝫ malū. Reſolutio ꝟo ī libidine inatural̓ vicij tāgit cri men Et hoc fit dupliciter vel per ſe vel per aliū quod fel dici poteſt om nium peccatorum Et quideꝫ de de monijs incubis indiuerſis libris ex poſitoꝝ legi vt ī libris auguſtini ſu per geneſim ꝯtra manicheos ⁊ alij is multis locis. De demonibus ꝟo ſuccubis me nunquā legiſſe repperi. i 4 Ca. Liber ſcd̓s .xxix. Et in hoc notatur ꝙ viciuꝫ contra naturam demonibus eſt etiaꝫ vere cuudum. Qd̓ gloſa velle videt̉ ſuꝑ illum locuꝫ ezethlelis. xix. vbi dicit̉. dabo te in manibꝰ paleſtinorum idē demonum qui etiam erubeſcant de via tua ſcelerata. vicium contra na turam intelligēs ¶ Mihi per plures annos in epiſcopatu cameracen̄. vi ces gerenti epiſcnpi in ꝯfeſſionibus andiendis. quedā mulier cuꝫ maxi mo merore ⁊ pudore ē cōfeſſa ſe aſ ſuefactā hoc ſcelere in lecto laſſciuiſ ſe. demonemqꝫ inter ſe ⁊ parietē cū cachinno clamatem audiſſe phi phi phi interiectionem ſignans indigna tis. Qua voce confuſa mulier eadē hora cucurrit ad me ⁊ benefitio ab ſolutionis accepto. penitenciaꝫ etiā vltra qͣꝫ ſtatni amariſſimā egit S et aliam per idem fere tempus audi ui voceꝫ que cum multis lachrimis mihi confeſſa fere ſe in cōſimili vitio polluentē audiſſe voceꝫ demonis ⁊ dixiſſe. Age miſerā age qd̓ agis bn̄ tibi ſoluetur in proximo quod nunc facis. Hec multo poſt vbi mulier cō feſſa ē ⁊ a peccato reſilijt ex timore maximo morteꝫ incurrit. et qd̓ hic ꝑ penitenciam non expleuit in purga torio diris peis exoluit. ¶ Richar da quedaꝫ huius vicij nephandiſſi ma vetula fuit que multis annis in monaſterio degens nihil tamen reli gionis in eo conſecuta eſt aut virtu tis imo tanto erat deterior quanto magis profeſſā fuerat ſanctitatem. Mortua ergo in clauſtro ſepulta eſt Hec mora. ſequēti nocte ſcrophani gerria cū ꝓcellis. vij. coloris eiuſdē viſa eſt manifeſte ītrare clauſtꝝ ve tulamqꝫ ſepultam effodere et men bratim corpus miſerabile laniare et viſcera eius lōgo tractu per clauſtri ambitum diſſipare. Quo facto cuꝫ porcell̓ ſcropha diſparuit et poſt ſe feda veſtigia dereliquit. Et notādū valde ac miranduꝫ eſt ꝙ nōnulle ex monialibus clauſtri ſcropham cum porcellis videre non poterāt. ſꝫ grū nitum eoruꝫ clarius audierunt Cer tum quidem eſt quorūdam oculos eſſe minus habiles demonuꝫ fantaſ mata cernere aliquorum vero natu ra perlucidos vt eos poſſint demo nes aſſumptis corporibꝰ non late̓. ¶ Uenerabilis bonifatius quōdā lauſaneſis ēpiſcopus nunc rector in theologia pariſius mihi tunc ⁊ mul tis alijs retulit quendaꝫ clericū ſe in confeſſiōe audiſſe qͥ malo aſſue factꝰ vſu ſe contrectationibus illicitis ad libidineꝫ prouocabat Pro nephas auditu ⁊ vide quid ſeqͥtur Ibi hoc ſemel vt erat ſolitꝰ attēptarꝫ manu int̓ crura loco viril̓ mēbri colubrum app̄hēdit. qͦ i fcō horroe̓ ꝑcuſſꝰ ad ꝯfeſſiōeꝫ mox ꝑueīt ⁊ ī ml̓tis lachri mis pn̄īaꝫ agit. ¶ Ariſtotiles ī libro de aīalibꝰ autor eſt qͥ dicit ꝙ nullum aīal eicit extra ſemē niſi hō ⁊ in ho ordīacōi natue̓ ꝯtrariꝰ plꝰ qͣꝫ pecus Hoc tm̄ malū ihero. eē dixit vt ꝓ eo filiꝰ dei multo tꝑe diſtulerit incarna ri. Hoc etiaꝫ eſt tantum vt auguſti nꝰ dicat. deo nature in carne veniēte oēs hoſtes natue̓ ſodoitas ītellige. morte r̄proba. ⁊ ſb̓ita perijſſe ¶ Ado e Liber Ca. ſcd̓e xſ leſcens adhuc ſodaleꝫ habebam in ſcolis pariliū ſtudioꝝ carum valde pudicum et bonuꝫ ſꝫ heu poſtmodū æmagiſtro quodā ſuo per huiꝰ cri men vicij deprauatuꝫ. Admonitus aūt per me et alios amicos et fami liares ſuos cur ipſe tāte nobilitatis vir talis turpitudīs infamiaꝫ pate retur Ceſſauit ille pluries ſꝫ ſemꝑ ite rum in priſtina labebat̉ Ad hūc euē tum damnabilem res miranda per venit. Uenerunt ad eum in ciuitatē in qua erat canonicus viri rrobiles conſanguinei eius et aput cū hoſpi tati ſunt cum multo ſernientiū comi tatu. facta autē ceria cum ſe locatis hoſpitibus. inuenis ſopori dediſſet cl̓amare cepit et auxilium fortiter in uocare. Ad domini ergoſui clamo rem clientes turbati ſurgunt et rati onem nullaꝫ in eius clamoribus in ueniunt. Aduertentes tamen cano nici decanum accerſiunt Concitꝰ ille venit. ad lcūlum reſidet clamitantis confiteri iuuenem peccata adhorta tur et diuinum non humanum con ſilium iuuocare. Hec cum decanus ei magnis vocibus inclamaret. tan dem poſt diutinaꝫ decani claman tis vocem eum terribilibus oculis ī pexit dicens. Ue illi qui ſeduxit me Ad quid ſuper me diuinum auxiliū inuocabo. Ecce iam video patuluꝫ infernum. pn̄tes demones et ad ra piendum me terribilit̓ inhiantes Cū qͣꝫ omnes. ſe vt potius ſignaret cū lachrimis inclamarēt ille quaſi nihil aduertens clauſis oculis auertit fa ciem ⁊ cum diris clamoribꝰ animaꝫ exhalauit ¶ Similis in vicio quida de epiſopatū camēacen̄. eū ſacerdo te ſuo accedens ad me rogabat vt euꝫ abſoluere. quem recidiuantem ꝑ anos plurimos abſolueraꝫ ⁊ pe nitēciaꝫ ei iniunxeraꝫ ſalutarē. Quē cum ad dyoceſanum epiſopum mit tere vellem quaſi grauius affligēdū a ſacerdote rogatus ſum vt tali cō dicione abſoluerem penitentem. vt flexis genibus coraꝫ nobis rogarꝫ dominum vt ſi poſtmodum recidi uaret in ſcelere euiū mox diuina vin dicta puniret. Conſenſi ergo condi cioni ⁊ heu mihi miſero ꝙ conſenſi. mox ille flexit genua et vidicta in ſe recidiuantem precatus eſt. Abſolui euꝫ. receſſit gaudens. Sed feria ter cia aūt quarta poſt paſcha inſtigan te dyabolo paſſus eſt recidiuū mox qꝫ horrifice clamans vindicta dei ſu per me vt mihi poſtea ſacerdos re tulit amariſſima morte mulctatus ē Uidi et quendaꝫ huius vicij ne phanduꝫ virum de quo mihi vir bo ni teſtionij preſditer r̄ferebat qͥa cū ille ꝑ viride pratū ante et preſditer ſeq̄retur inuenit veſtigia p̄euntis in gramine quaſi igne cōtacta manife ſtiſſime palluiſſe. quē et nos poſtea percepimus pro vita ſceleratiſſima morte turpiſſima perijſſe. Hullum ei peccatuꝫ tā ſepe dn̄s reproba mor te condemnat. Dicunt nonnulli et vere credo ꝙ nullꝰ talis vicij poſtꝙͣ tꝑs vite mortal̓ xp̄i qd̓ ad ānos fe re triginta tres extēdit̉ ī ſcelere ꝑſe ueraus exceſſerit niſi ſpeciali mira ulo redeptoris poterit liberari. qd̓ Secſqus .xxix. Liber Ca. frequenter in eo probauimus ꝙͣ in octogenarios et cētenarios iſto cri mine per confeſſionem inuenimus irretitos. Quid miri. Omne tēpus quod chriſtus vixit morum diſcipli na fuit. Qui ergo ſpreto tēpore qd̓ ad penitentiam habiliſſimū indicat amicus nature qui chriſtꝰ eſt ab ho ſtilitate nature conuerti neglexerit vix vnqͣꝫ poſtea ſine difficultate per maxima ab hoc ſcelere continebit Beate mēorie magiſter petrꝰ quō dam cantor pariſien̄. cuidam mͥ no to narrauit ſe vidiſſe locum in gra mine vbi de veſꝑe quidā clerici hoc vitio infecti cōſederāt de mane om nibus circa locis abundātiſſime ro re infuſis. ſine vllo rore quaſi ſcele ris conſciuꝫ ficciſſimū inueniſſe. In de in libro ſapiēcie aperte ſatis de ſodoma dicitur. Inteſtimoniū inqͥt nequicie fumigabunda conſtat dei ſerta terra. et hoc iuſte ingente que ita exarſit. In ficcitate etiam illa lo ci illius. qui expers māſit a rore ſte rilitas deſignatur que fit ī tali vitio gentis impie. Unde. pſalmiſta Er rauerunt ab vtero locuti ſunt falſa quia vix ꝑfecte et integre tales con fitentur. Unde ille vir fortiſſimꝰ iu das qui tot victorijs fuerat inſigni tus deuictis ad dexteraꝫ hoſtibus ſiniſtro cornu cui bachides preerat contritus eſt. et occiſus. Sic multi confiteri volentes de peccatis ꝯmu nibus ⁊ aſſuetis audacter ſe expedi unt confitendo. Et cū ad inuſitata peccata ſicut ſunt in naturalia vene rint pudore erubeſcentie preuio. ſegniter obruūtur. Unde bene ſodo ma interp̄tatur muta. qͣꝫdiu tales ſunt muti ſpirituſſanctus ad. eos in trare nō poteſt. Quaꝓpter Iob di cit Non ꝑcā ore meo ſꝫ loquar in tri bulatione ſpiritus mei ⁊ cōfabula bori amaritudīe anime mee. Quid auteꝫ et ph̓s de confeſſionē pcc̄oꝝ videatur dicere in mediū ꝓferamꝰ Proximum ad innocētiam tenet lo cum. verecūdia peccati cōfeſſio Sō nium narrare. vigilantis inditiū eſt et vicia ſua cōfiteri. ſanitatis indici um eſt. Non ꝓdeſt latere peccātibꝰ qꝛ ſi latendi facultatē hn̄t fiontiam nō habēt tuta eſſe ſcelcra nō poſſūt Maxima enī pena penitētiū eſt pec caſſe. Nec vllū ſcelꝰ licet illud fortu na exornet. ſuis muneribꝰ impunitū eſt qm̄ ſcelus in ſcelere. ſuppliciū eſt. Aliqueꝫ ergo habeat oīs homo ſe cretuꝫ quē vereatur qui cōſcius ſui ſecreti ſit: cuius aucͣtoritate ſecretū corrigat ſi errauit. Tales conſolat̉ et animat ad audaciam vir ille curi aliſſimꝰ et hūaniſſimꝰ Augꝰ. Quid inqͥt erubeſcis o hō cōfiteri pecca tor ſic̄ ⁊ tu ego ſū Cōfitere ergo hō hoī. pcc̄or hō hoī pcc̄ori. Quid ti mes ꝯfiteri. homo ſū. humanū a me nihil alienū puto Quid times ꝯfite ri. Id qd̓ ꝑ cōfeſſionē ſcio minꝰ ſcio qͣꝫ qd̓ neſcio Cōfiteri times qͥ nō ꝯ fitēdo potes ēe occultꝰ Elige quod vis ſi nō ꝯfeſſꝰ lates. icōfeſſꝰ dāna beris ad hoc eniꝫ deꝰ exigit ꝯfeſſio nē vt liberet hūile. ad hoc dānat nō ꝯfitentē vt puniat ſuꝑbū. Ergo tri ſtis eſto anteqͣꝫ ꝯfitearis. confeſſus Ca. etecūpus.xxix. exulta quia iam ſanaris. Ipſe eſt iu dex tuus protector tuus. Preuidet enim et preuenit faciem eius in con feſſione propter quem et per quem confeſſus eſt agꝫ cauſam eius et de fenſor eſt penitentis ⁊ īpetrator ve nie confitentis. confeſſus ambula ſe curus et exulta iam in via. Doli tie re iudicem. adiutor tuꝰ iudex tuus. Anteqͣꝫ eſſes confeſſus inueniſti ſal uatorem. Impium te queſiuit vt re dimeret. redemptū deſeret vt ꝑdat. Aperias in cōfeſſione peccator os tuuꝫ ne claudat ſuper te puteus os ſuum. ¶ Et nota ꝙ puteum dicit in fernum hic. Quid hinc nr̄is tempo ribus acciderit audiamus. ¶ Erat in villa bruccellenſi brabantie ſacer dos quidam vita et moribus pluri mum ihoneſtus. Hic gule et luxurie deditus nichil fere videbatur aliud meditari. Poſt finem annorum pau corum poſtqͣꝫ preſbiter fuerat ordi natus iuſto dei iuditio imp̄medita te defunctꝰ eſt. Nec multo poſt qui daꝫ preſbiter cōmenſalis eius et ſo cius cum crepuſculo noctis viam a geret extra villam audiuit miſerabi lem vocem quaſi de ſub terrā clamā tis et plangentis Conſternatus āt preſbiter quiſnam eſſet cuius voceꝫ audiret cruce ſe ꝯſignās īqͥrit Quis es tu. Et vox ego inquit ſum infelix ille ſocius tuus. Et rurſus preſditer Quomō inquit tibi eſt. quare de hu mo eloquiuꝫ tuum. Cui ille dato ru gitu magno imo maximo. Ue inqͥt mihi ve ve quoniam clauſit ſuꝑ me puteus os ſuum Et cum quaſi pēni gero volatu vox plāgentis deferre tur in longum audita eſt. Mirabiliꝰ tamen intelligas ipſum qui hoc au diuit preſbitero in nullo prorſus vi tam miſeraꝫ correxiſſe ſꝫ obijſſe mor te turpiſſima. et fedā nequiſſime con uerſationis veſtigia poſteris r̄liqͥſſe Uidimus quēdaꝫ tn̄ ml̓taꝝ deli ciarum et poſſeſſionum preſbiterum qui prioris audita damnacōe preſ biteri omnia penitus cāduca dimi ſit ⁊ r̄ligioneꝫ ciſtercienſium intras bene vixit et obijt. ¶ Potā ergo qͥa illi ad cumulum damnacionis. et iſti ad vitam correctionis res iſta ceſſit Uideāt itaqꝫ fidelium et potiſſime clauſtralium aꝑes ne inter ſe coitu miſceantur ¶ Inductum enim gene rale diluuium tempore noe legitur ſuꝑ terrā eo ꝙ filij dei filiabꝰ hoīm miſcebāt̉. Et ecce plꝰ mō fit vbi nō ſolū filij dei filiabꝰ hoīm ſꝫ etiā filia bus dei qd̓ grauius eſt. ſic religioſi feminis religioſis miſcēt̉. Heu vid mus et hoc frequenter ꝙ quidam ſecundum verbum apoſtoli ceperūt ſpiritu et carne conſūmati ſunt. Uo luerunt quidem et vtinaꝫ bono mo do filias face̓ ſpūales et eas fecer̄t poſtea cōcubinaſ Ecōuerſo nōnullo femine ex viris ſpūales filios facē voluer̄t. q̄ poſtea carnales mr̄es eſ fecte ex filijs ſpūalibꝰ carnales filio peꝑer̄t. ¶ De cōcubitu e̓go taliū n̄ narrate ſāctiſſīa abbatiſſa ordiuiꝰ ciſtercien̄. qͥd moderno tēꝑe in bur gūdia accidit videamꝰ Preſb̓it̓ qͥdā noīe tm̄ ſāctꝰ ⁊ caſtꝰ moīalē quādā altioris ordinis iuuēculā ſub r̄ligio Liber Ca. Seciiqus .xxix. nis ſpecie procurabat. Hacta ergo occaſione cū ſocia ſeniore iuuēcula monialis preſditerū viſitauit Poſt lautos autē cibos et potum immo deratum moniales in loco vno ⁊ p̄ ſbiter in altero quieuerunt. Māne facto vetula monialis ſociam iuuen culā ad matutinoꝝ executionē offi cij niſa eſt excitare quam cum ſtrepi tu primo quia ſilencium tenebat. de inde pulſationibus vt attemptaſſꝫ nec profeciſſet. ſurgens queſiuit ſo ciam nec inuenit. Turbata ergo cū tota familia monial̓. cum factum p̄ confuſione celare. vellent nec poſſēt cum horrore et ſcandalo multoꝝ. ſi cut inuenta fuerant amboruꝫ ſimul cadauera ſunt ſepulta. Sed et hinc poteſt queri ſi miraculoſe aut natu raliter factum ſit quod narrauit Et reſpondeo. et miraculoſe et natura liter. Miraculoſe ad exēpla facti de teſtabilis vt vitaretur. Daturaliter quia p̄ nimio ardore libidinis ī ip̄o luxū ⁊ delectatione coitus. nimie ex hauriūtur ſpiritus aīales. et cor ni mie dilatatum. recluſionē. non reci pit ſubitis moribꝰ interceptū Quid aūt de luxuria et turpi amore ⁊ im puditia ph̓i ſentiāt audiamꝰ. Luxu rie homines dediti voluptatibꝰ ſe ī mergunt. quibus in ꝯſuetudinē ad ductis carere non poſſūt. et ob hoc miſerrimi ſunt ꝙ eo ꝑuenerūt. vt ill̓ que ſuꝑuacua fuerant facta ſūt ne ceſſaria. ſeruiūt. voluptatibus non inuiti. et mala ſua qd̓ multoꝝ vlti mum eſt diligunt. Tunc. autem ꝯſū mata eſt infelicitas. vbi turpia nō ſolum delectant ſꝫ etiam placent. et deſinit eſſe remedio locus vbi q̄ fue rant vicia mores ferunt̉ et non ſunt Neceſſe ē enī vt in immenſuꝫ exeat cupiditas. que naturalem modum tranſilit. Illa enim habet finem ſuū inania autem et ex libidine orta ſn termiuo ſūt Conſiliari niſi turpi ra tione turpis amor non poteſt. Ctſi fedum. delectationis tamen cōmo dum luxuriantem ſeqͥtur. conſilian tem vero turpia. nullum. et hoc tur piſſimum iudico Quanto euī inho neſtior luxurie turpitudo p̄dicat̉. tā to honorificētior pudicitie caſtimo nia ꝯͣ ꝓbatur. Eſt aūt pudicitia vi roꝝ ac mulierū p̄cipuū firmamētū cuiꝰ nomīs reſpectꝰ. ſinceriꝰ iuuētu tis. flos ꝑmanens qua cuſtode ma trimonialis ſcola cenſetur. Due vo luptates ſunt guſtꝰ et tactus homi nibus cōmunes et beſtijs. Et ideo in pecudū numero hn̄di ſūt qui his feminis voluptatibꝰ deẜuiunt. Dū quidā ſtolidꝰ audiēte pictagora di ce̓t. malle ſe cū muleribꝰ qͣꝫ cū ph̓is ꝯuerſari Et ſues inquit in ceno qͣꝫ ī floribꝰ volūtari malunt. Et qm̄ ad oēꝫ t̓minū ſꝑ via dirigit̉. de vijs ꝑ quas ad fornicatōis lapſū ī ꝓbe ꝑ uenit̉ latiꝰ diſſeramꝰ. Et hec via ꝓ xima ad fornicatōnē. cogitationes malas ⁊ turpes. ꝯſenſum aūt malā voluntatē p̄cedere. certū eſt. Has maxime polluētes vel pollutioues. or̄onis nr̄e ſacrificiuꝫ virga crucis qua deus pater filium liberauit vel ꝟberauit cū abrahā abigaꝰ. Ande yſayas. Auferte malū cogitationū Liber Ca. ſcd̓s .xv.x. .xv.x. veſtraꝝ ab ocul̓ meis Peruerſe enī cogitationes ſeꝑant nos a deo. ꝓ bata aūt ꝟtus. ſubaudi crucis. cor ripit inſipiētes. demones vtiqꝫ. qui vexant nos in cogitaciōe maligna Quod in libro de natura reꝝ aptiſ ſime deſignat̉. Ait eni. perdixion ar bor eſt in ꝑſide ⁊ int̓pretat̉ ꝯtra de xterā. In hac colūbe q̄ fugiūt ſerpē tes volatiles. tum ꝓpter tutelā. tum ꝓpter fructū eius q̄ mirifice delectā tur. libenciꝰ reqͥeſcunt. Hec mirū nō ſolū enī odor eiꝰ ſꝫ et vmbra ẜpeu tes vexat ita vt eam vetent attingi Quid in iſta arbore niſi crux chriſti quid in dextera niſi mater eius que iuxta cruceꝫ ſtetit. et quid in ſerpen tibus niſi demones qui colūbas id eſt ſanctas aīas valide ꝑſequuntur Huiꝰ nō ſolū odorē virtutis quā in fructu xp̄s cōtrahit verūetiā et vni brā hoc ē crucis ſignū fugiūt ⁊ ab horrent. quia teſte auguſtino Ibi cūqꝫ crucis xp̄i ſignū cū fide p̄ceſſe rit. nihil ibi nocere poterit inimicus De hac arbore ſc̄a eccl̓ia letabūdā catat in ymno. Trux fidelis int̓ om nes. ⁊cͣ. Buiꝰ fructū in cāticis ſpōſa dicit dulcē gutturi ſuo Ꝙ aūt arcē dus ē animꝰ a cogitacōne oſtendit ph̓s dicēs. Nō cito ruinā patit̉ niſi qui ruina timet Pullꝰ maior eſt con queſtus qͣꝫ ꝙ coerceas aīm anteqͣꝫ capiat̉. Penes enī aīm effugere po tes ſiue capi. et hoc plane ꝓbat̉ ſic Omne pcc̄m actio. oīs aūt actio vo lūtatis. ergo oē peccatū volūtariū Omitte igit̉ excuſacōeꝫ qͥa nēo pec cat inuitꝰ. Sūt quoꝝ corpꝰ innoxiū eſt ⁊ in mille facinorū fines mēs vi cioſa diſcurrit. Nihil peccāt oculi ſi nō ocul̓ mens imperet. Quātū aut malū ſit cogitatōnes ꝑuerſas fouē et per eas allici ad ꝯſenſū ſub exem plo ponimꝰ euidēti Uidi viꝝ ī bra bācie ꝑtibꝰ decore ꝟtutis ⁊ forma ꝯſpicuū ꝙͣ iuuenē puella laſciuiens impetebat. Defas autē duces iuue nis ꝟginē deflorare ſtupruꝫ renuit et aufugit ⁊ in cōſpectu familie do mꝰ tutꝰ a puella recedit. Quē illa in uerecūdiꝰ īſecuta ſuꝑ eius genua ſe locauit. et dato graui ſuſpirio aīam miſerā euerẜ lumībꝰ exhalauit. Qui virum grauiter cōtriſtatū qͣſi reum mortis ſubite in puella prout potu cōfortaui ⁊ eiꝰ cōſtācia ac rectū de iudicium in defuncta ſicut debui col laudaui. ¶ Secnudā via ad forni cacionem eſt luxus oculorum in vi ſu. Quod iob euidenter conqueri dicens. Animam meam depredatꝰ eſt oculus meus. Qd̓ vtiqꝫ patui in dauid qui incante viſa berſabeo captus eſt oculis et cum adulterio crimen proditionis et homicidij ꝑ petrauit. Et propter hoc ſolicitus orauit iu pſalmo Auerte oculos mo os ne videant vanitatē. ¶ In ꝑti bus ſueuie qͣs alemania cōtinꝫ ſicut a fratre ivaltero quem ſupra poſu nuper audiui Mulier quedam deuo tiſſima erat et nobilis. pulcherriis etiam ſecundum carnem inter om nes patrie feminas reputata. Ad hanc videnda cuꝫ multi nobiles et potētes ſepiꝰ ꝯueniret ⁊ illa ꝓ viſita cōe hmōi grauis ſepiꝰ tͣbaret̉ ne ſci Secūque Liber Ca .xxix. Liber Secūqu Ca licet curioſa videntibus occaſio ſcā dali prebe̓tur. quia ſecundum ph̓m magno vel malo periculo cuſtodit̉ quod multis placet. Oratorium ſo la ſuum ſemel intrans fuſis ad deū lachrymis dixit. Uideo mihi criſte Ieſu ex carne qua induiſti me peri culum īminere. licet enim animū me um fortiter fixeris vt nulla prorſus vanitate commouear. tn̄ non modi cam ꝑtimeſco dare me poſſe cauſaꝫ debilibus vt temptationum cupidi ne aliquatenꝰ agitent̉. Rogo ergo te miſericordiſſime pater et domine vt ſpeciem meam in tanta feditate commutes vt carnis miſere turpitu do ī horroē potiꝰ ſit qͣꝫpulchritudo fuerit in honore. Hoc dicto ſtatim fediſſima lepra cōtabuit vultus eiꝰ eruperunt puſtule. oculi tumuerunt os laceꝝ inepte patuit naſuſqꝫ gib boſa deformitate contortus alienā penitus faciem demonſtrauit. Nec mora Egrediente illa occurrit ma ritus. virqꝫ eam tm̄ ꝑ habitum cog noſcens querit que ipſa ſit. et ea di cente ego ſum. Mox et ille totus in horruit et vt vidit familia omnes ſi mul exclamant in planctū mirantes p̄cipue qͥd tā ſubito domine ſue ꝯti giſſet. Lurbatis parentibꝰ illiꝰ no tisqꝫ omnibꝰ et amicis confulit̉ phi ſicus reſpondet incurabilem leprā nihil aliud eſſe cōſilij niſi ꝙ extra ha bitationē hominū collocet̉. Qd̓ vt factum eſt et audiuit frater ordinis predicatorum qui eius confeſſionē audire ſolebat venit ad illam et mi re gaudentem inueniens querit cau ſam inopinati ⁊ ſubiti morbi. quaꝫ vt illa per ordinem enarrauit. frat̓ ipſe turbatus ⁊ miratus non modi ce īcrepauit eā dicēs O miſc̓rima ⁊ ſtultiſſima mulierum que in cōtume liam et in periculum viri tui opꝰ dei in te precum inſtantia deſtruxiſti. et parentes et amicos tuos qui deuꝫ laudauerunt ⁊ venerati ſūt in te ad blaſphemandum nunc per tale īfor tunium coegiſti. Age nūc cariſſima inſiſte precibus et ad contrariū rei geſte diuinam miſericordiam inter pelles. Hoc dicto receſſit frater. Il la autem totaliter in lacrimis reſo luta orauit ad dominū dicēs. Do mine pater ⁊ domīator vt vite mee liberiori mente et puriori ſpiritu ſer uirem tibi hoc in me flagelluꝫ lepre a tua bonitate expediui Sed quia audio a patre meo ſpirituali cui to ta deuotione commiſi me contra ſa lutem meam a te omnium domino petiuiſſe. rogo te per tuam benigniſ ſimam caritatem vt in me tuum pla ſma reſtituas ſecundum ꝙ tue pla cuerit optime voluntati. Mira res Uix verba compleuit et in tāta cla ritate cutis et elegantia forme ſubi bito fit facies reſtituta vt nec in ea vnius ruga veſtigium vel ſaltem te nuiſſima macula remaneret. Quo viſo gaudꝫ miles et vxorē reputat ſibi quaſi redditam rediuiuam. Ex ultat familia. fama rei geſte diffun ditur. letāter amici applaudit et pa tria et inclita chriſti pietas ore om nium collaudatur. Et vix quidem miles anno dimidio ſuper vixit. et Liber Fa. ſcd̓s Ce xvix inclita mulier eius nō immemor bo itatis chriſti cuꝫ filia vnica quam habebat et poſſeſſionibus vniuerẜ ad mōſterium ſoroꝝ ordinis predi catoꝝ tranſijt quod heinberch dici tur et ī eo autore deo religioſiſſime conuerſatur. Uide ergo lector con fidera virtutem in femina que in tā tuꝫ horruit. oculū impudicū vt in ſe precum inſtātia lepre plagā accipe ret. Quid nimirum nequius oculo quod creatū eſt. Ideo moyſes ī le ge inhibet filijs iſrahel ne ſequāt̉ co gitationes ſuas ⁊ oculos ꝑ res va rias fornicantes. Et eccleſiaſticus Oculus malus ad mala non ſacia bitur et in triſticia erit ſemper Non ab re dominus in euangelio dicit. Si oculus tuus ſcandalizat te erue eum et proijce abs te. Quāqͣꝫ hoc ad litteram durū ſit intelligere qui pocius per oculum nequam. concu piſcētiaꝫ male volūtatis intelligas et hanc eijciendam a capite cordis ꝓijciendamqꝫ mutato ꝓpoſito. ne in facto prodiens prolabaris et ſic ſcandalizeris a ꝓximo et per conſe quens proximum ſcandalizes. Uidi ſanctum virum magiſtꝝ gi̓vi doneꝫ p̄ſbiterum bechinarum in ni uella de quo certiſſime fe̓bat̉ ꝙ cū ſonegio opido hanonie ſcolas re geret adoleſcēs incaute ſcinel femi nam contemplatus ꝑ annos tres ipſa mortua in tantum temptatus eſt vt excepto eo quod vigilans ſu ſtinebat omni nocte in ſomnis cre deret eſſe preſentem. Senciens er gzo ẜm ſe dyabolum non ceſſare de nocte clam tumulum mortue mulie ris aperuit et nares et faciem in ce no putrefacti corporis tam diu te nuit vt pene nimio fetore ſuffocat̉ quaſi mortuus caderet reſupinus Que res in tantum valuit. ſaucto viro vt nullum poſtea ſtimulum in carne ſentiret. ¶ De hoc illud ſe cretum accepi ꝙ ſtatim vbi dicti vi ri beata anima pro conditione car nis corpꝰ exiuit cuidā ad. qͣtuorde cim. miliaria longe poſito per vīſio nē apparuit et cuiꝰ eſſet meriti. lapis precioſus quem in pectore portare videbatur ad illuſtrandum totum orbem ydoneus et clarus oſtendit Nec mirum vt qui multoruꝫ corda ad cognitionem veritatis illuſtra uit dei verbo et virtutis exemplo felix eius anima tanto lumine poti retur. ¶ Sanctus Ludoī vicus ca chalanenſiū epiſcopus fuit vir cor pore venuſtiſſimus et pudicꝰ. Quē vt vidit quedam galliarum regina oculos coniecit in eum ⁊ oportuno loco vocatum ad concubitum inui tauit. quam ille toruo vultū et ocu lo indignanti deſpiciens verbis mi rificis ꝯfutauit cuiꝰ oculus poſt mor tem eciā in ſicco cadauere extingui et caligari nō poterat. vt mͥ et mul tis alijs audiētibus magiſter iohā nes de firmitate abbas quōdaꝫ re gl̓ariū in eadē ciuicate qͥ ip̄m oculū qͣſi criſtallinū lucidiſſiᵐ vidit et pon modū enarrauit. interfuit eleuacōi dicti ſancti corꝑis qd̓ ānis plus qͣꝫ quadringentis in terra iacuēat. Et iuſte quideꝫ oculos etiā in mortuo corꝑe extingui nō poterat. qͥ cōtra mortificante hoſteꝫ in fragili vaſcu lo viuidus ꝑmanebat. Et vere meri to extrinſecus caligari nō debuit qͥ venenū corrupciōis intrinſice r̄ciꝑe non curauit Quid aūt de oculo nō figendo ph̓us ſeneca ſenciat audia mus Qui deponere iuquit vult deſi deria rerū omniū quaꝝ cupiditate flagrauit ⁊ oculos ⁊ aures ab his que r̄liquit auertat. Nihil enī faciliꝰ qꝫ amor recrudeſcit. Affectus qͦcun qꝫ ſe vertet aliqd̓ pn̄s ſue occupaci onis inueniet. Cogitaciōes vagas et inutiles ⁊ quaſi ſomno ſimiles no recipies. Cogitacō ſtabilis ſit ⁊ cer ta. ſiue deliberet ſiue querat ſiue cō templet̉ nō recedat a vero Si conti nens es et animi et corꝑis tui ſēſus ingulos motus obſerua ne indeco ri ſint. Hec ideo ꝯdemnas qꝛ latet. nam nihil differt ſi nemo videat cū ipſe illos videas. Si oculus ꝯcupiſ cit auerte. ſi aures heſerīt fnge. ſi ar ſerit lingua reſtringe. ſi tactū manꝰ illexerit retrahe. ſi curioſus odor ir repſerit nares ꝯtorquē. Et hec qͥdē ſi pͥmo motu in vſu duxeris abomi nabunt̉ ſenſus vicia et inito federe cum animo ꝯquieſcent. Excluditur affectus faciliꝰ qͣꝫ expellit̉. Quia er go non eſt r̄gredi facile. optimū ē omnino nō ꝓgredi Mire pulchritu dinis adoleſces cernens in ſua ſpe cie ſolicitari plurimas illuſtriū femi narū vultum ſuū cōfodit vulneribꝰ malens deformitatē habere fedita tis qͣꝫ forma incitamentū aliene libi dinis. ¶ Tercia via ad fornicatiōeꝫ eſt conſiliatricū abhorrendā imma nitas. De his eccl̓iaſticus dicit Lin gua t̓cia mulieres fortes deiecit et priuauit eas laboribꝰ ſuis Lingua tercia ē turpitudinū mediatrix que prime matris eue ſpeciem gerit que virū in omni ſapiēcia et deeore ꝑfe ctum ſeduxit et expulit a paradiſo. Que es igit̉ puella ſimplex expers fallatie que taliū manꝰ poſſis effu gere ſi ſemel etiā tenuiſſime prebes auditū. Solum ithi reſtat cōſiliū vt taliū ꝯſorcia tibi ſemꝑ uites nec cū eis vadas aut ſedeas quia nil puel lis ꝑnicioſius iſto maloMiror certe et diu miratus ſuꝫ ꝙ iura ciuilia tā les nō puniunt que ꝓ re modica fu rem iudicat et ſuſpedūt. Lex moyſi in leuitico p̄cepit ſi quis hoīeꝫ fura tus fuerit et vendiderit ſine vlla mi ſericordia moriat̉. Fit furtuꝫ manu fit furtū ꝯſilio nec vllo mō differūt in peccato Qua ergo pena plecten da eſt lamia que puelle animā quā ſeduxit tradit dyabolo et corpꝰ le nocinijs defedandū. Preterea tur pius dehoneſtare vl̓ dānificare nō poterit hoīem qͣꝫ in filia vel vxore Audi quid hinc noſtro tempore re mis acciderit. Erat homo vt mihi frater ordīs p̄dicatoꝝ retulit faber lignarius ad modū tenuis vxorem habens pulchrā et bonam. In hac diues qͥdaꝫ pecunia ſꝫ inops corde oculus iniecerat impudicos. Miſſa ergo ab eo nephanda vetula ītrat domū iuuencule ſalutat eam quaſi incognitam. reſidet ad ignem. Hec mora. circūductis oculis fatigataꝫ Liber Ca. ſcd̓s ſe plāgit. Querit hinc iuuēcula anū cur veniat aut quid querat. Et ve tula. ſi ip̄a ſis neſcio talis nominis taliſqꝫ matris filia quaꝫ habere me credo in iſta vicinia cōſobrina Cui iuuencula. ſi ſum neſcio tali quidem nomine cenſeor et etiam habui talē matreꝫ. Tunc vetula ruens in oſcu la iuuencule. bene inquit aſſimilaris optime matri tue. Tu aūt qualē vi rum habes; Cui illa. bonū inqͥt ope re fabrūlignariū. Mox vetula altiꝰ elato gemitu. heu inqͥt optime ma tris filia quomodo ad iſtam miſeri aꝫ veniſti vt fabrum habeas virum que tot in parētela tua magnos et diuites habuiſti. Hec dicens quaſi meſta nil amplius locuta receſſit In de quarta die reuerſa. vere inqͦt ml̓ tū ſolicitor vt poſt iufortuniū ſalteꝫ copioſius rebus valeas abundare Inueni ergo viaꝫ qua hoc fieri po terit ſi ꝯſentis Eſt in ciuitate iſta vir diues ⁊ potens valde qui te vt heu mihi dixit cum tuū infortunium de plorarē ſuper omnia diligens cōcu piſcit. Cū iſto quidē. habebis quic quid corpori placere poterit vel de cere. Tui iuuēcula. Donū inquit vi rum ⁊ melioreꝫ me habeo. diuitias aūt cum peccato augere nō cupio. Cui vetula quaſi blando vultū cō gratulans Et hinc inquit magis te diligo cariſſima. Hec dicens abijt. ⁊ poſt triduū reuerſa dixit. veni me cum cariſſima ⁊ eccleſiā pariter glo rioſe virginis viſitemꝰ. Nihil ergo mali ſuſpecta ſimplex iuuencula pa ret illi et cū vetula vadit. At vbi an̄ portam diuitis tranſeunt vt preor dinauerat vetula. iuuencula rapit̉ et ꝓtrahit̉ in ꝯclaui. Anguſtiata er go iuuencula et eminꝰ ad aures ve tule ſe inclinans ait Mihi hac nocte ꝯtigit iuxta ꝯſuetudinē feminarum Ad horam nunc liberes me cogna ta dulciſſima. et fide data ſpondeo cras redire. Annuit vetula. ꝯſentit et diues. Hinc ergo iuuencula do mū rediens quid fiat excogitat pre parat de viciniā tres fortes et vali das feminas et eas cū ſcopis clam in thalamo collocauit. et quaſi vel let melioribus veſtibꝰ indui. venien tem vetulam velut ad ſuū auxilium introduxit. firmatoqꝫ hoſtio cōcur runt femine et nudatam veſtibus percuciunt ſcopis miſeram vſqꝫ ad ſanguinis effuſionem. Nec ceſſant a verberibꝰ donec eluctuato cona mine vetula hoſtiū exiliuit et nuda penitus per plateas aufugit. Mirā tibus cunctis quid factū ſit audiūt. ⁊ ꝯſtantē in caſtitate iuuenculā per totā nimiꝝ ciuitatē extollūt. pluſqꝫ lucrata eſt in honore et gloria bone fame qͣꝫ fuiſſet in omnibꝰ cōpijs di uitis adeptura. De taliū qͦꝫ conſi liat̓ce miſerrima a fratre ordinis p̄ dicatoꝝ veriſſima relatiōe percepi Erat vetula infelix que relictā iuuē culam ꝑ ſeptenniū circūduxit et di uerſis vēdidit viris pro virgine in corrupta M aleficio aūt ſuo hec ege rat vetula vt vnicuiqꝫ ꝯgnoſcenti il lam inuiolata penitus videret̉. Cō tigit inde vt ꝑ ſatā intrante augu ſto menſe. vetula p̄cedēt iuuenculā xxix. Ca. ſecūdus ſequēteꝫ. Hec mora. A demonibus rapit̉ vetula et vidēte iuuēcl̓a ꝑ ae ris vacuū vſqꝫ in longīquū quo eā amplius videre nō poterat ferebat̉ hͦ viſo ꝯterit̉ iuuencula et ille qͥ hoc mihi retulit ſequēti die ꝯfeſſa lauda bilit̓ vixit poſt hͦ. Sicut aūt de ꝯſili at̓cibꝰ diximꝰ que puellas ꝓſtituūt ita et de adulteris dicimꝰ qui proxi moꝝ vxores defedāt. quare ẜm le ges ciuiles ſtatutum nō ſit vt crimē tam abhominabile non puniatur. ¶ Quantum aūt malū et qͣꝫ de for me ſit. deus omnipotens in quodā milite theutōnie demonſtrauit. Hic de latere cōiugis intempeſte noctis ſilentio exurgens ꝯpleto cū aliena flagitio domū luna lucente redibat Cuiꝰ faciē ꝑ feneſtrā intrantis vxor eminꝰ ꝯtemplata clamat horrifice. Ad cuiꝰ clamorē ancille domꝰ et fa muli ꝯcurrētes mox ad ꝯtuitū dn̄i pariter clamauerūt qͣi a ꝯſpectu de monis deturpati Quod vt miles vi dit anīaduertit faciē ſuā aꝓpria for ma receſſiſſe et diuino iuditio ẜm vi litatē peccati ꝯfuſionis ignominiā iuduiſſe. Ergo vbi de lituit vſqꝫ ma ne ꝓperat verſus eccleſiā vt ꝯfeſſus ſacerdoti formā ꝓpriā reciꝑe mere ret̉. Cui cū vacce et pecudes ville ꝓ cedentes ad paſcua longius obuia rent. mox diros dedere mugitus et quaſi mox minati fulmine retro acte queqꝫ quo pn̄t diffugiūt Idē paſto res et obuij qͦqꝫ fecerūt. Sacerdos āt in hoſtio eccleſie ad dicendaſ ho ras reſidēs mox vt illū vidit ſigna lit ſe et intrans eccleſiā hoſtiū poſt ſe clauſit. Tūc miles ꝓſternēs ſe an̄ fores ecc̄ie Aiſerē inqͥt pr̄ ſc̄e miſere̓ miẜrimo pcc̄ori. Nō eī ſū ille qͥ vide or. ſꝫ hͦ mͥ pcc̄is meis exigētibꝰ acci dit vt in me laruata qͣi facies defor met̉. ſed penitēti iniūge quod vis. ⁊ ſic de me qd̓ deus voluerit expecta bo. Hec mora vbi miles cū mira cō tritione et lachrimis eſt ꝯfeſſus lar ualis illa ꝯfuſio deterſa eſt et ꝓpriā faciē cū ſua integritate recepit. Ui dimꝰ pluēs ex his qui militē optime ꝯgnouerūt nobiſqꝫ iſta de illo veri tate teſtatiſſima narrauerūt. Quar ta via ad fornicationē luxus in ver bis qd̓ ſalomon de muliere blanda et vaga teſtat̉ dicens. Illaqueauit eū multis ſermonibꝰ Uiri enī mulie res et qͦd turpius eſt. muliē̓s viros illaqueāt et illaqueant̉. Taliuꝫ lin gua eſt vt dicit iacobꝰ apoſtolus in canonica epl̓a inquietū malum qd̓ mentes in ſe an̄ pacificas fluctuare facit vel incutit. plena veneno mor tifero. qd̓ mētes ita inficit tēptato rū vt nec timoe̓ dei vel hoīm vel dā no aut ſcandalo poſſint auelli vt ſic in corꝑe ꝑ corruptionē ⁊ in aīa per pcc̄m ī oculis dei pͥᵐ et ſb̓ſequent̓ in oculis hoīm ꝯfūdant̉. Tu gͦ virgo xp̄i ſiue in ꝓpoſito vidua vel q̄uis honeſta ml̓ier mat̓monio copulata ab inicio caput ꝯtere tēptatoris et nō erit ncc̄e cū laboe̓ et ncc̄itate nō modica herēteꝫ aīm r̄uocae̓. Maria ꝟgo omnis virtutis et caſtitatis ex emplar etiaꝫ in ſermone angeli vbi ad ſe clauſam ingrediētem vidit tur bata eſt. et hoc quia aereū corpus ſcd̓s Ca. Liber ſcd̓s Ca. in ſimilitudinē viri loquētis accepe rat. Uiſitatiōes enī angeloꝝ in ſpi ritu ꝑ ꝓpriū ſubiectū hoc eſt in pro pria natura āgelica vt credi digniſ ſime pōt aſſueta erat habere. Salu tantē ergo angelum ⁊ fecundandā virginē aſtruentem. nō verbi dubia ſed modi neſcia cōſtanter inquirit. Quo modo inquit fiet iſtud qm̄ vi rum nō ꝯgnoſco. Sed et tu caſtita tis amatrix ſi ſaltē verbū viri ſuſpe ctuꝫ audieris. ſcinde moras. dirum pe ſermonē. auditū auertas. Ariſto tiles teſtis eſt in libro de animalibꝰ ꝙ qͣmdiu ſus ſolicitante mare rigi das aures tenuerit nō ꝯſentit in co itum. vbi vero aures inceꝑit laxare ad luxuriā ſtimulat̉. Quid euidenti us hoc exemplo; Et nota ꝙ idem ph̓s dicit ꝙ om̄e aīal hꝫ aures mo biles preterqͣꝫ homo. Rigidas er go et immobiles aures habeas et cum aſpide cauda. exitus rei que ti bi ſuggerit̉. eas obtura ne exaudi as. id eſt corde audias incantantē. Raro enī fit: vt nociuū quid aures introeat et cor non ledat. Et ꝓpter hoc hortat̉ ſalomon dicens. Sepi aures tuas ſpinis ſcꝫ vt qui impor tune intrare voluerit. importunius hūc repellas. Et hoc ptꝫ ſub exem plo. ¶ Uenerabilis Ioh̓is boſnenẜ. cuiuſdā epiſcopi et poſtea mgr̄i or dinis predicatoꝝ vt a fratre ip̄ius ordinis ꝑcepi factū ꝯmendatiſſimū audiamꝰ Fredericū nuper romano rū imꝑatorē luxu corꝑis impudētiſ ſimū hic beatꝰ vir ſecretius argue bat. quod lꝫ imꝑator pacienter au dire videret̉ exterius. in corde tamē indignantiſſime graclabat̉. Prece pit ergo cuidam ſue pulcerrime int̓ cetēas ꝯcubine vt ſanctū virū ſecre tius ꝯueniret ⁊ eū ſi vllo modo poſ ſet inclinaret ad lapſū. Quod vbi il la ſecretiꝰ ꝯuenientiꝰ et malicioſius attemptauit. clam in inſidijs imꝑa tore cū pluribꝰ ꝯtuente. vir beatus manū erigēs in ſublimi meretricē in maxillā cū ꝟtute ꝑcuſſit et facietenꝰ in terrā eliſit. Quo in facto ſanctum virū imꝑator in tanta poſtmodum reuerētia habuit. vt vix vlli tantum in eccleſia ſācta crediderit. Uide er go ſerue dei. vide ꝟgo xp̄i. quantū lingue malū quanta ſilua niſi reꝑta fuiſſꝫ mira viri virtutis ſoliditas in cendiſſet. Quis nō videt in tanti vi ri lapſū totū et tantū ordinē vacil laſſe Crede ſalomoni tanqͣꝫ experto qͣꝫ vipereū virꝰ mala lingua. Nec ſe xū hīc exclude virilē. Dicit etiā ſapi ens. Cū fatuis nō habeas ꝯſilium. Nō enī poterūt diligere niſi ea que ſibi placet. Et iteꝝ infra. A ꝯſiliari is malis ſerua animā tuā. Et beatꝰ augꝰ. ſibi cauens. Appetit inqͥt ⁊ ap petit̉ ꝯcupiſcentia mulieꝝ. Et vide qͣꝫ execrabilis dolus ē ꝙ quidā ma gis temptant̉ de ꝑſonis q̄ ſpeciē in habitu et religiōe p̄tēdūt qͣꝫ de his q̄ ſeculo ſe dederūt. Et mulieres ſi milit̓ q̄ nunqͣꝫ de viris ſecularibꝰ tē ptarent̉ eas diabolꝰ et mēs ꝑuerſa in ſāctos et religioſos vel viros ec cleſiaſticos ſtimulabat. Tuiꝰ ſimile quid in libro de natura reꝝ pliuius aꝑte ponit. Sus inqͥt qn̄ luxurie fu Ca. .ſc rijs agitatur in virū irruit candida maxime veſte indutū. Et vt hoc pa teat ſub exemplo quid nr̄is tꝑibꝰ in hyſpania ꝯtigerit audiamus. Predicator quidā et actiōe et ordi ne in hyſpania maximꝰ fuit qui fra ter dominicꝰ dictꝰ cū beato domini cō ibidē predicatoꝝ ordinē amplia uit. hic opiniōe ſanctitatis ⁊ gr̄a ac ceptiſſimꝰ erat regi caſtelle et nobi libus vniuerſis ſicut a fr̄e ordinis p̄ dicatoꝝ in nouitate ip̄iꝰ ordinis an nis iā fere. xl. elapſis accepi. qd̓ vbi quedā ſoldaria vt gallice vocatur tales ſed re vera ſolennis meretrix vidit et inuidit. dixit regi et ſuis. qͥd creditis de iſto hoīe quē ſāctiſſimū reputatisO ſtendā vobis qͥs ip̄e ſit et eū vobis vidētibꝰ ad ꝯcubitū fle ctā. Cūqꝫ rex meret̉ceꝫ vt vir vrba nus ⁊ nobilis increpae̓t. et illa in pe riculū vite ſue ſi nō poſſet h̓ inſtāter ꝓmittēt. Reſpōdit rex. Fiat vt ſpō pōdiſti. Hec mora vbi qͦdaꝫ die vir beatꝰ in p̄dicatione ſtabat. publica meretrix ad veſtigia eiꝰ cū miro eiu latū et lachrimis ſpectante populo ſe ꝓſtrauit. Qd̓ vt ille vidit exhila ratꝰ in ſe qͣi ſuꝑ penitēteꝫ ꝯpaſſiōis lachrimas fudit. Tūc audita ꝯfeſſi on eiꝰ ꝑ multos dies ꝯſolabat̉ eā et ip̄aꝫ ẜm ꝙ decebat mutare habi tū fecit. Humilitate ergo et obediē tia in om̄ibꝰ ſimulata poſt ml̓tos cir cuitꝰ flexuoſos qͦs antiqͦ ẜpēte do cēte tēptauerat ad iſtd̓ tandē inau diti doli tendiculū ꝯuertit ingeniuꝫ fleuit diebꝰ ml̓tis nec vllā lachrima rū caꝫ extorqͣre potuit vir beatꝰ do nec ille ꝓmittēt vt erat īnocētiſſime ſimplex in ſubuentōeꝫ ſalutis illiꝰ to talit̓ ſe datuꝝ. Ad hac voceꝫ mere trix cū clamoe̓ valido et lachrimis. O dcꝰ inqͥt oīpotēs nō hec miſerri ma meruit vt ꝓ voto tantū viꝝ ſcꝫ ſeruū tuū in ſalutē mea ad om̄e libi tū obtinerē. Et ille audactar inquit pete qd̓ vis et fiet. Et illa. ꝟe inquit nūc ſcio qꝛ mei miſertꝰ eſt deꝰ. vnum reſtat qͥ ꝑacto parata ſū ⁊ ī morteꝫ et ī pena ire q̄cūqꝫ p̄cepe̓is experiri Cui ille. qͥd eſt hͦ inqͥt. Et illa inclīa to vultū ſuſpirās qͦ nil minꝰ qͣꝫ mere trix viliſſima putaret̉. Uerecundor inqͦt dice̓ qd̓ tamen vita comite vi tae̓ nō poſſū niſi vite ſola tuo fruar ꝯcuibitu. mee ſalutis aut vite ſpes eſ ſe nō p̄t. Mox ille dolū viperee men tis ītelligēs. nec hͦ inqͥt fruſtraberis eſto certa. et hec dicēs aſſignauit ei locū quo eū ſolū ſūmo mane pꝰ di es qͣtuor inueniret. Int̓medijs igit̉ diebꝰ vir beatꝰ in orōe ꝯtinuus ꝑ noctabat. Mulier ꝟo regi et ſuis qͥd actum ſit occulte indicat iubēs eos ſuū introitū obſeruare. Quid plura Stupefacto regi cū ſuis qͥd fieri de beat p̄ſtolat̉ Sāctꝰ ꝟo dei. a media nocte ad inſtar lecti ex carbonibus ignē in cella parauerat. Mane ergo pulſante ad hoſtiū muliere intromi ſit ea vir beatꝰ. baculoqꝫ cōfricans igne vt magis igneſceret. mox ſe de poſuit ſuꝑ ignē dicens. Ecce lectꝰ ta li opere dignꝰ. hic cūba mecū alium non habebis. Hoc vt vidit mulier. quaſi mortua cecidit. Milites vero ipſius regis ex inſidijs irruentes. Liber Ca. ſcqb̓s xxix. beatū virū ſine aduſtione aliqͣ cor poris aut amictus in medijs ignibꝰ mulierem auteꝫ irrigidatam ad pa rietem quaſi mortuam inuenerunt. Horrore igit̉ et ammiratione ꝯfuſi flexis genibus rogant ab igne ſur gere ſanctū virum ⁊ ſtultis ſuis p̄ſū ptionibꝰ īdulgere Quo facto extra hunt cum furore miſerrimam. ⁊ niſi vir beatus inſtantiſſime ⁊ cum diffi cultate ei fuiſſet preſidio. illam ſtatī iubente rege ignibus ꝯcremaſſent. Hec mirum. in iſto facto ꝑ totuꝫ re gnuꝫ hiſpanie predicatoꝝ ordo re cens adhuc et coaluit et conualuit ſublimari. Nota igitur lector quan ta ꝑuicācia in muliere viliſſia cui for nicatoēs in rota nequaqͣꝫ hiſpania ſidi ſufficere potuerūt niſi etiā in cā ſancto ordine quereret corruptoes Ideo de muliere nequā ſalomō cō querit̉ dicēs. Inueni amariorē mor te mulierem que laqueus eſt vena torū et ſagena cor eius. vincula ſūt manꝰ eius. qui placet deo effugiet illam et qui peccator eſt capiet̉ ab illa. Et Io b. ¶Halitus inquit eius prunas ardere facit et flamma de ore eius egredit̉. Quid igitur ſerue dei quid tibi cū feminis ꝯfabulatio tam aſſidua; Mirabant̉ de xp̄o qui deꝰ et homo ſimul eſt ⁊ ideo ab om̄i ſuſpitione remotus Mirabant̉ inqꝫ diſcipuli ꝙ cū ml̓iere dn̄s loquebat̉ Quid ergo tibi faciendū eſt pecca tor homo qui carnē geſtas infirmā et naturā infectā? Si iuuenis es nul la ſecuritas. ſi ſenex experire in te cū illo qui dixit. adhuc igniculꝰ viuit. Sed reſpondes. zelus me trahit et hec ſalus ꝓximi. Et reſponoeo. Nū quid et animas viri habent; quare non cū illis aſſiduas colloquia? Et vtiqꝫ viri pluribꝰ et maioribꝰ pericu lis patent. Modereris ergo verba cum feminis. ſemper ſit tibi teſtis in oculis. Sermones vtiles et ſuccin ctos ꝓpone his. ſi nolunt illi eſſe cō tente flectiqꝫ nequeūt ad ſalutē cō ſulo ꝙ te ſubtrahas ⁊ negociū deo ꝯmittas. hoc eſt maxime ſi ſpeciali ſorte perſonarum curā non habes. Quid enī prodeſt ſi vniuerſum mū dum lucreris et anime tue detrimē tum paciaris? Si forte in longeuo etatis vſu ⁊ retroacta caſtitate con fidis. audias quid dicit ſanctiſſimꝰ et veridicus Augꝰ. Cū mulieribus ſermo breuis aſper ⁊ rigidus ſemi eſt habendꝰ. Hec ideo minus vitan de quia bone indolis et honeſte vi dent̉. ſed quanto religioſiores tan to magis alliciūt et ſub ſpecie religi onis plurimū vigꝫ viſcus libidinis Trede mͥ vt ep̄s loquor et exꝑtꝰ. ce dris libani. greguꝫ arietes repperi ſub hac peſte corruiſſe. De qͦꝝ vita nō minꝰ ſuſpicabar qͣꝫ de ieronimi vel ambroſij turpitudine impudica Ecce qͥd audiſti. ſi in viridi hec fc̄a ſūt. in arido qͥd fiet;. Ignis ē mulier etiā ignis ad ꝯſūptionē deuorans Quid aūt de ſe iuuenes ſentiāt ne ſcio. ego aūt. lx. annoꝝ ſū vno minꝰ et vndiqꝫ ꝑſtrepentibꝰ malis caſum adhuc lubricitatis horreſco. Me mor ſū facti quod moderno tēpoe̓ prope cameracen̄. dioceſim accidit K 3 Ca. ſecūdus Liber .xxix. ¶ Quidā clericꝰ a pueritia celebs ⁊ caſtus poſt longū theologie ſtudiū in ſolenni ꝯuentuali eccleſia canoni aꝫ eſt adeptus. Animaꝝ ergo zelo ductꝰ prebendā ꝓ parrochiali eccle ſia ꝯmutauit in quā cū ꝑ ſeptenniū fructuoſe multū et fideliter laboraſ ſet predicatione et exemplo aīmas lucratꝰ eſt xp̄o quas dyabolus co nabat̉ auferre. Accidit ergo vt vir go ſexagenaria que ciliciū ip̄ius ſa cerdotis lauare ⁊ mundare ſolebat ſola ſine teſte vl̓ ſociā thalamū īgre deret̉. Quid plura. Ad tā nefandū infortuniū res deuenit vt ambo ſa cerdos et mulier anteqͣꝫ ſeꝑarentur diu ſeruato caſtitatis et virginita tis lilio fruſtrarent̉. Et quideꝫ muli er in tantū doluit vt pre nimia ama ritudine morteꝫ acceleraret in plan ctu Sacerdos vero expertꝰ incogni tu. in luxuria adhuc vt credimꝰ viliſ ſimus ꝑſeuerat. Quid miri? Quāto locus altior tanto caſus grauior. Un̄ merito angeloꝝ caſus irrepa rabilis fuit. Quid in ordine alioruꝫ religioſoꝝ fiat ignoro. nec enim eſt meū iudicare. Si ſcirē de fratrū pre ditatoꝝ ordine vtpote magis fami liari mihi. et cognito. ſcio omnes fe re quos in ſcādalum ſancti ordinis cecidiſſe cognoui quaſi irreparabili ter corruiſſe. Credo tn̄ vſqꝫ in hōdi ernū diem qua preſens opuſculum ſcribo vnū eſſe inter ordines iſtū ꝙͣ dn̄s ih̓us xp̄s ſuā pietate et gr̄a mi tius cuſtodiuit ſicut ipſe exꝑtus ſuꝫ qꝛ triginta annis in diuerſis regio nibꝰ vices epōꝝ ꝯfeſſiones audiēs exequebar. ¶ Quinta via ad forni cationē eſt luxus in oſculo quod ſa lomon in ꝓuerbijs inſinuās de mu liere garrula et vaga. Apprehenſuꝫ inquit iuuenē oſculatur. Ratio huiꝰ eſt quia luxuria per oſculum incitat̉ quia in oſculantibus cōuentio par tium fit et animales ſpiritus coniun guntur. Unde Ariſtotiles dicit̉ qͥ equi ante coitum conſpirant anheli tu et per hoc ad coitum prouocant̉ quomodo hoc verū ſit illi maxime conſcij ſunt qui confeſſiones audi unt illius generis mulierū quas no lo propter ſcandalū ex habitū ꝓpa lare. Quanta enī ex oſculis enormi tas feditatum eueniat ſalomon inſi nuāt vbi ait. nolodetegere neſcienti bus ne nitantur in ventitum et a di abolo grauius attemptentur Hinc forte dicis Nulla prorſus in oſculis libidine moueor ſed deum in virgi ne veneror et preſentia eius inhabi tatoris afficior. O nequiſſime menti ens qui hec dicis. Audi quid dicit xp̄s qui falli nō pōt nec fallere Spi ritꝰ eſt deꝰ et eos qui adorāt. in ſpū et veritate oportet adorare. Quid ergo dicis deū ꝑ oſculuꝫ in virgine venerari? Eſto. ponamꝰ te in oſculis libidine nō moueri quis ſecuꝝ te fa ciet nō mentem ſalteꝫ virginis. non vas fragiliſſimū corpus in oſculis lubricari. Scimus talibꝰ maxime fe minaꝝ etiam deuotaꝝ affici corꝑa que coitū nō nouerūt. et in hoc eui dentiſſima ratio demonſtrat̉. quia hoc in illis maiori delectatiōe coitꝰ minoratur qͣꝫ in iſtis expertis. quaſi L.iber Ca. ſcd̓s xxix ſolum ſine corruptione corporis lici tū. augmentat̉. Abſit tn̄ ab vlla mē te xp̄iana licitū et ſine crimine credē dū oſculū. dū veridicus Augꝰ. in re gula ſua etiā fixum oculū tanta pe naͣ cenſuit iudicandū de te. Si igit̉ virginē aut feminam in xp̄o diligis quia ſancta. ei cauere debes ſicut et tibi. de te qͥdeꝫ vt dicis ſecurus eſſe poteris in oſculis nō moueri. de illa nunqͣꝫ. diſcrimini ergo te ſine morta li peccato ꝯmittē non licebit. Siqͥs virgo xp̄i quaſi ad ſanctū oſculū te imitauerit ſputū ꝓ oſculo reddas. pugnū ingeras ꝯtrectanti. Dec cre das hunc ſeruū xp̄i ſed ſathane. nō amatorē. ſed corruptorē. nō pudici cie zelatorem ſed eū certiſſime noue ris viliſſimū leccatorē. ¶ Exiſtens in opido magno brabancie Bruccel lenſi venit ad me puella quedā rebꝰ tenuis et formoſa cū multis lachri mis ſibi poſtulans miſereri. quā cū hortarer dicere qͥd haberet. illa cuꝫ eiulatu magno heu inquit me miſe ram qꝛ cū ſacerdos quidam violen ter me vellet opprimere et oſcularet̉ me inuitam illū auerſa manu ꝑcuſſi in faciem et ꝑ naͣres ſanguinolentū reddidi. ꝓ quo vt mihi dicit̉ a cleri cis roma me adire modis omnibꝰ oportebit. Tunc ego vix ꝯtinens a cachinno et quaſi ſerioſe locutꝰ ter rui illā tanqͣꝫ grauiter exceſſiſſet. tā dem iuramentū eius accipiēs ꝙ ſta ret mādato mero dixi illi. Sub p̄ſti to iuramento precipio tibi vt ſi ille vel alius preſditer violentiā tibi in oſculis vel ꝯtrectationibꝰ tibi facere voluerit ꝯtracto pugno valide ocu lū ſi potes excucias ꝯtrectanti. nec in hoc vlli ordini parcas. qꝛ caſtita tē tueri licet. ſicut corꝑis vitam ver bere. Hoc vt dixi omēs qui aderāt et ip̄am puellā in riſum magnum et letitiam ꝯmutaui. ¶ Uidimꝰ in gal lie partibus virginem cuius virtu tem mirabilem non expedit ſubtice re. hec vtroqꝫ orbata parēte in do mo fratris militis loco pediſſeque ẜuiebat. que cum nullius viri iocos prorſus vellet admittere. ea quadā die in preparanda ſalſa manibꝰ oc cupata. quidaꝫ ex ſatellitibus eam niſus eſt oſculari ſed fruſtra. naꝫ pi ſtillo quo ſalſam terebat. eum capi te percuſſit. Tunc ille leſus. O neqͥſ ſima inquit quare me volenteꝫ lude re ꝑcuſſiſti; Cui illa ſubſtomachās. et ego inquit nolo. In tali ergo ri goe̓ virtutis virgo nobilis perſeue rans adeo famoſa effecta eſt vt co mitiſſa de encholiſmo eaꝫ cum filia ſua regina anglie vt illius inſtruere tur obſequijs collocauit. Hec cum nullo modo poſtea virum accipere conſentiret. cuꝫ multis regijs mune ribus et honoribus ad gallias eſt reuerſa ⁊ in domo hoſpitalis apud patranum humilis ſoror eſt effecta. quam nos vidimus eiuſdem domꝰ magiſtram et in ſeruitute Chriſti la bore et ſenectute confectam. ¶ Rem quidem et ſi modo ad propoſitum non ſpectat iſta narrante narrabo. Eo tempore quo in Anglia mora batur mōſtrum a nautis in mari ca ptum regine allatum eſt. quod in I3 4 Ca. ſcd̓s Liber paucis diſtabat a femina. niſi ꝙ ca put ita ſignatuꝫ habebat acſi ſuper frontem corona in modū vaſis qd̓ fiſceliaꝫ dicimꝰ inſigniret̉. ꝯmedebat et bibebat et nouis maxime frugibꝰ letabat̉. nullis verbis vtebat̉ ac vo ce niſi ꝙ exili gemitu moleſtias expͥ mebat. tribus annis in palatio fuit Etiā hinc magnificandꝰ eſt deus qͥ digne in creaturis talibꝰ etiā deus mirabilis predicat̉. ¶ Sexta via ad fornicationē eſt luxꝰ in ꝯtrectationi bus vbeꝝ vel pudendoꝝ quod ſa lomon in ꝓuerbijs inſinuas de mu liere vaga. procaci inquit vultū blā dit̉ dicens. Ueni inebriemur vberi bus ⁊ fruamur cupitis amplexibus Heu qͣꝫ flagitioſis actibꝰ ſe immiſcꝫ humana nobilitas. hac noxa irrati onabilitatis ſolus rationabilitatis capax homo fedat̉ nec vllum irrati onale animal huiuſmodi fecibꝰ ma culat̉ ¶ Nota ergo quanta miſeria illoꝝ eſt qui iumentis inſipientibus inſipientiores fieri ꝯprobant̉. Dec beſtia factꝰ homo. ſꝫ beſtia turpior eſt. Regū pͥmo libro legit̉ ꝙ azocij qui interpretant̉ intendētes mutuo palpatores et ꝯtrectatores intelli ge. in ſecretiori parte natiū vindicta dei iuſtiſſima ſūt ꝑcuſſi. Uide quan tū ſcelus et quāta nequicia cū accū bunt viri feminis nudi nudis. et cre dunt ſe corruptionis euaſiſſe ſpurci cias. ſi certa regione polluta. figillū carnis integrū ꝑſeueret. hoc ſaluo. faciūt quicqͥd volūt ibſit hoc a mū diſſime virginis filio. vt hanc ſpon ſam reputet. ſceleratiſſime ſordidatam. Apoſtolus eni deſpondit vni viro caſtā virginē exhibe̓ xp̄o. Ca ſtā inqͥt nō pollutā. Teſtor deū ſpē qͦꝫ ꝯmunē oīm bonoꝝ. qͣꝫplue̓s me in ꝯfeſſionibꝰ audiuiſſe que magis ꝯtrectationū occaſiōe eotra pudici ciā peccauerūt. qͣꝫ ſi decē pueros de ꝓprijs fr̄ibꝰ genuiſſent. Que enī cō paratio peccati naturalis ad inna turale flagitiū. Hoc malū late ꝑ or bē ſerpens. etiā vinculo ꝯiugali iun ctos inuoluit. Et vide quid hic etiā vinculo ꝯiugali in cameracenſi ciui tate ſub venerabili rogero eiuſdem vrbis epiſcopo contigerit ¶ Uiꝝ quendaꝫ fuiſſe percepimus qui tali vicio ſubiacebat vt nō ei ſuffice̓t de lectatio coitꝰ cū vxore qͥn etiā eā cō trectationibꝰ illicitis moleſtaret. Er go vbi nocte quādā reclamāte vxo re et imprecāte vindictā dei. maritꝰ ꝑpetrato violent̓ ſcelere. ad vētris officiū ſurrexiſſet more ſolito. vētre ſoluto ꝑ ſecreta nature in cloacā vi ſcēa eiꝰ deſcēder̄t Hec mora clamās reportat̉ ad lectuꝫ et publica voce ꝯfeſſus. cū duriſſimo manuū crucia tu. quas qͣi ignibꝰ vrerentur abſcidi pecijt. in hora diei tertiā expirauit. Uide ergo qͣꝫ digna tali operi vin dicta illata ſit. Si ergo viri flagitiū cū vxoe tanta anīaduerſiōe ꝑcuſſu eſt et punitū. qͥd illi acturi ſūt qui in ꝓpoſito ꝯtinēdi ⁊ ſub ſpecie religio nis talia ꝯmiſerūt; Iſte ſunt vie ſex certe reprobis ꝑ qͣs ad fornicatōis ludibriū ꝑuenit̉ nec illd̓ vitabit. aut peius. Qui ꝑ eas vel vnā etiā ꝯſen ſerit frequētare. An̄ eccleſiaſticus. .xxix. Lipſcd̓s Ca. 9r via impioꝝ ꝯplantata lapidibꝰ ⁊ in vijs eoꝝ inferi et mors. Et pſalmiſ ta imprecādo dicit Fiat via illoꝝte nebre quantū ad excecatione. et lu bricū quantū ad facilitatē peccādi et angelus dn̄i ſubaudis malus. co artās eos quantū ad exitū Ecōtra ſemite iuſtoꝝ qͣi lux ſplendēs ⁊ vie eoꝝ vie pulchre et nō coartabūtur greſſus illoꝝ. Per vias ergo immū doꝝ. flos agri in ꝯiugatis. et liliuꝫ cōualliū in virginibꝰ ꝯterunt̉. Quo fugiendū eſt quō diuertendū eſt in libro iudicū reqͥre ꝯſiliū. Angelū ge deonē inſtruentē attendas. Cū eni gedeon qͥ et ieroboal ſacrificiū ſuꝑ lapidē ex coctis carnibꝰ obtuliſſet. precepit angelꝰ vt ſimul ius carniū ſuꝑfuſū offerret. Quid in carne niſi fornicationis aut adulterij carnale peccatū; Et qͥd in iute in quoˡ caro excoquit̉ niſi predictaꝝ viaꝝ luxus ꝑ qͣs etiā mētes ꝯſtātiſſime in mol liciē reſoluūtur; Prius enī qͣꝫ mens immūdis cogitatiōibꝰ īmoret̉ ocu los vagos incaute ꝓijciat. ſuggeſti ones ꝯſiliatricū exaudiat. amatori is ſe verbis immiſceat. oſculis mul ceat̉ et tandē ꝯtrectatiōes illicitas paciat̉. pͥſqͣꝫ inqͣꝫ iſta ſuſtineat mens et caro ꝯſtās fortiſſima perſeuerat Cū vero talibꝰ dare aīm ceperit et ſēſerit miſerijs delectari velut excō cta caro in tabē reſoluit̉ et abſqꝫ vl la fortitudine ſubſequitur an̄ facieꝫ tribulantis De ſpūaliū filioꝝ gene̓atōe. ca. xxx Pes quidem licet nequaqͣꝫ coitu miſceant̉ tamen maxi mū filioꝝ examen emittunt. 1D eſt aūt ſine ꝯtagio luxus. caſte ⁊ pu dice maximū examen filioꝝ emitte re niſi in vnitate matris eccleſie non adulterantes verbuꝫ dei ſicut dicit apoſtolus. id ē ad lucrū aliud incli nātes. ſedule predicationis ⁊ virtu tis exemplo. Xp̄o dn̄o adoptionis filios generare Inde eſt ꝙ ſpiritus ſanctꝰ in canticis admirat̉ dicens. O qͣꝫ pulcra eſt inquit caſta. genera tio cū caritate. Nihil feditatis cari tas patitur ſed munda ⁊ pudica cō plectit̉. Un̄ beatꝰ augꝰ. in libro ſuꝑ Iohānem. O ſponſa xp̄i pulcra int̓ mulieres id ē ꝟtutes. dealbata aſcē dens ⁊ incumbens ſuper fratrueleꝫ tuū quia cuius lumine illuſtraris vt candeas. eius adiutorio fulciris ne cadas. huic zelator animaꝝ iunga ris conſortio. hanc in nullo negotio pret̓mittas. quia quicquid ſine illa. (q̄ forma virtutum eſt) agitur om̄i virtute fruſtratur. hoc preceptū do mini luciduꝫ in quo vniuerſa lex pē oet et prophete. hec eſt lex Thriſti conuertens animas teſtimoniū do mini fidele. ſapientiaꝫ preſtans par uulis id eſt humilibus. In lucro er go animarum ſicut lex domini tecū operetur caritas et nō ages perpe ram. Quotquot eniꝫ in lege carita tis(que eſt gratia) per legeꝫ carita tis conuertis. coronas meritorum tot habebis. Lete ergo innumeroſe examen filiorum poteris laborare. quia ſingulorum gloria videberis choruſcare. ita vt ab Iſaya dica tur tibi. Leua in circuitu oculo Qui Ca. ſcd̓s Liber xxx. tuos et vide. omnes iſti cōgregati ſunt venerunt tibi filij tui de longe venient et filie tue de latere ſurget. tunc videbis et afflues ⁊ mirabitur et dilatabit̉ cor tuū qn̄ ꝯuerſa fue̓it ad te ml̓titudo maris fortitudo gē tium venerit tibi Quid autem hinc temporibꝰ meis acciderit videamꝰ. Magiſter Iohannes de niuella Le odien̄. ecclēſie decanꝰ diuicias ꝯtem pſit et gloriā. et in monaſterio de oī gnies ad regularē ordinē venit. de hoc beato viro quedam vidimꝰ et quedā audita narramꝰ. vix vnqͣꝫ in dulſit ocio vel quieti qͥn ſemper in defeſſe in reuocatione animaꝝ pere untium laboraret. et vide zeluꝫ. Eo diutina et graui podagre moleſtia laborante quidaꝫ nominatiſſimus phiſicus a ſuperioribus partibꝰ gal lie vt euꝫ in ꝓprijs expenſis curaret aduenit. Cumqꝫ a medico quereret quantū ſe tꝑis expendere in morbi remedium oporteret. Reſpondit. ꝑ fectiſſime inquit infra menſes quat tuor vos curabo Mox ille tibia ma nu ꝑcutiēs clamoſe dixit. heu me mi ſerū tūc ſi ꝓ iſta. cū deus voluerit ī ꝓximo putredine reſoluēda. a p̄di catione et ſalute hominū etiā tribꝰ ebdomadibꝰ ceſſem. et anime quas xp̄us precio ſui ſanguinis emit per me interim liberāde a demonibus diſtrahant̉. Uos autē magiſter ca riſſime ad patriam redire poteritis cū placebit. bonā voluntate veſtrā ac labores xp̄s vobis ip̄e reſtituet. Ip̄e quideꝫ beatiſſimꝰ homo adeo pius cū zelo aīaꝝ in pauꝑes fuit vt cū qd̓ daret pauꝑibꝰ obuijs nil ha be̓t. ſpeciali infirmitate ſꝑ ꝓ defectu muneris torquebat̉. et tūc ꝓ corpo rali elemoſinā ſpūalis bn̄ficij orōeꝫ ꝓ eis ſupplicit̓ exoluebat. Proinde lector ꝯſidera zelum quē habebat. Agoniſabat in morte eo veſꝑe quo nocte eſt defunctꝰ. Et ecce vir vag et nūdꝰ ex his qͦs ribaldos dicimꝰ. in exteriori parte domꝰ venit qua il le interius decūbebat. Rogauit ille vagꝰ de ꝯfeſſione colloqͥ ſācto viro ſꝫ ei reſponſū eſt ꝙ nō poſſet. Meſto illo recedente quendā ex circūſiden tibꝰ aduocat vir beatꝰ. Reducite il lū inqͥt ad me quē repuliſtis. hͦ au dito mirati ⁊ ꝯfuſi om̄s hoīeꝫ redu xerūt. qͥ cū om̄i diligētia facta ꝯfeſſi on. et abſolutiōe ſuſcepta. receſſit. Et dixit om̄ibꝰ vir beatꝰ. Dollē ꝓ mille marcis auri me hoīem nō au diſſe Et vide quo fructu. vix enī per qͣrtaꝫ parteꝫ leuce homo ſeceſſit a domo. tū ecce repētina morte ꝑcuſ ſus cecidt iā defunctꝰ. Hec mora in ſeq̄nti nocte viro ſācto migrāte ad dn̄m accidit qd̓ ſubiūgo. In vlteri oribꝰ ꝑtibꝰ anglie qͥdaꝫ vir ſanctꝰ ⁊ bonꝰ p̄dicatiōis officio p̄minebat. Eo aūt in ſtatione publica p̄dicāte q̄daꝫ peccatrix mulier amariſſime ꝯtrita vt patuit in ppl̓o cū lacrimis exclamauit. Aliſerē mei ſerue dei. au di miſerā et abſolue me a pcc̄is. tūc ille vt potuit eā ꝯpeſcuit. et vſqꝫ p finitū ſermoneꝫ expectare precepit. Quid plura. Iteꝝ paululum cū cla more ſurrexit. et petijt mox audiri. ſꝫ cū iā finiendū ſermonē ꝓmitteret Liber Ca. ſcd̓s .xxv. .xxxii. predicator. et illa parū qͥeſceret. ſur git iā tertio clamat horrifice. cadit in faciē et expirat. Turbatꝰ ergo nō modice cū ꝓpl̓o p̄dicator orat oēs pn̄tes cū lacrimis orare dn̄m vt ali cui qͥd ſit factū de aīma peccatricis oſtendere dignaret̉ Interim ꝑ tres dies clauſus in cellula p̄dicator nil dormiuit neqꝫ guſtauit. ſꝫ cōtinuus in orōne ꝑmaſit. Tertia ergo nocte aīa defuncte lucidior ſuꝑ ſolē appa ruit preſtolāti. Aſſū inqͥt aīa ꝓ qua oras. ab omni pena ſoluta ſū. nihil reſtat niſi ad ſuperos ſtatim auola re. Tūc illo nimiꝝ interiꝰ heſitate re ſpondit aīa. Hoc ſignū tibi ꝙ non deciperis. Quidā mgr̄ iohānes in partibꝰ brabācie in monaſterio ma rie de oignies leodienẜ dioceẜ iſta nūc hora abijt. et ſicut in vitā ſemꝑ ſuꝑ afflictos et pauperes pius fuit. ita et nunc cū poſt mortē an̄ locum purgatorij in quo cū innumerabili multitudīe detinebar. eiꝰ ſelix aīma ab angelis deferret̉ ⁊ ibidē multos recōgnoſcēt qͦꝝ auctor ſalutis exti terat. pietate ꝯmotꝰ ꝓ eis ſupplicit̓ dn̄m exorauit vt a pena purgatorij ſoluerent̉. Hec mora exauditꝰ a do mino et nō tm̄ ꝓ illis ꝓ quibꝰ oraue rat. veꝝ etiā cū alijs multis et ego pariter liberata ad celos in maxīa gloria fit ſuſceptꝰ. Hec dicēs aīma ab oculis mirātis euanuit. Ip̄e ꝟo in tranſmarinis ſtatī directo cū lr̄is nūcio. ſic̄ aīa ꝓ ſigno dederat diem horāqꝫ beati viri migrātis inuenit. Uide gͦ lector qͣnta gloria digni ſt̓ qͥ in falutē ꝓximoꝝ fideles exiſtūt De virtute orationis. Ca. xxxi. Octe in expeditione depre henſe excubant ſupine̓. vt alas a rore protegāt. Pox in ſacra pagina ꝓ ignorantia poni tur Si ergo in ignorātie via ꝑ quā ad xp̄m ꝑgas incideris. excuba in orōne ſupinꝰ. erigas oculos et ma nus ad celū denec eluceſcāt ſplēdor in tenebris et viā dirigas ad opta tū. Idem facias ſi noctem vel tene bras incideris peccatoꝝ. ſed ſi ocu los cū publicano leuare non audis inuita ſanctos. angelos interpella. vt deū tibi mitigent ꝓuocatum vt ẜm ꝓphetaꝫ dn̄s exaudiat celos. ce li terram et terra te. Sicqꝫ etiaꝫ in terſcalariter ꝓueharis ad gratiaꝫ et ſpe certiori qͣꝫ pͥus. hilaritatē pa terni vultꝰ attingas. Un̄ beatiſſim Augꝰ. in libro de vera religiōe hoc fieri ꝯfidenter aſſerit dicēs. Quiſqͥs angeloꝝ eū diligit certus ſum etiaꝫ ꝙ me diligat. Quiſqͥs in illo manet et pōt humanas preces ſentire. in il lo me exaudit Quiſquis ip̄m habet bonū ſuū. in ip̄o me adiuuat nec eiꝰ participationē mͥ poterit inuidere. Et notandū valde ꝙ auctor tāgit in littera. Apis ideo excubat in no cte ſupina vt alas a rore protegat. In rore hic rigorem tribulationis. in alis vero virtutes gratuitas et naturales accipimꝰ In̄ ſponſus in canticis querulat̉ Caput inqͥt meū plenū eſt rore et cincinni mei guttis noctium. hoc eſt vt dicit gloſa. Mi noribus et grauioribus tribulati onibus Chriſtus caput eccleſie tu Ca. ſcd̓s mulat̉ Supina ergo.i. ſupplexͣ pecca trix anima in oratiōe ꝓcūbat. ne cū gratuitis virtutibꝰ naturalibꝰ ſpoli etur. vt dū gratuitis que deū offen dēs ꝑdidit. adiuuari nō valeat na turaliū adminicula peccatis exigen tibꝰ ꝑdat Et idem fere in homine fa ctū eſt qͥ deſcēdēs a iheruſalē in ihe rico incidit in latrones qui etiā ſpo liauer̄t eū gratuitis. et plagis īpoſi tis abierūt ſemiuiuo relicto. Abla tis enī gratuitis a peccatore etſi na turalia penitꝰ nō tollant̉. debilitant̉ ⁊ nō ſicut an̄ homini vota ſuccedūt Uidi hominē ſine ꝯꝑatōne fere ſui tꝑis humilē. feruidum caritate. ege nis beneficiū. ſobriū. ſupra modum erga afflictos piū. in corporis caſti gatione precipue aſſiduū. ab omni bꝰ ꝯtagionū ſpurcicijs alienū. hec ī gratuitis. In naturalibꝰ vero ita e rit bn̄ et decent̓ ornatꝰ vt nihil in eo imꝑfectū reliquiſſe omnipotēs bo nitas putaret̉. Pro celibatū ergo ⁊ ſanctimonia ab omnibꝰ honoratus qͣi ſanctꝰ iā in terra inter hoīes ha bebat̉. ita vt de eo maxima quedā quendā dicentem audire Qn̄cunqꝫ iſtū me videre ꝯtingit me hominem nō puto videre ſꝫ angelū. Hūc po ſtea gradatim a rigore iuſticie vidi mus recedentē. et tantā erga deum ingratitudinē incurriſſe vt miſſaruꝫ ſolēniā audire ꝯtemeret. et nullum in eo virtutis veſtigiū remaneret. ſꝫ omni labe pollutꝰ nullā prorſus lu xuriā nullū facinꝰ abhorreret ⁊ hoc qꝛ alas virtutis gratuite vel natu ralis orationibꝰ inſiſtendo vel lacri mis non protexit. Qualiter aūt ora tionibꝰ ꝓtegamur beatꝰ Augꝰ. in li bro de martiribꝰ euidenter oſtendit dicēs. Fident̓ itaqꝫ fr̄es nr̄as p̄ces ad deū dirigamꝰ Pro nobis enī an geli deorſum celeſtia deſcendunt vt ꝓtegant. rurſuſqꝫ ad celeſtia ꝯſcen dūt vt ꝓ nobis dn̄m petāt. vt hinc deſideria noſtra ad ip̄m. et inde ad nos diuina beneficia reportent ad premiū. Factus eſt aer ip̄e angelo rum greſſibꝰ peruius. niteſcit quoti die ꝑ comitatū ſanctoꝝ Nil enī mā ſit in elementis vacuū qd̓ nō chriſti morte fuerit ꝯſecratū Eius manus in cruce leuate ſūt vt fideles ſui poſ ſint impetrare quod petūt. Feruen ter ergo cū fide petas et accipies. ſi ne feruore aut fide oratio tua debi ta virtute priuat̉. Uerūtamē ꝯſide randū eſt ꝙ in oratione vocali duo ſunt. labor ⁊ intētio. ſi cū intentione oras loqueris cū deo et exaudiris a deo. Si vero ſine intentione oras oratio quidē proprie dici nō poteſt ſed tn̄ labor tuus premiabit̉ et non fruſtrabit̉ fructu ſuo. Multū tamen in fructu et p̄mio differūt orōnis ꝟ tus et labor. cū orōnibꝰ deo iunga mur ⁊ in laboribꝰ partē qualēcunqꝫ penaꝝ. ad qͣs ꝓ pcc̄is obligamur. exoluere deponamꝰ. Fratrē in ordi ne p̄dicatoꝝ vidimꝰ de quo ꝟitate teſtatiſſima ferebat̉ ꝙ dum in via ꝑgeret ⁊ oraret ſepiſſime a ſocijs vi ſus eſt qͥ euꝫ a tergo ſequebant̉ ad altitudinē vniꝰ cubiti a terrā ſuſpen di et ꝑ aera ferri. Hoc idē d̓ mōiali quam ante quadraginta annos vi Liber Ca. ſcd̓s dimꝰ in foreſco brabācie mōaſterio q̄ multis annis in die penthecoſtes hora tertia dum in choro veni crea tor ſpūs cantabat̉ ad vnū cubitum eleuabat̉ a terra ⁊ vſqꝫ in finē hym ni ſuſpenſa manebāt. Me quondam in adoleſcentia ꝯſtituto et querulā te ꝙ alijs deditis orōnibꝰ yacare. nō poſſē. quidā ſācte vite reſpondit Ad minꝰ inquit ſꝑ ſemel in die vl̓ nō cte captes horā vel ſpaciū quā deū liberā mēte deuotꝰ ores et talis qui deꝫ oratio robur ꝟtutis preſtat et iacula ſubmouet inimici. Supina er go id eſt ſupplex fidelis apis aninis in oratione ꝓcūbas aut vt ꝓprios reatus aut alienos emūdes vel ꝓ prij ſtatꝰ pericula vel aliena demo ueas vel celeſtib̉ deſiderijs inherē do huiꝰ miſere carnis incolatū eua das ¶ De vera libertate que in xp̄i ſer uitute comprobatur. Ca. xxxij. Icet poſite ſint ſub lege. tn̄ libere ſunt. Dn̄s in euange lio dicit. Qui facit peccatū ſeruus eſt peccati Super quo beatꝰ augꝰ. A quo qͥs deuictꝰ eſt huiꝰ ſer uus addictꝰ eſt. Un̄ qͣꝫdiu in anti qͥs tꝑibꝰ poſt diluuiū innocentia in hominibꝰ ꝑdurauit. nemo inter ho mines dn̄atꝰ fuiſſe deſcribit̉. Cū āt abundauit iniqͥtas et pax refriguit caritatis. nemroth robuſtꝰ venator h̓ eſt raptor hoīes cepit deprime̓ et ſubiectis ꝑ pōpaꝫ pͥncipari. Exide reges facti ſūt et totū iniqͥs legibꝰ ſb̓iecerūt. Un̄ btus augꝰ. in li. de ci. dei Et qͥd magna r̄gna niſi magna latrocinia. ¶ In die quadā quidaꝫ pirata captꝰ a nautis magno alexā dro oblatꝰ eſt. ꝙͣ cū int̓rogae̓t ſi ma re vellet habere infeſtū vt ꝑ qd̓ pec cauerat ꝑ hͦ et torq̄ret̉. libera ꝯtu melia inuectꝰ in alexandrū reſpōdit Et tu inqͥt. ſi totū mundū velles ha bere infeſtū. Rapinas qꝛ exerceo ꝑ ua nanicula latro vocor. tu aūt qꝛ magno nauigio imꝑator. Cuiꝰ rn̄ſi onis et inuecte veritatis audaciā in tantū et miratꝰ et ꝯplexus eſt alexā der vt piratā redderet libeꝝ Itaq lex libertatis eſt caritas qua ſi ferre volueris etiā ſub xp̄o pͥncipe liber eris. Un̄ dn̄s in euāgelio. Si vos filiꝰ liberauerit vere liberi eritis. ꝙ ſi recuſaueris ei ſubdi etiā regū pͥn ceps ſubijciet te diabolice ſeruituti. Et qͥdeꝫ nr̄o tꝑe in germanie ꝑ tibꝰ ſicut mͥ frat̓ ordinis p̄dicatorū narrauit et vidit. Uirgo q̄dam ſan ctiſſima fuit q̄ nullis artari clauſtriſ vel ſeris potuit. nullis ꝓrſus vincul̓ ꝯpedita teneri. quin mox vt ſpiritu mouebat̉ ſicut ſagitta q̄ quanto in arcu fortius ſtringit̉ tanto robuſti iaculat̉. ita ſolutis clauſtris vīculis qꝫ diruptis inſtar auis quaſi per ae ra ferebatur. Unde dicit̉. Ibi ſpi ritus domini ibi libertas Sed illud notum omnibus ſolenne miraculuꝫ dicebat̉ ꝙ ſacra virgo videntibus multis frequenter exibat in campū et aues indomitas cuiuſcūqꝫ gene ris clamoribꝰ cōuocabat. et ī medio eaꝝ qͣi gallina inter pullos ſingl̓as manu demulcēs ⁊ ocul̓. r̄ſidebat. qͥd ſcd̓g Liber Ca. miri In illa innocentia perſtitit. a qͣ Adam lapſus pͥncipatuꝫ animaliū perdidit. que ei deus ꝑ obedientiā in prima creatione ſubegit. ¶ De li bertate dicit ph̓us. Nō pōt gratis conſtare libertas. hāc ſi magno eſti mas omnia parua eſtimanda ſunt. Multa nō quia difficilia ſunt nō au demꝰ. ſed quia nō audemꝰ difficilia ſūt. Libertas nihil aliud eſt qͣꝫ aīmꝰ quodāmodo ſe ip̄m habens. O qͣꝫ magnis homines tenent̉ erroribꝰ qͥ cauſa dominādi maria cupiūt ꝑme are. ignari ꝙ ſit ingens parqꝫ celis regnū. Imperare ſibi. maximū ē im periū. Rebus habitis. hilariter vti. pars eſt libertatis. Beneficiuꝫ acci pere. eſt libertatē ꝑdere. et niſi incū bat neceſſitas de facili nō mēdices. Sapiens ſe ꝯtentꝰ eſt. nō vt velit eſ ſe ſine amico ſꝫ vt poſſit. Ea ſola pu tamꝰ emi ꝓ quibꝰ pecuniā ſoluimꝰ. Ea gratuita vocamꝰ ꝓ quibꝰ nos ip̄os impendimꝰ. adeo nihil ē cuiqꝫ ſe vilius. Sepe maximū precium eſt pro quo nullū dat̉. Noſtri eſſemꝰ ſi alia noſtra nō eſſent. Qui ſe habet nihil ꝑdidit. Omēs ad hoc nobiles ſumꝰ nec pauperes abijcit philoſo phia nec diuites eligit. Bona mēs nec cōmodatur nec emitur. et puto ſi venalis eſſet nō haberet emptorē et mala mens quotidie emitur. Ani mus nobilem facit. Ex quātacunqꝫ enī ꝯditione licet ſupra fortunā ſur gere. Nō deformitate corꝑis fedat̉ animꝰ. ſed pulcritudine animi corpꝰ ornat̉. Sicut nec vlla ꝯditionis ſer uitute ſubijcit̉. ſic intra ſe fruēs liber tate ad nullū ſui cōtrariū cogi pōt Subdere igitur apis anima fidelis vt libera ſeruias regi xp̄o ne tibi dominet̉ diabolus tanqͣꝫ ſeruo ¶ De electione prelatoruꝫ a ſubdi Ca. xxxiij. tis. Icut regem ordinant ſic et populos creant. Nemo enī ſibi aſſumit honorē ſicut di cit appl̓s ſed qui vocat̉ a deo tano Aaron Uocari autem a deo dicit̉ qui voluntate diuina canonice ab his quoꝝ intereſt dignꝰ eligit̉. Re ges dico iudices vel prelatos ⁊ ve illis quoꝝ. indigni electionis ſuffra gio. ſuſtollunt̉ Eis fiet ſicut in libro iudicum dicitur. vt ignis egrediat̉ de ramno ⁊ ſuccendat ligna ſiluaꝝ O quotiens probleumā iſtud etiaꝫ iſto tempore videmus impletum. Creant miſeri fatuellos et ſimpliceſ et omnis virtutis obliti genus tm̄ reſpiciunt. non perſonam Et vide qͣ liter illis rependitur iuſta merces. Iſti quidem dignitatis apice robo rati. quid ſit iuſticie virtutis et iuris non curant. fas omne contemnunt graſſantur in clericos et laicos de bachantur et cum horum vlterius rapine non ſuppetunt. proprie eccle ſie manus imponunt. et ſuos crea tores impios ſpoliātes. eos magis qͣꝫ alienos et turpius execrantur. Hoc in figura iſtoꝝ libſicut er regū teſtat̉ zacharias filius ioiadē ſenſit qui a ioīas rege quē pater octennē regem populis prefecerat immatu ruꝫ. occiſus eſt. Hec recordatus eſt que ſibi pater feciſſet bona ſed eum Liber Ca. ſcd̓s crudeli morte mulctauit. Et notan dū ꝙ dicit̉. ſicut regē ordināt ita et populos creāt Quid ſit aūt apes fi deliū populos creare id eſt genera re breuiter dici pōt In generatione quideꝫ tria ncc̄ia ſūt p̄cipue ſcꝫ va litudo ꝯgrua generatis. debita qͣli tas in ſementina generatiōis mate ria. matrix in ꝯcipiēte ꝯueniēs Ge nerantis ꝑſonā dicimꝰ p̄latoꝝ Se mētine generatōis materiā p̄dicati onis verbū. Cōuenieteꝫ in ꝯcipiēte matriceꝫ catholice eccleſie ſinu. et h̓ ſꝑ ſacra ydoneitate ꝯueniēs. Here ticoꝝ enī ꝯuēticuloꝝ ſiqua dici po terit mat̓x. dirupta et ſciſſa eſt. et iō fetꝰ viuos generae̓ nō p̄t. ⁊ iō ꝓphe ta yſaias ꝯquerit̉ dicens Uenerūt filij vſqꝫ ad partū et nō erat virtus pariendi. Dicamꝰ ergo de valitudi ne ꝯgrua generatis ⁊tres ſūt ſicut dicit ariſtotiles qui inualidi ſunt ge nerare. infirmꝰ puer et ſenex. Infir mus generare nō pōt ꝓpter debili tateꝫ ⁊ de fc̄m ꝟtutis actiue Quos ꝑ infirmos accipimꝰ niſi illos qͥ lan guent in vicijs inualidi ad ꝟtutes; Uelle qͥdeꝫ bonū pn̄t ſic̄ dicit apo ſtolꝰ. ꝑfice̓ aūt nō valent. Iſti ergo ꝑ p̄dicatiōeꝫ ſpūales filios genera re ydonei non ſūt ſic̄ eis dn̄s ꝑ pſal miſtā improperat dicens. Peccato ri aūt dixit deus. Quaē tu enarras iuſticias meas et aſſumis teſtamen tū meū ꝑ os tuū Et vide cauſā Tu vero odiſti diſciplinā et ꝓieciſti ſer mones meos retrorſum. Indignꝰ ē ergo qui verbū ore ſeminat et ma nū diſſipat. Scd̓o generare nō pōt qͥ puer eſt ꝓpter crementū qꝛ ſemen tine generatōis mat̓ia trāſit pue̓is in cremētū. Et in ſignū hꝰ dn̄s ih̓s cū factꝰ eſſet ānoꝝ. xij. inuentꝰ eſt in medio doctoꝝ non docens ſꝫ audi ens et int̓rogās eos. Et illd̓ quod lucas de eo in actibꝰ apl̓oꝝ ſcribit. Cepit ih̓s face̓ et doce̓. et pͥmo ſcilꝫ face̓ et poſtea doce̓. Comede̓ ergo pͥmo iuniores.i. īcorꝑaē ſibi ad īcre mentū ꝟtutꝭ. ẜm ezechielē volumen dn̄t ſacre ſcpͥtue̓ vt ī ore eoꝝ ꝑ p̄di catōꝫ fiat oꝑtūo tꝑe tāqͣꝫ mel dulce Tertiꝰ qͦꝫ.i. ſenex. generae̓ nō pōt. ⁊ hec cā. qꝛ nat̉a nō p̄t ī eo digere̓ ſā guinē ſeīalē. vn̄ in libro regū dicit̉ ꝙ rex dauid ſenuēat et calefieri nō po terat dū cooꝑiret̉ pellibꝰ Natural̓ enī virtꝰ in ſenibꝰ a rigore deflectit̉ et neceſſe eſt vt duꝫ organiſmꝰ cor poris qͣſi fornax ad īſtrumētū igniſ deſtruit̉ feruoris et ſēſus qͣlitas mi nuat̉. Si enī veꝝ eſt qd̓ magnꝰ ille grāmaticus dixit. Quāto iuniores tāto ꝑſpicatores ergo ex ꝯſequen tia veꝝ eſt qͣꝫto ſeniores tāto tardi ores. Sꝫ in libro qͣrto regū dicitur ꝙ aſa rex iude in ſenectute doluiſſꝫ pedes. ⁊ hoc affectuū qui vtiqꝫ fiut in ſenenibꝰ circa ſalutem ꝓximi tar diores. Talor enī feruide caritatis cauſa eſt vt ẜmo exhortaciōis in p̄ dicante aꝑte et bene digeſtꝰ vtiliter auditoribꝰ ꝓferat̉. qd̓ vix ⁊ ſine di uino miraculo in ſenibus qui a. lx. vel ſi in longū a. lxx. annis ſenſibus minorātur. fieri ꝯprobatur Qd̓ āt de beatiſſimo patre auguſtīo legit̉ teſte poſſidio calamenſi epiſcopo. Liber ſcd̓s Ca. qui ſenectute longa ꝯfectus verbuꝫ dei vſqꝫ ad extremam ip̄m egritudi nē impretermiſſe alacriter ⁊ fortiter ſana mente ſanoqꝫ cōſilio in ſancta eccleſia predicauit mēbris om̄ibꝰ ſui corporis incolumis ītegro aſpectu atqꝫ auditu. dormiuit cū patribꝰ ſu is diuine virtuti potius aſcribendū eſt qͣꝫ nature. Et in tꝑe tranſacto. et certe in preſenti. ſimile nō videmus Tertio neceſſaria eſt qualitas in ſe mentina generatōis materia vt ſcꝫ in eo tꝑantia caloris ſit frigiditatiſ ſiccitatis et humiditatis. Un̄ dn̄s dicit in euāgelio. ſemē eſt verbū dei In ſemine aūt predicationis neceſ ſe eſt vt predicator ſermonē ꝯtēpe ret audiētibꝰ. ne exceſſu feruoris et zeli erūpat in talia ꝑ que ſcandaliſꝫ et turbet aut ꝓuocet audientes. vn̄ pſalmus inſtruit dicens. Et bn̄ pa cientes erunt vt annunciēt pacienti am. volens intelligere in predicāti bus moderamē. Hoc idem ceteris exceſſibꝰ caueat̉ ne tēpor aut frigus in verbo. ne ſine humore gratie ſic cum ne ⁊ humidū nimis. hoc eſt ẜm ꝓphetā aqua id eſt ſeculari ſcientia mixtū. minus reddat intentos et ſo licitos auditores. Diſcant ergo a pes fidelium reges id eſt prelatos idoneos ordinare qui per predica tionis ſemen cōueniens poſſint ad optionis populos generare. ¶ De peruerſa et iuſta iuſtitia. Ca. xxxiiij. Rerogatiuū examē iudicū tenēt. Incorrigibiles nocāt caſtigant mox et morte puniunt. Quid miri. Audi quid dixēit Ioſaphat rex iſrahel iudicibꝰ popu li quos cōſtituit. Uidēte inquit qͥd faciatis. Don hominis exercetis iu dicium ſed dei. et quodcūqꝫ iudica ueritis in vos redūdabit. O qͣꝫ hor renda ſententia in illos qui peruer tunt vel peruertere ꝑmittūt iudicia. ẜm ꝓphetaꝫ iuſtificant ꝓ muneribꝰ impium. et cauſa vidue non ingredi tur ad eos. Ue ergo impijs in ma lum. retributio enī illoꝝ venit. quia iuſtus dn̄s et iuſticias dilexit equi tatē vidit vultus eius. Si aūt dilex it iuſticias et approbationis oculo ꝯſiderat equitatē. ꝑ ꝯſequēs iniuſti cias odit in iudicibus. et improbat falſitatem. vbi ergo iuſticiā habere nō poteris pacienter ad dn̄m cū fi ducia ꝯuertaris qui impunitam ne quiciam ire nō ſinit et cū acceꝑit te pꝰ ip̄e iuſticias iudicabit. Quid aūt ſuꝑ hoc noſtro fere tempore ẜm ꝙ a fratre ordinis predicatoꝝ audiui in lothoringia cōiuncta brabancie factū ſit audiamꝰ. Monaſteriū ſan cti iacobi apud leodiū notū multis eſt et acceptū. Iſtud quidam ado leſcēs ꝯſobrinus maioris prepoſiti cauſa maioris deuotionis et religi onis intrauit. Quod vt audiuit p̄ poſitus indigne tulit. mādat abba ti remitti ſibi cōſobrinū ꝑ clericos. Benuit ille. Tūc prepoſitꝰ forti ma nū collecta ſatellitū intrat violenter cenobiū. rapit iuuenē et nudato ſan cto habitu induit ſeculari. Abbas ergo monaſterij collectis pͥmoribꝰ vel prioribꝰ ciuitatis ep̄o cōquerit̉ iber Ca. ſcd̓s xxxiiij. et totum clerum pro tātis iniurijs interpellat. Hoc cum indignanter audire vix vellet epiſcopꝰ et abba tem potius impeteret duris verbis abbas flexis genibꝰ cū moderami ne dixit. iudice cōtra te o prepoſite in terra habere non poſſum et ideo ꝯtra te deum ſummū iudicē int̓pel lo vt infra quādragīta dies vterqꝫ noſtrum ꝯpareat corā illo ſententi am pro meritis accepturis Ad hoc preſul cachinnans cū ſuis irriſit ho minem atqꝫ ſpreuit et repulit expro bratū. Quid plura Quadrageſimo aūt die circa nonā mortuus eſt di ctus abbas. Et cū ꝓ eo ſolenniter pulſaret̉. ſedēs in balneo p̄poſitus. queſiuit a circūſtantibꝰ quid h̓ eſſet Mox quidā ingrediēs ⁊ requiſitus de ſonitu cāpanaꝝ. reſpōdet abba tem ſancti iacobi iam defunctum et pro eo pulſationē fieri tam ſolennē Ilico r̄cordatꝰ prepoſitus quadra geſimū diem eſſe qua ſe citatū corā ſūmo iudice audierat ab abbate cō ſternatus animo dixit ſuis. Tito vi dete quid faciā. Moriturꝰ ego ſum Comparere me hodie ſūmi iudicis aſpectibꝰ oportebit. Hec mora. Pº hec verba cū balneū egredi feſtins. ret in aſtantium manus cū diro eiu latu et vocibꝰ expirauit. Illic ꝓcul dubio reſpōdere cōpulſus vbi cau ſaꝝ ſtrepitꝰ ceſſerat. iuriſperitoꝝ ad uocatō ꝯticeſcit. vbi nec preces nec. preciū laborabūt. ¶ Simile quid de comite quondā hanonie fide indu bitata ꝑcepimꝰ qui duꝫ vellet in ec cleſia ſancti iohannis in valentenis canonicos expellere regulares et ꝓ eis ponere canonicos ſeculares ab bas eiuſdē loci ad ſūmuꝫ iudicē ap pellauit. Appropinquāte aūt appel latiōis die cū abbas inciperet infir mari et ſe ad ꝯparandū corā ſūmo iudice orationis inſtantia prepara ret ip̄eqꝫ comes ſub eodē tempore ſentiret incōmodū cauſe ceſſit omni mode diem veriditꝰ iudicij et ſentē tiā expectare. Et nota in ꝑuerſione iudicij duo mala. Unū ꝙ offendūt deū. et vnū ꝙ offendūt ꝓximū. pri mū fit mandatū dei tranſgrediēdo ſcd̓m ꝓximo iudiciū ſubtrahendo. Retributio ergo eius veniet vt of fenſam dei etiaſi hic penituerit ꝑ af flictionē corꝑis luat et offenſaꝫ ꝓxi mi quā ꝑ iudiciū iniuſtū incurrit da nis eius ſatiſfaciendo reſtituat Idē enī iudico quod manu diripere. vel ſi impenitēs ꝑſeuerat penā ꝓ vtro qꝫ perpetuo damnatꝰ exoluet. Qua fronte in futuro illo extremo et tre mendo iudicio ip̄m iudiceꝫ expecta bit qui hic tꝑaliter iudex eū ꝑ inuer ſum et falſum iudicium irritare non timuit? Quid ſit aūt tenere iudiciuꝫ ad illos maxime ſpectat qui iudicā re et corrige̓ debent exceſſus ⁊ ope ra ſubditoꝝ. Unde dicit incorrigi biles enī necāt caſtigāt mox ⁊ mor te puniūt. Cuiꝰ exēplū in pͥmo libro regū inuenies vbi heli ſacerdos cō tra legē excedētes filioſ nō correxit et cū eis in vno die vindictā crude liſſime ſed iuſtiſſime āniaduerſiōis accepit Quod veritꝰ in vtroqꝫ qd̓ dictū eſt de iniuſtis iudicibus et de Ca. ſecūdus his qui ſunt circa correctionem ſub ditoꝝ incorrigibiliū negligentes. Comes quidam iuſtiſſimꝰ iudex vt certa relatione didicimꝰ in ꝓpriū fili um et vnicū tale iudiciū fecit. Decu buerat comes annis duobꝰ aut tri bus languens. et vna dieꝝ filio eiꝰ virginem opprimente clamor popu li ꝑ ciuitatem validus excitat̉. Quo clamore pater attonitus inquirit q̄ cauſa ſit. Negant pͥmates qui aſta bant ſꝫ tandē minis territi intimant veritateꝫ. quo detecto vultū diſſimi lante cū lachrimis pecijt ab aſtante ſeruo cultrū exacuatū et longum qͣi vellet ſibi vnguiū excrementa reſcin di. Nec diu immoratꝰ cū vix ſex ho raꝝ ſpacio interiecto filiuꝫ precepit aduocari Quo veniente ⁊ propius accedente dixit pater. Nunqͥd noſti ꝙ ſim dn̄s terre et tu me ſuperſtite et viuente in ꝯfuſioneꝫ mei ⁊ tui op primere virginem voluiſti. Abſit vt te talem heredem habeam et te talē poſt me terre dominū relinquam. Hoc dicens ſubito eum in corde cū cultro percuſſit. nec quatuor dieruꝫ poſt hoc ſpacium interceſſit cum ec ce comes mortem ſibi imminere re ſpiciens quendam ſecreti ſui conſci um mandauit abbateꝫ. Tui cū con feſſus eſſet et peteret corpus chriſti et nihil in confeſſione de occiſione fi lij tetigiſſet abbas nolens eū abſol uere et ꝯmunicare quare tantuꝫ ſce lus filicidij confitens omiſiſſꝫ queſi uit Gui comes mira conſtantia re ſpondens dixit. Abſit vt illum repu tem paterni principatus heredem. licꝫ genitū carne mea qui cōtra fas auſu nefario iuris violator exiſtens ſe dignū fecit mortis iudicio et om ni iure ſucceſſionis indignū. Nec ve re ergo pater filium ſed legū viola torem occidit. Tu autē abbas vica rius iudicis dei contra legem me iu dicas que deutronomij libro teſte in necem paterni filij primas paren tum manus eſſe precepit Unde ad xp̄i iudicis tribunal appello vbi ſine tua abſolutione facti huius aſtare volo. et certus eius iudicium expe ctare. Hoc ſoluꝫ peto vt pixide ape rias dominici ſacramenti et me ſalu tare dei oculis tm̄ videre ꝑmittas. Quod vbi annuit abbas hoſtia ſa lutaris mox ſe ori comitis patenter infudit. et eum iuſtum prerogatiui examinis iudicem et rectiſſimuꝫ vin dicte ſcelerum comprobauit. ¶ De virtute innocentie et ſimpli citatis. Capitulum. xxxv. Iro modo innocue ſunt. Il lum vtiqꝫ apes fideliuꝫ imi tantes qui ẜm ꝓphetaꝫ pec catū non fecit nec inuentꝰ eſt dolus in ore eius Rara res eſt iſtis tempo ribus etiam in pueris qui nomine ⁊ facie innocencie puritateꝫ oſtendūt puritatis innocentiā inuenire. Sed etatē ſupplente malicia luxurijs in ſe vires exhauriunt ante tempus ide o decus omne deperijt robur elan guit in adultis. facinoroſi quiqꝫ pre ferunt palmam. virtus obiecta ſuc cumbit in fratricidijs reuiuiſcit. A bel innocens de nouo proſternitur. Ca. ſcd̓s xxxv. Nō eſt qui reputet puritatē et ideo fectator innocencie rariſſimꝰ inuenit̉ His quidē ſi ſoli eſſēt principes ob noxij ſeculares. poſſet vtiqꝫ ſed tn̄ cuꝫ gemitu tolerari. Sed in illis eſt cū deteſtatione maxima ꝯſpuendū qui ſunt loco apoſtoloꝝ diſpēſato res eccleſie qui deſpectis innocenti bus et probatis. nō ponderāt pro mouere impium ſi euꝫ videat ⁊ ver ſutuꝫ. Don ſic vilis deo innocentia creditur qui ab initio mūdi innocē tem. enoch a ſeculo trāſtulit. noe iu ſtum ſeruauit. abraham ampliauit. eſau re ꝓbauit. iacob dilexit. ioſeph innocuū toti mundo prefecit Inno centiā puritatis in matre xp̄us ele git. In innocentibus coronauit. In baptiſta laudauit. In iohānne dile xit. In illis qͦs vocauit ad ſe et com plexus eſt paruulis ꝯmendauit di cēs. Sinite paruulos venire ad me. taliū eſt enī regnū celoꝝ. Et qͥd di cam; Tempus me potius deſereret qͣꝫ exempla. qm̄ quicūqꝫ dn̄o placu erūt aut ꝑ vite ꝑfectione poſt lapſū aut ꝑ vite innocentiā an̄ lapſū. aut certe ad vite puritatē poſt lapſum redierūt ¶ Quid aūt in ꝯfinio bur gūdie ꝑ innocentiā actū ſit vt a fr̄e ordinis minoꝝ ꝑcepimꝰ referamꝰ Antiquiſſimo more ſeruatū eſt in or dine ſancti benedicti a cunabulis fe re pueros indui et ſic eos in ordinē ꝑ vite innocentiā educari. Quo cō tra ſepius actū tn̄ audiuimꝰ nec ap probamꝰ ꝑ oīa pueꝝ rōnis expertē fouere quod neſcit. ſed potiꝰ adultū quēlibet qui poſſit diſcrete reproba re quod diſplicet. ⁊ electione digna approbare quod placet. ¶ Puer qui dam in ꝯfinio burgūdie fuit qui in mōaſterio ordīs ſc̄i benedicti apud cluniacū ab ip̄is cunabulis innocen tiſſimus ac ſimpliciſſimus adoleuit Adultū ergo iuuenē abbas ſuus ꝓ r̄creatiōe vl̓ ioco ſecū ꝓficiſci extra precepit Sufferrandoꝝ ergo equo rū cauſa abbate cū ſuis an̄ domum ferrariā deſcendēte. miratꝰ ex ſimpli citate iuuenis eo ꝙ nunqͣꝫ tale qͥd viderat ferruꝫ candens nuda illud manu ſine aduſtione aliqua vel leſu ra eleuans ꝯtrectauit. Supefactꝰ er go abbas ⁊ omnes qui pn̄tes ade rant innocentiā in iuuene venerati ſunt ⁊ rem iterato ac pluries proba uerūt. Poſt hoc abbate cū ſuis ali as occupato iuuenis mox interiora domicilij eſt ingreſſus vbi vxorē fa bri cū puero ſuꝑ genua miratꝰ inue niēs cū paruulo cui nunqͣꝫ ſimile vi derat iocabat̉. Ilico aūt mulier in iuuenē qͣi inexpertū malicia ſtimula ta. ſi talē habere vellet inquirit. Et ille libentiſſime inqͥt. Que mox neſci um ad ꝯcubitū inſtruēs pueꝝ ſic fie ri ꝓmittebat. Ergo vbi iuuenis pꝰ ꝯcubitū innocētia ſpoliatꝰ egreſſus eſt. ferrū cādens vt pͥus exiſtimans ꝯtrectare aduſtꝰ grauiter exclama uit. Qua ī re turbatꝰ abbas nō mo dicū admiratꝰ aīaduertit ex interio ri leſura aīe iuuenē foris leſū. ⁊ pͥori innocētia q̄ eū ꝯtra ignē ꝓtexerat denudatū Reductū ergo ad mona ſteriū iuueneꝫ abbas ſuꝑ geſtis dili gent̓ inqͥrit ꝟitatem qͣꝫ ſimpliciſſime in it l Z Ca. ſcd̓s Ca. ſcd̓s confitet̉. Et ſic cum multis lachry mis damnū ſuum tremebundus ex pauit. ¶ Sed et potentem contra demones puritatem mira geſta iuli ane virginis ⁊ cipriani teſtant̉ Abi ciprianꝰ adhuc puer a magiſtro ſuo compulſus legitur. xviij. annis puri tatem virginalis innocencie cuſto diſſe vt per hāc maiori potentia cō tra demones et imperio potiretur. Super hoc quoddaꝫ valde memo rabile certiſſima relatione ab his qͥ pn̄tes aderāt ⁊ viderāt ī machlinia opido brabancie ꝑcepimꝰ accidiſſe Puella q̄dam ſacro die dn̄ico cū iu uenibus choriſauerat diu valde. fa tigata ergo domū redijt. Nec mo ra dormitū pergens demone fit re pleta. qua clamante ſurgit familia. ligant vinculis ſeuientem. Mane in hanſi vic ad oratoriū glorioſe virgi nis extra opidum deportatur. Fre quenter enī ibidem maria virtutum operatrix miracula plurima demō ſtrauit. Quod vbi ſcolares pueri ꝑ ceperant ad locum vbi vexabatur puella in oratoriū cucurrerunt. quo rum vnus annoꝝ ferme duodecim audacior ceteris atqꝫ ſagacior ce pit compellere et adiurare demoni um vt corpus obſeſſum deſereret ⁊ exiret. Hec mora. vbi demon circa vmbilicum per tumorem ſe eſſe mō ſtrauit. dictus puer crucem cū polli ce in ꝯtrariū fixit et ſic paulatim ꝑ crucem verſus os aſcendere compu lit donec eū in ſpeciē hirſuti vermis om̄is populus intra hiatū oris he rentē vidit Quō miro conatu ad in feriora redire volente clamauit po pulus. puer inſtanter ſignuꝫ ſalutis oppoſuit et cū maxima violentia de monē exire coegit. Eiectum ergo vt diximus in modum hirſuti vermis. puer audacter dextēa comp̄hendit et in foſſam paruulaꝫ vbi pluuialis aqua conſederat mox proiecit. Qui ſtatim in oculis plebis totius diſpa rens. leticie et laudis omnibꝰ mate riam dereliquit. Proinde manꝰ pu eri a contactu vermis nigredine in fecta remāſit. ſed protinus aque be nedicte lauamento diſceſſit. Sacro ſancta ergo res eſt eſſe ab omni la be criminū innocentem ſed ſimul eſ ſe ꝯuenit ſimplicem et prudentem. ¶ De innocentia boni hominis et iuſti qui nemini cupit noce̓ ſed om̄i bus prodeſſe. Ca. xxxvi. Ructibus nullis nocēt. ſed nec mortuis quidem. Xp̄s de patre dicit. Omnem pal mitem qui fert fructum purgabit cū vt fructu plus afferat. Recte auteꝫ ſubdit̉. nec mortuis qͥdem ſubaudi nocent. Et hoc eſt qd̓ in euangelio de xp̄o rege fideliū ſignanter legit̉. Calamū quaſſatū nō conteret et li gnū fumigās nō extinguet. Quod ⁊ ad nos moraliter referri pōt Fru ctibꝰ nullis nocēt.i. fructificantibꝰ ꝑ bona oꝑa nocē nō debemꝰ vt impe diamꝰ eos in aliquo ſꝫ potiꝰ adiuue mꝰ vt eoꝝ exēplo ad ſil̓ia ꝓuocemur Un̄ ſalomō in ꝓuerbijs Noli ꝓhi be eū qͥ bn̄ facit. ſꝫ ſi potes et ip̄e bn̄ fac ¶ Multis modis dicitur nocere homo homini. ſed precipue tribus. Ca. ſcd̓s xxxvij. corpus occidendo. animā ſeducen do. vitaꝫ infamando. Corpꝰ tripli citer occidit̉. gladio materiali vl̓ cō ſimili vt cayn abel. ſubdola ꝓditio ne vt iudās xp̄m. victus ſubtractio ne vt qui tꝑe neceſſitatis et famis negādo victū pauperes ꝑire ꝑmit tunt. de quo dicit̉ in decalogo. Nō occides. de ſcd̓o in eodē. Nō feres ꝯtra ꝓximū tuū falſū teſtimonium de tertio dicit ambroſius. Paſce fa me morientē. ꝙ ſi nō paueris occidi ſti. Anima etiā ꝓximi triplicit̓ ſedu cit̉. peccato exemplo ꝯſilio. Pecca to vt qui hominē peccare facit ſicut heli ophni et finees qui peccabant cū mulieribꝰ que exculabāt ad ho ſtiū tabernaculi Exēplo vt ſalomō qui illectꝰ amore mulieꝝ idolis īmo lauit. et ꝑ hoc peccare fecit multos ex iſrael Cōſilio vt qui tꝑe iude ma chabei ꝑſuaſerūt multis vt derelin querent leges patrū ſuoꝝ et idolis īmolarent. Uel ꝯſilio pn̄t dici ſedu cere qui incauta predicatiōe neſciē tes et ſimplices de occl̓tis peccatis reddunt curioſos ſolicitos de his que pͥus ignorabant. de pͥmo dicit̉ in decalogo. Nō mechaberis. de ſe cundo in libro Heſter in fine. Gla dio et igne pereat pro exemplo con temptꝰ et inobediētie. de tertio in li bro Iob. Adducet conſiliarios ma los in ſtultū finē. Uita etiā ꝓximi tripliciter infamat̉. vel minuēdo bo nū quod in eo eſt. vel augendo ma lū quod in eo nō eſt. vl̓ fingēdo ma lū. Primū malū. ſcd̓m peius. tertiuꝫ peſſimū. Et hec eſt beſtiā quā vidit Daniel cū triplici ordine dentiuꝫ qͥ ml̓tos populos deuaſtabat. et hoc quare. qꝛ eo minꝰ peccatū detracti onis vitat̉ a pluribꝰ quo minꝰ pcc̄i mortalis culpā ab ignorantibꝰ ha bere putat̉. cū tn̄ multo grauiꝰ ſit ſi ne culpa ꝓximū infamare qͣꝫ furto veſtē eius auferre. et hoc qͥdeꝫ ml̓ti illud vero ponderāt pauci. Huius rei vindicta horribilē valde et intra bilem vidi. Noui ordine. nō re. noīe nō actibꝰ ſacerdotē. hic in tantū vi cio lingue deditꝰ erat vt potiꝰ de ſe peſſima mentiret̉. qͣꝫ non ſocios vel cohabitātes ſibi criminibꝰ infama ret. hic an̄ mortē raptꝰ in furiā tan ta in ſe debachatꝰ eſt cede. vt ꝓprijs dentibꝰ linguā maliloquā laniaret. et palā cunctis oſtenderet ꝙ qꝛ lin gua ſua doloſe egerat. et venenum aſpidū ſub labijs eius qͣſi ſepulcruꝫ patens guttur illius vetorē teterri muꝫ anhelaret ¶ Ꝙ quilibet ſtudeat occaſionē ꝓ ficiendi et emendandi ſumere nō ſo lum a bonis verū etiam a malis. Ca.xxxvij. On ſolū ab odoriferis. veꝝ etiā a fetidis herbis mellis alimoniā trahunt. Mire cū odoribꝰ bonis delectant̉ et natura liter fugiūt fetida. ſed in eis propter mellis bonū ad tꝑus vtiliter demo rant̉. Et hoc eſt idē qd̓ dicit paulꝰ. Omnia probate. quod bonū eſt te nete. Per odorifera intelligimꝰ ope ra bone fame. Unde apoſtolꝰ Do nus odor xp̄i ſumus deo. alijs qui dem odor vite in vitam. alijs odor I I Ca. lecūdus mortis in mortem. Auguſtinus ſuꝑ eodem verbo dicit. Sicut quondā illud precioſiſſimū vnguentū fracto alabaſtro odore domum impleuit. ita ⁊ apoſtoloruꝫ opinio bonorum fractis eorum corporibus per mar tirium quaſi ſuauiſſimū holocauſtū domino eccleſiam toto orbe reſper ſit. Et hoc quideꝫ alijs congauden tibus fama vite in vita. alijs inuidē tibus famā mortis in mortem. Tu autem apis fidelis animā delectare fame operibus odoribus bonoruꝫ qui tibi in mutus collatione de bo nis et edificatorijs verbis os ſapi dum et odoriferū reddant ꝑ quod edificet̉ proximus et cor mundatū ſpurcicijs gratulabundū faciant. qͦ magis ad deſideriū colliū eternorū eius ſuſpirium excitet̉. Gratius tibi ſit quaſi fauos mellis et lactis dul cedineꝫ linguaꝫ tuā et labia diſtilla re qͣꝫ amaricari ventrem tue memo rie ⁊ felieis recordationibus ad vo mituꝫ prouocari. Illud vero quod textus apte ſubiungit ꝙ licꝫ fugiāt. naturaliter fetida in eis tn̄ propter mellis bonū ad tempus vtiliter de morantur. ſic intelligi debet ꝙ non ſolum in bonis hominū actibus ꝓfi ciend̓i occaſionem ſancta anima ſu mit. veꝝetiā in malis dum in his vi det quod iuſte diſplicet ⁊ in illis imi tat̉ bonū quod videt. ¶ Uidimꝰ et valde dilectū et familiarē habuimꝰ nobilem philippū de mōmiraul mili tē vite ꝑfectiſſime viruꝫ in quo illud memorabile frequent̓ aduertimꝰ ꝙ totū tꝑs ſuū vel in oratione ac dexxt ij uotione ꝯtinuia vel in ſanctis collo. tutionibꝰ expēdebat. Nouerat eniꝫ ml̓tos valde religioſe vite viros ac feminas qͦs in grecie. lūbardie. bur gundie ꝓuincie. gallie. flandrie. bra bancie partibꝰ illuſtrauerat. qͦꝝ vir tutes mores ⁊ verba cū miro feruo re et deſiderio referebat. ⁊ ad melio ra ꝑ hͦ mentes audientiū excitabat Sed et auditores ſuos ⁊ collocuto res mira oris gr̄a ꝯpellebat vt ſibi aliqͥd dignū relarū qd̓ audiſſent vl̓ vidiſſent in facto vel in dicto bono rū exponere dignarent̉. Et hec qui dem vltra qͣꝫ credi pōt in eo tantaꝫ deuotionē tantā leticiā et tantū de fideriū excitabant. vt iſtis ſolis viue re crederet̉ Siquid vero extra talia eū audire cōtigerit quaſi eſſet ꝑcuſ ſus in capite cū mira anxietate ſpiri tus faciem auertebat. Nec fruſtratꝰ eſt fructu oris auris bonoꝝ ſcꝫ que libenter ꝓtulit et audiuit. cū eū deꝰ miro modo remunerauit etiā in pn̄ ti. Uix enī habuit de omnibus pa ternis bonis neceſſarium vite victū et tamen octo monaſteriorum ciſter cienſis ordinis fūdator extitit inde feſſus Exceptis congregationibus beginarum quas vſqꝫ ad quinque milia in diuerſis locis et eo ampliui in xp̄i ſeruitio mancipauit. Ecce qͥd ſit bonis bōe fame odoribꝰ d̓lectari Ꝙ rigor iuſticie et zelus correctio nis in capitulis ſtricte ſit ſeruandus Capitulū. xxxviij. Ira mundicia circa eas. admoliunt̉ omnia in me diū nulla opera ſpurcicie Liber Ce. ſcd̓s. latent. qm̄ et excremēta operantiuꝫ intus ponūt. ne longius recedāt vt cōgeſta in vnū locū. turbidis diebꝰ et operū ocio. foras efferat aggre gata. In his ꝟbis notat̉ capitulo rū neceſſaria ⁊ celebris officina vbi debent exceſſus peccantiū ꝓferri ac cuſari corrigi et purgari. Cōuentu ales enī omnes generaliter decet ⁊ precipue cenobitas vt mira ſit mun dicia circa eos. Et hoc qūo ꝯueniē tius fiet qͣꝫ vt in mediū exceſſus ſin guloꝝ. qͣi excremēta operantiū ſalu tē mutua. ꝓferant̉? Et ſic fit qd̓ ſcri ptū eſt. Salutē nr̄aꝫ inuicē oꝑemur Multū eſt enī remiſſius miſericordiꝰ et tolerabilius in pn̄ti corā paucis. et hoc corā fratribꝰ corripi et emen dari qͣꝫ in illo horrendo iudicio co rā omnibꝰ bonis et malis ſententia liter ꝯdemnari. Et hoc eſt quod di cit apoſtolus. Si noſmetip̄os diiu dicaremꝰ nō vtiqꝫ iudicaremur. ſed heu timet quilibet paci ſue et peccā teꝫ veret̉ arguere ne ſibi a ſocijs cū peccauerit talio refundat̉. qui poti us gaudere deberet argui cū pecca ret. et illa fronte ſociū audacter cor ripere qua nollet eū ſuos exceſſus vel negligentias tacere. Sed nunc ẜm ꝓphetam Iob ꝓtegunt vmbre vmbram eius. et corpus eius quaſi ſcuta fuſilia ꝯpactum quaſi ex ſqua mis ſe prementibꝰ. et in hoc dyabo lū cū ſuis omnibꝰ intellexit qui inui cem ſe vel defendūt vel ꝯtegunt vt ſic omnis ordo monaſticꝰ in diſſolu tionē omnis honeſtatis decꝰ in tur pitudinē. omnis forma virtutū in vi ciū. omnis rigor iuſticie in precipici um facinoꝝ euaneſcat. Hec omnia prorſus eueniūt eo ꝙ accuſationes ⁊ correctiones in capitulo nō habē tur. Petrus ananyam et ſaphiram quaſi in capitulo ſenioruꝫ pro vicio ꝓpͥetatis corripuit et puniuit. Pau lus principem apoſtoloꝝ petrū qͣſi in capitulo corā ſenioribꝰ ⁊ fratribꝰ arguit qꝛ reprehenſibileꝫ iudicauit Hec in inicio naſcentis eccleſie et in ter diſpenſatores fidei maxime ad inſtructione noſtram acta ſūt et con ſcripta. Ibicunqꝫ ergo hoꝝ ſerua tur exemplum ibi indiuidua ſemper cum ip̄a abundantia reꝝ tempora lium xp̄i gratia perſeuerat. Et licet in mutuis accuſationibꝰ et correctio nibus capituloꝝ. ſubite aliquando perturbationes proueniant animo rum. ſpiritus tamen ſancti virtute ci tius conquieſcunt et ad ſe redeunt corde pacati. Inde textus ſatis in nuit ꝙ hec fieri ſolent turbidis die bus et operum ocio hoc eſt cum de liberatione et diſcreto moderamīe pręlatoꝝ. Quod auteꝫ premittitur poni in medium operantium excre menta ne longius recedāt intelligi ſic debet. vt pro accuſationibus et correctionibus capitulorum appel lationes et diffamationes fieri pro hiberet. ¶ Solertiſſimum quendaꝫ in remenſi eccleſia anglicum genere Decanū ab his qui virum ꝯgnoue runt audiuimus qui canonicos ſu os pro exceſſibus viriliter corrige bat. Accidit aūt eiꝰ tꝑe vt venēabil̓ et deo dignꝰ albertꝰ leodien̄. epūs ſcd̓s Ca. frater ducis brabancie ab imꝑato re heynrico exul ab imperio pellere tur et a militibus eius iuxta remen ſem vrbem ꝓ iuſtitia doloſiſſime ne caret̉. Ad cuius obſequias cū vene rabilis richardus ex regali genere ortus tūc quideꝫ archidyaconꝰ re menſis. ſed in cathalauno preſul ele ctus ſine nupciali veſte cū multa tur ba nobiliū intereſſet. Sepulto autē ſacro cadauere in choro eccleſie ca thedralis vt decebat decanꝰ omēs canonicos necnō et ip̄m cathalau nenſem electū ad capitulū euocauit Reſidentibꝰ ergo cunctis dixit deca nus electo Dondū adhuc vt credo archidyaconatū aut canoniā reſig gnaſtis. Cui electus Nonduꝫ inqͥt Et decanus. Surgite ergo et ſatiſ faciatis eccleſie et dorſū ad diſcipli naꝫ coram fratribꝰ preparate eo ꝙ ſine veſte nupciali choꝝ cū canoni cis ꝯtra regulaꝫ introiſtis Hec mo ra ſurgens et procumbens electus veſtes exuit et a manu decani vali diſſimaꝫ diſciplinā accepit. Qua ac cepta electꝰ veſtibꝰ reindutis erexit ſe ⁊ decano cū maxima oris gratia coraꝫ omnibꝰ dixit. Gratias ago deo et patrone remenſis eccleſie eiꝰ pijſſime genitrici ꝙ te talē hic in re gimine derelinquo. hinc magis dili gam locū iſtū et in ſede iſta dignaꝫ ſemper veritatis memoriaꝫ venera bor. Hec dicens archidiaconatum et canoniam reſignauit et in ſe veri ficauit illud vulgare ꝓuerbiū. Quā to caput altius tāto collū mollius. Mire enī decet nobilitatis celſitudi nē humilitatis māſuetudine remol liri. Ego aūt in quantū in re narra ta cōijcio nō minꝰ in correcto exem plū virtutis relinquit̉ qͣꝫ in prelato cōſtantia preceſſerit corrigentis dū nobilis et clectꝰ in preſulē correctio nem ꝑualidaꝫ parue culpe cū paciē tia et humilitate ſuſtinuit. et ille etiā in tanto viro inultū iri nō pertulit. qd̓ nō correctū alijs in ruina futuꝝ fore p̄uidit ¶ Audi iteꝝ qͥd idē de canꝰ de filio ſororis ſue egerit exce dente. Ob amorē et reuerentiā dicti auunculi ſui canonica prebenda in attrebacenſi eccleſia clerico eſt libe raliter collata. Poſt tꝑs aūt ip̄e cle ricꝰ ꝓ lapſu carnis punitꝰ ꝑ annum ſuſpendit̉ a prebenda. Inde caſus accidit vt decanꝰ eius auūculus ad ciuitatē attrebacen̄. cauſis emergē tibꝰ deueniret. Qui honeſte vt talē viꝝ decebat a canonicis eſt recept Parrat̉ etiaꝫ ei exceſſus nepotis a ſocijs pena qͣꝫ inflicta. vt canonica portione vno anno careret ꝓmptū qꝫ eſſe capitulū penā liberaliter re laxare nepoti. ſi pro eo preces fūde re dignaret̉. Et ille. quare; Nonne inquiūt filius ſororis veſtre eſt. Cō uocato ergo capitulo canonicoruꝫ dixit Depotē meū exceſſiſſe percepi et iuxta ꝯſuetudinē eccleſie ꝑ annū in prebenda punitū. Rogo vos vt in meū arbitriū ponatis hanc noxā Hec mora cunctis annuentibꝰ leto vultu. erat enim clericꝰ de bonis ſo cijs illis qͦꝝ nec vnus vnqͣꝫ vt vul go dicit̉ benefecerat. decanus ſub iunxit dicens. ¶ Neſtri gr̄a vos dn̄i Liber Ca. ſcd̓s Ca. ſcd̓s Ca. ſcd̓s L xxxix. mei cariſſimi. noxaꝫ nepotis mei in meū arbitriū poſuiſtis. Cōmendo quidē ⁊ approbo ꝯſuetudinē veſtrā qua ꝑ annū lubricos in carne puni tis. Iſti anno quo nepos meꝰ a vo bis in prebenda eſt punitꝰ. alteꝝ an nū addo. vt duobꝰ annis omni bn̄ ficio careat prebēdali. etſi quid me dio tꝑe ſe correxe̓it. tali modo vt di gne reſtitui mereat̉ veſtre in hoc an nuo beniuolentie largitati. Sinaūt ip̄o facto qͦ male ſe geſſerit vt nūqͣ ad prebendā vel gremiū huiꝰ eccle ſie in perpetuū admittat̉ Hec vt au diere canonici mire in verbo edifica ti ſunt et tantā virtutē decani ꝑ to tam galliam vulgauerunt. ¶ Ꝙ ꝯſonātia vocū in pſalmodijs ſit vigili mente ſeruādā. Ta. xxxix. Ariter cōgregate ſuauiter cantant. Quid aūt de cātu apum ad laudeꝫ xp̄i ẜm lit ieram acciderit audiamus. ¶ Nar rante mihi viro ſancto abbate quo dam quondā audinit hominē pau perem in ſuburbio ciuitatis cuiuſdā alucaria apū maxima habuiſſe. Cū qꝫ frequētius pauper apes ſolicit viſitaret. pͥmuꝫ aduertit eas ſepius in die mira alacritate concinere et poſtea cū curioſius indagaret ſexi es interpolare ꝯcentus. nec vllis cō uehendis cibis operam dare. Hec diu poſt hec cum caſu media nocte ſurrexiſſet vidit ſuꝑ apes totū aerē illuſtrari et ꝯtra ꝯſuetudinē omniū apum apes ip̄as in nocte cantibus modulari. Stupe factus ergo vir et rem frequētius ꝓbans ad ciuitatis ep̄m cum ſuo preſbitero venit. nar rat de apibus quid agat̉. Hec mo ra preſul in propria perſona verita tem explorans ſicut ei dictum fuit in uenit. Cōmunicato ergo conſilio ꝓ bis viris et euocato populo ciuita tis quid in alueari ſit aggredit̉ ex periri. Et fracto vaſe inuenit in mo dum pixidis eburnei vaſculuꝫ ex ce ra candidiſſima in faſtigio aluearꝭ. et in ea ſacramentū corporis chriſti circa ip̄m vero apum choros in mo dum phalangaꝝ celeſtiū excubias celebrantes. Sublato igit̉ validiſſi mo clamore cum lachrimis corpus xp̄i in eccleſiam detulerunt. et in lo cum vbi inuentum fuit in remediu languentium innumerabilium ora toriuꝫ conſtruxerunt. Cūqꝫ iaꝫ nar rata vbiqꝫ terrarum fama celebri vulgarentur. duo fures rei perterri ti nouitate ſponte confeſſi ſunt. ꝙ in vicina eccleſia corpus xp̄i cum pixi de argentea rapuiſſent. ⁊ retenta pi xide ſacramentum corporis chriſti iuxta tranſeuntes ſub alueari predi cto. in fuga celeri proieciſſent. Sic ergo innotuit. ſi tamen dici poteſt etiam breuiſſime in volātilibus api. panis ille viuus qui de celo deſcen dit et dat vitam mundo. et homine̓ credere monuit veritati. que dixit. Paneꝫ queꝫ ego dedero caro mea eſt pro mundi vita. Et quidem ſuf ficiens ratio eſt huius precioſiſſimi ſacramenti illa veritas atteſtans. que fallere nec falli poteſt. quamqͣ et hoc māifeſtiſſimis miraculis etis Liber Ca. ſcd̓s ſ noſtris temporibꝰ nō ceſſauerit cō probare Opidū duacenſe ampluꝫ et magnū eſt inter cameracū a dex tris vie et attrebacuꝫ nobiliſſimas ciuitates. Hinc in eccleſia canonico rū ſācti amati epiſcopi. cū ſacerdos in paſcha ꝯmunicato populo corpꝰ xp̄i ſuꝑ nudā terrā ſtupidꝰ inueniſſꝫ et flexis genibꝰ eleuare temptaſſet. mox ꝑ ſe in aera ſublimatū pannicū lo quo ꝯſecratos digitos ſacerdoſ detergere ſolet inheſit. Clamans er go preſditer canonicos vocat. Ac currūt illi. ſpectāt in panno corpꝰ vi uificū in ſpecie faciei venuſtiſſimi pu eri Et mox ꝯuocato populo ad ſpe ctaculū preſentat̉ et indifferent̉ nul li tanta celitꝰ viſio denegat̉. Hec cū audiſſem famā vulgante veni in opi dū quod predixi Acceſſi ad decanū eccleſie cui optīe notꝰ eram. petij vi dere miraculū. Annuit ille p̄cepit vt fieret. Aꝑta eſt theca cōcurrit ppl̓s moxqꝫ ibi pixis reuoluitur. clamat omnes. Ecce iā video ecce ꝯſpicio ſaluatorē. Stabaꝫ ergo attonitꝰ ni hil vidēs niſi tm̄ ſpecie panis albiſſi mi. nihil quidē ꝯſcius mihi. quare ſa croſanctū corpꝰ cū ceteris nō vide rem. Hec diu mecū iſta voluebā. tū ecce vidi faciē in menſurā etatis ple nitudinis xp̄i ſpineā coronā in capi te. et duas guttas ſanguis ex vtra qꝫ parte naſi ꝑ faciem deſcendētes. Mox igit̉ genibꝰ flexis adoraui cū lachrymis Surgens aūt nec coro nā in capite nec ſanguinem vidi ſed faciem hominis ſuꝑ effigiē honora tā ꝯuerſā ad dextera. ita vt vix ocu lus dext̉ videri poſſet. Daſus erat admoduꝫ longus directus valde. ſuꝑcilia arcuata oculos ſimpliciſſi mos et dimiſſos habebat. ceſariem longam ſuꝑ humeros deſcendētem barbam intenſam et ſub mento cur uatā ſub rictū exterminatā. iocūdiſ ſimi oris ex vtraqꝫ parte menti nu dam ꝓpe apilis malliculas vt in iu uenibus ſolet apparere qui barbaꝫ a puero nutrierūt. frontē letā. maci lentas genas et collū longū cū ca pite parūper inflexū. hoc ſcema hic decor benigniſſime faciei. Eam aūt diuerſimode ſub vnius hore ſpacio videre ſolebāt. Alij aūt in cruce ex tenſū. alij quaſi ad iudiciū venientē. pleriqꝫ et hoc ex magna parte ſub pueri forma. qͣꝫ ſanctuꝫ aūt ⁊ qͣꝫ me ritoriū ſit miſſā audire quotidie vel ſalteꝫ cū ſe facultas obtulerit exem plis manifeſtis oſtendit̉. ¶ Sacer dos quidā de dacia Andreas noīe vt fratres dacij boni et beati viri d̓ ordine predicatoꝝ cū eo de pariſi us remeans certiſſima relatione di dici cū cōuicaneis ſuis terrā ſanctā peregrinus adiuit. Tranſito ergo mari in vigilia paſche venerunt in iheruſalem et ſūmo mane recedere voluerunt. quibꝰ ſacerdos dixit. ſan ctiſſimꝰ dies eſt paſche et locus re ſurrectionis dominice eſt. audiatis prius miſſam et eucariſtiam ſumite poſtea recedamꝰ. Abnuētibꝰ omni bus et redeuntibꝰ ſacerdos reman ſit ī vrbe. et dicta miſſa. factoqꝫ pra dio ſolus cepit inſequi precedentes Quē vt attigit qͥdaꝫ in equo ſedēs Liber ſcd̓s Ca. xxxix. quid eſt ait ꝙ ſolus properas pere grinus? Et ille factuꝫ narrans. hac inquit de cauſa ſolus a ſocijs ſuꝫ re lictus. Tunc ille. aſcēde inquit retro me. et ille reſidens obdormiuit. Cir ca veſperam vero cum euigilaret et circūſpice̓t vbi eſſet dixit illi ductor ſuus. potes ne cognoſcere locū iſtū Et ille pre timoe̓ maximo vix reſpō dere valens. videt̉ inquit mihi dn̄e mi ꝙ eccleſia que ante nos eſt eccle ſia mea eſt et domus hec proxima in qua manſi. Cui ductor eius. recte videtur tibi. xp̄m glorifica cuius ſa cramenta veneratus es et quorum cauſa in peregrinas terras ſolitudi nem non horruiſti. Hec dicens ſubi to diſparuit. Sacerdos auteꝫ diui na ſuis omnibus narrās magnalia quid ſecum actū eſſet per regreſſum ſociorum poſtmodū comprobauit. At quonia in dubiū pluribus veni re poſſet qualiter ſub breui temꝑis ſpacio in graui corpore per tot ma ris et terre tractus tranſire poſſet excepto euidenti exemplo Abacuc per paruam diei horā in babiloneꝫ de iudea tranſlati. ¶ Miraculū con ſimile quod diebus noſtris in bra bancia contigit. quod nulli qui ho minem nouit dubium eſſe potuit re ferimus. Anno circiter ab incarnati one domini. Accxiij. cum crux tranſ marina predicaretur vbiqꝫ fere ter rarum. Erat vir in brabancia ineſti mabilis ſanctitatis qui deſiderium longum habuerat terraꝫ in qua ſte terant pedēs iheſu chriſti peregrinꝰ inuiſere ſed retardari a cōtemplati on diuina incorporali exercitio ve rebatur In oratione autem exiſtēs in vigilia ſancti Petri ad vincula. clauſo cubiculo aſtitit illi cum ingen ti lumine. erat eniꝫ nox. angelus dei dicens. Uidit dominus ingens de fiderium tuum te velle inuiſere ter ram ſanctam ⁊ nunc ad hoc mittor ad te vt tuum deſiderium comples tur. Hec dicens angelus hominem apprehendit et in vna nocte ad om nia loca ſpectabilia terre ſancte trāſ tulit et retranſtulit in eadem nocte. Uidebatur autem illi ipſa nox om ni die lucidior ita ꝙ omnium ciuita tum Ballie Durgundie Lumbar die Thuſcie et terre ſancte loca diſ poſitiones et ſitus hijs qui terras nouerant proprijſſime deſignaret. Poſtmodū vero factum eſt vt hor tatu quorundam deuotorum ac ſā ctorum virorum quibus hoc nega re non poterat cum illis erucem ſuſ ciperet ſanctam. planeqꝫ per viaruꝫ demonſtrationem cunctis oſtende ret ꝙ nequaquam et nullo modo mendax. ſed verus dei nuncius qui eum duxerat exticiſſet. Hic vir bea tiſſinus poſtqͣꝫ reuerſus eſt vt vidit quia in honore cepit haberi apud conuicaneos. dulce ſolū natalis de reliquit. et vſqꝫ in finem vite in alie nis partibus ſancte vixit. ¶ Sed in hoc miraculo queſtio difficilis ori tur. quomodo vir iſte momentanea viſione taꝫ diuerſimodas viaꝝ diſ poſitiōs retinere memoriter potuit Ca. ſcd̓s et docere. Et ſic ſolui pōt. Ticonie tempora receſſus habent. a noſtro aūt orbe gallie et germanie remotiſ ſimi ſūt receſſus. Quis ergo eas ſe mel atteptatas vias. ad nidos ani mo redire docuit. quis inqͣꝫ niſi na ture ſagacitas? Quod ergo natura hoc et deus nature potuit. Et certe plus de ſacratiſſimo dominici cor poris ſacramēto nacta occaſiōe lo quendi quantū peccatū ſit indigne ꝯficiētiuꝫ excepta beati pauli ſolidiſ ſima veritate miraculū ſubſequens demōſtrabit. ¶ Prope villā in qua natus fui ſacerdos lubricꝰ et immū dus fuit. Et olim quidē cū immun dis a mulieribꝰ panē illū legalē ſab bati. ſignificāteꝫ hūc panē viuū ede re nō liceret. infelix ille preſbiter hūc quotidie polluto ore ſumebat. ⁊ vi de vindictā dei. os eius circa naſuꝫ et mentuꝫ et linguā ꝯputruit. ita vt vix poſſet pre fetore ab amiciſſimis ſuſtineri. Sed et alius in gallia fuit vt quondā puer audiui cuiꝰ manus in miſſa ſuꝑ arā extenſe igne celeſti vſqꝫ ad cubitos ꝯbuſte ſūt et ꝯſum ꝑte Proinde occaſione laudis apū ad litterā quantā in gloriā corꝑis xp̄i eas exhibuiſſe deſcribimꝰ de vo cali etiā laude angeloꝝ aliquid di cere laboremꝰ. Si aūt laus angelo rū in patria vocalis futura ſit. mag na queſtio inter theologos ventila tur. Et ego quidē ſi vocalis laus in celo futura ſit neſcio. vnū ſcio qꝛ et ſi nequaqͣꝫ angelis laudare deū. fic̄ nōnulli volūt vocali laude forte qͣſi ex neceſſitate ꝯueniat. tn̄ vtranqꝫ ⁊ vocalem et mentalē laudeꝫ in pote ſtate veraciter obtinebūt. Hinc ve ro hoc eſt ī aere. in terra peregrina tionis noſtre angelos vocali laude vſos fuiſſe legi pluries et audiui Uidi ſueſſionenſē ciuitatē in gallia excoīcationi ſubiacuiſſe diutiꝰ. ⁊ nō niſi ſubſilentio diuina miſteria cleri cos miniſtrare. In vigilia igit̉ aſſū ptionis beate marie dn̄s Iohānes cognomēto res vl̓ bas pͥor canoni coꝝ regulariū ſancti Iohānis in vi neis iuxta muros eiuſdem ciuitatis aſſumptis ſecū tribus canonicis de uotiſſimis viris qui nunc omēs de functi ſunt in monte proximo ciui tati in loco vbi quondam heremi ta reſederat ad celebrandā ſolenni tatē virginis glorioſe ſucceſſerunt. Inclinato aūt die cantatis veſꝑis panem et aquā ore ſobrio libauer̄t in completorio dicto poſt oratiōes deuotas et longas. membra ſuper nudā humū. deſertus enī locꝰ erat vt quieſcerent paululū proſtrauer̄t. Nec mora detētior. ſurgūt ad ma tutinas cantant ſimpliciter et deuo te. At vbi ante laudes pͥor nonam lectionem ex more finiuit ſubito cō centꝰ mirabilis inſonuit angeloruꝫ ⁊ reſponſoriū. Felix nāqꝫ altiſſimis vocibꝰ cantauerūt. Quo ꝑacto tm̄ quatuor ex illa innumera multitudi ne verſū et gloria ſingulariter ſucci nerūt multitudine ſemꝑ reſpondēte Poſt repetitionē ꝟo ſecundā. itera to Felix nāqꝫ. iuxta morē gallicum inchoauerūt. et proſequētibꝰ oībus ꝯmunit̓ finierūt. Finito āt rn̄ſorio Liber Ca. ſcd̓s xxxix. factū eſt ſilentiū angeloꝝ. Prior au tem inchoato Te deū laudamꝰ ma tutinas cum ſuis laudibꝰ ꝑfecerūt. Quibꝰ dictis qͦt ſingultꝰ qͦt lachry me qͦt ſuſpiria in recordatiōe ſuauiſ ſimi modulaminis ab imo pectoris ediderūt illi qͣtuor beatiſſimi nō eſt nr̄e poſſibilitatis euoluere vl̓ effari Sꝫ in eis ꝯpletū plane poterit cre di et reliquie cogitationū dieꝫ feſtū agent tibi. Hoꝝ ſcꝫ duos noui. ſcꝫ pͥorē ⁊ rob̓tū dc̄m coqͥnatū. cetēoꝝ noīa ſcire nō potui De vocali etiā laude angeloꝝ iſtud qͦꝫ miraculum ꝯtigit qd̓ ſubiūgo Tamera btē ma rie monaſteriū eſt monialiū ordinis ciſtercien̄. in brabancie iuxta bruxel laꝫ. In hoc loco capellanꝰ erat no mine godefridꝰ deuotꝰ nimiū. dilec tiſſimꝰ michi et notꝰ valde. hic diro rupture et viſceꝝ cruciatu annis fe re. xiiij. tribulatꝰ nunqͣꝫ tn̄ a predica tione et ſalute hoīm quieſcebat. Cō tigit aūt vt ip̄e. morte ſubita an̄ no ctem mediaꝫ intercepta. melodia et cantꝰ mirabilis angeloꝝ qͣi de loco ꝓpe eccleſiā audiret̉ quo attonitꝰ vi gil mirabat̉ ꝙ ꝯuentꝰ ſolito tēpeſti uius ſurrexiſſet. et cuiꝰ eſſꝫ ſolēnitas fancti quā feriata nocte tā inſolitis vocibus et concentibus efferebat. Nō enī ſuſpicari poterat aliunde eſ ſe cantū niſi a monialibꝰ intra choꝝ ergo vbi cantꝰ ille ceſſauit horolo giuꝫ cecidit. campana pulſata eſt et ſic vigil cognouit pͥmo ꝙ cantꝰ ce leſtiū nō monialiū fuit. Mane ergo inuēto mortuo omnibꝰ patuit ꝙ in exitu ſancti viri angeloꝝ exercitus tantis tripudijs exultauit. Hec de cantū apū ad litterā in laudē ⁊ glo riā corporis xp̄i. necnon ⁊ de cantu vocali ſpirituū angeloꝝ ſatis qͥdeꝫ dicta ſufficiūt. ¶ Hūc de cantu ſpiri tuali apū fideliū diſſeramꝰ. Cātus ⁊ laus vocalis a patribꝰ inſtitutus ab eccleſia frequentatus eſt Inde ſeptē horas canonicas a ꝟbo pſal miſte tenemꝰ qͥ dixit. Sepcies in die ſupple naturali q̄ eſt dies et nox lau dem dixi tibi. Et illud Omnes gen tes plaudite manibꝰ iubilate deo in voce exultatiōis Et illud Cantate ei et pſallite ei narrate omnia mira bilia eius. Hic quideꝫ cantꝰ ⁊ laus vocalis innuit̉. de quibꝰ augꝰ. in li bro ꝯfeſſionū dicit. Flebā aut vber rime in hymnis et canticis ſuaue ſo nantis eccleſie vocibꝰ vehemēter af fectꝰ. Uoces igit̉ ille influebant au ribꝰ meis et eliquabatur veritas in cor meum et fluebant lachryme et bene michi erat cum eis. Gallici vulgari prouerbio vtuntur et di cunt. Doins vins graſe larine as oels maine. Quod latine et ſi non eque ſic dicitur. Donum vinum pin guem lachrymam ducit ad oculos Credo ergo ꝙ illud vinum exulta tionis in canticis quod vt in Augu ſtino patuit lachrymas tam pin gues excuſſit de vaſis optimis pro pinabatur. ⁊ propter hoc quaſi ro re celeſti fecundatus mundo ſubli mius intonabat. ¶ Sed heu nunc corruptis dolijs aceſcit vinum et abhominationeꝫ potius prouocat qͣꝫ deuotionem. Dum enī quis ſine Liber Ca. ſcd̓s Deuotōe formare voces nitit̉ in mē tibꝰ audientiū deuotio diſſipat̉ et inuanū exterius clamātis lingua la borat niſi ſpūs artifex cor intꝰ tan gat. Un̄ in gallia memorabile qd̓ dam circa tempꝰ philippi regis filij Lodouici regis canonizati accidiſ ſe refert̉. In quadā eccleſia ꝯuentu ali canonicoꝝ ſeculariū precipua. ſā cti cuiuſdā feſtiuitas agebat̉ In cō pletorio aūt inter pr̄ nr̄ et credo re ſponſoriū illud in pace in idip̄m cle ricis cantantibꝰ et diſcātantibꝰ ſta tim vbi ſecundā repetitionē pꝰ glia pr̄i finierūt et ſimbolū fidei. Credo ſub ſilētio dicere crediderūt. vox ce leſtis omnibꝰ audientibꝰ dixit. Nul lꝰ exauditꝰ niſi raucꝰ. Stupefacti er go om̄es aduerterūt deſpectū quē dam cū voce lugubri et diſcordāti in anguio ꝯſtitiſſe nec eū aliqͥs am bigebat ſuꝑ queꝫ vox deſcenderat extitiſſe. Quātū aūt malū ſit in pſal modijs et cāticis ſpūalibꝰ dormita re euident̓ oſtendā Erat monachꝰ vt me legiſſe recordor qͦ ad matuti nas frequētiſſime dormitaē̓ ſolebat Cōtigit aūt vt eo ad matutinas in choro in laudibꝰ dormiēte videret in ſomnis demonē teterrimū cū pi ce in patella liquata monachos ſin gulos viſitare et dormientibꝰ qͥbuſ oā offerre ferreū cōclear pice plenū Ad ſe vero cū veniſſet demoniū. et cōclear feruēs ori dormitātis offer ret. retracto ſubito capite ad accu bitū ſediū cui innitebat̉ offendit. et leſus euigilās ſe ſauciū ⁊ vulneratū inuenit. Aniauertit ergo in facto cō ſequēter quātū negligētia circa ho ras d̓inas dn̄o diſpliceret. et qͣntuꝫ in ea demonibꝰ ꝯplaceret. ¶ Unde etiā accidit. qd̓ ꝑ illas q̄ vere noue rūt audiui eadē. de qua ſuꝑius feci mꝰ mentionē de argēſones venera bilis abbatiſſa. cū demon neqͣꝫ oēs in ꝯuentu moniales ſomno fallacie deluſiſſet et nulla earū ad matutina ruꝫ officiuꝫ euigilaſſet. illa demonē cachinnis irridentē omnibꝰ vidit. ⁊ fuſa p̄ce ad dn̄m eum viſibilē ml̓tis oſtendit. Iniunxitqꝫ ſingulis in con uentu ꝓ negligētia pena. et de cete ro ꝯtra aſtutias diaboli qͥ impedie̓ ſēꝑ officiuꝫ nitit̉ d̓inuꝫ cunctas red didit cautioēs. Simul ergo apes fi delium aggregate. mēte ꝯſequēter et voce ſuauiter cantāt. vt in aures dn̄i ſabaoth dulcit̉ modulent̉ ⁊ me diantibꝰ auribꝰ ꝯgruent̓ deuotio in mentibꝰ fideliuꝫ excitet̉. ¶ Ꝙ ex ſuauitate cantꝰ dulcedo et deuotio mētis ſit trahēda. Ca. lx. Abent gratā mirāqꝫ vocis ſuauitatē. Quid ei gratius quid ſuauius laude dei. Si ẜm augꝰ. ingratitudo maximuꝫ di finit̉ peccatum. ergo virtꝰ maxima gratitudo Ideo omnē pſalmodiaꝫ. et cātuꝫ in laudis gloriā t̓minamꝰ. Un̄ nato ad redēptionē oīm in bet lehem ſaluatore. Gloria in exrelis deo ⁊cͣ. cantauerunt angeli vt ꝓ pa ce in terra dāda hominibꝰ omnibꝰ laudis materia preberet̉. Quamqꝫ et grata miraqꝫ vocis ſuauitas cō templatiue anime mentalis iubilus poſſit intelligi. qui pre magnitudīe Ca. ſcd̓s celeſtis gaudij ꝯceptꝰ interius nec ſileri poteſt nec exprimi. et hec tuba dicitur iubilea que lata quidē interi us et capax eſt ſed loco vbi ori ꝯiū git̉ anguſtat̉. ¶ Huiuſmodi tubam in brabancie partibꝰ monialeꝫ vidi que vbi aliquid de iocunditate eter na et celeſtibus gaudijs audiebat rapiebat̉ in ſpū et cū ad horaꝫ pau lulū quieuiſſet incandeſcebat vultu et clauſis oculis tā miris vocibꝰ iu bilū emittebat. vt nullū melos muſi cū poſſet eius dulcedini cōꝑari. Et hic quidem ſonus nulla articulata voce penitꝰ promebat̉. ſed inter pe ctus et guttur armonia illa mirabi lis reſonabat Hec eſt illa de qua be atiſſimꝰ augꝰ. dicit ꝯtemplatōis īp̄e cies. que rapit omnem animam de fiderio ſuo tanto ardentiore quato mundiorē. et tanto mundiorē qͣnto ad ſpūalia reſurgenteꝫ. et tanto ad ſpiritualia reſurgentē quāto carna libꝰ deſiderijs et terrenis affectioni bus morientē. Ad hanc ꝯtemplati onem ip̄e glorioſus augꝰ. raptꝰ fuit Cū ſicut beatꝰ poſſidius calamenẜ ep̄us de eo teſtat̉ ſine vllo cibo po tu ve in ꝯtemplatione celeſtiū tribꝰ diebꝰ ⁊ noctibꝰ continuis ꝑmaneret De ſeip̄o quoqꝫ in libro ꝯfeſſionuꝫ teſtat̉ aperte dicēs. Aliqn̄ intromit tis me in affectū multū inuſitatū in trorſus. neſcio ad quā dulcedinem. que ſi ꝑficiat̉ in me. neſcio quid erit quod vitā iſta nō erit. Sed recido in his erumnoſis ponderibꝰ et reſor beor ſolitis. et teneor et multuꝫ fleo et multū teneor. Hic eſſe valeo non volo illuc volo nō valeo. miſer vtro biqꝫ. Eſt aūt gaudiū quod nō dat̉ impijs ſed his qui te gratis colunt quoꝝ gaudiū tu ip̄e es. Et ip̄a eſt beata vitā gaudere de te. ad te per te. Ip̄a eſt et nō alia. Qui auteꝫ pu tant aliud eſſe gaudiuꝫ ſectantur il lud non tamen verum. In vocibus igitur mentalis iubili gratus eris d̓o gratꝰ āgelis. nec mirabiliꝰ aliqͥd ſub celo nec iocūdiꝰ poteris exꝑiri. ¶ Ꝙ qui nolunt decipi omnia faci ant cum conſilio. Ca. xli. Abent priuatim conſilia. et hoc ẜm ſalomonem. Erit ſa lus vbi multa conſilia Con tra in deutronomio moīſes in canti cis de reprobis dicit. Gens abſqꝫ conſilio et ſine prudentia eſt. Tho bias filium ſuum inſtruens verbis dicit. Conſilium a ſapiente ſemꝑ re quire. Stultū eſt enī volūtati ꝓprij motus inniti. Et propter hoc ſalo mon diligenter ammonuit dicens. Fili fine conſilio nihil facias ⁊ poſt factum non penitebis. Conſiliariuꝫ autem habe illum qui prouidus et diſcretus eſt et cui conſcientiam et viam tuam in omnibus reuelaſti Iuſtum et tutiſſimum eſt nec omne hominem inducere in domum tuaꝫ Unde in prouerbijs dicitur. Conſi liarius tibi ſit vnus ex mille. ¶ Erat vir bonus ſed ſimplex valde̓ ſicut indubitabili relatione percepi in fi nibus galliarū cui diabolus in ſpe cie et viſione angelica frequentius apparebat. Cui et dixit. Diuerẜ qͥp pe voluntatibus fluctuas et quid Ca. ſcd̓s face̓ debes ignaras. In hoc ergo miſſus ſum vt meo regaris ꝯſilio. ⁊ ꝯſiliū aliud omne poſtponas. qua cūqꝫ aūt hora ꝓdideris me ꝯſilio meo et ſincera viſione carebis. Nec morā. vbi miſerrimꝰ ille pactū cum morte ſpōpondit. viſitat̉ illuſtrat̉ ſe renat̉ et in tanta tranquillitate cor dis et corꝑis ꝯquieuit vt vix ſe ho minē inter hoīes ſed ſuper homīes angelū eſtimaret. Hinc cū tēptator aſtutꝰ in familiarē ſibi ſuꝑbiaꝫ p̄ ni mia ſinceritate hominem extuliſſet. paulatiꝫ cepit ei mollicies blandiri ⁊ ꝑ hanc tandē miſerū inclinauit vt in crimen maximū ꝓpe corrueret et ip̄ius corporee mortis p̄cipicio pro pinquaret. ſed eū diuina miſericor dia preuenit et tali remedio libera uit. Erat in vicinia eiꝰ. vir ſagax in genio et expertus multa. cui ille ꝯfi teri ꝯſueuerat pͥus qͣꝫ in laqueū dia boli cecidiſſet. Hic vt vidit hominē ſolitariū incedere et abſentanteꝫ ſe ab omni ſocietate bonoꝝ eū alloqͥ tur in hunc modū. Miror cariſſime cuius diu iam regaris ꝯſilio et mu tatis priſtinis moribus nec confite ri te video nec loqui viris ſpūalib nec prędicationē eccleſiaſtica freq̄n tare Uideas ergo ne decipias te metip̄m et irretiaris laqueis diabo li temptatoris. Et ego quidē te fim plicem noui et facilem quo te ſolum priuatiꝫ conſilio callidus hoſtis eli dat et nō habeas ſubleuante. Ad cuius verba mox homo rubore ꝑfu ſus. credebat illi oīa que geſta erāt ꝑ ſpiritu patuiſſe cōmotuſqꝫ et effu ſus in lachrimis arguenti ſe. totam ꝯſcientiam patefecit. Nec mora cō ſilio eius a temptatione ſolutus eſt et ꝑ ꝯſequens a temptatore. ¶ Ꝙ prouida circūſpectione prete ritoꝝ preſentium ⁊ futuroꝝ cuncta ſint proſpicienda. Ca. xlij. Empora prenoſcunt. Et in hoc diliges fidelium caute la notat̉. Unde paulus. re dimentes inquit tempus qm̄ dies mali ſunt Mali quidem dicunt̉ dies non quia mali ſūt ſed quia mala in eis ſunt. Hos ergo redimimꝰ in bo num ſi per cautam ꝯuerſationē aut curam aut ſpiritu prouidentie ma lignantium contra nos infidias de clinamus. Sunt aūt pleriqꝫ fideliū qui in his que preſentia ſūt oculos apertos habent et claros. Ea vero que futura ſunt non attendūt. Bea ta illa animalia que vidit Ezechiel oculata erant ante et retro. totūqꝫ corpꝰ eoꝝ plenū oculis erat. Quo ꝑlucide dat̉ intelligi omnē vita no ſtrā preteritis preſentibꝰ et futuris oporterę prouidā circūſpectiōe mu nire. ¶ Erat quidā nobilis adoleſ cens qui valde ſagax ingenio. regi patri ſucceſſit in regno. Hinc acci dit vt in regia ciuitate nūdinis ꝯſti tutis. rex cū ſodalibus ſuis ad inſpi ciēdos inſtitores et res venales ſo licitus circūiret. et videns homineꝫ grandeuū etate ſedentem in nundi nis querit qͥs ſit. ſi quid venale ha beret Tui ille. Dicor inquit ph̓us. Liber Ca. Excūdus .xlij. ſapientiaꝫ venalem habeo. Ad hoc gauiſus rex ⁊ ſubridens. bene inqͥt vt iuueneꝫ conſtitutū in regimine cō petit ſapientiam habere. Tu aūt vi deas quantuꝫ velis vendere centū marcis. Et ſenex vuuꝫ inquit tibi ꝓ ſtatuto precō dicā bene tenueris op time ꝑ illud regeris ⁊ reges. Teme̓ nil loquaris Temē nil attemptes ni ſi prius cogites quid ſequatur. Si plus volueris addas et preciū. Ad hoc igitur omnibus concitatis in ri ſum. Rex conſiderancius verbi pon dus aduertit. Et ph̓o ſtatim ſolui p̄ cium imperauit. Uerbuꝫ aūt quod acceperat in ſuperilimīaribꝰ palacij et in mēſis ⁊ inciphis aureis et ma nutergijs ſcribi fecit Hīc poſtea ſuc ceſſu temporis rex in ſapientia et ꝟ tute proficiens inſtituit fortiter ani mū eripere populuꝫ humileꝫ de ma nu potencium qui a nobilibus terre grauit̓ premebatur ⁊ regnuꝫ ſuum in omni iuſtitia gubernae̓. Pro quo nobiles ſui in ſedicōeꝫ verſi cum ne quaqͣꝫ in manifeſto propt̓ fauorem populi contra eum auderēt aliquid attemptare. occulte quendam raſo rem precio ꝯduxerunt vt regē in cō claui radenduꝫ nouacula iugularet Ergo vbi rex adlētata barba ſe ra dendū exhibuit dictus raſor in ma nutergio qd̓ erat circa collū regis ſcriptum legit. ¶ Temere nil attemp tes niſi prius cogites qͥd ſequat̉ Et ſuper propoſito ſceleris pauefactus expalluit et manū tremulam mox re traxit. Quo viſo rex exegit. nec ſine cauſa euentum conſiderans Diſſimulanteꝫ raſorem quaſi hoc ſibi ex infirmitate cōtigiſſet extendit ad pe naꝫ ⁊ veritatem rei cum tormentis extorſit Sic ergo rex liberatꝰ a mor te vere didicit quia melior ſapiētia cunctis opibus et omnia que deſide rantur huic non valent̓ cōꝑari. Poſ ſumus tamē ad litteram precognoſ cere tempora futuroꝝ non tamen q̄ ſi ex nobis ſed reuelante illo qui di xit diſcipulis ſuis. Non eſt veſtrum noſſe tempora vl̓ momenta que pa ter poſuit in ſua poteſtate. Fit autē hoc per ſpiritum interius ſuggeren tem vel per ſomnum in enigmate vl̓ per cōiecturas vt homines ſagaceſ ingenio de preteritis vel preſentibꝰ futurorū cauſas eliciunt ſpiritu reue lante. ¶ Prefatus frater henricꝰ de colonia ordinis predicatoꝝ anteqͣ ipſe ordo inchoatus fuiſſet ſicut per ip̄m didicimꝰ futurū predicatorū or dineꝫ precognouit. Habuit patruū militem ſedulum in cultu dei in parti bus theutōnie opido montis mar tis. Hic dictum iuuenem henricum ſagacem videns etate adultuꝫ ⁊ op tie gramaticis īſtitutū miſit pariſiꝰ vt dyaletica ⁊ artes ceteras aſſeq̄ ret̉ Qd̓ vt factū ē patruꝰ eiꝰ defūct ē ⁊ ītermiſſū ē eiꝰ ſtudiū ānis t̓bꝰ qͥ bꝫ ī p̄dicto opido ſcolas rexit Hijs qͥdē elapſis apparuit ei patruꝰ ſuus dicēs Sumes ī r̄mediū pene qͣ cruci or i. purgatorio iheroſolimitanam cruce q̄ ī theutoniā predicat̉ ⁊ trāſ fretabis ⁊ exacto ibidē tꝑe cū r̄die ris ꝑges pariſiꝰ ⁊ īuenies nouū p̄di catoꝝ ordinē quē ītrab̓. Pauꝑtatē m i Liber ſcd̓us .xlij. Ca eoꝝ ne verearis et non deſpicias paucitatem quoniā in ſalutem mul toꝝ feliciſſime coaleſcent vel ꝯua leſcēt. Ad hec verba dictus clericꝰ ſtupefactus ſine vlla turbulēta cū ctatione qd̓ iuſſus erat aggredit̉ Et facta ꝑegrinatione vbi redijt. et venit pariſius inuenit ordinem predicatoꝝ nouiter ī ꝑtibꝰ albigē tiū̄ inchoatū domūqꝫ iā inceptam pariſius et ſine heſitatione aliqua in ꝑuo poſt tꝑe ordinē eſt adeptꝰ Iibi cū annis pluribꝰ deuotiſſime profeciſſet iterato illi apparuit pa truꝰ dicēs. A pena qua cruciabar te iuuāte ſolutus ſū. Tu aūt ne cū cteris iterato tranſire mare ſi te ſe niores tui elegerit trāſmittendum Et hͦ qͥdā cū dictꝰ fr̄ heinricꝰ celatū haberꝫ a mgr̄o ordīs ⁊ diffinitori bꝰ ꝓuincialiū fratrū in terrā ſāctā trāſmiſſꝰ ē a qͣ poſtea r̄diēs. tercio qꝫ a feliciſſimo rege frācie ludor vi co ī ſociū ſue ꝑēgrinacōis ad trāſ marinā terrā deductꝰ. Elapſo aūt tꝑe cū redie̓t ī via qͣ reuertebat̉ ad gallias felici morte defūctꝰ ē. Quā tū āt vir iſte p̄dicaicōe ꝓfecerit in clero ꝑiſiꝰ quanto ue ꝯſilio aut eti ā alias vbi diuerẜ popul̓ ⁊ clericis p̄dicauit ad plenum poſſe īuenire Ꝙ etiā hoīes ſagaci īgenio futura p̄uideāt tali exēplo ꝓbabo Comeſ loſēẜ in ꝯfinio brabācie ludor vicꝰ noīe phiſicū exꝑtū valde ī comita tu huit. qͥ cū ꝑ villaꝫ quādā iuxta choreā quādā haberet trēſitū pu ella q̄dā pulchra facie cū mira ſua uitate vocis chorizātibꝰ p̄cinebat quā qͥdē comes ꝑ hora nimis ītui tꝰ diligēt̓ cū familia ꝑtrāſiuit. et cū ſtupēteꝫ viderꝫ Phiſicꝰ Miraris in qͦt o comes voce ⁊ pulchritudineꝫ p̄cinētis magis iā miraberis mori turā Uix ꝟba ꝯpleuit phiſicꝰ ⁊ cla mor validꝰ in villa ſb̓latꝰ ē Cogno uitqꝫ directis nūcijs dictā p̄cētricē morte ſubita corruiſſe Et nō lector ꝙ phiſicū nō credo alias niſi vociſ cātātis vix idagabil̓ vicio. mortē ī puella ſubitā p̄cognoſce̓ potuiſſe. Duciſſā etiā brabacie nobilē aleyi ſā an̄qͣꝫ nobiliſſimū heinricū duce ducet ꝑ phiſicū pr̄is ſui ducis bn̄r gūdie p̄nouiſſe ip̄a referēte cogno uimꝰ ꝙ primo cōceptu vix nato et habtizato ꝓtinꝰ pͥuae̓t̉. ſecūdo ꝟo debili. poſtmod̓ letae̓t̉ qd̓ qͥdē eui dētiſſīe vidimꝰ nos. Et hͦ forte phi ſicꝰ pote̓at p̄uide ꝯgnita qͣlitate et debilitate mr̄icis. Spū āt ꝓphecie ioſeph ſōnia. fagacitate hoīes qn̄ qꝫ ⁊ maxīe deōnes tꝑa p̄noſcunt. Sōnio quēdā īminēteꝫ mortē p̄ui diſſe ꝯgnoui. ¶ In vna qͥdē domo nos decē ſacerdotes ⁊ duo diaco ni ſtudio dediti morabamur et ſpe ro ꝙ ſine labe pcc̄i moͣl̓. Unꝰ ergo nr̄m viſū ſōniū ſic narrauit Miſſam me ī ſōnis celebrare putabā ⁊ ecce vidi ſacͣmētū ſāguinis xp̄i in calice creſcere vſqꝫ ad ſuꝑficiem ⁊ effūdi. Tūc vnꝰ ex nr̄is ſuſpirans grauit̉ dixit. Talix paſſionem ſignat ⁊ nūc kmīe p̄para aīaꝫ tuaꝫ ad tep̄ tacionē validiſſiāꝫ vel ad morteꝫ Liber Ca. ſces .xlij. Hec mora. ſcd̓a nocte ita grauit̓ in firmatꝰ vt mori ſubito crederet̉ Ter cia āt uocte quidam ex ſocijs dictis matutinis orare volens dormita re cepit. et ecce vox intomuit et dixit Iigila et ora. hoc cū t̓cio fieret et t̓ cio dormitaret ſubito accurrit faūlꝰ qͥ cuſtodiebat egrotū dicēs eū mor tuū aut inexcitabiliter dormiētem Attoniti omnes qui eramus in do mo cucurrimꝰ inuenimꝰ hoīem mox defunctum et verificatum ſomniū et interpretacioneꝫ eius ī miſterio cali cis p̄ſignatum. Nota ergo in excita cōne dormitantis quantaꝫ diligen ciam quantam inſtanciā orationis velit circa moriētes clementia ſalua toris vt ab inimici infidiantis calca neo noſtro tueantur incurſu. Multuꝫ ergo reprehendēda eſt negligencia quorūdā religioſoꝝ. qui ſine cōpaſ ſione. ſine corde fine ītentiſſima etiaꝫ obſecracionis oꝑe ita vidēt fratres quaſi pecudes morientes. Et tales quidē timere debent ne eiſdem iuſto dei iuditio rependatur in fine et ſine auxilio deſtituti āguſtiſſime a demo nibus arceantur. In quibuſdam re gulariuꝫ monaſterijs approbabilis valde conſuetudo tenetur vt immi nente fratris fine diſciplinas acer biſſimas ſinguli cum inuocatione ſā ctorum accipiant in propulſacioneꝫ demonū et ſubſidiū morientis. ¶ Ꝙ tribulationes et perſecutōes patienter ſint tollerande. Capi tiulum. xliij. Rediuinant enī imbres vē toſꝙ et tunc ſe continent te ctis. Quid in imbre niſi tribulatio. ⁊ in ventis niſi conatus demonum de ſignatur. Paulus quideꝫ aduerſus ſe tribulationem erigi videns a fra tribus per murum in ſporta demiſſꝰ eſt et ſic in nomine domini manus ẜ̄ poſiti perſequentis effugit ¶ Et hoc qͥdē dn̄s in euāgelio indulſit Si vos in vnam cinitatem perſecuti fuerint fugite in aliam. Hoc nuper fratres minores et predicatores in vngarie poloni regnis et poſtea terre ſancte prouincijs irruentibus tartaris et coroſminis ſimili racōe fecerūt Abi de duce quodam qui ordinem pre dicatorum intrauerat quoddaꝫ me morale a fratribus ferebat̉. ¶ Dux quidam in vngaria potentiſſimꝰ re lictis in principatū filijs in ordinem predicatorum intrauit. Erat autem ſuffitienter litteris inſtructus et fa ctus eſt egregius picdicator. Irruē tibus ergo tartaris et priore domꝰ cum fratribus fugiente petiuit idem frater quondam dux vt in ſolatium mitteretur debiliū populorū. ſe aūt confectum ſenio et etiam ſi non occi deretur a tartaris ſe tn̄ in proximo morituꝝ. ¶ Permiſſus ergo r̄māſit ī domo fr̄m ⁊ āmonicōne dulciſſima pauꝑibꝰ ⁊ debilibꝰ qͥ fugā īire nō po terāt ad patiēciā ꝯfortatis ip̄e vſqꝫ ad irrupcōeꝫ barbaroꝝ ī orōe ⁊ la crimis ī eccl̓ia ꝓnꝰ ī modū crucis ex tēſꝰ āte altare iacebat et ſic ab īpijs ē occiſꝰ Recedētibꝰ ēgo tartaris ad domū fr̄es r̄uerſi ſūt et fratrē quon dam ducem lanceis terebratis ma nibus ⁊ pedibus atqꝫ ꝯfoſſis ōnibꝰ vt 2 Ca. ſecūdus membris et cerebro excuſſo de ca pite corā altari vt dictū eſt inuene rūt. Quo piaculo. cū cūcti fratres nimirū ad lacrimas mouerēt̉. qͥdā pre ceteris horrēs ingenuit dicens Tu dn̄e deus quare tantū viꝝ tā iniqͣ morte et peſſima paſſus es in terire. Cūqꝫ in luctū et lacrimis et redargucōe iudicōꝝ dei tribꝰ diebꝰ et noctibꝰ fere ieiunꝰ ⁊ ſine ſōno pe nitꝰ ꝑmaneret. tandeꝫ in exceſſu mē tis raptꝰ vidit occiſū que fleuerat dicēte ſibi. Dūqͥt oportuit xp̄m pa ti et ita intrae̓ in gloria ſua. Nō ſūt ꝯdigne paſſiones huiꝰ tꝑis ad fu tura gloriaꝫ q̄ reuelabit̉ in nobis. ⁊ hec dicēs diſparuit. et fr̄i q̄rulāti diuina iudicia q̄ in ſcrutabilia ſunt ꝟboꝝ breuitate et auctoritate con cluſit. Igit̉ ſi tribulacionū ymbres ſi vētos tēptacionū ⁊ ſuggeſtiōes demonū īminere p̄uideris niſi ꝓde fenſiōe fidei ⁊ inſticie caſꝰ emergat. te tectis tutis ꝯtineas aut fugias in remotis. Veliꝰ eſt ei fugere bene & late̓ qͣꝫ bello ſuccūbere ⁊ pugna re. Un̄ paulꝰ apoſtolꝰ ſapient̓ nos admonet dicēs. Fugite fornicacio nē. Qd̓ ⁊ dn̄s āmonuit ꝯtra regeꝫ hay ⁊ poſtea ꝯtra filios benyamī et ſic hoſtes populus ſublata fuga deuicit Uel ſic imminente inter fra tres rixa aut vento diſcordie. pͥmū ſi potes labores ad pacem. ſi non potes conquieſcas aut fugias. qui enim ſe miſcet rixe alterius vt dicit falomon quaſi qui canem auribus. apprehendit. Ꝙ quies mentis et corporis ml̓tū iuuat ad contemplacioneꝫ ſcriptu rarum. Capitulum. xliiij. I dies futurus eſt mitis ꝓ uolant vniuerſe. Dota ꝙ hic ꝓuolare ethīologice qͥ ſi ꝓcul volae̓ id eſt remote. Inde dauid optat dicens. Quis dabit mihi pennas ſicut columbe ⁊ vola bo et requieſcam. Et ſub infertur. Ecce inquit elōgaui fugiēs et mā ſi inſolitudine. Et dicitur hic ſolitu do contemplationis in deuꝫ vel ſo litudo meditationis in ſtudiuꝫ ſcri pturarū. Pacis eniꝫ tempore ope ra iuſticie liberius exercentur. Et ideo alibi dicitur In tempore va cuitatis id eſt pacis ſcribe iuſticiā quaſi diceret. quod tꝑe belli nō po teris. Unde in libro machabeorū fit oracio vbi dicit̉. Adaperiat do minus cor veſtruꝫ in lege ſua et in p̄ceptis ſuis et faciat pacem vt ſcꝫ ſubinferret ꝯmodius fieri precede tia ſi ſubditū ſeq̄ret̉ qd̓ eſt pax Sa lomō pacis tꝑe dilatauit qͣſi phy ſon ſapientiam. Iob enī poſt dira tribulacionis certamina moralem illam philoſophice ſapientiam ſcri pſiſſe creditur. Dauid poſt datas victorias pſalmorum hymnos in laude dei cecinit. Eſdras et neemi as poſt reuerſionem in iheruſalem libros ſuos commodius ediderūt. Ipſe auteꝫ dn̄s Iheſus chriſtus a turbis. quia vbi turba ibi turbatio in mōte diſcipulis. et in cenaculo ante paſſionem ſpiritualia predica Secūdus 5 Fa. xliiij. uit. Sꝫ et in ſignuꝫ quietis in ſtudio ipſe theologus iohannes euangeli ſta ſuper pectus iheſu ſaluatoris re cūbens fluenta euangelij de ip̄o do minici pectoris fonte potauit. Hec non eundem in pathmos inſulaꝫ di uino nutu credimus relegatū vt ibi dem ſine inpedimento apocalipſim id eſt diuinas cerneret viſiones et in erudicione eccleſie ſtudioſius ſcribe ret que vidiſſet. ¶ Sed etiam quen dam parum ante noſtra tempora in epiſcopatu leodien̄ beatiſſie vite ma giſtrum fuiſſe percepimus qui cum qd̓dā opus theologicū īchoaſſet et eum clerus grauiſſmis perſecucioni bus impediret tandem in locum ſoli tarium diuina voluntate tranſlatus eſt Et in eo ceptum opus apparente ſibi apoſtolo paulo et neceſſaria mi niſtrante cōpleuit. Ergo apes fidet liuꝫ quibus deus ſciencie talenta cō miſit apparente die temporis a per ſecucionibus mitiori in campoſcrip turarū prouolent vniuerſe. et ibi qd̓ textus iudicat conſequent̓ attingāt Ꝙ multū ſit vtile inſiſtere ſtudio ſan ctarum ſripturarum. Capiuulū. xlv. Rocedentes per rurā redo lencia inhyant floribus ⁊ ſu gentibus riuis per gramina ⁊herbis dulcibus inherentes curio ſe ſat agūt redolencias experiri Ecce qͣꝫ manifeſtiſſime apparet ſtudioſorū delectabilis fructus ſcrutinio ſcriptu rarum. Unde dominus in euange lio. Scrutamini ſcripturas in qͥbus vos putatis vitam eternam habere Et notandū que ſunt rura. flores ruri. herbe dulces In textu enim hec quatuor diſtinguūtur. Et poteſt in hijs quadripertita ſanctarum ſcrip turarū ſpeties aſſignari. Prima ſpe ties legem continet ſub qua et diuer ſe hiſtorie continentur. Iu ſecunda ſpecie ꝓphete ſunt quibus tres libri ſalomonis liber ſapiencie et eccleſia ſticus coniunguntūi. Tercia autem ſpecies in quatuor per ſe euangelio rum libruꝫ et hec nihil habet adiuū ctuꝫ In quarta ſpecie actus apoſto lorum et epiſtole compilantur. In le ge ergo rura redolencia ſumas ⁊ hͦ ē ager odore plenus. Qui ſcd̓m ver ba yſaac benedixit dominus. hunc cum eodem ingrediaris ad meditā dum in agruꝫ In ꝓphetis vero dul ces flores accipias de quibis ſpō ſus in canticis dixit. Imber abijt et receſſit flores apparuert in terra no ſta tempus putacionis aduenit In euāgelijs riuos fugiētes hoc eſt deſ cendentes per gramina deuotes de quibus in principio geneſis dicitur Fons egrediebatur de medio ꝑadi ſi hoc eſt criſtus de corde patris qui dixit. Exiui a patre et veni in mūdū De hoc diriuātur quatuor flumina euaugelioruꝫ que orbē irrigant vni uerſum. In actibus vero vel epiſtol̓ apoſtoloꝝ herbas dulces ītelligas qͣs dn̄s in prīcipio mūdi tercia die germinae̓ p̄cepit vt haꝝ ꝟtutēpotē ti aīaruꝫ nrāꝝ diuerſi morbi effica ciſſīe pellerēt̉. ruribꝰ ēgo floribꝰ riuis herbis dulcibꝰ iherētes curioſius ſa tagamꝰ ī ſingul̓ ꝟtutis redolēcias m g Liber Ca. ſcd̓us .xlv experiri inſtamus tamē primo ors tioni et poſtea lectioni vt oratio p̄ ueniat ſtudium ⁊ p̄paret intellectū De ſtudio auteꝫ lectionis glorio ſiſſimꝰ loquit̉ auguſtinꝰ dicens. Nu tri animaꝫ tua lectionibus diuinis parabunt enim tibi menſaꝫ ſpirita lem. delectatio eni diuinoꝝ eloqui oꝝ dulcedo eſt palato cordis. Et dū cū auiditate ꝑcipitur vtilis ē ſi teneatur. In hac enim preſenti luce nihil puto iocūdius poculo ſcriptu raꝝ quo oīa mella ſuperātur Ho mō timens. deum voluntatem ei us in ſcripturis ſanctis diligēter in qͥrat ⁊ ne amet certamīs. ꝯietatem manſueſcat. Prius enī affectus pe netrat quo ſuꝑba loquacitas non accedit. quod in daniele patuit eui denter. ¶ Quid autem ph̓i. de ſtu dio ſapientie ſentiāt breuiter videā mus Rem maximā ꝓmittit tibi ſa pientia vt te reducat tibi Talē tibi animū ſtatuas vt ml̓te in illo artes ſint. multa p̄cepta multaꝝ etatū ex empla. Nihil autem habere ad qd̓ exciteris niſi firmitate animi tui tē ptes. Sed in ocio incōcuſſo iacere non eſt trāquillitas ſꝫ malicia. Ma gna et p̄cioſa res eſt ſapientia. va cuo illi loco opus eſt. Nō dabit ſe in anguſtijs ꝟtus. laxū ſpaciuꝫ res magnā deſiderat. expellant̉ omnia totū illi pectus vacet. liberaliū arti uꝫ conſectatio moleſtos verboſos intempeſtiuos et ſibi placentes fa cit. ⁊ ideo non diſcentes neceſſaria quia ſuꝑuacua didicerūt Nō ergo iſta perſpiciēda ſunt. ſed proſpicien da tm̄ et breuiter ſalutanda. tā diu enim immēoranduꝫ eſt qͣꝫdiu nih il animus agere maius poteſt. Aut plus aliquid ſcias ſed quod meliꝰ Quid eſt quare eſtimem non futu rum ſapientem eum qui litteras ne ſcit. cum ſapientia non ſit in litteris ſꝫ res tradit̉ in verbo Et neſcio an cercior memoria ſit qͣꝫ que nullū ex tra ſe ſubſidiuꝫ habet Nos omnia nobis difficilia faciliū faſtidio feciꝰ Sufficiet ad id natura quod poſſit Queris quid ſit ampliſſimum ſpaci um vſqꝫ ad ſapienciam ꝑuenire. qͥ ad illam venit attingit non longiſ ſimum ſed maximum non eſt ꝙ im hecillem aciē committas improbo lumini. a tenebris primo et vmbro ſa ꝓcede deinde plus aude et pau latim claram lucem aſſueſce. Que cunque ſalutaria ſunt ſepe agitari debent ſepe verſari vt non tm̄ no ta ſint nobis ſed etiam parata. Di ſcas quod oportet et quod didi ciſti augendo confirmes. Nam qui didicit et facienda. et vitanda per cepit. nondum ſapiens eſt. niſi in ea que didicit eius animus tranſfigu ratus ſit. Antiqua ſapientia. nihil aliud quam facienda aut vitanda precepit et tunc longe. meliores e rant viri. poſtquam vero docti tm̄ prodierunt boni eſſe deſierunt. Si plex illa et aperta virtus in obſcu ram et ſolertem ſcientiam verſa eſt. docemurque bene diſputare. non bene viuere. ¶ Simplex erat ex cauſa ſimplici valitudo. non mul tum ad fructum cōfert locus niſi ſe Liber ſce̓sᵗ Ca. .xlv. preſtet animus. Omnes vacant qui volunt. neminem res ſequuntur. Si vis iſta quibus vrgeris effugere nō alibi ſis oportet ſed aliꝰ. Seruire ſa piencie libertas eſt mira leticia ⁊ illu minacio mentis integracio vera et quies a tumultibus iocundiſſime ſe renata ¶ Uidi adoleſcentē in parti bus gallie in ordine regulariuꝫ Hic ſciencie tenuiſſime fuit ⁊ hebes inge nio inſtanter tamē poſuit animū ad diſcendum ⁊ ſtudio ſcripturarū dei uocius incūbebat habebat aūt cō ſuetudineꝫ vt eo reuelante cognou ꝙ ſemper omni veſpere poſt ſedulā orationem tocius diuini ſtudij me mor eēt ⁊ ſic ſe in lectulo deponebat Hic mox vt nole ſonuꝫ in excitacio ne fratruꝫ de nocte ante temptabat Illa extrema recordacio lectionis cuꝫ quā veſꝑe obdormierat ei in me moriaꝫ veniebāt. et cum illa ad cho rum ad matutinas pergens clauſis oculis ſtabat Apparebat autem ei quaſi amplum altum longum et pul cherrimū palacium tota ſeries ſcrip turarum. et eam in illa hora ita per fectiſſime intelligebat. vt nulla ei eti am dfficillimarum queſtionum inſo lubil̓ videretur. ſꝫ ōnia occulta ſcrip ture quaſi quinqꝫ digitos in manu lucidiſſime diſcernebat. ſi quādo ve ro vl̓ ad ictum oculi oculos aperirꝫ viſio fugiebat nec minime particule viſionis ipſius niſi ſuperficialiter tā tuꝫ memor eſſe poterat. recluſis aūt ocul̓ viſio repente redibat. Et erat illud in hac viſione ſuper moduꝫ mi rabile cum eo pſallente cum ceteris in nullo penitus vel contemplacōne vel eius admirāda dulcedie fruſtra batur. ſꝫ diuidebatur quodāmodo pſallentis et contemplatis intencio et vtriuſqꝫ fructu ineſtimabiliter fru ebatur. Et hoc eſt quod ph̓s inſinu at dicens. ¶ Itinam quēadmodū vniuerſi mundi facies in conſpectu noſtro venit ita ph̓ia nob̓ tota poſ ſet occurrere pulcherrimū mūdi ſpe ctaculuꝫ exhiberet. Profecto enim ōnes mortales in āmiracōeꝫ ſui ra peret et derelictis his que veri igno rancia magna credimus. paulatim per partes in cognicionem totalis veritatis faciliꝰ de duceremur ¶ Sꝫ et in campania quod dicitur gallia rum proninciaruꝫ. in monaſterio or dinis ciſtercienſiuꝫ. quod dicitur ar gēſoles vidimus abbatiſſam que ſi ne vlla litteratura artis grāmatice non ſolum libros theologie verum etiam libros glorioſiſſimi auguſtini de trinitate pleniſſime intelligebat. et difficillimas queſtiones eorum lu cidiſſimis ſolucionibus exponebat. et hoc quideꝫ ſicut venerabilis rob̓ tus abbas vacillenẜ michi retulit ⁊ probauit. impetrauerat a domino annis plurimis ante mortem. Hec eadem cum videret quodaꝫ tempo re ceruici comitiſſe campanie domi ne blanche que monaſteriū fundal uerat cum gladio angelum immine re. ſupplicauit cum lacrimis domino vt cōmitiſſe parcerꝫ ⁊ correctionis inducias daret̉. Cui dominus diffi nita inquit ſentencia lata eſt eaꝫ mo ri oportere vel te morituram ictum m 4 Liber Ca. ſecūdus xlvi. gladij ferientis accipere. Et illa fe lix inquit mors quā comitiſſa ſentē ciaꝫ damnationis euadat. Et ego cupiens diſſolui et eſſe cuꝫ chriſto ab incolatu miſere carnis abſoluar Nec mora pꝰ hec ꝟba decūbēs ad pociora trāſiuit. Et qͥd ī hoc. facto niſi illd̓ xp̄i maioris caritatis exᵐ. Ꝙ qͥlibꝫ ī ſtudēdo maneat in limīe ve̓ fidei ſc̄e romane ecc̄ie. ca. xlvi. Nius patrię limine claudū tur ⁊ in hoc vnitas eccleſie et integritas fidei deſigna tur. At enim dicit ſponſus in cati cis. Ina eſt columba mea eius ec cleſiā ſine vllo infidelitatis felle cō teſtās quā ſine macula ſordis ī ſce lere. et ſine duplicitatis ruga paulꝰ affirmat ſicut vnꝰ deus ⁊ pater om niuꝫ ſic fides et vnū babtiſma in ſi nū matris eccleſie miniſtratur. Ab hac igit̉ teſtatiſſima veritate qui cūqꝫ turpiter exciderunt ſeipſos a militantis inferius eccleſie numero et a ſuꝑius triumphāte merito p̄ci derunt. Un̄ iheremias ꝯqueſtꝰ ꝓ populo dixit. Framꝰ incredibiles ad dominū deū noſtrū et diſſipati receſſimus ab eo ne audiremꝰ legē vel voceꝫ illius ideo adheſerūt nō bis multa mala et male dictiones quas conſtituit dominꝰ moyſi. Et hoc idem ſapiēs in eccleſiaſtico di cit. In gente incredula exardeſcit ira dei Tales enim ſunt qui illā tu nicam domini in conſutilem ſigni fi dei vnitatem. quā milites crucifigē tes ſcindere noluerunt paſſiꝫ lacēa re contendūt Inde in eccleſiaſtica hyſtoria reꝑitur. Tū enim dominꝰ noſter Ieſus xp̄s apparuiſſꝫ cuidā epiſcopo ſciſſa tunica. et queſiſſet e piſcopus cū lachrymis quis hoc fe ciſſet. Reſpōdit dominus. Artius hoc fecit Hec mirū ꝙ inter omnes hereticos excepto manicheo nullꝰ eā crudelius ſcidiſſe putat̉. ¶ Sꝫ et quidā noſtro tꝑe ī vrbe antiver pienſi brabācie ſuꝑ maritima guil helmus corneliꝰ nomine ſupra mo dum irracionabili hereſi ſcindē̓ do minicā fidei tunica eſt conatꝰ. Hic quidem ypocriſi et ſimulationi de ditus ⁊ diutius cōuerſatus. prebe de bn̄ficiū qͣi ſub textu ꝑfecte pau ꝑtatis dimiſit et tn̄ luxurie dedituſ erat totꝰ. Dicebat āt ſic̄ rubigineꝫ igne ſic ōne pcc̄m pauꝑtate: ꝯſumi et an̄ dei oculos ānullari. Melioreꝫ eē publicā meretricē pauperē qͣꝫ ali quem caſtū ꝑfectiſſime continenteꝫ aliquid in ſui ſubſidium retinentem Et propter hoc omnes ꝓrſus reli gioſos eſſe. damnatos. Ꝙ autē di cebat pauperi luxuriā non eſſe pec catum fuit blaſphemia maxima qͣſi eſſe vellet in iuſtior iuſtiſſimꝰ deus illis quibus precepit. non miſerebe ris in iudicio pauperis De iſto au tem certiſſima relatione didicimus ꝙ cū defuncto eo atꝫ in eccleſia be ate virginis cū honore ſepulto. ꝙ dam die tercia ipſam eccleſiā intro iſſet vidit corporalibꝰ oculis ſepul chruꝫ dicti Nilhelmi cornelij vacu um et aꝑtum manifeſtiſſima ſigna tione preſagiens future dānatiōis euentum. Nam poſt annos qͣtuor ber Ca. ſecundus I xlvij. ꝯgnita denudata ac ꝓbata neqͥſſi me hereſis illiꝰ nequicia et malicia ꝑ venerabilem patreꝫ noſtrū nicō lauꝫ cameracen̄. ep̄m cadauer eius de ſepulchro qͣſi ſtirps. inutilis ẜm yſayam loquēte de nabugodono ſor ꝓiectū eſt et ꝯbuſtū. Aniꝰ ergo eccleſie q̄ romana et catholicā dici tur vniꝰ vere fidei claudaris limine ne hoſtio clauſo tibi eū fatuis ꝟgi bꝰ. excludaris a ſpōſo ⁊ ī ſeditione chore a flamis vltricibꝰ defloreris. Ꝙ modus pius habendꝰ ſit in ſtudio ſcripturaꝝ. Ca. xlvij. On tranſgrediūt̉ terminoſ ꝯſtitutos Terminꝰ ꝯſtitutꝰ dicitur pius. modus intelli gentie ſcripturaꝝ. Hunc modū an̄ baptiſma glorioſus auguſt. adhuc mūdi philoſophus ignorabāt. qm̄ tumēs inani ph̓ia volebat hūana rationē comp̄hendere qd̓ piā mēs viuacitate fidei nititur apprehede̓ Multū enī ⁊ grauit̓ rep̄hendēdi ſūt qui q̄ſtionibus vel p̄ditationibus difficilimis vel ſuꝑuacuis ab intel lectu ꝑturbant pocius qͣꝫ inſtruunt auditores Contra tales dominus ꝑ moyſen in libro numeri precipit dicens. ꝙ qn̄ congregandꝰ eſt po pulꝰ erit tubaꝝ clagor. qd̓ ſalomō videtur expone̓ in ꝓuerbijs dicēs doctrinā prudētiū facilis Et eccleſi aſticus. Non abſcōdas ſapientiaꝫ et doctrinā eius Propter hoc yſai as de bonis p̄dicatoribus vel do ctoribus p̄dicit dicens Cōflabunt gladios ſuos in vomēs ⁊ lanceas ſnas ī falces. Quid ꝑ gladium niſi acute q̄ſtiones in diſputationibus Et quid per lanceas niſi verba pre dicantium in ſb̓tilitate ſermonis qͥ quidem in vomeres et in falces be ne cōflamus qͣndo ad aptitudine intelligētie. diſputationes audiēti um. vel p̄dicationes ſalubriter or dinamꝰ. Tali vomere ſicut dicit̉ in libro iudicuꝫ ꝑcuſſit ſangor ducen tos. et ſampſon in mādibula aſine philiſtinoꝝ mille ꝓſtrauit Paulus in. lege doctiſſimꝰ p̄cepit predicare nō in ſapiētia ꝟbi vt nō euacuetur crux xp̄i. ſed cōplacuit inquit deo ꝑ. ſtulticiā p̄dicacōis ſaluos facere credētes. ¶ Audi qͥd de doctoribꝰ curioẜ ph̓s ſēciat. Queadmodū in qͥt reꝝ oīm ſic qͦrūlibꝫ lr̄aꝝ intēpe rātia laboraꝰ nec vite ph̓iaꝫ ſꝫ ſco le diſcimꝰ. Pullos plꝰ vereri de oī bus mereri mortalibus iudico qͣꝫ qͦ ph̓iaꝫ velut qd̓dā artificiū didice rūt ſcꝫ vt. qͣlit̓ viuēdū eē ſit ꝑcipiāt Et qͥdē ncc̄e eſt ad aliena ꝟtute ex ercedā vt qͥs exerceat ⁊ ſuā Stude certis et bonis moribꝰ nō q̄ſtiōibꝰ q̄ fine nō hn̄t Studeas nō ml̓ta le gēdo ꝑcurre̓ ſꝫ q̄ vtilia tātū. Faſti diētis ſtomachi ē ml̓ta deguſtae̓ q̄ vbi varia ſūt ⁊ diuerſa inqͥnat non alūt. Probatos itaqꝫ ſꝑ lege ⁊ ſi a liqn̄ ad alios diuerti. libuerit ad pͥ ores redi Expluribꝰ q̄ legis aliqͥd app̄hedas hodiernū ſolꝫ eī caut miles in aliena caſtra trāſire nō tā qͣꝫ trāſfuga ſꝫ veld̓ explorator Dā dū eſt aliqd̓ īt̓uallū aīo vt nō reſol uatur ſed vt remittat̉. Arcus nō re miſſus aut frangitur aut molleſcit Liber Ca. ſcd̓s Ca. ſcd̓s Ociū tamē ſine lr̄is mors eſt ⁊ viui hoīs ſepultura. Nō multū autē re fert vtꝝ omittas ſtudiū vel remit tas ſꝫ eorū more que intenſa diſſili unt vſqꝫ ad iniciā ſua rcurrit qd̓ a cōtinuacōe diſceſſit. Uocamꝰ aūt cōtinuū cōtinentie vel tꝑantie mo deramē vt fatiſcendo non ꝯſumat ingeniū ſꝫ conſūmet. Non ſemꝑ in actu ſis ſꝫ interdū animo tuo requi em̄ dato ſed et requies ipſa plena ſit ſapientie ſtudijs et cogitacioni bus bonis. Prudēs ei nunqͣꝫ ocio marcet. aīm aliqn̄ remiſſum habet nunqͣꝫ ſolutū. Sapientia aīm foͣrt et fabricat vitā. diſponit actiones regit agendas. omittenda demon ſtrat ſed et ad gubernaculū et per ant cipia fluctuantiū dirigit curſū accelerat tarda ꝑplexa expedit. ex equat ardua. infima leuat. dura tē perat. aſpera mollit. cogita hūc eē ſapīe effectū gaudij qͣlitatē. Gau diu hoc non naſcit̉ niſi ex ꝟtutum conſcientia et vita pura. Puritas enī mentis ex ꝑuis magnā exiſtīat ex aꝑtis obſcura. ex ꝓximis remo ta ex ꝑtibus tota. Non te moueat dicetis autoritas nec qͦs dicat ſed quid dicat̉ intēdito. Id quere qd̓ potes inuenire. Id diſce quod po tes ſcire Id opta qd̓ optari coraꝫ bonis p̄t. Nō qͣꝫ multis ſed qͣlibꝰ placeas cogita ne altiori rei te im ponas in qua ſtanti eſt tremendū deſcendēti cadendū eſt Hortor vt ph̓iam in p̄cordia tuā dimittas et vt exꝑimentū ꝓfectus tui capias non orōne nec ſcripto ſed animi fir mitate cupiditatū diminucōe. ꝟba rebus ꝓba facere docet ph̓ia ve̓a non dicere tantum. maximū hoc ē ⁊ officiū ſapiēcie et indiciuꝫ vt ver bis operā ꝯcordent et vbiqꝫ āni mꝰ par ſibi idē ſit Quid te torques in illa queſtione ⁊ laceras quā ſub tilius et meliꝰ ꝯtempſiſſe qͣꝫ ſoluere Nihil inconſiderācius nihili ſtulciꝰ qͣꝫ queſtiōibꝰ et rebus aim occupa re qͣs nec ſcire vtile ē nec exꝑiri ho neſtū. Moueat te q̄ſtio honeſta mo ribꝰ cogitacionibꝰ pacis accōmo da. ſpeculacionis diuine terminos nō excedēs Impoſſibile et idignū eſt attingere velle ſummum princi piuꝫ cum ipſa naturalium rerū prī cipia in omni arte agitari ꝓbacio ne non ſuſtinēt. Habet et ipſa na ture rō mētas. hꝫ et fines que ſoli nature deo notē ſūt et aꝑte Quid te iflas hūana ſuꝑbia. Quo tende ris. qͦ aſſurgis forcius tāto turpiꝰ ꝯquaſſaris. Audi illū de qͦ beatus voluſianꝰ in laude mirabili teſtatur dicēs vl̓ ſcribēs In alijs inqͥt ſacer dotibꝰ ꝑ mūdū q̄mōcūqꝫ tollerat̉ inſciēcia id ē ignorācia. Tū āt ad auguſtinū glorioſū vētū fuerit legi dei d̓eſſe credit̉ qͥcqͥd eū ꝯtige̓it ig norae ¶ Quid āt tā magnifico vi ro ſuꝑ ꝓfūditate ẜmonis ⁊ ardu arū reꝝ diſputacōe ꝯtigerit audia mꝰ. Int̓ miracl̓a q̄dā auguſtini. tl̓e de eo miraculū īueniturEo ī tꝑe q̄ beatꝰ augꝰ librū de t̓nitate ꝯpoſuit illi tale miraculū deꝰ on̄dit Iponēſ ẜͦ cītas africe nobil̓ ī qͣ btūs augꝰ. epiſcopatuꝫ admiſtrat ſuꝑ lit ma Ca. ſcds. er ris pulcerrime ſita erat. Beatꝰ aūt auguſtinus incōſuetudinem habe bat. vt pꝰ diurnū ſtudiū et laborē veſꝑe ſuꝑ litꝰ maris ſequētibꝰ a lō ge ep̄is et clericis qͥ eū ꝓ cōſilio et negocio vniuerſal̓. ecc̄ie freꝙ̄tabāt ſolus an̄cedens deābulabat. ne ſcꝫ eiꝰ ꝯtēplationē aūt ſtudiū colloꝙͣ tiū fabulatio īpediret. Cū gͦ ſic ſo lus īcede̓t puerulū mire pulcritudi nis ſuꝑ litꝰ maris ſedētē īuenit. qui facta ī terrā foſſa ꝑuula ſicut pueri in plateis ludētes ſolēt. cōcleari ar geteo aqua de mari hauriebat ⁊ in illā foſſā paruula effūdebat. que vt beatus augꝰ. ita ſerioſe ſedentē vi dit. pedem mox p̄ſſit ⁊ ſtetit proce dens inde pueꝝ ſalutat et inquirit qͥd agat. Et puer cuꝫ magno ſerio reſpōdes. Uolo inquit. totū iſtud exhaurire mare et iſti foſſe ſi poſſū infundere. Quo reſpōſo quaſi pue rili. vir ſanctus in riſū decētiſſimum concitatus reſpōdit. Et quomō in quit o bone puer hoc poteris īgēs eſt mare et paruum cōclear quo ex hauris. foſſa paruula in quā fūdis Et mox puer. poſſibilius inquit mͥ eſt hoc facere qd̓ intendo qͣꝫ te im plere qd̓ cogitas. Ad hoc beatus auguſtinus mirabiliter ſtupefactuſ qͥd hoc eſſꝫ interrogat. Et puer. co gitatū ait voluis eſtimās volumīe breui ꝯcludere quid ſit. illud indiui due trimitatis inexplicabile ſac̓mē tū. Et hoc quidē anteqͣꝫ poſſis. iſti foſſe paruule potius maris vndas infundam. Hec dicens puer repen te diſparuit. Beatꝰ ve̓o augꝰ. xp̄m in facto glorificās qͣꝫ verū puer d xcrat mox aduertit Tide ergo qͥd ipſe glorioſiſſimus augꝰ huic rei cō ſonuꝫ in libro de beptiſmo loquit̉. Ilibi de re inquit obſcuriſſima diſ putat̉ nō adiuuātibꝰ diuinarū ſcrip turaꝝ certis clariſqꝫ documētis co hibere ſe debet humana p̄ſumptio. Sine diſpendio enī ꝓmiſſe ſalutis humane multa poſſumus ignoraē Scrutande tn̄ ſunt diuine ſcriptue̓ nec eaꝝ ſuꝑficie debemus eſſe cōtē ti. que ad exercitationē noſtrā ita modificate ſunt vt intus ſemꝑ pre ſentare velint. Et vide quid dicat idem beatus augꝰ. in libro de oꝑe monacboꝝ ad illos qui ſine edifi catioue fideliū ſcripturis ſacris in ſudant Conferrmꝰ inquit cū fiatri bus qui ad nos ab eſto ſeculi veni unt fatigati. allocͣmur cos. cōſole mur. exhortemur ꝓuocemus cos. edificemus in eis ſi quid in vita eo rum ꝓ gradū ſuo dceſſe ꝓſpicimꝰ talia oꝑa ſi non facimus ꝑiculoſe a de mino ip̄a ſpiritualia alimenta ſuſcipimus. Quā vera aūt et qͣꝫ ef ficax ſit illa ſententia yſaie confun dentis omnēs plectentes et texen tes ſubtilia exemplo cuidentiſſimo ſub noſtro fere tempore videamꝰ. Magiſter ſymō de tornaco pariſiꝰ ī theologia r̄gebat Et ēat excellīs ille ſuo tꝑe ſꝫ cōtra decētia tal̓ offi cij incōtinēs et ſuꝑbꝰ. Hic cū ſuper oēs doctoēs ciuitatis auditores habēt et in ſcola corā oībus de hu militate altiſſie doctrine xp̄i eſtiōe diſputatōne prehabita ter minaret ſcd̓s .xlviij. Liber Ca in fine tandeꝫ datus in reprobū ſen ſum in execranda contra criſtū blaſ phemie verba prorupit. Tres ſunt inquit qui mundū ſectis ſuis ⁊ dog mātibus ſubiugarunt. moyſes. criſtꝰ et machometus. MNoyſes primo iu daycum populum infatuauit. ſecun do criſtus a ſuo nomine criſtianos. tercio gentilem populaꝫ machome tus. Hec mora. euerſis ocul̓ pro hu mana voce mugitum emiſit ⁊ epilen cia ſtatiꝫ eliſus in terram. die tercio eiuſdem morbi vindictam accepit. Plaga ergo inſanabili euꝫ percuſſit omipotens et omni ſciencia vſqꝫ ad prima litterarum elementa priuauit et grauiori quideꝫ in anima cū hac plaga percuſſus eſt. cuꝫ vſqꝫ in dieꝫ mortis ſue quaſi mutus conꝑatus eſt iumentis incipientibus et in luxu rie feditate permanſit. Et vide ſum me āmiracionis miraculuꝫ Aleidem fornicariā concubinam ſuam noīa re poterat et ſciebat. Soeciuꝫ vero de trinitate qui iuxta euꝫ ad ſpecta culum ponebatur quem oliꝫ corde tenus ſcierat poſt inditam plagam nec nominare nouerat nec valebat. Non tranſgrediaris ergo terminoſ conſtitutos et pium modum ſemper hēas in ſcripturis. Ꝙ p̄dicacōe ſcpͥturaꝝ fidelium aīe ad vite ꝑfectionē ꝓuocāt̉. Ca. xlviij Audēt plauſu ⁊ tinnitu eriſ Eris natura ſonora eſt ⁊ in ea predicacionis ſonoritas Unde yſaie precepit dominꝰ dicēs Clama in fortitudīe quaſi tuba exi alta vocem tuam. Tubam hic ducti lē que ex ere vel argēto fiebat ſcd̓m preceptum moyſi que etiam dicitur iubilea quia talibus vtebantur in fe ſtis et neomenijs ſacerdotes. Per has predicatores verbi dei rectiſſie figurantur. quorum vox quaſi tuba vehemens nunc terret impios nunc iuſtos ad reſiſtendū hoſtibꝰ exhor tatur. Hinc roborat exemplis debi les. hinc alios in tribulacōibus con ſolat̉ Hunc dulciter congaudꝫ pijs nūc merens de malorū interitu quē latur. Et notandum ꝙ in textu duo ponuntur in quibus gaudent apes ſcilicꝫ plauſus et tinnitus. Plauſus ẜm pſalmiſtam manibus fit qui di cit. Omnes gētes plaudite manibꝰ. et ſignificat boni operis exercicium cum virtutis conamime quod pre dicacionis tinnitui ſociatum miruꝫ reddit fidelium apum auribus mo dulamē. Ad plauſum igit̉ boni ope ris ⁊ tinnituꝫ predicacionis gaude ant fideles apes et eorum modula mine ad vite perfectionem et deſide rium celeſtis patrie ꝓuocēt̉. Exēpli gr̄a referamꝰ qd̓dā qd̓ valuit mul tis ad īcitam̄tū ꝟtutis Frat i gal lie ꝑbꝰ vir notꝰ. ⁊ carꝰ p̄dicator qͥ dā iohāues noīe ꝯgnomēto polinꝰ Hic tunc qͥdeꝫ qn̄ iſtud accidit erat canonicꝰ r̄gularis in monaſterio de elſoynes ſed poſtea ad ordinē pre dicatoꝝ in verbum dei alligatū de uota mēte trāſiuit. Hic iuxta came racen̄. vrbē in moͣſterio religioſſio ⁊ deuoto cātip̄cen̄ in choro canoioꝝ regulariū pn̄tibꝰ beginis multis cū populo in feſto apo. oloꝝ philippi Liber. Ca. ſecundus xlvi et Iacobi predicauit. Cunqꝫ illud verbum. qui manet in me et ego in eo. hic fert fructum multū haberet in manibus et illi crebris verſacio nibus miris modis inſiſteret. virgo quedam anicula feruentiſſima ſpiri tu cepit primo intra ſe fremere pͥ ni mio deuocionis ardore et concuti omnibus mēbris ſuis. Sed cuꝫ ter aut quater aliquādiu reprime̓t̉ cir cumſedentium pulſibus ſociarum. tandem vbi predicator inſeꝑabileꝫ mixturam exprimeret quaſi vini et aque anime beate cuꝫ deo. ſpiritus eius quaſi muſtum abſqꝫ ſpiraculo lagunculaꝫ cordis eius cuꝫ valida effuſione ſanguinis et clamore diru pit. et in conſpectu omnium expira. uit. Ecce breuis ī volatilibus apis qualiter ad predicacōnis ſonore ti nitum gauiſa eſt. nec ſe poſtea triſti bus miſcuit. que gaudium intrans domini īnixa ſuper dilectum ſuaui ter requieſcit. ¶ Habet et dyabolꝰ tinnitus luſores. ſuos quorum ap plauſu ſerui eius et ſubditi gaudet. Unum horuꝫ genus eſt. torneamē tis milites ac ſatellites dediti. Iſti adeo fidelibꝰ populis et plebee ml̓ titudini maxime nociui ſūt vt dam nabilibus ⁊ intolerabilibus expenẜ eorum. vir vlla copia terrarum ſuf ficiat. Exheredantur diuites ruſtici ciues vrbium deuaſtantur. expoli antur pauꝑeres et vix eis relinqui tur fruſtum panis. Et hoc totum fit aut vt tinnitū applaudenciuꝫ hy ſtrionuꝫ longe lateqꝫ nomen probi militis deferatur. ¶ Et certe perijt nomen eorum cum ſonitū quia voſ cum ſtrepitus pertranſiuit. Quid habet in tali laude probus miſes equo baiardo magis. Gi vilhelmꝰ de berris noſtro tempore miles op timus dictꝰ eſt. inſonuit nomen ei dum vixit iam mortuo nō auditur Baiardꝰ vero equus tempore ka roli viguit quingentis et eo ampliꝰ ānis ⁊ mortuus eſt et adhuc ſuꝑeſt eius fama. Ducephalus equꝰ mag ni alexandri regis macedonum. ob honorem ſui mortuus meruit con ſtrui ex ſuo nomine bucephalem ci uitatem. Et tu miles tu ſatelles pro bitate tua quid ſimile meruiſti Audiui quid noſtro tempore geſtū ſit teſte tota teuthonia Anno circi ter ab incarnacione domini. A. cc. xliij. ¶ Iuxta nuſiam ſuper renum opidum nobile ad torneamentum. multi nobiles duces comites baro nes ac milites congregati ſunt. Su perueīt quidaꝫ frāter barnardꝰ de ordine predicatorum cum ſocio. ro gauit ſuppliciter ⁊ quaſi cuꝫ lachry mis vt ſibi parcerent et deſiſterent ab inani propoſito compaterentur qꝫ criſtianitati et afflicte matri ecc̄ie que illo tempore in vngaria coloni a quionia et polonia a tartaris mi ſerabiliter vaſtabatur. At cū multi eſſēt. qͥ ad preces eius libenciꝰ deſti tiſſent. qͥdā comes de caſtris alias de marka dcūs ſubſamnauit fr̄em et ꝯſēciētes eidē. Et ꝯgregatis tur mis militū ferale illud torneamētū infelix infeliciſſimus inchoauit. Mane autem eiuſdeꝫ diei vt a pluri Ca. ſcd̓s Liber bus ferebatur qͣſi gleba ingēs et la ta ſuꝑ aerā videbat̉. et circa globa ac ſupra quaſi coruini generis volū cres crocitādo diuciꝰ volitare Hec credo aliud qͣꝫ demones has fuiſſe qui futuri mali prodigiuꝫ hoc dede runt. Nec morā. cum torneamētum hoc fieret milites ac ſatellites in tan ta ſtrāge et in tāta multitudine plu rimi in mortem nonnulli in veſaniaꝫ pleriqͣꝫ etiam in languores: perpetu os ceciderūt vt nullꝰ. ambigeret lu dum hunc nō tantū hominū. ſed ve riſſime vlcione diuina demonuꝫ exti tiſſe Omnes vero mortui vſqͣꝫ ad tri centos. lxvij. computati ſunt. Inter quos etiam primus dicitur mortuꝰ comes ille de caſtris. qui dicto fr̄i p̄ dicatori contumaciter contradixit. Sub eadeꝫ nocte quo die hec facta ſunt in ſpeciebus militum armatoꝝ iuxta villaꝫ brabantie que yſa ma ior dicitur congregacōes fieri a de monibus preſbitero ville teſte cogi nouimꝰ ⁊ hoc credo in ſignuꝫ leticie tanti mali ¶ Iuit in theutomie par tibus ſicut a fratre ordinis predica torum audiuimus qui illius terre in cola fuit. miles potens mire deditꝰ torneamētis. Mortuus eſt auteꝫ mi ſerabiliter ſicut vixit ¶ Reliquit aūt vxorem valde deuotam et ſauctam que mortuo marito vt ipſamet ma giſtro alberto fratri ordinis predi catorum cum fletu magno narrauit et ipſe mihi. Rapta eſt inqͣꝫ ad exceſ ſum mentis et vidit circa animā viri ſui demones in magna multitudine congregatos. dixitqꝫ vnus eminen cior ceteris ad conſortes ¶ Ponite caligas in pedibus eius quarū ſpi cula penetrent a plantis pedū vſo ad cerebrum. ¶ Hinc eum lorica in duite cuius ſpicula ante et retro pe netrent totum. corpus. hinc galeam capiti eius inponite cuiꝰ ſimiliter ſpi cula deſcendēdo trāſeat vſqꝫ ad plā tas hinc ſcutū collo eiꝰ inpͥmite cuiꝰ pondere mēbris omnibus conquaſ ſetur Hec omnia cum ad iuſſuꝫ prin cipis demonum in animam miſeram conplerētur. dixit iterato demonibꝰ Conſuetudo iſtius erat vt poſt tor neamenta balneis foueretur et poſt balnea deponeretur in lectum et iux ta euꝫ puella tenerior cuius amplex ibus in coitu fruebat̉. Hijs oībꝰ ap tate ſil̓ia. Nec mora flāmis balneari bꝰ aīa cruciata in lectū cadētē ferre uꝫ deponit̉ et iuxta eū bufo terribili bꝰ ocul̓ ad magnitudīeꝫ et lōgitudi nē lecti. cuiꝰ cōplexū cōtactu et oſcul̓ adeo exhauſtꝰ ē vt magis euꝫ bulo nis illius horribilis qͣꝫ armorum p̄ dictorꝝ terribilium balnei vel lecti vexatio crutiaret. Heu qͣꝫ digna ſit penattalium. Illa autem beata mu lier que hec diſpenſante deo de ani mamariti vidit ōnibꝰ diebꝰ vite ſue ex recordacōe viſionis adeo afflicta fuit. vt nullus poſſet ambigere qui eam antea cognouiſſet quin illa ſu pra quod credi poteſt cordis īcoui modo vexaretur. ¶ Uidi conſobri nam patris mei mulierē annoꝝ cen tum. xxx. Hec in villa in qͣ nata erat lei ves.ſ. iuxta bruxellam ī brabacia factum hmōi ſuo tempore refertbat Ca. ſcd̓s. v .lviij. In hac villa lx. milites arma portā tes ſparſim ꝑ parrochiaꝫ morabā tur vbi vix vnus eſt mo. hi omnes alijs militibus circuiacentium regi onum ſine vlla armoꝝ preſidio ex ceptis lanceis ſcuto ⁊ galea induti necnō ⁊ plicata linea tunica. tornea menta frequētius faciebant Et con tigit frequenter vt in congreſſu ope ris miles male ꝓtectus clipeo ī cor de lancea feriretur. Cum graui er go luctu ad domū ꝓpriam corpus exanime ſic delatum in locello con ponitur. Excubias vero faciētibus parentibus. et amicis fit media no cte circa corpus mira cōfuſio ⁊ poſt horam egreſſo famulo et miſſo pro negocio ꝓpe villā. obuius ei ī equo nigro factus eſt miles occiſus. et di xit illi. Aſcendas retro me et feram te ad locum quo mittaris ꝓpe villā Uerritus autem famulus vt iuſſus eſt aſcēdit et cuꝫ brachijs tenerꝫ ſe ad latera ſedentis in equo et neſciꝰ manu vulnus lateris tetigiſſꝫ dixit miles. forcius infige manuꝫ vulneri et extrabe ferrum lancee qͣ ꝑcuſſus fui. Tremebundꝰ igitur famulus fe cit quod eſt iuſſus. Ad locuꝫ auteꝫ vbi tranſmiſſus eſt. famulo venien te dixit miles. Deſcende nunc et oc ciſori meo ſpecialiter dicas et alijs omnibus quibuſuis vt veniant ad talem locum et videāt iudicium dei factum de me ⁊ in ſignum huius ꝙ me veraciter videris ferrum lancee oſtendas eis. ¶ Mane auteꝫ facto famulus ea que iuſſus eſt fecit. Et cum ventum eſſet ad locum vbi venire mandauerat cum alijs occi ſorem. inuenerunt coruorum et mil norū multitudine infinitam qui va lidis morſibus cadauer miſerabile diſcerpſerunt. Sed hinc forte que rendum eſt quomodo occilus reſur gere viuere loqui et equitare dicat̉ Et reſpondemus ꝙ ī vita beati be nedicti abbatis aſſercio ſci grego rij pape ſufficiat. vbi dicit piſtoris mortui corpꝰ de tumulo ſurrexiſſe ⁊ reuerſum ad propria et ad pinſen dum familiam excitaſſe Poſſumus tamen ſaluo iudicio meliori proba bilem ſatis reddere racioneꝫ Manē te adhuc mortui corporis organiſ mo. velut veſtem homo. corpus or ganizatuꝫ poteſt dyabolus ſubin traē̓. et ad voces ⁊ ad ꝟba r̄forma re fauces et motum membroruꝫ ar tereas reuocare Non in longum ta mē hoc poteſt quia naturaꝫ corpo ris fluxibilem ſine anima vegetabi li in robur debitum conſeruare non poteſt qͥn adlentato humore cici corrumpatur ¶ Eſt et aliud genus ludorum plenum vanitate ſub ſole. Sunt enim luſores teſſerarum qui adco nociui ſunt mundo vt vix ali quid illis nequius reputetur hoc lu do pauperes nūdi fiunt. mendici di uites nobiles ingrati et ſuis ruſti cis viliorē? Ex teſſeraꝝ āt ludo de ſperatiſſimi hoīes fiūt ſic̄ fures rap toēs ⁊ hoīcide aſſueti tabilibꝰ defa cili n̄ deſiſtūt Ardor tātꝰ ineſt luſori bꝰ vt oēꝫ ve̓cūdiā ꝑdat vſqꝫ ad ve ſcd̓s Liber Ca .xxviij. Ca ſcd̓s .xxviij. renda nudati ¶ Fui in quadaꝫ villa cāpanie vbi iudeus cuꝫ criſtiano in ſacra nocte ꝑaſceues in teſſerarū lu do conſedit. Cuūꝙꝫ iudeus multam pecuniam perderꝫ et ex hoc inpatiē tius turbaret̉ tandeꝫ in criſtū retor quens iniuriā blaſphemauit. et mox cum ad iactādū hazarduꝫ teſſeras collegiſſet manꝰ eius cum teſſeribꝰ ſit cōtracta Qui reprobo furore ſuc cenſus cuꝫ ipſa manu contracta mē ſam luſoriaꝫ ꝑcutere niteret̉ iterato in criſtū et matrem eius blaſphemi am turpiſſimaꝫ euomēs ſtatim euer ſis oculis terribiliter cecidit et expi rauit. xp̄ianꝰ vero colluſor eius pa uore nimio in amenciam verſus elā guit ⁊ vitam miſeram dira morte fi niuit. In brabantie partibus vrbe louanio ciuem vidimus generoſum et bonum qui in nocte ſancta paraſ ceues ad matutinas ſurgens tranſi bat ante cellariū in platea in quo ꝑ ditiſſimi adoleſcentes adludū teſſe rarum ſedentes blaſphemijs et iura meutis adinuicē ꝯtendebant. Trāſi ens aūt ciuis inuenit hoīnes platee an̄ cellariū qui cū magno murmure plangebat hominem quēdam igno tuꝫ plagatū miſerabiliter et ſangui ne cruentatum. Qui cum quereret auctorem leſionis tante quis eſſet. Reſponderunt. Iſti inquiunt iuue ues qui hic in cellario ad teſſeras lu dunt. Mox igitur ingreſſus ciuis im properat ludētibus tali nocte ⁊ eos diris verbis interrogat cur hominē ignotum ingreſſum ad eos tam cru deliter verberaſſent. Attoniti auteꝫ iuuenes negant aliquē ad eos itraſ ſe poſtqͣꝫ ꝯſederant. nullū ꝟo ab eis verbo vel verbere laceſſituꝫ. et mor cū ciue ſurgētes omnes querūt ho minem cruentatū nec iuueniunt Cō uerſiqꝫ ſuguli ad ſeipſos aiaduer tunt iuramētis ſuis terribilibꝰ rurſū xp̄m dominū cōtumeliijs affectum rurſū in properijs cruciari. Hec cū mihi frater ordīs predicatoruꝫ ſub dubio retuliſſet Egoipſe in dicta vr be ꝑueniens interrogaui pro viro iuueni hominem. queſiui veritatē rei ſub preſtito iuram̄to. narrauit ille vt ſcripſimus Addidit ꝙ dominus do mꝰ in cuius cellario luſores ſederāt in dicto facto tāta ꝯtricione permo tus eſt vt mediante ciue illo qui hoc narrauit cum vxore ōnia bona diui deret ⁊ que per vſuram rapuerat in iuriatis reſtitueret et vitā ſuam bea tiſſime terminaret. ¶ Frater qͦꝫ or dinis predicatoruꝫ bonus et veridi cus narrauit mihi ꝙ quidam nuda tus ludo teſſeraꝝ adeo deſꝑatus ē vt arrepto arcu ſagittā in aere iace ret quaſi ipſum celi dominuꝫ ꝑcuſſu rus. Et mox ſagitta reuerſa ante fa ciem iacientis ſanguine r̄cenci tota liter infecta reꝑta eſt. Qui mox in ir remediabilibꝰ lacrimis r̄ſolutus fra trē qui mͥ hec narrauit ad duo mili aria queſitū inuenit et ꝯfeſſus vitā ſuam cum mira penitencia et deuoci one correxit ¶ Eſt et tercium corizā tium ludorum genus qd̓ qͣꝫ nociuū ſit ī libro de ciuitate dei beatꝰ augꝰ. inſinuat. vbi narrat nauticam ſcipio nē romanorū nobiliſſimuꝫ ducē ſub ſella de theatro ſuſtuliſſe. ne romani Ca. ſcd̓s xlviij. qui de nouo triumphauerat in bel lo contra carthaginem. diu inimicā imperij choreis et ludis veneris de diti vacare poſſent. et ꝑ hoc effemi nati inuiderent alterutrū et ceſſanti bus bellis extrinſecis. inteſtinis ma lis ad diſcordiā mouerent̉. Signū in choreis eſt euidentiſſime manife ſtum ꝙ ad ſiniſtram circūeuntes. in qua parte edi maledicti ponent̉ re gnum perdituri ſunt. quod benedi ctis ad dexteram a iudice conferet̉ Si autem ſecundū veridicam augu ſtini ſententiaꝫ melius eſt dominico vel feſto die arare qͣꝫ choreas duce re. et opus ſeruile quod ē arae̓ mor tale fit in feſto die. ergo multo gra uius ē choreas ducere qͣꝫ arare. Ex cuſantur tamen in ꝑte ſed non in to to que in nupcijs fideliū fiūt in qui bus ſolatium modeſti gaudij habe re decet illos qui ad vitaꝫ laborio ſi matrimonij ꝯuenerūt. Unde vul gariter dicit̉. virum dignuꝫ habere pernam cum aurea catena ſuſpēſaꝫ qui infra annum de ſuſcepta vxore non deluerit. Et quidem quāta ma la in choreis inueniāt ml̓ieres ex ꝑ te nouerūt tam ex viſu qͣꝫ in auditu tam in fabulationibus qͣꝫ in cōplex tbus. In villa quadā brabantie vt mihi frater ordinis p̄dicatoꝝ nar rauit. mulier procax et vana erat q̄ in omni fere feſto choreas iungere conſueuit. Et factum eſt vt imiuueī bus viris ad ſaltum iuxta choreaꝫ iudentibus. vni eaꝝ pilam ferire co nāti. baculus de manu ſambucalis euaderet et dictam mulierem ducētem choreā percuſſā in capite mox necaret. Hec enim vt viderunt oēs confuſi ſunt et corpus ad domū ꝓ priā detulerunt. in feretro poſuerūt Preſbitero vero cuꝫ clericis dictu ro vigilias veniente ecce thaurꝰ ni gerrimus ymmo demon peſſimꝰ cū mugitu accurrens feretrū cū corꝑe deiecit. et cornibus illd̓ diſſipas mē bratim cōfodit. ita vt viſceribꝰ hinc inde diſperſis fetor intolerabilis ſy geretur Iugientibus ergo cunctis cadauer laceratuꝫ vſqꝫ ad craſtinū ſoluꝫ relinquitur. quouſqꝫ euaporā to fetore proximi eius ītrare poſſēt ad corpus et ſublatū extra cimiteri um ſepelire. In gallia iuxta laudū nuꝫ ſicut a preſbitero ville ꝑcepimꝰ quidam corizantes ſaltibus ſuper pontem diſrupto ponte fortiſſimo ſubito ī aquis validis totaliter ſūt ſummerſi. ¶ Uidi et ego adhuc pu er in choreis procaciſſimam ſaltatri cē que me preſente poſt choreas in ſolēter cum adultero luctabat̉. ⁊ cū ceſſaſſet ſubitanea mortē ꝑcuſſa mi rabiliter expirauit. Eſt et quartū il lorum genus qui in auibus celi ⁊ ꝑ canes ludunt quoꝝ damnatio ma xime in clericis manifeſta eſt. qui ꝑ vagationem talium debitum criſto obſequium non exoluūt. ſꝫ ⁊ laycis nobilibꝰ eſſe iſta dānabilia cognoſ cas ſi orōes quotidianas ⁊ miſſas neglexerīt et ſpreuerint propter illa Unde cū a treueri ciuitate cum fra tribus p̄dicatoribus de theutonia per renum deſcenderē in coloniam agrippinam et multa memorabilia Liber Ca. ſecūdus ab eis diſcerem. Inter cetera frater quidam narrauit dicens. ¶ Fuit in theutoniā nobilis quidaꝫ venatio nibus in tantū deditꝰ ꝙ in nullo ſal tem dominico vel feſto die miſſā au diret ſed ſemꝑ venationibꝰ intent̉ eſſꝫ. Corripiebat aūt eū frequētius vxor ſua deo deuota. et ille qͣi mulie bres monitꝰ nō curabat. Accidit āt vt ip̄a vxor poſt ml̓tos partus edi tos impregnata pueꝝ pareret ab ortiuū habentem caput venatici ca nis pendentibꝰ auribꝰ et porrectis. Confuſa ergo matre et multis ma tronis nobilibus que aſtabant. con ſiliū fuit omniuꝫ vt terra cicius par tus obrutus tegeretur Ueniente er go a venatione marito eius queſi uit. quis puer eſſet quem editum ha buiſſet. Diſſimilantibus autem om nibus cum pudore inſtat miles de tracto gladio vt ei partus oſtenda tur Et mox timore compulſa mater eijci de terra iubet prolem in triſte ſpectaculum monſtruoſum dicens. Ecce qͣꝫ manifeſto prodigio inſipiē tiam tuam vindicauit omnipotens qui nullum honorem diebus ſacris nullam reuerentiam ſucramētis xp̄i corporis tribuiſti. ſed magis vanis ludis venationum indiſcretis temi poribus inſtit ſti. Hec vt vidit nobi lis correxit ſe et egit penitentiaꝫ de commiſſis. Item et quidam alius potentiſſimus miles cuꝫ multos ex ſubditis cogeret ſecum vacare quo tidie et venationibus inſudare. et ꝑ hoc pleriqꝫ culturas agroꝝ ⁊ ꝓpria negocia dimittentes ad pauperieꝫ et inopiam cū vxoribus et filijs ve niebant. Accidit vt vna dieꝝ cū pri uata familia domꝰ ſue miles ingreſ ſus nemorā ferā impeteret. et agitā tibus canibus equo reſidens ſeque retur At cū nihil proficeret tota die ſed ſemper videret feram antefugā in amentiam verſus cum ſuis omni bus feraꝫ de nocte ſecutus eſt. et ex iſta die nullus hominū vidit aut ſci uit quid de eis fieret aut eueniret. Dixerunt nōnulli ⁊ bene credimus ꝙ ſicut dathan ⁊ abyron a terra vi ui abſorbti ſunt et ad inferna tranſ miſſi. ¶ Eſt et quintum ludorum ge nus quod dyabolus in condemna tionem multorum modis diuerſiſſi mis adinuenit. Quis eī dubitat ob ſcenis et venereis cantibus corda etiam religioſorum ac bonoꝝ fideli um multotiens permoueri. In iſtis eſt tinnitus demonū. et iſtis applau dūt vaniſſimi ſpectatores. Iſtis me rito ꝯiungunt̉ cuꝫ ſuis geſticulatio nibus et verbis turpiſſimis ac ſcur rilibus hiſtrioues Talibus dare vt dicit augꝰ. ē demonibꝰ ſacrificae̓. qͥ nociua ſūt iſta ph̓s dicit. Nihil tam dānoſū bonis moribꝰ qͣꝫ in aliqͦ ſpe ctaculo reſide̓. Tūc enī ꝑ voluptatē faciliꝰ vicia ſurrepūt cū eoꝝ ſil̓itudi nes aut exēpla ſenſibꝰ viſibilit̓ impri munt̉. Subducēdꝰ eſt gͦ ppl̓o tener aimꝰ et paꝝ tenax rō qꝛ vnū exᵐ lu xurie aut alteriꝰ mali ml̓ta mala fac̄ Ꝙ āt tl̓ibꝰ deōnes applaudūt ꝑ ge neroſū et ꝟe ſc̄m viꝝ goſi vinū dn̄m d̓ Velpia militē in ducatu brabācie veridicā relatiōe ſuſcepi. Habebat Ca. ſcd̓s xlviij ille vt mihi retulit famulum quēdā nocturne cuſtodie deputatum qui obſcenus nimis et lubricus congre gationes puellaꝝ ac iuuenū canes tibia et fiſtulis faciebat. Hit cum ſe mel veſpere in tibia caneret et geſti culationibus ac ſaltibus concrepa ret. vidit dictꝰ miles manifeſtiſſime demonem cornutuꝫ villoſum vibrā tibus et igneis oculis ante tibicinē ſaltitare et ẜm motum illius diuerſi mode congaudere hoc cū ſeruo do minus intimaſſet ⁊ ille nollet deſiſte re a damnabili ludo ⁊ maxime pro uocacōes in obſcenis carminibus puellarum dimiſit eum ac reppulit. Ille vero poſt paucos dies re ꝓba morte percuſſus vitam miſeraꝫ ter minauit Huius exempli multo terri biliorem euentum in huius libri vlti mo capitulo vbi legitur de infidijs demonū diligens lector inueniet. ¶ Ꝙ auteꝫ obſcena carmina fingū tur a demonibus et ꝑditoꝝ menti bus immittunt̉. quidā demon neqͥſ ſimus qui in niuella vrbe brabācie puellam nobilem anno domini. M. cc xvi ꝓſequebat̉. manifeſte popul audientibus dixit. Cantū hunc cele lebrem de martino ego cuꝫ collega meo cōpoſui. et ꝑ diuerſas partes gallie. theuthonie ꝓmulgaui. Erat autem turpiſſimꝰ et plenus luxurio ſis plauſibus cātus ille. ¶ Eſt et ali us ſextus tinnitus demonū dānabi lis valde et nociuꝰ valde fideliū ani mabꝰ. de hͦ fratrē ordinis p̄dicato rū audiui cui accidit quod ſubiūgo Ad predicādū villā intrauerat. ſol larium veſꝑe ad pauſandū. et ecce in oppoſita domo duo ꝑditi adoleſ cētes ad funꝰ defūcti cōuenerāt. et obſcenis vacātes luſibꝰ vigilabant Hec et vidit frater et audiuit. ꝑ op poſitā feneſtrā cui incūbebat. flere cepit vberrime. ꝑditoꝝ inſanias mi ſeratꝰ Hec mora vbi ſe depoſuit ſu per lectū vigilāti qͥdā aſtitit dicens Legatione fūgor aīaꝝ in purgato rio purgandaꝝ. Hec enī mādauit ſuis in derelictis poſſeſſionibꝰ cōſti tutis. Miſeremī mei miſeremiui mei ſaltē vos amici mei qꝛ manꝰ dn̄i te tigit me. Et mox facti. Ex his īquit verbis cras tibi ſermonis thema ſu ſcipies et reueles ludos execrabileſ quos vidiſti. et induces ꝑ cōtrariū homines vt defūctoꝝ amicoꝝ pie ſubueniant aīabus Hec diſtulit fra ter ī craſtinū ſepulto corꝑe mortui iniunctā legationē cōueniētibus po pulis indicare tātūqꝫ in illo ẜmone ꝓfecit vt oēs a minimo vſqꝫ ad ma iorē ad tātā lachrymaꝝ abūdāciā ꝯmoueret. vt mirꝰ feruor excitaret̉ in populo defunctis ꝓximis ſubue nire. et ludos quos p̄diximꝰ execra biles remouere. Abominētur ergo apes fidelium tinnitus dyaboli. et applaudentium conſortia deteſtēt̉. ¶ Ꝙ nihil iocūdius gaudio bone conſcientie et nihil triſtabilius triſti cia male conſciencie. Ca. xlix. Ilaritate et nitore apuꝫ ſa nitas eſtimat̉ Et hͦ eſt idem qd̓ ſalomō in ꝓuerbijs di cit Animꝰ gaudēs etatē floridā fa cit ſpūs triſtis exiccat oſſa Teſtimo n 2 Liber Ca. ſcd̓s xi nio conſciencie bone nichil letius. credo nihil gaudioſius in hac vita teſtimonio vero male ꝯſciētie nihil credo triſtius nihil horribiliꝰ in ter renis. De hoc gaudio nō ſolū ſpūs verūētiā ꝑcipiat et caro. Iuxta illd̓ pſalmiſte. Cor meū et caro mea ex ultauerūt in deū viuū. Hoc idē cre dimꝰ et vidimꝰ de triſticia ꝯſcientie gehennali vt aīmo interiꝰ meroe̓ tur bato corpꝰ exteriꝰ ꝯtabeſcat. De hͦ qd̓dā ſupra modū ꝓbabile certiſſi ma relatiōe cognoui. Erat vir mul tis notus et clarꝰ in burgūdie par tibꝰ qui qͥdeꝫ aliqͣnto tꝑe in iuuētu te ſinceriter ꝯuerſatꝰ. poſtea a virtu te tēpeſcens cepit ad vitā malā de clinare. Dec mora. ſqualenti mente tabeſcens incidit in languorē nec tn̄ dei manū caſtigātis agnouit. ſꝫ ma la malis accumulās pallore vultꝰ ⁊ macie qͣi homo ad penā ignis eter ni miſerabilit̓ habilitabat̉ ad penā Cūqꝫ nulla medicoꝝ cura ꝓficeret nec ſalteꝫ languentis vite caꝫ ei ali qͥs aperiret tandē in ſe reuerſus ſo la cāꝫ languorē aīme diuina miſera tionē p̄uentꝰ penitēs intellexit. ꝯfeſ ſus ergo cū lachrimis cuidā ſanctiſ ſimo ſacerdoti ſtatim vbi bn̄ficium abſolutōis accepit. in ſil̓itudinē fere bufonū ī facie. ſꝫ diuerſificata poſte rius aīalia. cute teterrima et parua qͣi vicioꝝ. vij. demonia de ore ſimul ciecit. Mira res Uix modico ſpacio tꝑis int̓iecto in tabē aīalibꝰ reſolu tis reflorē cepit caro ꝓrſus ⁊ facies penitētis mēteqꝫ et corpore integer rime ſoſpitatꝰ. multis poſtea ꝓfuit ad exemplū. Proinde valde notā dū eſt ꝙ in ip̄o textu dicit̉ ꝙ nitore etiā apū ſanitas eſtimatur Quid er go hic in nitore niſi ꝯiciētie puritas deſignat̉; de qua qͦdeꝫ in libro eccle ſiaſtico dicit̉ Qui diligit cordis mū diciā habebit regē amicū. Et illū qͥ dixit. Deati mūdo corde qm̄ ip̄i de um videbūt Tales fuerūt et ſūt ocu li ꝓphetaꝝ qͥ a pͥncipio mundi ea q̄ erūt et ſūt luculētiſſime ꝯtemplātes nūc implicite nūc explicite nūc inte gumētis medijs nūc verbis euiden tiſſimis p̄dixerūt. Huiꝰ nitore puri tatis et gr̄e qͣi lacte cadidiſſimo lo ti ſūt oculi colūbaꝝ. ſāctaꝝ ſcꝫ aīa rū q̄ in nubibꝰ et ſuꝑ nubes volant et ad feneſtras ſuas a lōge pr̄iaꝫ ce leſtē ſpeculant̉. et ea auide ſꝫ nōduꝫ valētes intrare ſalutāt pariter ⁊ ſu ſpirāt Intrāt tn̄ cū paulo nōnulli ⁊ in paradiſū ꝑ ſpiritū rapiunt̉. ſꝫ ho ra et mora breui. AMonialis gene re et vita nobilis eliſabeth dicta de Varis in monaſterio brabācie gal lice quod aquiria dicit̉ a cunabilis xp̄o deuotiſſima fuit. cuius ſanctita ti parentes eius ſimpliciter inuiden tes eam militi probatiſſimo licet in uitam in coniugium tradiderūt cuꝫ quo in vno lecto annum integrum agens virgo tamem impolluta per manſit. hanc pene totaꝫ fere tribus annis imago crucifixi vndiqꝫ ſeque batur. et ſiquando immūduꝫ quid aut noxiū cogitaſſet manū de cruce porrectam eius pectori ſuperpone. bat et incommodum protinus eftu gabat. Hec angelicis ſepe aſſuefa Liber Ca. ſcd̓s xlix. cta colloquijs ad amena virētis pa radiſi die quadā euecta eſt vbi que dam ſicut mihi confeſſa eſt nō ſoluꝫ ex viuis adhuc et tunc natis. veru etiam poſtmodū naſcituris. eoꝝ in qͣꝫ qui ab illo tempore viſionis vſqꝫ in finem mundi ſaluādi erant ſimili tudines vidit Et qd̓ mirabilius eſt in quo ſtatu coniugij vel virginita tis ſinguli ſignificandi eſſent ſpiritu reuelante diſcreuit. Hos ergo cum poſtea videret in vitā quoꝝ ſimili tudines in celo viderat licet eos an tea nō nouiſſet ſpecialiſſime ex facie cognoſcebat. et ſubito in ictu oculi in ſingulis mentiū vel ſtatuū differē tias diſcernebat Ut autē mihi chri ſtus iudex ⁊ teſtis ſit in die iudicij ſi falſum loquar ipſemet veritatē rei in me certiſſime cōprobaui. cū mihi ſtatum meum quem niſi cōfeſſor me us nullus hominū nouit luce clari us indicaret. Hoc et multis alijs qͥ bus idem fecit certiſſima relatione cognoui. Ad auxit autē illud valde miraculū qd̓ in illa nobili puella eli zabeth de aſca euidētiſſime cōtigit Hāc cū vidiſſet in pompa et orna tu glorie ſecularis vtpote illaꝫ per qua ꝑntes eius de poſteritate gau dere cupiebant cōſtāter dixit ad eā Fruſtra tu conaris et tui. qm̄ preui di te in ſtatu virginitatis certiſſime morituram. Quomō autē hoc ⁊ qͣꝫ mira occaſione ſit factū ipſamet pu ella nobilis ⁊ oēs qui audiere mira ti ſunt. Eſt et gaudiū ſicut dicit bea tus auguſtinus in libro cōfeſſionū quod non dat̉ impijs ſꝫ eis qui eū gratis colūt. qd̓ eſt ſola certa iocū ditas qd̓ dicimus gaudiū de cōſci entia bona et fide nō ficta Hoc ſo lo fere gaudio viuere putant̉ illi qͥ mortē habet in deſiderio et vitā in paciētia qui vitā hāc putāt exiliuꝫ et terrene inhabitatiōis dulcedieꝫ incolatuꝫ. hi viſū mundi reputat er rorē et gaudiū decipi dicūt fruſtra Uidi mulierē iuuēculā pulcrā val de nobilem. et rebus mūdi affluen ter pollentem. hec a puellaribus ā nis viro nobili matrimonio copula ta cito poſtmodum ſpreuit mundū et in ſe omnes concubinas annulla uit. In domo mariti velut ācilla hu milis ſeruiebat. et tamē vt mihi vir eius dicebat. gracior illi erat vxor ī vili habitu qͣꝫ in pompoſo Hec vix ridere vnqͣꝫ viſa eſt niſi cuꝫ deuotis et bonis et tunc ſolū iocūditate mi rabili replebatur. Cū ergo vir eius aliquos dilectos hoſpites et ſecula res habe̓t. qͦs ex more feſtiuare vo lebat deuotos aliquos occulte mā dabat. vt vxorem hoſpitibus letaꝫ redderet ꝑ aduentū et ſocietateꝫ il loꝝ Conſūmata aūt in breui venit ad mortem. Et cū diu ſine voce et exterioꝝ ſenſuuꝫ exercitio iacuiſſet tandeꝫ ſuppliciter oculis eleuatis in cachinnum et riſum maximū excita ta ē. et ſic repēte emiſſo ſpiritu cū ip ſa diſpoſicōe ridētis. facies iubilo et leticia plena ppl̓o mirāte remāſit Nulli ꝓculdubio dubiuꝫ ē. qui illa ad ꝯſpectū āgeloꝝ aſtantiū exulta ret Cauea̓t tn̄ qͣꝫtūcūqꝫ deuoti ⁊ pij ne ꝓprio motu ī morte gaudē vide n 3 ſecūdus Ca. ant̉ ſed timore et reuerentia dieꝫ vl timū expectare et ad hoc exempluꝫ manifeſte enarrabo. ¶ Garnerꝰ qͥ daꝫ canonicꝰ regularis in monaſte rio ſancti iohannis in vineis apud ſueſſioneꝫ in gallia vir mire ſanctita tis et innocentie vt vidimꝰ an̄ mor tem infirmitate grauiſſima labora bat. Et ecce diabolꝰ qͥ ſemꝑ infidiat̉ calcaneo nr̄o immiſit menti eiꝰ pre ſumptuoſe exultatōnis tripudiū ita ꝙ lingua ⁊ facies eius tanto iubilo reſultae̓t ꝙ omnes circūſtantes eū crederent iā celeſtem patriā ⁊ glori am intueri. et ꝙ omnes ſancti in ma gno deuotionis et exultationis ſpi ritu eius exituꝫ expectabāt. Solus aūt quidā alterus cognomento paruus. magnꝰ tn̄ merito ſāctitatis de huiꝰ tripudio morientis tacitus triſtabat̉. Cūqꝫ moriens agoniſare inciperet ꝑ ſpaciū tꝑis ab illa exul tatione refractus flere cepit vberri me Ad euꝫ ergo quidā de fratribꝰ querit cauſaꝫ triſticie poſt tanta ex ultationem. Et ille. Facias mihi cō uentū fratrū totaliter ꝯuenire Dec morā. factū eſt vt rogauit. Et mox omnibꝰ dixit. Heu cariſſimi vidiſtis in me ſuggerente diabolo vane ⁊ p̄ ſumptuoſe exultatiōis audaciā. ſed nō ꝑmiſit me ꝑiclitari mr̄ miſericor die et dn̄a que me redarguit ab in epte vanitatis leticia et admonuit potius cū ſpei moderamīe et dei ti more diē vltimū expectare. vos aūt fr̄es cariſſimi deum rogate vt mͥ de iſta noxa et alijs multis ignoſcat et iudicet me nō ẜm oꝑa mea ſꝫ ẜm mi ſericordiā ſuā ſaluet me Mox vt hec verba ꝯpleuit et omēs reſpōdiſſent amen. ſolutis in fletū oculis expira uit. Et hoc quideꝫ illius heſter dig niſſime r̄cordamur q̄ ſuꝑ om̄eꝫ glori am mūdi conſtituta dixit. qm̄ om̄es iuſticie noſtre quaſi pannus men ſtruate. Sed hic notandum eſt ꝙ multos in morte legimꝰ exultaſſe. et qͣſi iaꝫ celeſtem patriaꝫ p̄uenientes in iubilo duiciter exultaſſe. et hoc vt exemplo pateat audiamꝰ Quidaꝫ frater ordinis p̄dicatoꝝ in brugen ſi flandrie domo fuit. Hic grauiter infirmatꝰ cū letiſſimo vultū appropi quaē videret̉ morti. qͥdaꝫ frater cū lachrimis flagitauit vt ſi quid ꝯſo lationis accepiſſet a dn̄o ſibi dicere dignaret̉ Cui ille ſilere nō valens p̄ gaudio Uere inquit accepi qꝛ dn̄s ip̄e ih̓s ſe morti mee pn̄cialiter adeſ ſe ꝓmiſit Cui frater. et ego inqͥt per eūdē dn̄m ꝯteſtor te vt mihi digito vel nutibꝰ innuas cū eū videris pn̄ tem Tui ille. faciā inqͥt libenter ſiqui deꝫ ꝑmiſerit dn̄s. Die poſtmodum tertia morbo ingraueſcente tabula ꝑcuſſa eſt et fr̄es in infirmariaꝫ cu currerūt. Preſtolātibꝰ ergo et oran tibꝰ fr̄ibꝰ. fat̉ moriēs digitū cū ma nū ad certū locū extendit. et circūfu ſis oculis cū cantu leniſſimo dicere cepit In galilea ih̓m vidimꝰ ſic̄ dixit nobis all̓a quo finito ſtatim expira uit Qui ꝟo pn̄tes fuerūt mͥ hec ea de cū gaudio ⁊ lachrimis retulerūt Ad ideꝫ quoqꝫ accidit vt ego ⁊ me cū quidā preſbiter ſancte vite cuiuſ dam muliercule paupercule domi Ca. ſcd̓s I ciliū itraremꝰ erāt et ibi duo fr̄es or dinis p̄dicatoꝝ qͥ ea de cauſa vene rūt qͣ et nos Et ecce caſu īuenimꝰ in rantē iacētē et agonizāteꝫ in cunis Hec mora vidētibꝰ et āmirātibꝰ no bis morte puer amariſſīa torq̄bat̉ āgebat̉ vultū et ocul̓ et caput anxi uꝫ ꝯtorq̄bat Subito paululū ocul̓ dep̄ſſis et iteꝝ adaꝑtis. ſuſpicere in celū cepit. et adeo vehemētiſſīe vul tu mēbris et ocul̓ exultae̓ vt riſus ⁊ cachinos eiꝰ ſicut ī tl̓i puero audiri extra domū clariꝰ potuiſſet. ⁊ niſi ei us mēbra faſcia ſtrictiꝰ cingerent̉ ex tra cunas qͣſi tripudiās exiliſſꝫ Nec dubitauīꝰ qͥ hec vidiꝰ vllo mō quin ad viſionē ieffabil̓ gl̓ie ⁊ ꝯtuitū age loꝝ qͥ puris et īnocētibꝰ ocul̓ appa rebāt ī tali puero tā dire et tā anxie moriēti ꝯtra naturā talis exultatio ꝯtingebat Quid aūt ph̓us de gau dio ⁊ nitore ꝯſciētie dicat audiamꝰ Gaudiū inqͥt veꝝ tm̄ ſapiēti ꝯtigit ē eī elatio animi. ſince̓a q̄dā ⁊ mera leticia ſuis bonis veriſqꝫ fidētis. et hoc tm̄ ex ꝟtute. ꝯſciētia ꝓpenſiꝰ in ſpirata. Nihil enī iocūdiꝰ cōſciētia bona Magna ꝑs beatitudinis etiā eſt in pn̄ti nihil ſibi ꝯſc̄ia. nihil ī men te r̄ſiſte̓. hāc ſolā vitā quietā dicimꝰ quā interiꝰ mēte pacata īuenimꝰ Il lud ergo eijcias qd̓ r̄mordet qd̓ a git qd̓ diſplicet qd̓ nullo alio teſte arguit̉ niſi te. Gaudiū qd̓ foris eſt leuiꝰ euaneſcit nec ſtabili pede figit̉ illud aūt qd̓ intus ē ꝑmanet incon cuſſū et ſi mille impulſibꝰ qͣtiat̉ Hi laritate ergo et nitore ꝯſc̄ie apes fi deliuꝫ gloriētur vt in eis ſanitas in uiolabilis et intermīabilis ꝯfirmet̉ ¶ Ꝙ multo felicius ſit in pn̄ti pcc̄a ꝑ penitētia ablue̓ qͣꝫ ī futuro. Ca. l. Ant qui dicunt apes reui uiſcere ſi intra tecta hyeme ſeruent̉. et ad ſolē verno tē pore reponāt̉ Hic poſt ꝑditā gr̄aꝫ q̄ vita aīe eſt ꝟtus vere penitēcie de notat̉. quā vtiqꝫ dn̄s ꝑ ezechielē ꝓ phetā indicat dicēs Nolo mortem pcc̄oris Lecta q̄ apes fideliū ẜuae̓ debēt vnitas ecc̄ie ē aduerſus quā porte inferi nō preualebunt. dūmō deſperacōe nō fracte. ſoli mīe potiꝰ qͣꝫ iuſticie xp̄o ſpe venie ꝑ penitētiā ſe cōponāt. vt ſic cordis duricia qͣſi hieme fugata peccati. verna vnita tis temperie gr̄aꝫ capiāt rediuiue Nūqͥd qͥ cecidit nō r̄ſurgꝫ Iſtis cla mat yſayas. Eleuare eleuae̓ cōſur ge Et paulꝰ. Fidel̓ ẜmo et omni ac ceptione dignꝰ ih̓s xp̄s veīt in mū dū pctōres ſaluos face̓ qͦꝝ primus ego ſū. Hinc ergo ve̓ penitēcie ſub meo tꝑe exēpla facta ꝓponā. ¶In germanie ꝑtibꝰ qͥdā nobilis comes ſꝫ ferus pauꝑm ſpoliator. ex miſeri cordiſſia pietate diuina graui infir mitate ē correptꝰ ⁊ amariſſīa ꝑfecti on ꝯtritus. oīa ad reſtitutione po ſuit q̄ habebat. ⁊ irremediabilibꝰ la chrymis qͦtidie lectū rigās āgelos ac ſc̄os dei ad impetradam miam inuocabat. Decumbēs vero corꝑe ſuo tātū ſupplitiū īgerebat vt taloſ pedū ⁊ crura fricaret ad lignū ⁊ cu teꝫ ⁊ carnē ac neruos violenta aſſi duitate diuellerꝫ. Aquā frigidā in hieme tāqͣꝫ ad bibēdū acceptā. clā n E Liber Ca. ſcd̓s pectori ſuꝑfundebat vt in hac glaci ali frigore torq̄ret̉. Hec diu pꝰ hec poſitꝰ in agonia tāto ſpū repletꝰ eſt vt ſic̄ xp̄s de publicano euāgeliſtaꝫ ita de iſto faceret ꝓphetā. De ſeip̄o ei predixit ꝙ ſine purgatorio ad re quiē euolaret. et eo mortuo ac hein rico rege defūcto tota turingia ma ximis calamitatibꝰ ſubiacēt qd̓ ita etiā factū vidimꝰ. Fuit et aliꝰ nobil̓ eiuſdē patrie miles ſꝫ predo peſſimꝰ hic pꝰ annos pl̓es ad pn̄ie lamenta ꝯuerſus. et facta reſtitutiōe ad ere mū trāſijt. et ibi multa inedia mace ratꝰ. ſeip̄m ꝑ ſe vl̓ ꝑ ſociū om̄i inter dū veſꝑe cū flāmea ardētis cādele cera inaudit o paſſiōis genere cruci abat. Hic ꝓpt̓ ſecuriore vite moduꝫ ad p̄dicatoꝝ ordine trāſiens. miris geſtis claruit et exēplis. Uenerabi lis ⁊ deo digni mgri bonifacij quō daꝫ lauſenenẜ ep̄i relatiōe ꝯgnoui ꝟidica ꝙ qͥdaꝫ nobil̓ ſue dyoceſis venatū circa mōtes alpiū ꝑgens fa miliā ſuā inclinata iā die cū canibꝰ ꝑdidit ſoluſqꝫ in ſiluā eſt reuerſus. Illo ergo horrēte ſolitudinē et ſiqͥd audiret diutiꝰ expectate. tādē duos ex canibꝰ auſcultat qͦs venabulo in ſonāte ꝯfortās. reptādo manibꝰ et pedibꝰ ad locū conat̉ aſcēdē vbi la trātes caniculos audiebat. At vbi cū difficl̓tate ꝑuenit īuenit locū pla nū pulcrū valde atqꝫ gramineū in tra mōtes. In qͦ qͣi hoīeꝫ magnū et elegate forma. facietenꝰ ꝓſtratū vi des duaſ ciauas ferreas ad vtrūqꝫ latꝰ iacētis. horretibꝰ oculis intuet̉ hūc miris plagis et vulneribꝰ cruen tatū. dicti duo canes venatici latra tibꝰ circuibāt. ſꝫ mox ad ꝯſpectū dn̄i ſui militis obmuteſcūt. pꝰ horroreꝫ āt aſſūpto ſpū ꝓſtrato dixit. Si ex parte dei es loq̄ris et qͥs ſis aūt vn̄ vene̓is edicito. Tui ille ex ꝑte dei ſū et ordīatiōe d̓ina tibi tl̓is appareo. vt ī me miſero penitēcie ſumas ex mortuꝰ ſū lꝫ tibi corꝑalis appareaꝫ Miles fui viues pcc̄or īmaniſſimꝰ ea tēpeſtate qͣ richardꝰ rex aglie ꝯtra philippū regē frācie p̄lia ꝯcitauit In illa gͦ expeditiōe q̄ a brabātigenis in pictauia et gaſconia facta ē. ego īfelix luxurijs homicidijſqꝫ debatha bar. nec ī his alicui ꝯditoni vl̓ ſexui flexꝰ miſeratōe peꝑci medio igit̉ tꝑe validiſſimā febrē acutā incurri ⁊ tn̄ nec tc̄ ꝯtritꝰ ſū nec ꝯfeſſꝰ nec xp̄i cor ꝑis ſacram̄ta ſuſcepi Inſtāte at ho ra mortis obmutui. et ecce ſuꝑ ſpēa tū mīa dina p̄uentꝰ ſū ⁊ valida ꝯtri tōe cordis ꝑmotꝰ qͥ lꝫ loqͥ nō poſſē tn̄ lacrimas excuſſi. et ī his vitā deo ꝓpiciāte finiui. Hec mora. defūctꝰ ſū et duobꝰ demōibꝰ traditꝰ neqͥſſimis iſtar clauaꝝ iſtaꝝ ferreaꝝ torm̄tis vſqꝫ in diē iudicij cruciādꝰ. ⁊ hodie qͥdē ꝑ aſcēſū mōtiū iſtoꝝ mea miſe rā aīaꝫ impuler̄t. et iteꝝ ꝑ abrupta eoꝝ ea cū dictis clauis fereis p̄cipi tē depuler̄t. ſcias tn̄ tormentū iſtud tā magnū ⁊ tā diut̉nū. ſpe venie qͣm ī fine mūdi habiturꝰ ſū mirabilit̓ r̄le uari. nec mora. vbi ſpūs ille ꝟba iſta finiuit corpꝰ qd̓ videbat̉ acreu cum dictis clauis fē̓reis qͣi fumꝰ euanuit Miles at qͥ hec vide̓at ⁊ audiēat a rapīs paupeꝝ et mala vita ꝯuerſ correctiꝰ amodo vixit et ml̓tos ali os pcc̄ores ad exēpla pn̄ie ſua nar Libꝰª CA. ſcd̓s .l. ratiōe ꝑmouit Alius in theutonia multis rapinis ⁊ cedibꝰ ꝑ pat̓aꝫ de bachatꝰ captꝰ ad decollādū poſitꝰ petiuit a iudice et obtinuit tꝑs ꝓlixi us penitēdi. Et mox aſtati iuueni ſobrino ait. Si ꝟe amicꝰ es. cooꝑa tor eſto mͥ miſero ī ſalutē. Affer obſe cro inſtrumētū ferreū qd̓ dent̓x d̓r qͦ femīe ſb̓tiliāt linū ſuū. Qd̓ vt fc̄m eſt dixit iuueni. Succeſſiue mͥ manꝰ vlnas brachia vſqꝫ ad hueros. per des ꝟo ⁊ tibias ⁊ crura vſqꝫ ad na tes. poſtea genitalia aures oculos naſū labia. caput aūt ad vltim āpu tabis. Iuuene igit̉ etſi cū doloe̓ qd̓ rogatꝰ fuerat exequēte penitēs ip̄e vnūqd̓qꝫ mēbꝝ anteqͣꝫ cruciaret̉ in ſtrumēti ferrei dētibꝰ ꝑ inflexiōes ml̓ tiplices et perualidas diutiꝰ afflige bat dicēs. Hic penā vr̄aꝫ ꝓ ꝑte vi liſſima mēbra ſuſcipite. qͥbꝰ actu ne fario ſcelēa ꝑpetraui et deū creato rē meū offēdi et r̄dēptorē. Extremo igit̉ pꝰ om̄eꝫ pena trūco corꝑis cū ſolo capite ſuꝑſtite hilari vultū dix it O vtinā tormentū iſtd̓ qd̓ reſpc̄u ſceleꝝ meoꝝparuū ſuſtinui reiteraē ſemel iteꝝ ac tertio lice̓t mͥ miẜrimo et in eo diutiꝰ cruciari Et hͦ dicens orat cū lacrimis ppl̓m circūſtāteꝫ ſe qͣtenꝰ ſibi miſero ī elemoſinis paupe rū ⁊ orōibꝰ ſb̓ueniret. His dictis ex tendit caput et mox a iuuene decol lat̉ Sꝫ hīc forte dicet qͥs neceſſariā qͥ mortē. etſi penaliorem accepit qͥd meruit Quāta etiā erga tales pcc̄o res dīne ſit mīe magnitudo. gl̓ioſus pr̄ augꝰ. in li. collationū ꝯtra noua tū īſinuat dicens Quecūqͣꝫ ncc̄itas cogat ad pnīaꝫ nec qͣntitas crimīs nec b̓uitas tꝑis nec vite enormitas nec hore ext̓mitas. ſi pura fuerit vo lūtatū mutatio excludit a veniā. ſꝫ i āpliſſimos ſinꝰ ſuos mr̄ caritas re uertentes ſuſcipit ꝓdigos et velit. Dolit nouatꝰ he̓t. cꝰ. ſꝑ ꝟe penitē tē ſuſcipit xp̄s. Et alias ideꝫ dicit Pꝰ adulteriū ꝓditionē et hoīcidiū da uid dixit. peccaui. et nathan a dn̄o miſſus ſb̓intulit dicēs trāſlatū ē pec catū tuū. O dulce ꝟbum peccaui O tres ſillabe q̄ portas aꝑiūt ꝑadiſi. Aude gͦ dice̓ peccaui. nō te terreat pudor hoīs. nec timor diaboli. nec deſpēatio ꝓ pcc̄o enormi Quid pe nitēti n̄ ignoſcit̉ cū effuſꝰ xp̄i ſāguis ignoſcit̉; Quis hoīcidā deſperet cū in ſpē rediturꝰ eſt a qͦ xp̄s occiſꝰ eſt; Dn̄ et optīe dixit Alit̓ eī nec maria magdalena veniā. nec petrꝰ fiduciā nec paulꝰ gr̄aꝫ īpetraſſet. Adhuc et ſi ſuꝑuacue ꝓbādum qͥddā qd̓ nr̄o tꝑe accidit fideli relatōe traditū nō ſilebo Ad illū vene̓abilē viꝝ ingr̄m petꝝ d̓ corbuel ſenonēſē archiep̄m qͥdā peccator qͥ ꝓpriā filiā oppreſſe rat violent̓ gratia ꝯfeſſionis venit Confeſſus igit̉ in maxima et mira bili ꝯtritione et lachrimis. queſiuit. ſi nunqͣꝫ poſſet vllo dolore vl̓ pena a dn̄o veniā impetrare Tui preſul. Ita inquit indubitāter ſi penitētiā ſubire volueris tanti mali Et ille ve hement̓ exclamas. Uolo inquit ⁊ ſi mille mortes me ſuſtinere volueris. Collacrimatꝰ gͦ infelici immo iā fe liciſſimo pcc̄ori Et ego inqͥt ſepten nē tibi tm̄ penitētie pena īpono. tūc ille. Quid eſt ait ꝙ penitentiam tm̄ michi flagitioſiſſimo ſeptennem in Ca. ſcA̓s Liber lungis. qui ſi viuerem vſqꝫ in finem mundi cantū facinus penis innume rabilibus diluere non valerem. Cui preſul. Uade inquit et tres tantuꝫ in pane et aqua ieiuna dies Tūc a plius ille plorans et contūdens ſe. rogabat vt penitentiam iniūgeret ſalutarem. Supra modum ergo ad miratus et hilaratus epiſcopꝰ. tan dē diffinitiue precepit homini vt ab iret. et vnum tm̄ pater noſter dice̓t. ſciretqꝫ ꝓ certo peccatum iam eſſe dimiſſum. Hec mora dirum ille eiu latuꝫ emittens et in terrā ꝓcidens expirauit Hec dubia fides eſt ſicut deo dignus epiſcopus poſtea p̄di cauit qui idē penitus ſine vlla alia purgatorij pena. tm̄ validiſſima cō tritione purgatus. ad gloriā euola uit. ¶ Et qm̄ multi ſunt qui ad reli gionem in morte cōfugiūt. quid eis habitus ordinis valeat in vltims neceſſitate ſuſceptus dubitare pluri mi voluerūt. exemplū ad hoc indu bitabile et cōgruētiſſimū enarrabo Et impie quidem nonnulli religio ſoꝝ in extremo vite penitētibus ha bitū negare ſolēt quaſi tunc indig ni ſunt recipi qui neqͣqͣꝫ validi intra re voluerūt. Thriſtus norma iuris omnimodi. ſero penitenteꝫ in cruce latronē ꝑadiſi ianuas comitē intro duxit Sicut ſupradicto Valtero de meyſenborch fratre ordinis p̄dica toꝝ narrāte cognoui. ¶ Cōtigit ꝙ quidā magnꝰ prepoſitus ciuitatem meydenburgenſē veſꝑe quaſi in cra ſtinum receſſurus intrauit. Et ecce in pͥmo ſomno ſubita infirmitate cō pulſus. priorem fratrum p̄dicatoꝝ cū feſtinatione mandauit. Uenien tem ergo priorem rogauit prepoſi tus inſtāter cū lachrymis vt euꝫ re ciperet ad ordinem et mox veſtiret Cui prior. Tras inquit fiet. quia in hoc fratrū cōſenſus eſt requirēdus Et prepoſitus. Scio inquit ſcio qͥd ſentio. Craſtinū vix habeo. Si dili gitis ſalutē anime mee feſtinate reci pere penitentem. quia certus ſuꝫ ꝙ in ſeculo non ſaluabor At ergo in ſtātiā viri prior vidit ꝑrexit domū excitauit conuentū requirit conſen ſum. Allegat ſufficientiā viri ad or dineꝫ etiā ſi adhuc aduiuat. Annu it mox conuētus. defertur infirmus in domū receptus. induit̉. cōicat̉. in ungit̉. et ante diē vita defūgit̉. Hec mora. in monaſterio ꝓximo ciuita ti quedā monialis vidit in ſōnis ꝙ dā patrēfamilias in loco cōmodo r̄ſidere ad quē cū multi fr̄es ordiniſ p̄dicatoꝝ qͣſi poſt laboreꝫ ꝓ dena rio diurno accedē viderent̉. extrēo qͥdā ignotus frater tarde tn̄ ꝓten dit manū vt denariū acciꝑet tanꝙͣ fr̄ quē pr̄familias diligēter intuituſ denariū inqͥt ſꝫ nō mō accipies mul tis prius r̄medijs expurgādꝰ. Hec cū dicta monial̓ p̄ſbitero monaſte rij recitaſſet. q̄ſiuiſſetqꝫ ſi quis fr̄m p̄dicatoꝝ defūctus eſſet cū p̄ſbiter ſe fuiſſe de veſꝑe in domo fratrū in firmū vel defunctū neminē inueniſſe reſpōderꝫ Nane poſt primaꝫ venit ſupprior fr̄m p̄dicatoꝝ qͥ ꝓmiſerat p̄dicare cōuentui. diixtqꝫ p̄dicae̓ ſe nō poſſe. quia defuncti tal̓ fratris ſcd̓s Ca. l. ſepulture int̓eſſe deberet Ita ergo verificata eſt predicta vino monial̓ et manifeſte monſtratū eſt. qꝛ ml̓tū ꝑdeſt collatꝰ habitꝰ penitēti dūmo do pura fuerit mutatio voluntatis Eſt et aliud ingens malū in quibuſ dā religioſis qͥ in recipiedis apoſta tis penitentibꝰ nimis difficiles ſūt ⁊ imites Poui quendaꝫ fr̄eꝫ ordinis p̄dicatoꝝ lr̄atū ⁊ magnū qͥ cū apo ſtotaſſet ab ordine et grauiſſima in firmitate correctꝰ regreſſū ad ordi nē peteret nec impetraret. impacien tiſſime deſperatꝰ mortuus eſt. et ap paruit in aquaria monaſterio bra bācie. gallice ſāctiſſime moniali oſtē dens ſe perpetue ꝯdemnatū ſic̄ ab ip̄a eadeꝫ accepimꝰ que hoc vidit. Et ego quideꝫ dico ꝙ nollem illi in morte penitenti ordine vel habituꝫ ꝓ cūcto auro arabie denegaſſe. cre do enī et certꝰ ſū ꝙ occaſionem illi mortis ꝑpetue prepuerūt qͦ el in ex tremo mortis ꝑiculo mīaꝫ negaue rūt Rogo ergo et ꝯteſtor omnes ꝑ aſperſionem ſanguinis dn̄i nr̄i Ih̓u xp̄i vt tale qͦd caueat omnis ordo. qꝛ ſicut ꝓ peccato achor quondaꝫ electꝰ dei populus flāgellatus eſt. ita et nunc ꝓ tali exceſſu qui tn̄ ma ior in infinitū eſſe dinoſcit̉ Quid eni regulā aurea vl̓ palliū coccineū ad animā xp̄i ſāguine precioſo redem/ ptā? Nec tantū ſolus delinquēs qͥs veꝝētia totꝰ ordo vel ꝯſentiēs vel diſſimulās flagellat̉. Diſcant ergo apes fideliū etſi qn̄ mortue ꝑ pecca tu intra tecta eccleſie ꝑ bona interi opera ꝑmanere. nec frangi deſpera tione vel tedio. ſi mox plene ad libi tū in viuidū robur gr̄e nō reſurgāt A peccatis igit̉ mortalibꝰ pͥmo cū virtute reſiliant. deinde ꝯſcientia ſti mulati humilit̓ ꝯterant̉. vt hinc con feſſione cū lachrimis vel dolore ꝑ penitentiā reuiuiſcāt Quante autē prudentie ſit penitētiā agere in hac vitā exemplū ſubſequēs demonſtra bit Erat vir fidelis et bonꝰ ſicut pre dictꝰ magiſter albertꝰ frater ordīs predicatoꝝ ſibi ab his qui rē famili ariter nouerant traditū referebat qui poſt diuturnā penitentiā quam ſanus fecerat incidit in languorem grauiſſimū. quo ꝑ annū nō modice tribulatꝰ rogauit cū lachrimis dn̄m vt tāto dolori finem imponeret da ta morte Hec morā. miſſus ad eum angelus dn̄i dixit ei. Exaudiuit do minꝰ precem tuā ſed eligas qd̓ vis Aut tribꝰ diebꝰ purgatorij pena tor queberis ſi nunc diſcedis. aut ſi ad huc ꝑ annū in languore manere vo lueris. ſine vllo purgatorio ad ſuꝑe ros euolabis. Tunc ille preſentem penā recolens. nec futurā aduertēs reſpōdit. Mori potius eligo et non tm̄ tribꝰ diebꝰ ſed quantū dn̄o pla cuerit in purgatorio tribulari. Iiat inquit angelus ẜm verbū tuū Hec mora. languens morte ſolutus eſt ⁊ eius anima in purgatorio deporta ta. Ino ergo exacto die. venit an gelus ad locum purgatorij vbi ani ma torquebat̉ et dixit. Quid nunc agis o aīma que pro languore vni us anni tribus diebus elegiſti in purgatorio detineri. Tui anima Liber Ca. Ca. ſcd̓s O ſeductor inquit nō āgele qui me in penis multis annoruꝫ circulis ꝓ tribus dieꝝ ſpacijs fefelliſti. Et an gelus non mora inquit. ſꝫ ineſtima bili torturā decepta es. quia nō ni ſi vnum diem de tribus in purgato rio exegiſti Tui tamen adhuc ſi re tractae̓ volueris dominus miſeret̉ vt ad corpus tuum quod nondum ſepultum eſt reporteris. vt ꝑ annuꝫ vnum languorem quem exꝑtus es patiaris. Cui anima Annuo inquit vt non per vnum annum tantū ſed vſqꝫ in finem mundi languore etiā detinear acriori Hoc dicto anima reportatur ad corpus et per annū in languore detenta. multos quibꝰ hec retulit ad penitentia animauit et poſt vnum annum iterato defun cta tranſit ad ſuperna. Proinde cir ca annum milleſimum. cc. xxvi. incar nati domīce res mirabilis accidit in opido niuellenſi. In hac vrbe vt pluribus adhuc notū eſt viuentibꝰ mulierum deuotarum que beghine dicunt̉ nunc late diffuſa per vrbem religioſitas inchoauit. Harum plu res q̄ magis ſpirituales erant igne ſacro acriter ſunt accenſe et hoc in membris tm̄ in quibus magis pec cauerant poſtqͣꝫ ad agnitionem ve narant veritatis. Alie in lingua cō tra ingluuieꝫ vel loquacitateꝫ Alie in auribus contra ſuſurrium. Alie in manu contra opus illicitum vel contactuꝫ Alie in pede vel tibia cō tra immoderatum diſcurſum Atqꝫ alie in pectoris medio contra cogitationes turpes vel temptacionum conſenſum mirabiliter torquebant̉ Et hoc per tempus ſecūdū maius et minus quo peccatis et negligen cijs fuerant irretite. ¶ In eccleſia ergo ſancte Gerdrudis virginis de portate extincte ſunt. et membra q̄ ignis exuſſerat. vt in alijs conſuetu eſt denigrata ſpeciali miraculo con tra naturam ad colorem et formaꝫ et vigorem priſtinum redierunt. Et ne hoc caſu et non miraculo fieri ꝓ baretur ¶ Quedam puella vite ſecularis de ſuburbio niuellenſi alla ta eſt igne ſacro ſuccenſa clamans. et dicēs. O ſancta Gherdrudis vir go. beghina non ſum vt quid ego. ſuccendor. Hec mora. manus eius aduſta cum parte brachij a parte reſidua cecidit quaſi carbo. Et hoc velut beata Gherdrudis puelle ma nifeſto miraculo reſponderet beghi na non es et ideo tibi ſicut beghine. non fiet. ¶ Plures ex his que dicto modo curate ſunt vidimus poſt et ante. Beati ergo et felices illi ſunt que hic et non in futuro peccata lu ere meruerunt. ¶ Ꝙ totam vitam ſuam chriſtia nus exerceat in gratia ſeptiformis ſpiritus et decalogo legis. Capitulum quinquageſimū primū Ita apum longiſſima ſeptē nis. nunqͣꝫ autem vltra. x. a nos durare poſſunt. Quid Ca. ſcd̓s autem in ſeptenario numero niſi ſe ptiformis gracia ſpirituſſancti. Et qͥd in denario niſi legis decalogꝰ de ſignatur; Ex his duobus tota vita pendet xp̄iani. In his verſent̉ apes fidelium preter hec nil libeat. nil lice at in hac vitā. MNandata tibi ſint qͣt forma vite moralis et modus et ex his reſultat gracia ſeptiformis. Et vide qualiter vt ſcilicet ſpiritu ſapi encie quo ad deum homo regatur interior. et ad cōtemplationeꝫ diui ni cultus validius accendat̉ Spiri tu vero intelligēcie in neceſſarijs vi te quo ad proximū pars mentis in ferior ordinet̉. et ad ſui regimen ho mo interior gubernet̉. Spiritu aūt cōſilij ſuper precepta vt vendat om nia et det pauperibus. nudū xp̄m ſe quat̉. nudus terrenis altior extolla tur Spiritu vero fortitudinis ꝯtem ptis ꝓſperis ꝯtra aduerſa et aſpe ra ſolidet̉ Spiritu aūt ſciencie lege̓ implere feſtinet et in compage cari tatis ꝑ vnitateꝫ pacis et fidei ꝯiun gat̉. Spiritu vero pietatis ꝑ ꝯpaſſi onē liquefiat et molleſcat vt in om̄i dus et per omnia pietas ordinetur Poſtremo ſpiritu timoris pondus anima capiat in proprium modera men et per hoc in ea omnis rubigo peccati et macula deſtruatur. et hec ſeptiformis gracia ẜm ſeptem pro prietates vel effectus ignis qui ſpi ritumſanctum ſignificat. diuerſitatē donorum in eodem ſpiritu plenius operatur. Et hi ſeptem effectus vel proprietates ignis ſunt. quibus fig nantur actus ſpirituſſancti in ſeptē donis Retrograde tamen ponunt̉ pͥmꝰ vltimo et vltimꝰ pͥmo velut or do poſtpoſitus attendatur. Unde verſus. Deſtruit emollit coniungit conſolidatqꝫ Altius attollit illumi nat ignificatqꝫ Ignis enim deſtru it rubiginem et ſpiritus timoris ex pellit peccatū. Ignis ſecundo emol lit id eſt liquefacit. et mentem ſpiri tus pietatis per compaſſionem. Ignis tertio coniungit multa ſcili cet ligna in vnum cinerem. Et ſpiri tus ſciencie qui eſt caritas multorū mentes in vnam pacem et fidem. Ignis quarto conſolidat quia va ſa figuli probat fornax. et ſpiritus fortitudinis mentes fidelium cōtra aduerſa roborat Ignis quinto al tius attollit. et ſpiritus conſilij non ſolum in preceptis ſed etiam ſuper precepta mentes erigit Ignis ſex to illuminat et ſpiritus intellectus docet nos omnem veritatem oris cordis et operis. Ignis ſeptimo ignificat id eſt feruentem efficit ſiue facit. et ſpiritus ſapiencie id eſt ſapi de ſciencie mentem ad contemplati onem accendit. Deatum ergo ta bernaculū dei in hominibus quod in viciſſitudine temporum ſeptifor mi talibus ſeptem lucernis in om nem decorem et gloriam illuſtratur vt ex his in decalogo legis precep ta domini lucidiſſima reſplenderēt Hic igitur ⁊ ſi columna lucis in no cte a tenebris reueletur. in ipſa tā men die preſentis vite ignorantiaꝫ ſtatus ſui quaſi nubis caligine ne euaneſcat interius adumbratur. ſcd̓s Liber Ca. Deſcit eniꝫ homo an amore dignꝰ ſit an non. ¶ Super hoc dubio cū illa pia et beata luytgardis ī aqua ria monialis vt in vita eius deſcrip tum eſt langueret diutius. quotidi anis lacrimis certificari ſe poſceret etiā in p̄ſenti vocē ad ſe manifeſtiſſi mam factam audiuit. Secura eſto cariſſima quia placet dn̄o vita tua Ad horaꝫ ergo pia luytgardis ex ultans cepit iteꝝ vt prius nihilomi nus formidare. ſecundo autem viſi tata eſt vl̓ ſic renuit cōſolari. tercio non eſt eā paſſus miſericors domi nus diutius tribulari. Tū ecce vir ſpectabilis et ignotus omnibꝰ locu torium vbi moniales ſederāt intro iuit. ſalutatis omnibus breuiter pi aꝫ poſtulauit luytgar dim ocius ac cerſiri. Que vt venit ſalutauit eam et omnibus audientibus dixit. hec tibi mandat omnipotens Iaꝫ ſecū ra viuas de cetero quia in te domi no bene complacuit. hec dicens iu uenis ſine mora diſparuit nec vltra reſtabat querere vn̄ venerat aut qͦs fuerit. ¶ Uidimus iulianū quēdā canonicum cantipracenẜ cenobij. qͥ cū diu vitam innocenteꝫ tenuiſſet. a demone nocte quadam quaſi ſuus epiſcopus eſſet territus. plena voce clamās ⁊ eiulans rogauit dominū vt ſi ſaluandus eſſet ei aliqd̓ ſignū demonſtraret. Dec mora. patēte ce lo et lumine circūfuſus; ad ſpem vi uā cōſtātiſſime ſolabatur. Hec hoc inirū erat. quia beatus homo cui ee lū patebat Quid aūt de bono mor tis et beata morte ph̓i ſentiant audiamus. Dum eſt vita grata. mor tis eſt conditio oportuna. Grataꝫ aūt vitaꝫ intelligas quādo nihil in conſciētia reprehēſibile ſentiēs mor tem gratāter expectas Mori felicis eſt. dum in pace verſatur Tolerabi lior eſt qui mori velit qͣꝫ qui male vi uere. Non enim viuere bonū ſꝫ bene viuere Inde ſapiens. Semꝑ cogi ta qualis vita nō quāta ſit. Licius autem mori. aut tarde ad rem nō ꝑ tinet. Dene auteꝫ mori. eſt effugere male viuendi periculum. Nihil meli us eterna lex fecit qͣꝫ ꝙ nobis vnū introitū dedit et exitus multos bo no loco res humane ſūt ꝙ nemo ni ſi vicio ſuo miſer eſt. Uis aduerſus corpus hoc liber eſſe. tanqͣꝫ migra turus ſemper habita. Tum venerit dies illa qui mixtim hec diuina hu manaqꝫ ſecernet tempus hic niſi fu erit in quā vbi me mihi reddet nec nunc tamen ſine me ipſe ſum. ſꝫ gra ui terre mole detineor per has mor tales moras quibus illi meliori vi te preludit̉ Quicqͥd circa te iacet te cum ſemꝑ hoſpitatis loci ſarcinam ſpectat Trāſeūduꝫ eſt excutit natu ra redeūteꝫ ſicut intrātē. Don licet plus efferre qͣꝫ ītuleris. Dōne ex eo etiā qd̓ ad vitā intuliſti ꝑs magna poneda eſt. Equo aīo igit̉ membra tā ſuꝑuacua dimitte et corpꝰ in ha bitatū diu pone Scidet̉ obruet̉. vt niet qui te reuelet dies Tūc nature tibi arcana retegēt̉. diſcutiet̉ iſta ca ligo. et lux vndiqꝫ clara circūdabit Imaginae̓ tecū quātꝰ ille ſit fulgor vt fideribus inter ſe lumē miſcētibꝰ Liber Ca. ſcd̓s lij. dies et nox aeris infima ceſſabunt. Tūc in tenebris te vidiſſe dices cū tota lucem et totꝰ aſpexeris. quam nūc ꝑ anguſtiſſimas vias oculoruꝫ obſcuriſſime intueris. et tn̄ admira ris illā iaꝫ ꝓcul. Quid tibi videbit̉ diuina lux cuꝫ illā ſuo loco videris. O qͣꝫ ſtolidū illi ſpei illi beatitudini inniti vt hinc letꝰ exeas in id qd̓ ſꝑ mortis ꝯpēdio mutes quod in per petuū nō tollat̉. Hoc igit̉ diſcas vi tā ꝯtemnere. Nemo enī illā bene re git aut cuſtodit niſi qͥ ꝯtempſit Ni ta nobis ꝑfecta eſt. ſi ē honeſta. vbi cunqꝫ deſines tota eſt. Nō eſt mag na res viuere. magnū ē honeſte mo ri prudent̓ et fortit̉ Pam vitā ſi mō riendi virtꝰ abeſt ſeruitꝰ eſt. Qūo fa bula ſit vita nō qͣꝫdiu ſed qͣꝫbn̄ acta ſit refert Miꝝ cernes ſi prudens ad uerteris. vitā ſequēs. fugit illa mor tem fugis. et illa ꝓſequit̉. nec ē vnꝰ oīm qui euadat. Uide ergo mors me ſequit̉ fugit vitā Aduerſus hoc doce me aliqd̓ efficere vt ego mor tem nō fugia nec vitā ſequar Et ma iori animo debemꝰ accede̓ ad emen dationē nr̄i quo ſemel nobis tradi ta eſt ꝑpetua boni poſſeſſio Aors quā ꝑtimeſcimꝰ et recuſamꝰ interci pit vitā nō eripit Uenit iteꝝ qͥ nos in lucem reponat dies. et ideo equo animo debet rediturꝰ exire Sic nos gerere debemꝰ nō tanqͣꝫ ꝓpter cor pus viuere debeamꝰ ſed tanqͣꝫ poſ limꝰ ſine corꝑe Seneca an ſenectutē curaui vt bene viuerem. in ſenectute vt bene moriar. bn̄ aūt mori eſt libē ter mori At ſatis vixerimꝰ nec ani nec dies fatient ſꝫ aīmꝰ Mors aut fi nis eſt aut tranſitꝰ Hec ergo deſine re timeo id eſſe quod incepiſſe nec tranſire quia nuſqͣꝫ taꝫ anguſte ero Noli huic tranquillitati confidere. In momento mare euertit̉ Eodem die vbi luſerant nauigia ſorbentur. Nullius rei felicior amiſſio eſt qͣꝫ q̄ deſiderari amiſſa nō poteſt. liquet tantū hoīm imprudentiā vt timore mortis cogant̉ ad mortem. Uere beata mors que melioris cōſcia cō ditionis leta ſuſcipit̉ nec vitā deſere re querulat̉ que potius ingerit tedi um qͣꝫ ſolet̉. ꝓperat inuenire qd̓ fixū eſt et perpeti ſorte manſuruꝫ vbi eſt ꝓperemus et relinquimur. agit non agitur velox dies Inſcij rapimur. omnia in futurū deponimꝰ et inter precipicia leti ſumꝰ Tu ergo fidelis anima vitā tuā ꝯtinues et ſemꝑ ex erceas in gracia ſeptiformi vt eā in decalogo legis ꝑfecte ꝯſummes ¶ De veneratione corpoꝝ ſancto rum et ſuffragijs defunctoꝝ exēpla plura Capitulū. lij. Ieme latent et tunc veſcun tur melle qd̓ eſtiuo tempoe̓. congregarunt Hiemeꝫ di cimꝰ mediū tempꝰ quo anima exu ta corpore tranſit ad requiē vel ad penā vt diem reſurrectionis vltimā quo aīa ſociabit̉ corpori et immor talitate perpetua veſcietur Et bene dicit̉ latent ex hoc corꝑe in ſepulcꝝ quod Daniel propheta in puluere dormire diſtinxit. Et bene dixit in puluere quia ſcd̓m ꝙ primo homi ni dictum eſt puluis es et in puluerē Ca. ſcd̓s .lij. reuerteris corpora in puluere̓ gene raliter reſoluuntur. De hac condi tione excipitur corpus chriſti quod nō vidit corruptionem quia die ter cia reſurrexit. De hac ẜm veridicuꝫ auguſtinū corpus excipitur matris chriſti. De hac vt vere credimus et euangeliſta iohannes. qui ſicut fue runt ſocij paſſionis ita iuſte ſunt et conſolationis cuꝫ chriſto iā immor talitate veſtiti Uidimus ⁊ corpus cuiuſdā ſancti quod annis vere ſex centis integraliter manſerat incor ruptum. qua autē occaſione hoc fa ctuꝫ ſit iudicium breuiter enarrabo In vrbe germanie treuerēſi tocius europe ātiquiſſima ciuitate ſtructu ra quedā mirabilis erat que helene conſtātini matris palaciū dicebat̉ hoc ne ab inimicis p̄occuparet̉ ī pe riculū ciuitatis a ciuibus eſt deſtru ctum. In cuius latere a ꝑte aquilo nari oratorium ꝑuum inuētuꝫ eſt i quo altare ex alabaſtro candidiſſi mum erat. et in latere dextro ſepul chrum. Scriptura vero ſuper ſepul chruꝫ in pariete legebatur. Sancte theodulphe noſtri petimꝰ miſerere Ad ſepulchrū igit̉ ciuibus pariter adunatis vocati ſūt fratres p̄dica tores. Et ego caſualiter ſuperueni. Depoſito ergo lapide corpus īue nimus incorruptum et apto ſcema te ad cooꝑiendū nature ſecreta ma nus ſuꝑ verendā dimiſſas. De per miſſione vero ciuiū manū ei dexte ram quaꝫ in ſacrifitio corꝑis chriſti viuēs extenderāt. mox abſcidi ⁊ fr̄i bus predicatoribus dedi. Huiꝰ reliquias capilloꝝ et vnguium in anti quiſſimo monaſterio iam dicte ciui tatis quod in horreuꝫ dicitur cū ſu perſcriptione veteri ⁊ alijs reliqui is ſanctoꝝ inueni. De hͦ beato viro ⁊ eius fratre beato theoderico qui in alia ꝑte ſtructure ſupradicte inci neratus eſt famā antiquiſſima fere batur. Fuerūt ambo filij ſororis cu iuſdam imꝑatoris romanoꝝ. quo rū beatus theodulphus iuſſu auū culi filiaꝫ regis britannie deſponſa uerat adhuc puer. Cūqꝫ adoleſcēs factus ſpe gratioris vite ſpōſaꝫ nol let accipere in vxorem ſed virgo in perpetuuꝫ remanere. ceſar indigna tione ꝑmotus illuꝫ de patria expu lit. Qui treuerim veniēs et habituꝫ monachalem ſuſcipiens quaſi in ar tiſſimo ſpecū in loco quē diximus ſe recluſit. Erat autem et lectus eiꝰ la pideus cuꝫ ceruicali lapideo iuxta oratoriū quod p̄dixi Secutus vēo creditur frater eius et vitam beata in eodem loco duxiſſe Decreto aūt conſilio populi ciuitatis ſacruꝫ cor pus in eccleſia fratrum p̄dicatoruꝫ trāſlatū eſt ⁊ retro altare digna ve neratione locatū. Reuolui autē po ſtea cronicā temꝑm. et de his duo bus fratribus ſcriptū legi quia ſub clodoneo rege francoꝝ hi viri ſacti floruerūt Credo tamē ſaluo melio ri iudicio. digne quidē beatū theo dulphum pro ſigno et in corruptio ne virginitatis in carne incorruptu onis gloriā eciā in corpore ſuſcepiſ ſe. Unde in libro ſapiētie dicit̉. In corruptio facit proximuꝫ eſſe deo. Liber .iij. Iderrit Ca. Secūdus .iij. it̉ Iuſticia enī ꝑpetua eſt et īmortal̓ iniuſtitia etiā eſt īmortalitatis ad quiſicio Mirabilis deus in maieſta te ſua qui etiā puluerē nr̄m ita glo rificat in pn̄ti vt digne in eo future reſurrectionis gloriā pleno pecto re ⁊ fiducia ſperare poſſimꝰ. Simi liter plurima ſāctoꝝ īnoceutū cor pora ſub herode paſſorū vidimus incorrupta. Quantum ergo et qͣre ſanctoꝝ corꝑa veneramur beatus augꝰ. in libro de ciuitate dei decla rat dicens. O qͣꝫ venerāda ſūt cor pora defunctoꝝ ſanctorū. Si enim paterna veſtis et anulꝰ tanto cari ora ſunt filijs qͣꝫto erga parentes maior affectꝰ multo magis corꝑa beatoꝝ quibꝰ dignius atqꝫ ꝑfecti in om̄e opus bonū vſus eſt ſpiritꝰ ſanctꝰ. ¶ Tertū eſt ꝙ qui honora uerunt et dilexerunt ſanctos ml̓ta per eos bn̄ficia ſūt exꝑti et de hoc quidem exempla plurima. ¶ Fra ter ordinis predicatoꝝ cui hoc ac cidit qd̓ ſubiungo narrauit michi nunqͣꝫ ſe ꝑ ānos plures aliqͥd dor miuiſſe. ¶ Iacebat in infirmaria ſpi ritu vix herente. mire aūt deditus ſeruicio matris criſti Dictis autē a fratribus matutinis nocte quadā vſqꝫ ad laudes dn̄a noſtra cum in gēti lumine apparuit fratri infirmo dicens. Ego mater criſti patrona ordinis tui premunire te veni quia in ſimilitudineꝫ habitꝰ tui dyabolꝰ vt malus frater aduenit. ſed ꝯtra hūc verbis huiuſmodi te ſignabis Bn̄dicat me deus pat̓ qͥ cūcta cre auit ex nihilo. Dn̄dicat me deus fi cerdemmit lius qui hoīem ꝑditū reparauit ex ſanguine ꝓprio. Dn̄dicat me deus ſpiritus ſanctus cuiꝰ me ſaluet pie conſolacionis infuſio. nec diu ſenci es ꝓtracte debilitatis incōmoduꝫ Sꝫ cōuenientibus fratribꝰ in vnū facies qd̓ inſpirabitur tibi et inte gram recipies ſanitateꝫ Hec dicēs pietatis mater repente diſꝑauit. Frater autē qui per plures ānos vix ad dormiēdū oculos clauſe̓at ſpacō pſalmoꝝ qui in matutinaꝝ laudibꝰ dicebantur protinꝰ obdor miuit. Excitatus aūt in cantico be nedictꝰ dn̄s deus iſrahel vidit dy abolum in ſpecie fratris in habitu venienteꝫ qui paulatiꝫ creſcēs do mus faſtigiuꝫ attingebat Dec mo ra verboꝝ memor que a matre pie tatis didicerat conſignauit ſe. et mox dehiſcente terra hoſti ātiquo patuit ruina magna. Paucis inde diebus quo hec geſta ſūt euolutis de predicacione fratres vndiqꝫ cō uenerūt. qͥbꝰ lotis et raſis dictꝰ frat̓ debilis ẜm ꝟba patrone ordinis inſpiratus dixitO deus ōnipotēs piorum laboꝝ miſericors retribu tor ſeruoꝝ tuorū ſudores qͦs gra tis oculis intueris. reſpice nunc ad me indignū famulū tuū vt me ꝑti cipem digneris efficere eoꝝ que in iſtis ſudoribꝰ et laboribꝰ faml̓i tui meruerūt. Hec dicens ſordes lotu re fratꝝ in vno alueolo cōgerens ſuo capiti ſuꝑfudit. ⁊ ſanitatem nō ſolū capitis verūetiā tociꝰ corꝑis cū oī integritate recepit. Hūc poſ tea ad labo rē ml̓toꝝ paciētiſſimū o i ſcque Ca .lij. Liber vidimus et in p̄dicationibus conti nuis expeditum. ¶ Fuit ſacerdos quidam vita et offitio dignus qui beatum bartholomeuꝫ apoſtoluꝫ ſpecialiter diligebat et in ſua ſolen nitate plures qͣꝫ alio tempore pau peres recreabat. Accidit autem vt in feſto eius celebrata miſſa demo nem in ſpecie mulieris pulcherrime honeſti habitus et decentis extra eccleſiam ſtantem. inueniret quā ſa lutataꝫ rogat vt ſecuꝫ ad prandiū declinaret. Quā annuente introdu cta eſt et ad menſam cuꝫ ſacerdote reſedit. Iuxta ſolitum autem nullꝰ pauperū inuitatur. Non immemor ergo beatus bartholomeus deuo ti erga ſe preſbiteri et frequentis ẜi uitutis venit ad portam illius in ſpecie pauperis et mendici. Quo clamante occurrit famulus domꝰ ingreſſum negat precipit poſt prā dium elemoſinam expectare. Cui a poſtolus benigno vultū. bene inqͥt expecto. ſed interiꝫ dicas dn̄o tuo vt rn̄deat et renūciet mͥ qͥd illd̓ ſit qd̓ in rebꝰ mūdi mirabiliꝰ ſit vel eſt et tn̄ vnius. pedis ſpacio terminat̉ Subridens gͦ famulꝰ venit ad. do minum exponit illi mendici homi nis queſtionem. Tui cum ſacerdos reſpondere non poſſet ſuſurrauit ei mulier inuitata ī aure facies homi nis eſt. que in tot hominibus diuer ſificata cōſiſtit vt nulla ſit ſimilis al teri ſpecie vel natura. Queſtionem ergo ſolutam remittit preſbiter et cum ſolutam laudaſſet apoſtolus. vade inquit adhuc et q̄ras ex parte mea qͥd ſit magis ꝓpriū hominiſ in rebus habitis Regreſſus igit̉ ẜ uus. querētis verba ꝓpoſuit. Suꝑ hoc eciā neſcio ſacerdoti mulier in aure reſpondit Proprijſſimū hoīs in rebus habitis eſt in peccatū So lutionē ergo ẜuus ſuſceptā a dn̄o refert ad portā quā cū iteꝝ laudaſ ſet apl̓s. ſapienter inquit due q̄ſtio nes ſolute ſunt. Adhuc addā et ter cia et tūc qͥeſcā. Uade et queras a dn̄o exparte. mea. quot miliaribꝰ via ab. inferis extendatur. Regref ſus ẜuus tercius verba ꝓponit. et hoc qͦqꝫ p̄ſbitero ignorati mulier ī aure ſuſurrat. dices. Hoc nemo me lius nouit qͣꝫ qui viā ſepiꝰ eūdo ad inferos mēſurauit. Hac cū ẜuꝰ ſuſ ceptā a dn̄o ſuo r̄ſpōſionē r̄portaſ ſet ad portā. Gene inquit apl̓s rn̄ dit dn̄s tuus. Uade ergo et dic illi Et qͥs eſt ille qui viā ſepiꝰ ad infe ros mēſurauit niſi nequiſſimus de mō qui in ſpecie mulieris prādētis tecū leniter ſuſurrat. et te ad cōcu bitū illecturº erat niſi ego bartholo meꝰ apl̓s cui d̓uote ẜuiſti te miſeri cordit̓ p̄ueniſſē Hec mora. vbi hec ſeruus domino ſuo nunciauit ſtati ab oculis eius demon euanuit qui ſtupēs amēſa ſurrexit ⁊ currēs ad portā vt ſui libe̓atorē cernēt nō in ueīt Quatuor ecc̄ic. it̓ cāthedrales ecc̄ias ſc̄e ſpēali vſu dignitatis et ſcribi ſolēt et dici vt ſancta rōna ec cleſia. ſancta iheroſolimitana. ſācta treuerenẜ. ⁊ ſancta coloniēẜ. nō ab re venēabiliter nuncupantur. San ctus enī dicit̉ quaſi ſanguine tinct Liber Ca. ſcd̓s .lij. Fuit enī ſancta rōna eccleſia ſang uine tincta prceipue apoſtoloꝝ pe tri et pauli et innumerabiliū marti rum alioꝝ. Sancta vero iheroſoli mitana eccleſia ipſius criſti glorio ſiſſimo ſanguine dedicatur. Sācta vero treuerenẜ eccleſia ꝑticularis martirijs exceptis quibꝰ a prīcipio fidei frequent̓ extitit coronata. tri bus vicibus tn̄ tota illa ciuitaa ꝓ xp̄o legitur martiriſata et occiſa. Sancta vero colonienẜ ecc̄ia ab il lo glorioſo ꝟginali collegio cuius numeꝝ ſolius dei dicitur ſciēcia cō prehendit noſcit̉ trinmphata. Licꝫ igitur duo decī milia ꝟginuꝫ ⁊ mul ta milia virorum mulieruꝫ ꝟginū nobilium et ignobilium cuꝫ illis in euncium et redeuncium a roma co iuncta et cum eis martiriſata ſunt vt merito ex profluuio ſāguinis ſā cta id eſt ſanguine tincta dicatur. Unde qͥdam ciriacꝰ papa ⁊ multi ep̄i reges et regine qͦꝝ noīa cū cor poribus lapidibus inſcripta inter tumulos ſacrarum virginuꝫ reper ta ſunt et leuata. Hoc meminerim idcirco vt miraculum quod dictu rus ſuꝫ graciꝰ audiatur. Druxel la vrbs nobil̓ eſt et magna brabā cie. In hac hoſpitale pauperū ē p̄ cipue caritatis et religione precla rum. in iſto ſororē quādā vidimus ml̓to labore ſatagētē circa freqn̄s miſteriuꝫ. que graui infirmitate de tēta rebus humanis exempta eſt. Cūqꝫ ab hora diei tercia vſqꝫ ad veſperas mortua iacuiſſet reuixit ſubito et ercxit ſe. Cōuocatiſqꝫ ſo roribꝰ et ōnibꝰ que preſentes erāt dixit Uirginalem illū exercituꝫ co lonienſiū viuens quotidie venera ta ſum et eaꝝ precibus nūc a pur gatorio libe̓ata et ob hoc ad vitā redire ꝯpulſa ſuꝫ vt ōnibꝰ eaꝝ dig ne mēoriā hn̄tibus a futura morte eaꝝ oracōibꝰ ſuffi agia nūciarē. dū mo de vitā tales exeāt qͥbꝰ oracio valere poſſit. In hoc teſtīonio red do ſpiritū itēato Nec mora. hec di xit et fecit Parrauit mͥ dn̄s gͦvuilh̓ d̓ aſtra villā brabācie ꝓpe bruxellā ad. ij. miliaria vir nobil̓ ⁊ deuotꝰ. qͥ cū extra terrā poītus in expedicōe fuiſſet infirmatꝰ ē vſqꝫ ad mortē et penitꝰ a medicis deſꝑatꝰ febre aūt acutiſſia laborabat. Iuerat āt ſēꝑ deuotus et ſupplex erga glorioſaꝫ ꝟginē mr̄eꝫ xp̄i. et vbi vidit nulluꝫ ſe habere vl̓ ſperare remediuꝫ me dicorum ad patronam ſuam tā qͣꝫ ad ꝓpiciatoriū d̓ine maieſtatis fidā mēte ꝯuerſus ē. ⁊ facta nocte media apparuit ei mat̓ glorioſa et dn̄a cū pixide medicaminis ſaluta ris. quo ꝑunctū ſub momēto ſana uit. et dixit ei. Ecee ſanꝰ factus es vitaꝫ tuam cum oportune poteris conmutabis et vt deſideraſti mee poſtmodū mācipaberis ſeruituti. Mane igit̉ poſt hoc facto intrauit phiſicus et ꝯtra naturam ſine vlla creſi inuenit homineꝫ integraliter ſoſpitatuꝫ. Hic poſſmodū vxoris viculo diu violent̓ detētꝰ ē ſꝫ poſt ea licēciatꝰ ab illa die ꝯſilio nr̄o ad domū milicie theutōie hoſpital̓ ſā cte marie cum magna deuocione O 2 ſecūdus Ca. Liber lij. tranſiuit Poſt quem et alium quē dam et filium eius milites intraſſe cognoui. qͦꝝ pͥmꝰ qͣrto menſe ſui in greſſus iuxta toletū obijt. et eadeꝫ nocte in brabātiā amico defunctuſ apparuit. Secundoqꝫ apparēs. ge nus pene. tercioqꝫ peccati ſpeciem ꝓ quo in purgatorio puniret̉ oſtē dit Huiuſmodi ordinis fratres cō mendabiles valde referūt. ⁊ fideleſ terte ſancte et in eis milites ſtrēnu os preminere. Sed et aliud de ve neratione ſanctoꝝ deuotū valde ⁊ ſtupe dū audiui miraculuꝫ ab his fratribus ordinis p̄dicatoꝝ. qui ꝑ ſonas ꝑ quas geſtū eſt cognouert ¶ In theutonie ꝑtibus miles qui daꝫ ad deponendā herbā de pra to conduxerat falcatores. Illis er go falcantibus in vigilia ęuiuſdaꝫ lācti. vbi veſꝑtinū ad venit ꝑ villas incircuitu cōpulſabat̉. Et mox vnꝰ ad ſocios falcatores deſiſtamus inquit ab oꝑe quia. iaꝫ veſꝑe ꝯpul ſabant̉. Sꝫ cū illi nollent imo ma gis ꝟbis confūderēt. ip̄e mox oꝑe derelicto. iuit ad veſperas. Tercio aūt die ad opus imꝑfectuꝫ cū cete ris rediens viditqꝫ an̄cedentibꝰ a lijs ſe ſolū falcare poſterius oporte re. Et ꝓpter hoc ab omnibꝰ eſt deri ſus. pacienter tn̄ ferens riſus omni um et cachinnos. vbi manū ad fal cem poſuit. ante pendente in ſarcu lo graminis dragmam mire et inui ſe magnitudinis aurea mox inueīt Curuatus ergo in genibus lachry mis dominuꝫ bn̄dixit. Quo clamā le concurrunt ſocy concurrit et miles pratoꝝ dominꝰ. Uidēt diuinū miraculū ſcripturamqͣꝫ miles lr̄atꝰ in numo voce patria legēs. hocit interp̄tari potuimꝰ continebat. Ma nus dei me ꝯpegit. et in domū me redegit pauꝑi. qui nō infregit diē ſancto celebrē. Hāc dracma vxor fere militis martha erga pauperē emit et multis poſtea in rei geſte o ſtenjdit. ¶ In hollādie ꝑtibꝰ reliqͥe beate Katherine ꝟginis in hoſpi tali quodā celebres continent̉. ¶ Has. nūcij hoſpitalis ad diuerſas eccleſias cōferebāt. Et accidit vna dieꝝ vt in viā poſiti fluxū maris ſe cūdū ſolituꝫ obuiū ſibi venire vide rent. At qm̄ diuertere nō poterant a fluxū turbati ſunt vſqꝫ ad mortē Tunc vnꝰ confidētia plenꝰ cū capi ſa. vbi erāt reliqͥe fecit circulū ī are na et flexis genibus in orōne et la crimis intra circulū adiutoriū Ra therine inuocabat Mira res Ueni ens fluxꝰ circulū circuit eleuauit ſe mare et ſpumās intumuit. ita vt pa tulo deſuꝑ celo aſcēde̓t ad cubitoſ qͣdragīta In circulo aūt fēo nec ſo la aque gutta defluxit. Uiri aūt qͣ ītra erāt nouē nūero qͣrū vnū vidi mꝰ expectauer̄t qͦuſqꝫ mae̓ recurrēt ad ſinū ſuū nā ẜm poetā moderni tꝑis Et venit et portat dira carib dis aqͣs. Et cū exeūtes ꝑ totā t̓rā īauditū miraculū pꝰ trāſitū. iorda nis ꝯſonis laudibꝰ vulgauerūt. Fa cta aūt ſūt hec anno circit̓ incarna tione domini. A.cc.v. Teſtes geſte ei fuerunt et illi qui in nauigio po ſitis in circulo ſuccurrere volucrūt L 9 Ta. Secūdus ber .lij. Hec ſuffragia lāctorum quantum ad viuos. ¶ Ad mortuos vero ſā ctoꝝ ſuffragia plurima referūt̉ de quibꝰ nōnulla que ſine vlla heſitaci on cognouimus referemꝰ ¶ Uidi quōdam canonicuꝫ cameracenſis eccleſie qui ſe in religioſo cantipra cenſi cenobio ad ordineꝫ tranſtulit regularem. Hic cum beatū apoſto lum et euāgeliſtam iohānem in vi ta feruētiſſime dilexiſſꝫ poſt mortē illius cuidam canonico eius ſocio ſpeciali in viſione viſum eſt appari cionem huiuſmodi ſe videre. Acceſ ſit idem apoſtolus ad glorioſaꝫ ꝟ ginem matreꝫ criſti rogans eā ſuꝑ pliciter et ſic dicens. Ecce anima a mici noſtri torquet̉ in penis. veni as obſecro liberes eaꝫ. quia ⁊ ſi in vita perfecte non vixit tamen vitā ſuā pro magna parte correxit Nec mora ānuit virgo ꝟgini et ad pur gatorium deſcendentes animaꝫ li beratam adducunt. et ſecum teſti monium perhibuit et ſcimus quia verum eſt teſtimonium eius ¶ Hye me ergo preſentis temporis quod ſub ml̓tis tribulacōnibꝰ ducitur. ſā cti in corpore qͣſi in puluere latent ⁊ dormiunt. et melle pro cibo vtun tur quod eſtatis tempore ꝯgrega runt. Tempꝰ eſtatis eſt vita gracie in preſentiiū qua fidelis quiqꝫ ſan ctis actibus meruerūt vt ẜm apo calipſiꝫ opera eoꝝ ſequuntur eos et in medio tempore inter diem fu ture reſurrectionis et morteꝫ. aime eorum eternis epulis ꝑfruant̉. Si vero nequaqͣꝫ in preſēti ꝑfecte purgate ſed purgande poſt hanc vitā ab hoc ſeculo deceſſerūt tunc viuo ruꝫ poſſunt ſuffragijs adiuuari Et hos dicere poſſumus cibos quibꝰ anime fideliuꝫ exute a corpore aui diſſime recreantur et hoc tamen ſi in vita bonis operibus meruerūt. Fruſtra enim cum diuite epulone guttam et cuꝫ fatuis virginibꝰ ole uꝫ flagitant alienuꝫ qui non dede rūt hic ꝓpriuꝫ et ſi non ad totaleꝫ liberacōnem ſufficiens habuerunt Quanto autem deſiderio anhelāt anime in purgatorio vt amicoruꝫ ſuffragijs adiuuent̉ maīfeſto mira culo qd̓ in gallijs accidit demōſtra bo ¶ Erat preſbit̓ quidā admoduꝫ pauꝑ ⁊ tenuis ſꝫ deuotꝰ valde erga aīmas que in purgatorio torque bantur adeo vt ōnibus diebꝰ nul lo excepto miſſaꝫ pro fidelibꝰ defū ctis celebraret Accuſatꝰ ergo apud epilcopum citatus eſt et confeſſus veritateꝫ ſimplicit̓. ꝯpellebatur vt mandato ſtaret epiſcopi. iuraret ⁊ fideiuſſorē poneret pro emēda. Iu rauit igitur preſbiter ſꝫ aguſtiaba tur vbi fideiuſſoreꝫ acciperꝫ qͥ pro ipſo reſponderet. Nec mora oculi epiſcopi cōpellentis ſunt aperti. et plꝰ qͣꝫ mille manꝰ in aere qͣſi ad ſpō dēdum ꝓ preſbitero vidit extēſas Quo viſo p̄ſul attonitus p̄ſbitero dixit ſufficientes habes qͥ ſpōdent ꝓ te. Uade ⁊ de bn̄placito xp̄i et meo miſſe officiū ꝓ defūctis exerce as ſic̄ pͥꝰ. ſeptē at moīs ſuffragioꝝ iuuari aīas in purgatorio lib̓ ma chabeoꝝ pͥmꝰ oſtendit vbi ſymon o 2 ſcd̓s Ca. .lij. Liber .lij. pyramides circa ſepulcrum. paren tum ſuorum ⁊ fratrum legitur ſta tuiſſe. Et poſſunt ſumi hec ſeptem pyramidaruꝫ ſuffragia in vno ver ſu. Fle. pete. ieiuna. vigila. da. red de. celebrā. Fle. hoc eſt plora nō ſi cut ceteri qui ſpeꝫ nō habent. ſꝫ ẜm eccleſiaſticum in mortuum produc lacrimas id eſt in altum duc. ad de um ſcilicet Lacrime enim temperāt calorem ignis purgatorij. Si autē lacrimas alias immoderatas pro mortuo fleueris inanes ſunt. ⁊ nul lum refrigeriū preſtant. ¶ Matris relacione didici quod narro. Auia mea filiū primogenituꝫ habuit in dole inſigni et decore precipuum q̄ mortuo inconſolabiliter doluit nec forte ſine preſagio futuri maliNaꝫ poſt illum alium habuit qui pōpa vāitatis illectꝰ dilapidator fuit Ma ter ergo vt dictuꝫ eſt primogenitū inconſolabiliter lamentante. appa ruerunt ei iuuenes in via quadam vt viſum eſt ei cum ingenti gaudio gradientes. Cūqꝫ memor filij eum inter illos non eſſe videret et fleret ecce poſt alios filiuꝫ ſuū lento gra du ſubſequentem agnouit. Cui ma ter cuꝫ graui clamore dixit. Et qͥd eſt fili ꝙ ſolus et non cuꝫ alijs gra deris retardatus. Eui ille in toga laterali magnum aque pondꝰ oſtē dens. Ecce inquit mat̓ lacrime qͣs pro me inaniter effudiſti quaꝝ pō dere ab aliorum proſecucionē re tardor. Ad deum ergo lacrimas commutabis et in preſentia officij corporis criſti cuꝫ elemoſinis pau perum pro me coripium et deuotū effundas. et tūc liberabor ab incō modo quo nunc grauor. ¶ Nota tamen lector diſpenſacione diuine vel ad conſolacionem vel ad cor rectioneꝫ matris ſe dixiſſe mortuū iuueneꝫ inanibus lacrimis a comi tatu ſod aliuꝫ retardatuꝫ. quia me ritis quidem viuencium defuncto ruꝫ anime adiuuari poſſunt. ſꝫ pror ſus de. immeritis impediri ¶ Secū dum defunctorum ſuffragium. no tatur. vbi dicitur pete id eſt ora. Unde in ſecundo libro machabe orum dicitur. Sancta. ergo et ſalu bris eſt cogitacio orare pro defun ctis vt a peccatis ſoluantur. Refe ram ergo. quidam vnde iſtud luci dius pateat ſub exemplo. Ottōne impetatore mortuo quedan cog nata eius in monaſterio virginum p̄erat qͣꝫ zelo caſtimonie circa ſub ditas mire feruebat. Obſeruans ergo die quadam feneſtram locu torij ſummo mane quedam leniter pulſantem audiuit. qua aperta ec ce imperator apparens. matertere dixit. Defunctus ego ſū et in pur gatorio penis excrucior. Dirigas ergo nuncios ad diuerſa et deuo ta cenobia ⁊ decies mille pſalteria ꝓ me legi facias. Ita vt ad ſingu los pſalmos accipiat̉ deceꝫ ictuū diſciplīa ⁊ ad vnuꝙͣqꝫ ꝟſū addat̉ ſalutacō āgelica. Aue maria ⁊ ora cio dominica pater nr̄. pſalmꝰ ꝟo de profundis quādo accipit̉ diſci plina dicatur. Talibus reme dijs poſt mortem viuēs merui liberarꝭ Ta. Secūdus .lij. Et nota ꝙ ideꝫ otto benigniſſimꝰ imꝑator p̄cedeti anno morte ſuaꝫ infinita annona tꝑe cariſtie diuerẜ moſterijs pauperibꝰ diuiſerat lar ga manu. Dec mora. miſſis nūcijs vt precepit martertere negociū eiꝰ ab omnibus ſumma cum deuocōe ſuſceptum eſt et perfectū. Apparēs ergo dicte matertere ad eundē lo cuꝫ feneſtre queꝫ diximus in auro ra tanta claritate circūdatus ē. vt nullo mō cerneret eum ſꝫ audiuit. Gracias reddo tibi et pro me mi ſericordiſſimo dn̄o gras agē quia iam a penis ereptus ſuꝫ et ad glo riam trāſeo ſempiternaꝫ. Hec mire ris lector quia ab illis audiui qͥ in terfuerunt diutio languori eius et morti ꝙ omni die ſacerdotibꝰ xp̄i ſuum tradidit corpus flagellādū et eius ꝯtricio tata fuit vt ille cui ſuperius fecimꝰ mētionem vere dig nꝰ conrādꝰ hyldēſemenẜ epiſcopꝰ teſtaret̉ vix ſe poſſe crede̓ ꝙ otto i perator poſt tantam ꝯtriconis pe nitenciam vel ad horam poſt mor tem purgatoriū ſuſtineret. Terci um defūctoꝝ ſuffragiuꝫ eſt ieiuniū Unde dauid ieiunauit vſqꝫ ad ſol̓ occaſuꝫ mortuo abner. et tu ſimilit̓ ſuꝑ mortuum tuuꝫ quouſqꝫ feruo rem vindicte dei qui ſol iuſticie dici tur ſenſeris mitigatū. In villa ꝓpe louaniuꝫ opido brabacie iuuenis quidaꝫ diſſolutus et leuis languo re decubuit. Rogatu ergo matris lambertus preſbiter leproſorū vir pius ⁊ deuotꝰ ⁊ zelator maximus animaruꝫ venit ad iuuenem et euꝫ ad confeſſioneꝫ peccatoruꝫ et peni tenciaꝫ ſedulus inuitauit quo mox in multa valde contricione cōfeſſo ⁊ non multo poſt mortuo mater ꝓ eo continuauit in interpolate ieiu nia ⁊ vſqꝫ ad qͥnqꝫ annos quaſi ir remediabilibꝰ lacrimis protelauit. Ergo vt ipſum tempus expletuꝫ ē die quodaꝫ dominico dictus lam bertus mortuus eſt et ſepultus Se quenti autem quinta feria predictꝰ iuuenis manifeſte apparuit mr̄i ſue dicens. Ecce nunc mater cariſſima adiutorio tuo ad requiem tranſeo de grauiſſimis penis quas pertuli pro peccatis ⁊ mecuꝫ dominus lā bertus preſbiter qui me ad cōfeſſi onem et cognicionem meoruꝫ ſau briter prouocauit pro quo et alijs multis quos ad penitenciam ſalu tis adduxit multa mercede cumu labitur premiorum. Uide ergo le ctor quante mercedis ſit docere in ſcios viam ſalutis oſtendere et ad confeſſionem et penitenciam trahe re peccatores. Hec hoc quoqꝫ ſine grandi mercede negauerim. viuen tes cōpati mortuis et eos quomō cumqꝫ in oracionibus vel ieiunijs adiuuare. Quartum ſuffragium defunctorum eſt vigilia vel labor alius in afflictione corporis tui. ¶ Unde in libro reguꝫ ſecundo dici tur ꝙ reſpha filia haya concubina ſaul ab inicio menſis ſtrauit ſibi ci licium ſuper terraꝫ et non permiſit aues et beſtias lacerare corꝑa ſuſ penſorum donec ſtillaret aqua de celo ſuper interfectos. ¶ Quid per o A Liber Ca. ſcd̓us .lij per ſuſpenſos niſi excruciate in pur gatorio anime deſignātur. has reſ pha ideſt fidelis amicus iuuare de bet. vigilijs vel labore ab initio mē ſis hoc eſt defectus vite in morien tibus ſcd̓m ꝙ in eccleſiaſtico dicit̉ 6 ꝯuper mortuum plora defecit eniꝫ lux eius. Has aues et beſtias id ē tortores demones lacerare non ſi nas. dominum ſuppliciter exorādo necia labore ceſſes donec ſtillet aqͣ de celo ſuꝑ interfectos ⁊ pietate di uina eas confidas et conſideras li beratas. Huius ſuffragij exemplū in vita venerabilis necnon et mi rabilis criſtine deſcripſimus. lodo ivicus comes loſenſis nobiliſſimus inter theuthonieos erat vir ſagax ingenio et in armis exercitatus ac ſtrēnuus. hic virginem chriſti criſti nam. miro complectebatur affectu Qui cum in extremis ageret vitaꝫ chriſtinā ad ſe vocari fecit et in co claui ſecum ſedentibus omnibus remanere. Dec mora. comes virtu te quā potuit erexit ſe et ſupplex an̄ pedes chriſtine toto corpore fac̄t enim omnia peccata ſua cum maxi mis lachrymis recitauit et hoc nō pro indulgētia quā dare potuit. ſꝫ vt magis ad orandū pro ſe tali pi aculo moueretur hoc fecit. mortu us ergo comes eidem xp̄ine mani feſte apparuit et ſe traditū acerbiſſi mis in purgatorio tormentis oſtē dit Cui pia mulier non modice tur bata reſpondit. Age nunc et vade hinc. et ẜm diuinam miſericordiaꝫ penas ꝓ peccatis exolue. Ego ꝟo ī meo pectore exactura ſupplicia di midiam purgatorij tui partem exci pio. His itaqꝫ geſtis videres chry ſtinam multo tempoe̓ certis horis ẜm ꝙ anima comitis alt̓nis dolo ribꝰ torquebatur. flamineis vapo ribus. interdum vero frigorum al goribus cruciari. Loca vero in qͥ bꝰ comes peccare vl̓ inſanijs falſis gaudere ſolebat lachrimis irreme diabilibus irrigabat. Longo poſt tempore ante mortem ſuā et idē co mes apparuit et gracias agens ei ea contemplante ad ſuperna tranſi uit ¶ Quintū pro animabꝰ ſuffra giū eſt dare elemoſinā. Unde in li bro ſecundo machabeoꝝ dicit̉ ꝙ vir fortiſſimꝰ iudas collatiōe facta xij. milia dracmas miſit ieroſolimā offerri ea ibi pro peccatis mortuo rū. Hec mirū cū in eccleſiaſtico dici tur. Eicut aqua extinguit ignē ita elemoſinā extinguit peccatū Et in dāniele dicit̉. Peccata tua elemoſi nis redime. Super hoc ſuffragioꝝ articulo in geſtis ſancti ⁊ magni re gis karoli legimus qd̓ ſubiungo. Eidem regi miles quidā in armis ſtrēnuus ſeruierat ānis multis Hic ad extrema ꝑductus ad ſe cōſobri num ſuum clientem quē ſolū habe bat ſuꝑſtitem. euocauit dicens. In comitatu regis ānis iam ꝑſtiti ſexa ginta nihil in mūdo ꝓprij poſſidēs niſi qd̓ ad miliciā ꝑtinebat Et ecce ſolū equū optimū habeo et ex hoc ſtatuo teſtamētū. Me ergo mortuo vendes equū et pecuniam pro aīa mea totaliter erogabis. Pollicituſ Liber Ta. ſcd̓s. lij. eſt cliens vt ei precepit auunculus. Mortuo ergo milite ſatelles vidit equū validū et audacē et eū nec vē didit nec pecuniā pro eo ſoluit ſꝫ eū retinuit. ſtatutū auūculi ꝑuipēdes Circa dimidij ꝟo āni trāſactū ſpā ciū anima defūcti apparuit ſatelliti manifeſte dicens. Non curaſti face̓ qd̓ pro anima meā ſtatueram libe randa et ideo medio tꝑe quo ꝑ ele moſinas liberari debuerā paſſꝰ ſū graues penas Sꝫ ecce nūc iudiciū dedit operuꝫ pōderator omnipo tens. et omnes eius aſſeſſores age li eſſe iuſtū decernūt vt animā mes ad requiem tranſeat. et anima tua penas recipiat quas acturꝰ adhuc fuerā in tormentis His dictis repe te diſparuit ⁊ mox ſatelles grauiſſi mā infirmitate incurrēs q̄ geſta e rant confeſſꝰ eſt ſacerdoti et multo poſt mortuꝰ penas qͣs merebat̉ ex ſoluit Uidi ergo lector quāti pec cati ſit et delicti amicoꝝ aut ꝑntū tardare vel negligere teſtamēta qͥ bus ſi effectuꝫ haberēt accelerarēt̉ ad gloriā. aut ſi nō habeant a gl̓ia differant̉. ¶ Sextum remediū de functoꝝ eſt reddere ſi quid iniuſte rapuerint. Teſte enin veridico au guſtino non dimittitur peccatū ni ſi prius reſtituatur ablatum Et il lud terribiliſſimum quod dicitur in ſcripturis. Ie qͥ predaris. nōne et ipſe p̄daberis Huius regi exempla plurima quoꝝ vnuꝫ familiariſſime noui. ¶ Parrate enim fratre ordi nis p̄dicatoruꝫ his verbis audiui. Patre ait meo ꝯtra ꝯmilitonē ſuū virum diuitem et potentem inimici tias exercente fabrū habuit in vi cino qui equos ſuos et eoꝝ qui ſe cū erant multo tēpore ſufferrabat Poſt hec faber cecidit in languorē et expenſas per obliuionē vel in cu riam nullus fabro ſoluit. Mortuus eſt autem poſt annos fere triginta pater meus et apparuit maīfeſte ꝑ diē cuidā fideliſſimoẜuo ſuo geres in maībus flāmatia ferramēta eqͦ rū dicens. Dicas vxori. mee vt ſol uat tali homini tale debitū quo ſic vexor Poſt hoc nō ml̓ti dies efflu xerant et ecce ſeruꝰ ille cū amariſſi mis lachrymis venit ad me. et qͥd vidiſſet expoſuit Collachrymatus ſeruo ambo ad matre ingredimur Audit illa quid actū ſit. addit ⁊ la chrymas. Acceſſit ad fabrū diutīs tabe ꝓpe ſi ſumptū. q̄rit ſi pat̓ me ei in aliqͦ moriēs tenebat̉. ¶ Tunc ille cū lacrimis ſuſpirās dixit Heu kmīa dn̄a. imo etiā fere in vna mar tha. ſꝫ affc̄us lōgo tedio ī monēdo poſtmodū iſcidi ī magnū lāguorē et ſic ſilui vſqꝫ mō. Hec mora. mat̓ ſoluit pauꝑi integꝝ debitū. ⁊ mox ſoluto iſto cū. alijs ml̓tis debitis vt mͥ illa ſecrete narrauit eī pat̓ meꝰ in hūc modū apparuit Videbat̉ ei vi dere illū. in balneo a ſūmo capitis vſqꝫ ad ima pedū qͣi reſte lōga toͣli ter īuolutū. Cui ille dixit. apphēde funē ⁊ ſoluas me. mox illa iniciū fu nis accipiēs paulatī ligatū exoluit et ſtatī illiꝰ ſolucōe gratulās ⁊ gr̄ aſ agēs Sic inqͥt pͥꝰ fuerā obligatꝰ in pena qͦ aduſqꝫ ſoluēs quo tenebar .lij. Ca. Scd̓us Liber .lij. Septimum et vltimum remedium defunctoꝝ eſt celebracio miſſarum Oblatio enī corporis chriſti abſol uit a debito culpe ⁊ pene. vn̄ in egi pto poſt ꝯmeſtionem et eſum agni populus iſraheliticꝰ liberabatur et ſanguis agni paſchalis in ſuꝑlimi naribꝰ ponebat̉ ꝯtra angelū vaſta torem. et ſerpens eneus in palo ere ctꝰ eſt cōtra morſus ſerpentum. Et pſalmiſta. Paraſti in ꝯſpectu meo menſā aduerſus eos qui tribulant me. Beatꝰ papa gregorius in dia logo ſcripſit quendam fuiſſe a pur gatorio liberatū ꝓ quo. xxx. diebꝰ ſacrū corpꝰ xp̄i oblatū eſt in altari Sed et frater quidā ordinis predi catoruꝫ qui terras et maria multa peregrinando ꝑagrauit Parrauit mihi ꝙ dux diues ⁊ potens valde ſuꝑuacuis expēſis deditus erat to tus et glorie ſeculari. qͥ ad correcti onis viam ſedula predicacione cu iuſdam ꝯuerſus conuocatis omni bꝰ ſuis dixit. It vere video. In vi ta quaꝫ actenꝰ duxi mihi ſalus nō eſt et vitam inutiliter et damnabili ter iam expendi. Iolo igitur expē ſis parcere minuere familiaꝫ vi ab lata reſtituere et elemoſinis r̄dime re peccata que feci. Et factuꝫ eſt ſic Hoc vt viderunt ſui detrahere ce perunt domino ſuo. Nec propter hoc dux ſapiens deſtitit ab incep tis. qui prius reſtitutis iniurijs. lar ga manu cepit erogare pauperibꝰ inſtituere capellanias maxime ad celebrandas miſſas in ſubſidium a nimarum que in purgatorio torq̄ bantur. Qd̓ cum ſedulo ageret. vi dit dyabolus et inuidit. et nobiles illius ꝯtra eū crudeliter inſtigauit qui pariter coniurātes regem quē dam contra euꝫ inimicicias exercē tem ſed imparem viribus adierūt. dixerūtqꝫ regi. diu iam contra do minum: noſtrum ducem grauem a nimū habuiſtis licet vobis ad pla citum non ſucceſſerit. Nunc igitur īuenire tempus poteris oportunū vt te vindices ad optatuꝫ. Dux eī ſolum clericoruꝫ conſilijs deditus ſegniter ſuos expendit et improbe et nulli ſuorum: nobilium impendit beneficiuꝫ et honorem. pro quo fa cile vobis erit vt per nos contra e um in ſubſidium veſtrum totus ter re iſtius populus deuoluatur. Nec mora vt audiuit rex letus efficitur Et habito conſilio nuncios tranſ mittit ad ducem occaſiones cal uas ingeminans. quomodo eum ſepius per iniuriaꝫ oppreſſiſſet. nūc vere ſi illi velle reddere talioneꝫ nn ſi ſe redderet et ſua et in hoc illi cō ſtitueret certum diem. Hec vt au diuit dux mādauit nobiles et pro ceres terre ſue. Et quid rex ſibi mā dauerit inſinuat. Et illi quaſi vno ore reſpōdētes dixerūt Actenꝰ nos vt ſeruos ⁊ fatuos reputaſti ſolis mundi ſeductoribus clericis adhe ſiſti. nunc te iuuent illi et conſulant in aduerẜ. Tibi āt nec ſuccurre̓ vo lumꝰ. hec vt vidit ⁊ audiuit dux ve hemēt̓ expauit. Et mox ſe ꝯferens ad caſtrum munitiſſimū ſolius dei auxilium implorauit. Medio auteꝫ Ca. ſcd̓s .lij. tempore condic̄ti diei ꝓſpectante duce per ꝓpugnacula cum qͥbuſdā vidit ingentem exercitū albatorū in equis albis clipeis cruce rubea cōſignatis eminus venientem. Et mox ſtupens dixit ſuis. Nūqͥt vide tis illa q̄ video. Et illi. nihil inqͥunt Et mox ōnes cuꝫ duce ſupplices p̄ ces dātes ad dn̄m viderunt innu merabiles exercitus albatoꝝ Tūc dux cuꝫ quibuſdam ſuis exies cur uauit genua. Cui obuiꝰ vnꝰ ex mul tis militibus eleuauit eum dicens. De verearis fideliſſime principum venturi regis aduentū. Aſſunt illi diuino iuſſu ꝑati te iuuae̓ quos ele moſinis et miſſarum ſuffragijs de purgatorio liberaſti Medio auteꝫ tempore cōdicti diei liberabunt̉ et alij qui nobiſcum in tuuꝫ adiutori ium ſunt vēturi. Et hoc dicto ōnis lla turba alboꝝ diſparuit. dux ve ro reuerſus in caſtꝝ cū ſuis ōnibꝰ benedixit dn̄m. Ad diem ergo tꝑe ꝓcedente rex cum infinita multitu dine ſuoꝝ vel alioruꝫ nobiliuꝫ qui contra duceꝫ dn̄m ſuuꝫ totū terre populum adduxerant quaſi de vic toria certus aduenit et in planiciē ꝓpe caſtꝝcuꝫ mira multitudine ſe diffudit. Uenit et illi obuiꝰ duxni mirū alacri vultū et animo incon cuſſus. Statiqꝫ vbi caſtrū cū pau cis exiuit. illi tāta et tam innumera bilis multitudo celeſtis exercitꝰ eſt cōiuncta. vt ex aduerſo caſtroꝝ ce leſtiū. multitudo regis qͣi t̓ba mo dica videret̉. Qd̓ vidit rex et om nes qui ſecum erāt. validiſſimo pa uorē ꝯcuſſi ſūt. et aduertētes mag nalia dei ꝓiectis armis obuijs ma nibꝰ in terrā ꝓſtrati ſūt et ad volū tatē ducis cū ip̄a vita et rebꝰ tota lit̓ ſe dederūt. Hec mora dux dinā miſericordiā in ſe recognoſcēs cuꝫ ōnibꝰ miſericordiā fecit. ⁊ firmiſſīs ꝯdicōnibꝰ ordinatis obſides pa cis accepit. At vbi pax inter ducem ⁊ regē oīmodā ꝯqͥeuit. ꝯgregacio celeſtis exercitus diſparuit repēte. Hic deniqꝫ factū ē vt rebꝰ in ſūma trāquillitate ꝑactis grās deo exer citꝰ ꝑſoluerēt et glorificarēt in ſuis iuirabilibꝰ dn̄ꝫ maieſtatis ⁊ ſic qͥqꝫ cū gaudio ad ꝓpria remearūt. Et nos veridicā valde r̄lacōne didici mꝰ q̄ndā defūctū ſb̓ito ⁊ ad purga toriū trāſeūtē. cuiuſdā ſāctiſſimi vi ri p̄cibꝰ reuocatū ad vitā Hic tale qͥd viſuꝫ et audituꝫ in purgatorio referebat Aīa cuiuſdā quē pͥꝰ in vi ta ꝯgnouerat grauiſſīe torq̄bat̉. In medijs ergo ignibꝰ ſb̓ito exali tabudā clamauit. eya miſericordiſ ſie deꝰ nec in finē oblitꝰ es mei Cui aīa ꝯſors in pena. Inde inqͥt tibi miſerria in taꝫ horredis ſupplicijs exultacō Et illa merito inqͥt exulta būdā t̓pudio qͥa mͥ ſcire a dn̄o da tū ē in hoc īſtāti pueꝝ natū. qͥ lon go pꝰ futurꝰ ē p̄ſbit̓ in cuiꝰ miſſa pͥ ma quam celebrabit ab hijs penis ad reqͥeꝫ euolabo. Sꝫ ⁊ pr̄eꝫ meū vt me adhuc pueꝝ ad lr̄aꝝ ſtudiū ⁊ vitā celibē ꝓuocarꝫ ſepiꝰ mͥ cuꝫ lacrimis et deuocōe referete audi ui Cū mare inqͥt trāſiſſeꝫ t̓rā ſāctā ieroſolimā viſitare. veni in mōtē ꝙͣ .iij. Ca Scd̓us Liber nigrū vocant vbi ſparſim multi vi ri ſācti eremite domino ſeruiebant Uni igitur eoꝝ peccata cōfeſſus reſpōſū accepi me de facili culpas meas ꝑ penitēciā nō poſſe diluere Sꝫ ſi filium haberē et hūc ad lr̄as ponerē fie̓tqꝫ ſace̓dos ydoneꝰ xp̄o potiſſime ꝑ hūc poſſe me iuuari hu ius occaſionē ꝯſilij in ſcolam ductꝰ ſum ⁊ datꝰ. et ſpero d̓ina ſuffragā te gracia tā ꝑ me ⁊ ſi minꝰ ydone uꝫ qͣꝫ ꝑ alios qͦs publice in ſermoi bꝰ vl̓ ſecrete in ꝯſilio ad orāduꝫ ꝓ illo inducere efficaciter potui adiu tus ſit multis modis. Mihi qͦꝫ xp̄s teſtis ſit ꝙ ſi quādo ꝓ eo celebraẻ diſtuliſſeꝫ alias impeditꝰ ipſe mͥ ap parebat in ſomnis ⁊ maībꝰ oſtenẜ plagis pluribꝰ vulneratis me vtiqꝫ qͣte patrē filius non iuuarē ſincerit̓ arguebat. ¶qꝫ in auſtrie ꝑtibus ſicut ꝑ abbatiſſaꝫ quādam piaꝫ re ligioſaꝫ audiui qͥdam ſāctiſſime vi te ciſtercien̄ ordinis mochꝰ fuit qui in miſſa celebrata ꝓ mortuis an te ꝑticipacōeꝫ corꝑis xp̄i cū dicerꝫ agnus dei qui tollis peccata mun di dona eis reqͥem audiuit voces a remotis clamancium. Feſtinate feſtinate pacem recipere quia iam miſſa propīquat ad finē. qui mox vt ſtabat corpꝰ criſti tenens in ma nibus fit raptus in ſpiritu et vidit innumerabilium animarum multi tudinem feſtinantem ad pacem et alijs recedētibus alijs clamantibꝰ percepta pace. feſtiate feſtinate qͥa iā miſſa propinquat ad finem Sic monachus ſtetit a prima fere hora diei vſqꝫ ad horam nonam pre ſtulātibus alijs et mirantibus qͥd ſtans haberꝫ immobilis. Tandeꝫ ergo reuerſus ad ſe finiuit miſſam ⁊ precipiente abbate cunctis quid vidiſſet expoſuit ⁊ poſt paucos di es ipſemet monachus vitaꝫ finimi Hijs lector auditis quis ſaluo ta men meliori iudicio dubitae̓ potue rit vt ſpiritu ſancto cōmodius or dinante in eccleſia dei antiquitus eſt conſtitutum vt in miſſa pro fide libus mortuis nec pax precetur vi uentibus neqꝫ detur ſed requieſcat in pace. Compendioſe quibus po tui racionibus ſepteꝫ defunctoruꝫ ſuffragijs euolutis. generaliter de ſtatu triplici animarum que ex hoc ſeculo tranſeunt viſioneꝫ mirabilē et indubitabilem re feremus ¶ Cū in brabancie partibus gallice pre dicarem et vt vna dierū dicta miſ ſa in centumaulas ſocium ītineris preſtolarer. venit ad me homuncō ruſticanus et pauper habitu et for ma deſpectus deuotiſſime petens vt eum audirem. Annui conſedit ⁊ dixit mihi Annus iam fere elapſus eſt cum ecce in domo mea in nocte vigiliarum ſancte katherine ſuper ſtramina iacens audiui campanaꝫ vt mihi videbatur iſtius eccleſie re ſonanteꝫ. Surgens ergo vt perge rem ad eccleſiam vxor mea que in lecto alio quieſcebat clamauit ad me. Quo vadis inquit. Et ego. ad matutinas vado quia pulſatum ē Et illa. Spiritus inquit nequā agi tat te quia in pͥmo ſomno adhuc ē Ca. ſecundus liiij. Nihil autem curans quid illa dice ret vſqꝫ ad atrium eccleſie propera ui. Et ecce occurrit mͥ ſacerdos qui dam ignotus veſtibus ſacris indu tus ſtola per modū crucis in pecto re redimitꝰ. qui dixit mihi. Appone cor ad. ea q̄ tibi monſtrauero. Et mox ſuꝑ atriuꝫ edito ſigno crucis ſurrexit populus tatus vt eum vix ſpatiuꝫ quinqꝫ iugerum capere po tuiſſet. Et erat populꝰ ille ſuper hoc quod dici poteſt aut credi miſeria miſerandus nudus penitus et per omnia ſeuis plagis ⁊ cruētatis vul neribus laceratꝰ. Nec moraº. ſacer dos ille iterato edito. ſigno crucis diſparuit populus et alius multo minor numero et horrore ſurrexit habitu quidē pauꝑ et colore palli dus videbatur quaſi ml̓ta macie et tabe confectus diſſimiles tamē ꝑſo ne ẜm maius et minꝰ. Iterato poſt hec ſacerdos ſigno crucis edito po pulus repēte diſceſſit. et ſurrexit po pulus ꝑuus numero quē ſoliꝰ atrij ſpacium continere potuiſſet longe diſſimilis claritate et gl̓a omuibus hominibus mūdi quos vnqͣꝫ vidit Erant autem veſtimenta eoꝝ ſicut nix a ſole irradiata et facies omni ſplendore iocundior. Et dixit mͥ ſa cerdos. diſcreuiſti triū populoruꝫ diſſimilitudines qͣs vidiſti. Prima illa miſerrima gens ſine vlla contri tione diſcedens a ſeculo eternalit̓ damnata eſt. Secūdo apparentes cū contritione ſed nō ꝑacta penitē tia mortui ſunt et illi quideꝫ adhuc penis grauiſſimis detinent̉ ſed tan dem purgati ꝑuenient ad quietem Tercia anteꝫ gens populus electꝰ eſt. qui peracta penitentia cum do mino gloriatur. Hoc dicto cū ipſo populo ſacerdos diſparuit et mox ad matutinaruꝫ officiuꝫ campana pulſatur Ego auteꝫ auditis matu tinis et miſſa de die regreſſus ſum domum et tribus menſibus elāgui poſt iſtā terribilē viſionē. Peracta igit̉ narratōne diligent̓ ꝑcūctatus ſum quiſnam eſſet homuntio talis et inueni eum conuerſationis huiꝰ/ modi circa octo iugera terre arabi lis habebat cum domo exquibus ſibi et ſuis victō neceſſariū ſed tenu iſſimum elaborās partes etiā pau peribus erogabat. ter in ebdoma da ieiunabat ſine lineis ſine calceis indiſcretis temporibus incedebat pernoctabat frequenter in precibꝰ nunqͣꝫ ſuper lectum aut culcitrā re cumbebat Quid plurā. Talis erit homo qui mihi fidem in omnibus de his que digne narrauerat facie bat maxime cū in ꝟbis eius ⁊ facie diuinā viderē graciā relucere. ¶ De felicitate et gandio ſc̄aꝝ ai marum. Capi. liij. State ꝓdeūt ⁊ qͣi lōgo hi emis tedio ſatigate extēſiſ membris et alis ⁊ excuſſis exuuijs multiplici exultatione ī au ras liberas ſpaciantur Hic mani feſtiſſime poſt finem mundi reſurre ctionis gloria denotatur. Eſtas ei qua apes prodeūt tempus vltime reſurrectionis inſinuat quo ille bo norū anime poſt diutine p̄ſtolatio Ca. Liber ſcd̓s nis tedia corporibus ſuis vniri de ſiderant. Tunc ſcd̓m ꝓphetaꝫ per euigilacione ſonitꝰ clagoris et tui be exuuens carnis excuſſis de pul uere mēbra ſingula in locis debitiſ et motibus proprijs redient ad co pagem alaſqꝫ contemplacionis ſu per latitudineꝫ celi non in enigma te ſicut nunc. ſed per ipſam ſpeciem acutiſſime dilatabunt Quod yſay as propheta in magna cordis ex ultacione declarat dicens. Tunc videbis inquit ⁊ affluēs et mirabi tur. et dilatabitur cor tuuꝫ In quo vero. ſtatu beatitndīs bonoꝝ caro reſurget. propheta iob et caute ni mium et plane deſcribit. Scio inqͥt ꝙ redeptor meus viuit et in nouiſſi mo die de terrā ſurrecturus ſuꝫ et in carne meā videbo deuꝫ ſaluato rem meum. quem viſurus ſum ego ipſe et oculi mei conſpecturi ſunt et non alius. repoſita eſt hec ſpes me a in ſinu meo. Quid eſt auteꝫ ꝙ in textu multiplex exultaco dicitur niſi quia ſanctis ī illa celeſti patria diuerſorum erit occaſio gaudioꝝ Fideli enim ſeruo teſte criſto in fi ne dicetur. Intra in gaudium doſ mini tui. Quid eſt autē intrare gau dium. niſi ſicut piſcem aquaꝫ ſuper ſe et infra et ante et retro a dextriſ et a ſiniſtris occaſionem gaudij et exultacionis habere. Gaudiū ēgo ſcī intrant in eo ꝙ vident iſta fex. nota. verſus. Primo ſupra de um. ſubtus contraria victa. An te ſacros cetus. retro pericula lu xus. Sanctos in dextra. damnatos parte ſiniſtra. ¶ Igitur pri mo ſupra deum ſancti vident ⁊ de hoc ſpeciale gaudium habebunt. quia videbunt eum tamqͣꝫ ſolū do minum ſupra ſe ad diſtinctionem ⁊ euaſionem malorum dominorum quos olim in terra perpeſſi ſunt Quod yſayas propheta gratula bundus oſtendit ¶ In illa inquit die eternitatis intellige incuruadi tur omnis altitudo virorum et ex altabitur dominus ſolus. Et inde augmentum gaudij ſecundum ihe ronimum. Ante cuius pedes inqͥt horrendi reges mroato letare pal pitabunt. ¶ Et notandum valde eſt ꝙ beatiſſimuꝫ ⁊ feliciſſimum eſt videre criſtum in patria. ſitam dul ce petro fuit euꝫ videre in terra vt tria optarꝫ hic fieri tabernacula v bi nichil habetur niſi miſeria Uerū tamen dulce et bonum fuit faciem illius videre que reſplenduit ſicut ſol adhuc in carne paſſibilem. ſed dulciſſimum et optimum erit vide re illum ſuper celum clariſſinum per diuinitatis gloriam immorta lem. Hec enim eſt vita eterna vt cognoſcant te ſolum deum et quē miſiſti iheſum criſtuꝫ ſicut ipſe dicit ¶ Audiui ſuper hoc qͥddā digniſſi nmuꝫ relacōe ab ore beate memo rie berthe nobiliſſie muliers abba tiſſe moͣſterij ciſtercien̄. qd̓ iuxta in ſulā in flādria r̄clinatoriū nūcupat̉ Hec cuꝫ adhuc eēt in aqͣria moīa cōtigit vt ſāctiſſīaꝫ quādā ex ſoci abꝰ ꝓ negocio q̄re̓t ⁊ in ꝯtēplacōꝫ diuini vultꝰ raptus in āgulo ecc̄ie Liber ¶ A. ¶ GO. ¶ A. ſcd̓s. liij ſolitariam inuenit. Que vbi a facie illius velū incircumſpecte dimouit vultus eius omni flamma radian tius coruſcauit Cuius fulgore ſubi to contuentis temeritas repercuſ ſa fere exanis cecidit r̄ſupīa. Quid miri. legimus ꝙ facies moyſi ſplen didā fc̄a ſit ex illa enigmatic a col locutione diuina et ideo timentes filij iſrael in tabernacula diffuger̄t ¶ Sed et illius memorabilis ade cuius ſupra fecimus mentōnē poſt qͦꝫ in viſione chrſti venerat inſtar lu cidiſſimi ſpeculi eius oculi mīeuer̄t Secundā occaſio gaudij erit vide̓ ſubtus contraria victa. hoc eſt de mones. qui nos olim in diuerſis tē ptationibus afflixerunt. et hoc fuit ſignatum in libro ioſue vbi quinqꝫ reges amorreoꝝ qui afflixerat po pulum dei comprehenſi ſunt et vnn ctis manibus et pedibus ab omni populo viliter conculcati. Et hoc ſi gnum eſt atqꝫ figura ꝙ aduerſarij noſtri demones nullaꝫ poſt illd̓ ex treme examinis iudicium poteſta tem temptādi habebunt in ſāctos Et vide quāta iſta occaſio gaudij futura ſit. ¶ Legimꝰ. in vitaſpatꝝ ꝙ quidam ſtimulatus in feminam tantum ſenſit interius libidinis in centuum vt digitis manuum cōſū ptis ad ignem exterius leſione nō ſentiret Quid miri. forcior ignis im pegit ad fortē ⁊ inualuit. ſcui aqua materialis ignis luxurie triūphat̉. ¶ Uidi fratrem ordinis predica toruꝫ qui de fratre adhuc viuente vt credo narrauit ꝙ diu incentiuo libidinis impugnatus cum vinci. ſe pene videret dyabolo tranſuerſa li veretrum ſibi ſuccidit et teſticuloſ et mortem cum maximo diſcrimine vix euaſit. Nec hoc recito factum approbans. ſed demonum violenti am multum mirans. ¶ Tercia oc caſio gaudij erit videre ante ſe ſa cros cetus hoc eſt angelos qui in menſa chriſti ante conſpectum eius in ſingulis officijs deuotiſſime mi niſtrabunt. Et in ſignum huius re gina ſaba in libro regum tercio di xiſſe legitur ſalomoni. Deati ſerui tui et hi qui aſſiſtunt coraꝫ te omni tempore. Gaudebimus tunc letiſſi mis viſionibus angelorum qui vi uentibus nobis in omni profectu virtutis magnifice congaudebant Et nos itaque multiplicibus adiu torijs circumſtantes contra demo nes et diuerſa ꝑcricula tuebantur noſque frequentius circumſeptos ſua preſentia ſolabātur. Et vt hoc exemplo pateat euidenti quid in de veriſſima relatione didicimus referamus. ¶ Elizabeth de gra mont apud niuellam in brabantie virgo deuotiſſima fuit. Hec cū ſo cia deuota et bona quam viuentē adhuc et magiſtram nunc duaruꝫ milium beghinarum prodere nolū mꝰ de niuella in lalons ad duo fere miliaria ꝓperabant. et contigit eis in via qd̓ deuia ſunt ſecute. Paue facte ergo ꝓpter ſiluā ꝓximā flere ceperūt quibus flētibꝰ vehementer ſubito iuuenis apparuit coram eis. Ca ſcd̓s .liij. Erat autem iuuenis vt mihi vna ea rūdem narrauit crine criſpo et cro ceo alba indutus tunica et albo pa riter collobio ſuꝑducto. ſalutatis āt illis. ab eis qͦ ꝑgerēt inqͥſiuit. Reſpō dentibus eis. in lalons ire vellemus ſi viam ſcirꝫ inquirunt. ¶ Scio inqͥt me ſequimini Illo igitur cuꝫ ſilencio precedente ſequuntur et ille. Nec fu it aliqua earum que aliquid loqͥ po terat pre nimio gaudio vel ſtupore At vbi ꝓperantes viderūt villā ſub ito in ictu oculi ductorē iuueneꝫ per dider̄t. Que mox proſtrate in terrā amare ceperunt flere ꝙ ductori tan to nihil ampliꝰ ſūt locute. Ad cor āt poſt lacrimas redeūtes deum mag nifice collaudauerūt et ſepius dulce factum ad memoriam reducētes ex inde ſpūali vitā tali ſolacio ꝓfecer̄t ¶ Conſimile ꝓpe duobus fratribus ordinis predicatorū vt per fratrem heinricum de colonia predicacōe ele gantiſſimum inter fratres indubita bili relacōe didicimus. Contigit in partes galliaꝝ illo ordine nouit̓ in choato gradientibus duobꝫ fratri bus predicatoribus ieiuniorum tꝑe ante paſcha cum iam inſtaret tempꝰ prandij hora nona et ſecū quererēt quis fideliū eos ad refectionem reci peret in terra rara hominibꝰ et igno ta. ſubito affuit iuxta eos vir elegā tis forme et habitꝰ peregrini dices. Quid ¶fertis inter vos fratres mei Illis aut verecūdātibus dicere qͥd dixiſſēt ait eis. Modice fidei. de hoc inter vos dubij querebatis qͥs vos ad refectionē reciꝑet in terra hōibꝰ rara et ignota Xp̄o credite veritati qui non heſitātibus et in ſe cōfiden tihꝰ r̄promiſit dicēs. pͥmū q̄rite r̄gnū dei ⁊ hec oīa adijciet̉ vob̓ Credidi ſtis in hos xp̄o vt tꝑalia iſta ꝓ illo dimitteretis et pauꝑtate regnuꝫ ſe duli querere. et nunc de xp̄o diffidi tis vt vos ſine refectione dimittat et non qͣſi filios paſcat. Et hoc vob̓ ſignū. tranſibitis campuꝫ iſtuꝫ et in valle quadā villam paruulā īuenie tis illic intretis eccleſiā īuitabit vos preſbit̓ affectu magno ſuꝑueniet mi les qͥ vos violēter auferꝫ ſacerdoti Et cum vos deducꝫ perſona loci qͥ alter patronꝰ dicit̉ maximis precibꝰ optinebit vos a milite et ambos in uitatores veſtros militem ſcilicet et preſditeꝝ vobiſcum largiſſimis fer culis reꝑabit. Confide ergo in deū et fratres ordinis veſtri exēplo iſto cōfidere faciatis. Hec vt dixit repē te diſparuit Illi aūt per ordinem vt eis predixerat omīa reppererūt ⁊ re uertentes pariſius dicto fratri hein rico de colonia ⁊ fratribꝰ qͥbuſdaꝫ alijs que ſibi cōtigerāt r̄tuler̄t ¶ Et notandum ꝙ non ſoluꝫ criſtꝰ ſꝫ nob̓ in mēſa eius āgeli miniſtrabūt. In de ipſe criſtus ſuos confortās dixit Ecce ego diſpono vob̓ ſicut diſpo ſuit mihi pater meus regnuꝫ vt eda tis ⁊ bibatis ſupra menſaꝫ meaꝫ in regno meo. ¶ Quarta occaſio gau dij erit videre et retro ꝑicula luxus que ſuper ſanctis dum ad huc viue rent in timore fuerunt. Unde beatiſ ſimꝰ auguſtinꝰ in libro. xix. de ciuita te dei dixit. Quādiu vicijs r̄pugna Liber CA. ſcd̓s lijj. mus plena pax nō eſt quia illa que reſiſtunt ꝑiculoſo debellātur prelio et illa que victa ſunt nō dum ſecuro triumphatur ocio ſed adhuc ſolici to p̄ nūtur imperio. In illa ergo re ſurrectionis gloria dicere confiden ter poterimus. laqueus ꝯtritus eſt et nos liberati ſumus. Et yſayas. In illa inquit die precipitabit domi nus morteꝫ in ſempiternū. ¶ Quin ta occaſio gaudij eſt videre ſāctos in dextera quibus dicet̉ venite vos bene dicti patris mei. Magnuꝫ eniꝫ erit gaudium habere ſocietate cum matre chriſti patriarchis et apoſto lis quoꝝ ſola etiaꝫ hinc audita me moriā cor exultatione iam repletur Si ergo hic dici poteſt. Ecce qͣꝫ bo nuꝫ. ⁊cͣ. vbi tn̄ boni ꝑmixti ſunt peſſi mis. quid erit ibi vbi nullus deerit bonꝰ nullus ꝑmixtus malus Quid autem ſuꝑ hoc cuidam nobiliſſimo gētili tꝑe noſtro dominus omnipo tens oſtenoere dignatus eſt refera mus. Cū anno ab incarnatōne dn̄i . cc. lx. deuotiſſimꝰ rex fracoꝝ bea tus ludouicus cum fratribus ſuis roberto comite attrebacenſiū. et al fonſo comite pictauienſium et Ra rolo comite andegauenſiū in ſancte terre ſubſidium tranſfretaret et da miata ciuitatem egipti nobiliſſimā obtineret audiuit ꝙ rex tartarorū matrem chriſtianam haberet et licꝫ filius gentilis eſſet criſtiane tamē fi dei diligeret ſectatores. Pater eniꝫ eius regem indie chriſtianū occide ra: et filia eius duxerat vxorē Spe rans ergo pius rex francie ꝙ rege tartaroꝝ tam matris aut aui gr̄a tia mouere poſſet ad criſtiane fidei pietatē. miſit ad illum duos fratreꝫ minores ꝑ quos miſit eidem capel lam ex biſſo inſtar tentorij ⁊ omnia vtenſilia illius aurea quibus altari neceſſaria inferrentur cuꝫ alijs ence nijs precioſis. qui multas terras et maria ꝑagrantes venerunt ad illū et ab illo ſolenniter ſunt recepti. Fu erunt autem apud illum multo tem pore ſed in conuerſione regis nihil penitus profecerunt. Uiderūt aūt ibidem in exercitu virum nobileꝫ re gis ſcilicet conſobrinum de quo ta lia ferebatur. ¶ Cum idem nobilis adhuc gentilis febre acutiſſima la borae̓t ⁊ mate̓ia ad cerebꝝ aſcēdē te in furiam raptus et dormientibꝰ omnibus qui circa illum erant aufu git nūdus et tribus diebus et trib noctibus ꝑ eremuꝫ vaſtiſſimam ab errauit Tercia igitur nocte digeſta materia creticauit et ad ſe redijt cō pos mentis qui in tenebris horrēs ſolitudinem quid faceret quo ſe ver teret neſciebat. Ecceqꝫ poſt inſtas modicuꝫ diſcuſſis tenebris vidit in montis cacumine ingens lumē. Re ptās ergo manibus et pedibꝰ aſcē dit in montem et ecce ſuꝑ omneꝫ ſo lis fulgorem regem ammirabilē vi dit in throno aureo reſedentē ⁊ ad eius dexteram reginam incompa rabili decore fulgentem. Uidet mi xtim ſeniores ⁊ iuuenes in thronis aureis aſſidentes miniſtros ex om ni parte vultibus ſidereis rutilātes Hec vt vidit gentilis ſuꝑ id qd̓ cre liij ſecundus. Ca. Liber. liij ſecundus. Ca. di poteſt obſtupuit. Hec mora. vnꝰ miniſtroꝝ a rege miſſus eū veſtibꝰ nūdū induit et ad regeꝫ duxit. Cui rex. Nihil ait in rebus humanis ſi mile quid vidiſti Et ille. nihil inquit dn̄e. Et rex ad eum. Ego ſū inquit xp̄ianoꝝ deꝰ rex et dn̄s ſempiternꝰ Tu aūt redibis ad populū tuuꝫ et quirens inuenies ingente vngari ca q̄ immixta eſt gēti tue duos p̄ſbi teros xp̄ianos talis habitus et tal̓ forme a quibus erudieris ad nor mam fidei chriſtiane. Hec vt audi uit gentilis renuit bonoꝝ ſocietate fruſtrari. Et mox ad eū rex Impoſ ſibile eſt inquit talē te remane̓ nobi ſcuꝫ. ſꝫ ſi chriſtianoꝝ fidē ſuſceperis vt p̄cepi ſocietate iſta iocūdiſſima ꝑfrueris. Hoc dicto miles ſedēs in equo albo ſuſcepit illuꝫ et in exerci tu tartaroꝝ ppl̓o mirante reduxit. fuitqꝫ apud illū diebꝰ tribꝰ et poſt repēte diſparuit Dobilis aūt vt iuſ ſus erat p̄ſbiteros q̄ſiuit et inuenit et eruditus ad fidē cū multis militi bus tartaroꝝ ſacꝝ baptiſma ſuſce pit et xp̄iane poſtmodū ac ſācte vi xit Ieſtes aūt quas vt diximꝰ nu dus accepeat precipui coloris atqꝫ molliciei opus vero eaꝝ plumariū id eſt ex acu factuꝫ aduerti poterat nec textrinū. ſꝫ ſuꝑ ōne artifitiū ho minis diuina ꝟtute ꝯcretū. Dictuꝫ igit̉ virū fratres miſſi a rege frācie ſepe viderūt et poſtea reuerū in gal lia fr̄ibus rē geſtā vt narrauimꝰ re tulerūt et poſt vt ab vno fratre ꝑ cepi mox memorie et lr̄is ꝯmēdaui ¶ De hac ſocietate glorioſiſſimus pater augꝰ. in libro de ciuitate dei elegātiſſime dicit. Hec illa beata et glorioſa ciuitas in ſe magnū habe bit bonū ꝙ nulli ſuꝑiori nullꝰ infer or inuidebit. ſꝫ ſicut nec in corpore vult oculꝰ eſſe quo digitus eſt nec pes quo oculꝰ cū mēbꝝ vtꝝqꝫ cōti neat carnis pacata cōpago. ſic erit pacatiſſimo ꝯcordie vinculo eniꝫ qͥ maius bonū accepit obſtrictꝰ vt ſuf ficiat ſibi donū qd̓ alio minꝰ acce pit ⁊ nolit ampliꝰ. vbi ioſeph iebria bit̉ cū fratribꝰ ſuis. ¶ Sexta et vlti ma occaſio gaudij erit videre dam natos a parte. ſiuiſtra. qͥbus ſcꝫ po ſitis a finiſtris rex dicturꝰ ē. Ite ma ledicti in ignē eternū. De his ẜui ꝓ phetā letabit̉ iuſtus cū viderit vin dictā. Et yſaias in ꝑſōa xp̄i Ingre dient̉ ſupple ſc̄i ⁊ videbūt cadaue̓a mortuoꝝ qͥ p̄uaricati ſūt in me vſ qꝫ ad ſacietatē ōnis carnis. Mirati aūt nōnulli ſolēt ſimpliciū ꝙ ſc̄i ī ex tremo iudicio ꝑntū et aicoꝝ ſuoꝝ viſa dānacōe nullatenꝰ turbabunt̉. ſꝫ ſtultā hāc admiracōeꝫ oīs fideliſ animꝰ r̄putabit qͥ ſc̄os ꝑpetua exul tatiōe firmatos turbari vel dolere poſſe nō ābigit. Si eniꝫ a ꝑfecto qͦ libꝫ in pn̄ti reqͥrit̉ vt diuine iuſticie cōcors ad omnibꝰ vniat̉. qͥd mire ſi de ſc̄o iā glorificato credit̉ qͥ viſo qͦlibꝫ t̓ſtiſſimo. in t̓renis nō triſtet̉. ¶ Suꝑ hoc aūt qͥd olim audierim a venerabili et deo digno mgr̄o io hāne quōdaꝫ leodien̄. decano. ſed poſtmodū de oignies r̄gl̓ari cano nico cuiꝰ ſuꝑius mentionem fecimꝰ ad inſtructionem legentium refera Ca. ſcd̓s .liiij. mus. Dixit eniꝫ mihi ꝙ hocipſum quod narrare intēdo ab ore beate. marie de oignies ſupra moduꝫ mi ratus audiuit. Hec illā beatiſſima mulier cuius vitaꝫ venerabilis iaco bus achonenſis quondā epiſcopꝰ poſtea romane curie cardinalis diſ creto ſermone cōſcripſit. Hec ergo animabus valde cōpatiens que in purgatorio torq̄bantur ſuꝑ anima quoqꝫ matris ſue defuncte ſollicita batur in ſpiritu ſed hoc a carne vt iam patebit. Hanc itaqꝫ ꝓpter ele moſinas et honeſte vite modū quo inter mundanos ipſa quoqꝫ mūdā na vixerat ſperabat quidem poſſe ſaluari ſic tamen quaſi ꝑ igne. Suꝑ hoc tn̄ dubio cuꝫ ipſa timeret quia iudicia domini abiſſus ml̓ta roga uit dominū vt eā certā reddere di gnaret̉. Cūqꝫ multas in hoc lacry mas funderet accidit die quadam vt ad miſſaꝫ in eccleſia iuxta altare qͣſi ad pedes dn̄i maria ſederet ⁊ ip ſa horrore ꝯcuſſa videret ꝓpe ſe ſpi ritū tenebroſuꝫ aſtare. que mox ſig no crucꝭ. timoe̓ fugato audacter qͥs eſſet interrogat. Et ſpūs ego ſuꝫ in quit mater tua. Cui illa. quo inqͥt ti bi eſt mater. Tunc illa male inquit Nihil me tue iuuare potuerūt pre ces cū me quidē danatam ꝑpetuo inferni clauſtra detineāt. Mox filis elato gemitu heu inqͥt mater que cauſa dānatōnis tue. cui illa enutri ta inquit fui ⁊ vixi in his que per in iuſta mercimonia et vſuras adqui ta fuerunt ⁊ cōſcia mihi mali nō ab lata reſtitui Nō curaui aut aduertere volui quid cōtra deum in meo hoſpicio et mihi a ſubditis ageret̉ ſed tortuoſas mundi vias ingreſſa indignum miſera iudicaui pro geni torū meoꝝ veſtigia declinae̓. Spre ui arguētem me ſuꝑ his et alijs ma lis meis. nec in vllo penit̓ui et ideo infructuoſam vitam morte commu tās a futura ſeculi vitā deperij Hec dicēs mater repente diſparuit. An cilla vero xp̄i ꝯſideratis ꝑ ordineꝫ omnibus etiaꝫ in matre dānata iu ſtum dei iudiciū bn̄dixit nec fleuit ā plius ꝑpetue morti traditaꝫ ꝑ quā carnis inicia ſūpſerat. quia ratio in tellectual̓ anime quā ſolus creauit omnipotens iudici vniuerſorū deo ſubdita ꝯcordabat. Iſte ergo apeſ future beatitudinis ſūt que ſextupli ci exultatione ſuꝑius inferius ante rius poſteriꝰ ad extris etiaꝫ ⁊ a ſini ſtris dn̄i ſui gaudiū introibūt et ſic in auras liberas ſpaciabūtur. Hec ſunt illa que vexat apes ſupple in p ſēti vita. Et pn̄t hic diuerſe tēptacō nes et ludificationes demonū aſſig nari. Nō eniꝫ ſꝑ vnū modū decipiē di hoīes habet demonia Sed quia mēoria ſagacitate et ingenio p̄ om nibus mortalibus pollent defacili videre pn̄t quis modꝰ ſit in decipiē do habilior. Sunt autē qͥnqꝫ modi ẜm ꝙ in textu conſiderari poteſt. ¶ De temptacōe dyaboli trāſfigu rantis ſe in angelum lucis. A Capitulum. liiij. Rūdines ⁊ alie aues depo pulātur eaſdem. Per irūdi nes et alias aues illi quidē s aues ill p Z ſcds Liber Ca. demones deſignāt̉ qͥ ſe trāſfigurāt in agelū lucis vt qui alias eſſēt ho minibꝰ horrori ꝑiter et timori ſpecie btītudinis et deitatis aſſūpta ī nul lo ſuſpecti ſimplicibꝰ habeat̉. Queꝫ admodū aūt trāſfigurāt ſe in āge lū lucis qꝛ hoc frequēt̓ legit̉ narrā tionē in hac ꝑte ſuſpēdo. referāqꝫ qͥddā cūctis īauditū qͣꝫ ſuꝑbiſſime ipſa diuiniſſima ac āgel̓ r̄uerētiſſis ſacͣmēta dyabolꝰ auſus ſit ſimulare Non tamen lectorem tedeat ſi fc̄a mirabiliſſima ac t̓ribilia referā que nr̄e ꝓſecutiōis articulum p̄ceſſerūt ¶ Ae in epiſcopatu cameracen̄. in brabantie ꝑtibꝰ tūc manente cū in illa dn̄ice paſſiōis ſexta feria an̄ pa ſcha ꝯfeſſiōeꝫ audiēs ī ecc̄ia reſide re aducīt puer ānoꝝ fere. xv. i cuꝫ doloe̓ mirabili ꝓcidēs ante pedes qͥ dixit Miſere̓ mͥ dn̄e miſerē qꝛ mͥ t̓ ribile qͥd accidit in iſtā die Obſtupe factus ergo qͥd tā horrēdū tali pu ero ꝯtigiſſꝫ hortabar etiā ip̄m cuꝫ lachrimis vt audacter edicēt qͥd hͦ eſſet. Heu inqͥt dn̄e ſedebā in capo cū ſocijs iuxta oues incidi haſtulā ad ſagittaꝫ faciēdū ⁊ ecce haſtula ſn̄ vllo mō vulne̓ vl̓ leſione ſanguīe ticta ē et reſꝑſa Hoc cū audiſſē mi ratꝰ ſū ⁊ gauiſꝰ ꝙ puero nihil graui us accidiſſꝫ eē tn̄ futuri ſignū ifor tunij mox aduerti. Cōfortatū gͦ ā monitū et abſolutū pueꝝ dereliqͥ. Hec vix dieꝝ ſeptē ſpaciū int̓ceſſit tu ecce mr̄ failias eiuſdem pueri pu eꝝ nūciat grauit̓ infirmari et meū aduētū cū lacrimis poſtulaē. Hec morā ſurrexi et veni ad puerū ꝯfeſ ſus eſt peccatuꝫ in tali etate graniſ ſimum ꝙ ei feria ſexta poſt dieꝫ pa ſche contigerāt. et adiunxit huius inquit ſceleris horrore contabui et ſtatim elangni. Hocte ergo media cū ſolus iacerē in lectulo in viſus ſū mori et ecce viri turpiſſimi mea ani maꝫ rapientes ꝑ valleꝫ fumo terre rimam et longiſſimam portauerūt et puteum altiſſimum flāmeis colo ribus eſtuantem quaſi molam gla cici frigente in ignibus proiecerunt Pota lector mirabilem ꝯparatōeꝫ a tali puero vt mͥ xp̄s teſtis ſit rec tatam Cūqꝫ ibideꝫ miris incēdijs cruciarer ecce vocē audiui quaſi di ceret̉ Parcatis puero parcatis eta ti. ſubito ereptus. ſuꝫ et reſtitutꝰ vi te. oculos autem ſtatī aꝑiens vidi mire pulchritudinis dn̄aꝫ aſtātē mͥ et dicentē. De timeas fili care dolu iſti et veniā ꝯſeq̄ris. a te nunc cum receſſero dyabolus veniet inſpecie ſacerdotis ne credas ſꝫ māda illuꝫ cui ꝯfeſſꝰ es an̄ paſcha. Hec dices diſparuit et ſubito aſtitit mͥ qͣſi vir reuerēdus in ſpecie ſacerdotis alba indutus caſula et velut nix cādidā pixidē p̄ferēs ſacͣmēta Me ergo ad ꝯfeſſionē ⁊ ſacͣmētoꝝ ſūptione refi dēs hortabat̉. cui cū ſigno crucis diutius reluctarer ⁊ ille nihilominꝰ a remotis tn̄ ficta ingereret ſac̓mē ta tandem poſt lōguꝫ agoneꝫ bea tam mariam virginem inuocaui et mox ſeductor ille diſparuit et me pe tente materfamilias vos manda uit Hec vt audiui ſupra modum miratus ſum et audaciā ⁊ p̄ſump Liber ſeAs Ca. lv. cionē dyaboli qui fictione ſua teme re tēptauit viuifica ſacramēta. Cre do ergo et certus ſum quia puer ni ſi fuiſſet a glorioſa chriſti matre et virgine premunitus accepiſſet qͥdē figmenta dyaboli et ꝑ hec ad minꝰ ꝯtaminatū corpꝰ poſſidens introiſ ſet. Glorificaui ergo dn̄m et multi pliciter benedixi quia tali puero in telligentiā et conſtantiaꝫ dedit et ꝑ eum et in eo ſue benignitatis ⁊ ami rationis oꝑa ꝯfirmauit. Iuſſi ergo mox ꝑrochianū eiꝰ p̄ſbiterū accerſi ri et eum ſacramētis ſalutaribꝰ pre muniri. ſicqꝫ die t̓cia ab hac vitā mi grauit et ꝯſūmatus in breui tꝑa pe riculoſa cōpleuit. ¶ Poteſt ⁊ aliud temptationū genꝰ yrundinum qua rum ſtercore tobias cecatus vel ali arū auiū vexatio deſignare vt ſub virtutū ſpecie vicioꝝ mēbris inuol uamur. Uerbi cauſa. Captat quis diues fieri et ꝯgregare diuicias vt in fine ꝯſtruat vberius teſtamentū faciat qͣꝫ heredem chriſtū. qui cōpi arū ſuarum dereliqͥt vel dn̄os terre vel parētes aut cliēticulos ſuos vel raptores quoſlibet neqͥſſimos poſ feſſores. Hoc maxime in clericis vi dimus quoꝝ cū bona paupeꝝ eſſe deberent ⁊ que eis omni die ſuꝑflu unt nō in marſubijs vel in arca ſed indigo ori famelici et ventribus eſu riētiū deberent liberaliter erogare. ¶ Audiuimꝰ de venerabili gͣuilhel mo nato aluernie pariſienſi epiſco po cui eum nūciaret̉ ꝙ canonicꝰ ec cleſie pariſienẜ inteſtatus deceſſiſſꝫ et ip̄e de iure canonico in tribus mi libus marcharū ſuccedere deberet eidem cōploſis manibꝰ rn̄dit. Abſit h̓ a me. ſed heu miſero pecunia ſua ſecum ſit in ꝑdicionē. Et hec dicēs p̄cepit pecuniā in vſus paupeꝝ ero gari. bene et digne dixit et fecit Ꝙ dyabolus faciliter temptat deditos vicio gule. Capitu. lv. Nſidiant̉ et his ſupple api bus aquātibus rane. Hoc I eſt ad aquā bibētibus. Hul lus eniꝫ decipiēdi efficacior dyabo lo locus eſt qͣꝫ cū fideles ſuꝑ cibos et potus immoderacius ſe effūdūt et tūc ad ꝟboꝝ ineptias ꝓtracti fa ciliꝰ. nō ſolū inania ſꝫ etiā ad ꝓpha na deliramēta ꝓcedunt. Hic iob ti mens filijs ſuis veſcētibus et biben tibus vinū mittebat et ſāctificabat eos. offerrebat holocauſta ꝑ ſingu los ne forte inquit bn̄dixerint. id eſt maledixerit dn̄o in cordibꝰ ſuis. Et hoc idē naturalit̓ ꝓdere et ſignare videt̉ in ebrioſis lingue titubantis lubricitas poſt nimie potationis ex ceſſū Quid āt hinc geſtū ſit cōgrue et oportuniſſime videamus. ¶ In gluuiei iuramētis ⁊ maledictionibꝰ in loquēdo gallia p̄ ceteris fere ter ris ſtudet auidius. In hac vt a fra tre ordinis predicatoꝝ audiui acci dit qd̓ ſubiūgo. Sedebāt qͥdā viri honeſti quātū ad ſeculū in taberna et bibebat. Et cū incaluiſſent mero ceperūt conferre de diuerſis ad in uicem. Et inuectus eſt ſermo quid futuruꝫ ſit poſt hanc vitā. Tūc vnꝰ vaniſſime inquit a clericis iſtis deci pimur qui dicunt animas ſine corp 2 CA. ſecundus. CA. ſecundus. poribus viuere poſt ruinā. Hoc di cto in riſū omnibꝰ ꝯcitatis aduenit hō ſtatura fortis et magnus et reſi dēs cū illis vinū poſtulat bibit. q̄ rit qͥs ſit ẜmo inter eos. De aīabuſ inqͥt ille qui ſupra. Si qͥs eſſꝫ qͥ meā vellet emere foro optimo dareꝫ eā et de p̄cio eius in cōi omnibus ad bibēdū. Tūc cachinatibꝰ ille qͥ ſuꝑ uene̓at talē inqͥt mercatorē q̄ro Pa ratꝰ ſū eā emere dicito quāti dabis Et ille elato vultū tanti inqͥt. Mox ꝯueniētibꝰ eis in p̄cio ſoluit emptor ſtatī pecunia et letantibꝰ omnibus hiberūt pleno calice nō curante ad primum illo ꝙ animaꝫ vendidiſſet Ueſꝑe aūt facto tꝑs ē inqͥt ēptor vt qͥſqꝫ nr̄m ad ꝓpria r̄uertat̉ vos tā an̄qͣꝫ ſeparemur date iudiciuꝫ ſi qͥs equū emerit capiſtri vīculo alli gatū nūqͥd cuꝫ eqͦ in ius emētis ce det ⁊ capiſtꝝ. Tui oēs ꝑit̓ rn̄derūt vtiqꝫ cederet. Nec mora vēditoreꝫ q̄ſtionis et rn̄ſionis horroē tremen tē ēptor cū anima et corꝑe videnti bꝰ oībꝰ ſurſū leuauit in aerā et ſecū vt certū ē ad inferna ꝓtraxit. dya holꝰ eī erat in hoīs ſpē. Quis ei aliꝰ ſe aīaꝝ dice̓t mͥcatorē niſi ille ī cuiꝰ figurā olī ad abrahā dc̄m eſt da mͥ aras cete̓a tolle tibi. ¶ De demōibꝰ aerē ꝑturbātibꝰ. L. lvi. Eſpe ꝑſequunt̉ eas ⁊ impu gnāt eas odio naturali. ve ſpaꝝ qͦqꝫ generi triū ꝟmiū ſpecſes adiūgunt̉ blacte ſcabrōes atqꝫ ſtupeſtres et his qͣtuor demo nioꝝ ſpēs figurāt̉. Veſpe q̄ iracun de ſūt et hoīnes acutiſſime pūgunt. ſtrepituqꝫ tubali ꝑ aera currūt de mones illos ſignāt. qꝛ vltiōe ꝑmit tēte d̓ina tēpeſtatibꝰ aēis et tonitru is ſe immiſcēt et in his terrēt hoīes dānificāt et occidūt. Et de his tri bus exēpla ponamꝰ ¶ In theuto nia circa ānū dn̄i. A. cc. lvi. tantos vētoꝝ coruſcationū tonitruoꝝ et grādinū frāgores īualeſce̓ vidim vt hoīes ꝑ ciuitates qͣi amētes īcē derēt ⁊ immine̓ diē iudicij formida rēt Circa treuerī vineas demolitaſ penitꝰ ſiluas ⁊ arboēs antiqͥſſimas fūditꝰ euerſas inſpeximꝰ ⁊ excelſoꝝ edificioꝝ faſtigia corruiſſe. Fuerūt qui dicerent demones ſe vidiſſe qͣſi beſtias diuerſas in aere ſibi inuiceꝫ ex ventis ꝯtrarijs occurriſſe. Hoc de terroribꝰ. ¶ In ꝓuincia ꝓuīcie apud lemonicas tꝑe etatis noſtre pͥore fratrū p̄dicatoꝝ eiuſdē ciuita tis narrate didicimꝰ tāte magnitu dinis grādines cecidiſſe vt in vrbi bus villis atqꝫ cāpeſtribꝰ tecta frā gerent̉. demolirent̉ vinee. fruges r̄ digerent̉ in paleas. hoīes exͣ tecta volucres in agris ⁊ pecora necare tur. Qualit̓ his ſe īmiſcuerit ſatha nas breuit̓ audiamꝰ. Dinearū cu ſtos ſub tugurio in cāpeſtribꝰ im minentibus tempeſtatibꝰ latitabat et audiuit clamantiū voces in aere Caue caue. et alius rn̄debat Quid cauebo. ⁊ pͥmꝰ. Uineā petri richar di ne leſeris. Sopita gͦ poſtmodū tempeſtate ſola vinea petri richar di īmunis eſt reperta a leſura Erat aūt petrꝰ richardꝰ ſic eni binomius dicebat̉ vſurarius peſſimꝰ ⁊ obnox Liber Ca. ſcd̓s .lvi. ius multis malis. Ex quo cōſiderā dum eſt ꝙ in comitatū ſpirituū ne fandoꝝ amicos imo potius inimi cos vt ſanius loquar demones ha buiſſet qui ei bona ſua et ſi ad vite ſolatiū tn̄ ad perpetue dānationis cumulū ꝯſeruaſſet et hͦ qͣntū ad dā na. Ad occiſionem vero hominum qͣliter ꝑmittēte deo cooꝑant̉ demo nes audiamꝰ. In marchia flandrie atqꝫ brabātie villa. populoſiſſima ē ſita in qua dedicatio celebrata mul tos ad ſpectaculū traxerat et ad lu ſū. Inter quos vt a magiſtro guil helmo bono et lr̄ato preſbitero et de eiſdeꝫ ꝑtibus nato ꝑcepimꝰ qui dā tubicina erat qui corizantes iu uenes et puellas ſaltacōnibꝰ ⁊ geſti culatōnibus ſuis ad carmina obſce na et turpia ꝯcitabat. Hinc celo nu bibꝰ circa veſperas obſcurato qui qꝫ ad ꝓpria redierūt. ſolo aūt tubi cine nondum luſibus ſaciato ꝑ viā ad ſolita remeante. ⁊ canente tibia ac ſaltante et poſterioꝝ ſonitibꝰ tur piter inſonāte duo pueri paſtores vbi choruſcationes et tonitrua im minere viderunt ad dumēta fuger̄t et eis vidētibus in tubicinē ſulmen cecidit ⁊ extinxit ⁊ eius brachiū am putauit. Nec mora. viderūt ꝙ duo nigerrimi canes ex inſperato vene runt. et inter ſe pendulū extincti bra chium deportarūt et cadauer mor tui ad ꝓpria detulerūt Mane aūt di cente p̄ſbitero quia in atrio fideliū ſepeliēdus nō eſſet quē in ludis tur pibus taꝫ notabiliter tonitruū occi diſſet. Anderunt amici. et ſi extinctꝰ tonitruo tn̄ ad dedicationē eccleſie ꝑegrinus cum alijs occurriſſet Per miſit ergo p̄ſbiter et ſi dolens vt in atrio ſit ſepultus Et vide rectitudi nem diuini iudicij Mane facto ſepul chrum pates inuentū eſt et loculus in quo iacuerat vacuus ⁊ eiectꝰ. Ca dauer vero vt optime credi poteſt ſicut et eius brachiū a demonibus aſportatū. No ergo lector quia tali vindicta digni ſunt et ſi eos ꝑcente deo tales caſus ſemꝑ nō puniat qͦ turpibus ludis et cātibus ſacra fi deliū atria et eccleſiā inhonorat. Secundā ſpecies veſpaꝝ eſt bla cta. de quibus liber in naturā rerū dicit ꝙ lucifuga et in tenebris ābu lat. Hoc ferme demonia ſignatur qͥ nocte hoībus apparet in ſomnis et eos viſionibꝰ fātaſmaticis polluūt et illudūt. De hoc quiddā ridiculo ſū me legiſſe memini. ¶ Cuꝫ quidā monachus ad obſeſſū energuminū acceſſiſſet. circūſtantē populo ml̓to eū cū irriſione mordaci demonū in clamauit Eia frater eia nūquid pul chrā tibi in hac nocte mulierē in ſō nis adduxi Quippe vt poſt cōfuſio nem mochus retulit in ſomnis pol lutus fuerat illa nocte et nō ꝯfeſſus fuit. Sed et in nocte qͥdā demonia virtutē nocēdi et apparēdi accipiūt quā lucente die habe̓ nō pn̄t. ⁊ hoc ad fidē fideliū roborādā. facilius ei homo nocte qͣꝫ die terret̉. Nihil eni dyabolus ſicut dicit beatus augꝰ. vel nocte vel die poteſt niſi ꝑmiſſus Et vide qͣꝫ pulcro et euidēti exēplo Uidimus in villa niuelle ꝟgineꝫ 4 Ca. ſcd̓s lvi Liber deo dignā de qua veriſſime narra hat̉ Mortuis ꝑn̄tibꝰ in domo fr̄is militis r̄licta eſt ꝓ ciſtercien̄. ordīe diū laborās nec ad effectū ꝑduce̓ valens fortiter in animo ſtatuit ẜꝫ poſſe ſuū etiā in ſeculo ordinē obẜ uare. Inceſſit ergo ſn̄ lineis. obſer uauit ieiunia. ſilentiū tenuit. caruit carnibus. hora matutinaꝝ ſurrexit eccleſiaꝫ intrauit. horas regulares exoluit Contigit aūt vt ea ignora te mortuū cuiuſdaꝫ defuncti corpꝰ veſꝑe ad eccleſiā deferret̉ et ſolū in feretro relinqueret̉ Surgens ergo media nocte ꝟgo quā diximus in trauit eccleſiā. inuenit qͥdem mor tuū ſꝫ parū aut nihil timuit. reſedit horas incepit. Hoc vt vidit diabo lus inuidit et corpꝰ mortuū intrās loculū pͥmo mouit. Uirgo igit̉ cō ſignans ſe ꝯſtanter ait et inclamat diabolo. quieſce miſerrime quieſce qͦa nihil poteris cōtra me. Et mox dyabolꝰ ſurgēs cum corpore. vere inquit nūc potero ꝯtra te et meas iniurias a te paſſas frequenter vin dicabo. Hoc vt illa vidit imperter rito corde baculū cum fixa cruce ā babus manibꝰ rapuit et in capite mortuū feriens ad terraꝫ ꝓiecit et ſic fideli audacia demonem effuga uit Diu ergo virgo xp̄i cū magna anguſtia laborauit vt cadauer de iectū in fcretro relocaret̉ ſꝫ fruſtra qꝛ non potuit. Ueniens auteꝫ ma ne preſditer cum cuſtode miratur deiectum corpus et vulneratum in capite querit qͥd actum ſit. Fatet̉ ꝟgo cū lacrimis rogat obnoxius releuari corpus negat ille dicēs vi ſuꝝ potiꝰ ppl̓m et ꝑ geſtā rem exci tādū in laudē xp̄i Mox t̓bata ꝟgo vbi p̄ſbiterū innincibilē et inexora bilē vidit vanā nimiꝝ gloriā ⁊ eru beſcētiā r̄formidās domū fr̄is cog nacōeꝫ et patriā dereliquit et nūqͣ ad eā poſtea redijt ſꝫ vſqꝫ admor te in niuella ꝑmāſit q Tercia ſpeci es veſpaꝝ ſūt ſcabrones et vt dicit liber de natura reꝝ ſcabronū fetuſ ineqͣlis et barbarꝰ eſt alius in aqua natat. aliꝰ ſuꝑ terrā reꝑit aliꝰ in ter ra manet atqꝫ aliꝰ in aera volat et in his om̄ibꝰ multiplicitas deōnū ꝯꝑatur Sunt enī deōnes qͥ in aqͥs manēt et hos poete neptunos vo cāt. Alij ſuꝑ terrā et hos incubos Alij in terra ſicut in ſpelūcis mōtiū Alij ī ſiluis ⁊ hos duſios vocat au guſtinꝰ. Alij in aera et hos ſpūalia neqͥtie in celeſtibus apoſtolus vo cat De his qͣtuor in ſuis locis ha bēt dn̄iū ꝑmittēte tn̄ illo qͥ oīa ī nu mero pōde̓ et mēſurā diſpoīt Don niſi ſingularit̓ neptunꝰ ponit̉ ab ari ſtotile lꝫ neptunos pluralit̓ h̓ pona mꝰ. De neptūoꝝ fc̄is ridiculoſa et magna mirabilia referūt̉ ⁊ certa fi des ē ꝙ frequēt̓ audiūt̉ ab hoībuſ et vidēt̉. rarius tn̄ nr̄is tꝑibꝰ poſt qͣꝫ fides. cepit enucleaciꝰ p̄dicari. ¶t Parrauit mͥ vir bonꝰ et ſc̄s ⁊ ſa cerdos et frater ordinis p̄dicato rū nobiliſſima ducū ꝓſapia oriun dus de gētibꝰ comanoꝝ. Hic ad fi dē chriſti ꝯuerſus fuit illo tꝑe quo gens ipſa comana percuſſa effuga ta eſt a populo tartaroruꝫ Hic pu Ca. ſcd̓s. lvi: Liber Ca. ſcd̓s. lvi: er ad huc gētilis vt referebat mihi annoꝝ fere ſeptē cū ſororibꝰ ſuis et puellis alijs in ripa flumis iocabat̉ et ſubito int̓ ludēdū de aqua egreſ ſus qͣi vir teterrimꝰ et piloſus lude tes inuaſit dicēs qͥd me inquinatiſ o pueri. Cūctis ergo fugientibꝰ di ctū puerū fugā ceteris tardiorē fa ciēte in dorſo claua ꝑcuſſit et mox occidit et regreſſus in aquaꝫ ſalta uit Sorores aūt mortuū pueꝝ ra pientes ea ad tabernaculū detule runt nōdū enī comani domibꝰ vte bant̉. Aggregatis ergo ꝑntibꝰ fit ꝓ puero planctꝰ. ſꝫ ante media no cteꝫ cū multa ſuoꝝ leticia mortuo reſtituta eſt vita. Credo fidētius ſi cut poſtea patuit ꝙ extunc in pue ro ſalutis opª diuine p̄deſtinatōis benignitas cauſabatur. ¶ Aliud mihi idem optimꝰ frāter licꝫ ad rē nō ꝑtineat qͣꝫ nūc habemꝰ in mani bus narrauit quā ad edificationē legētiū breuiter enarrabo. Ipſe a doleſcentulꝰ baptizatꝰ et a priore ordinis p̄dicatoꝝ in vngaria rece ptus ad ordinē in habitu ſeculari in ſcolā datꝰ eſt Preceptū eſt autē illi vt nihil ſic̄ frat̓ ſine licentia age ret p̄latoꝝ. hoc qͥdē et ſi in pluribꝰ obſeruauerit ꝯtigit tn̄ vt lotrici ſue tunicā veterē ſine licentia daret. Poſt hoc autē cepit grauiter infir mari et acuta febricitas ſine ꝯfeſſi one ſine viatico vt ei videbat̉ ad extrema ꝑductꝰ eſt. Hec mora vbi demones cū raꝑe volucrūt affuit ēgelus cū miro nitorē pennaꝝ di cens Iili ne timeas. michael ange lus ego ſuꝫ te ꝯtra demōnes defē ſabo Secedētibꝰ ergo ceteris vnꝰ demon cauillacior alijs tridente animā raꝑe conabat̉ quē graui mi chael aīaduerſiōe corripiēs effuga uit Nec mora aīaꝫ ad ꝑadiſi ianuā introducere voluit ſꝫ vir grādeuꝰ ⁊ magne auctoritatis r̄ſiſtere niſus ē dicēs Animā michael ad corpꝰ re ducas et cū alijs peccatis p̄cipue inobedientiā corrigat Statī vt a nima reducta ē ad corpꝰ adoleſcēs. cretico ſudore ꝑfulū ſe inuenit ⁊ o culos aperiens pͥorē ante ſe ſedētē vidit Cui mox ꝯfeſſus quid vidiſſꝫ cxpoſuit hic poſt ſtudia litterarum oportune fratrē indutū et in ſacer dotē ꝓmotū vidimꝰ. ꝙ ſue gēti po ſtea fidē exponēs comanoꝝ popu lū nō modicū baptizauit ¶ Hinc de incubis demonibꝰ ſequit̉. Incu bos dcōnes oppreſſiſſe feīas qͣſdā alias venereis ꝯfabulationibꝰ ad ꝯcubitū allexiſſe in ꝯfeſſione plue̓s audiuimꝰ qͣꝝ vnā ꝟginem in religi oſo habitu vidi q̄ cū pͥmo diceret nūqͣꝫ ſe in ꝯcubitu ꝯſēſiſſe plurimū ad miratꝰ ſū quo iuditio hoc potu iſſet in aīa non ꝯſentiēte oīpotēs ꝑ miſiſſe Crede̓ ergo illi nullo mō vo lens horrificis iuramētis ꝟginē cō teſtatus et tādeꝫ ab ea violent̓ ex torſi et cum maximis lachrymis et crubeſcētia ſe pͥmo mente qͣꝫ carne corruptā. Et vide qͣꝫ occuliū et mi rabile iudiciū cqͥtatis Illa vtiqꝫ cū poſtea queſi dolēt ad mortē ⁊ con fiteret̉ cū lacrimis ō̄ nino nulla arte vel ſtudio ab incubo potuit demo Liber Ca. ſcd̓s ne liberari ita vt nulla ei valeret cru cis ſignatio. nō aquā benedicta. nō ipſa corporis xp̄i etiā ipſis angelis terrifica ſacramenta donec poſt an nos oratione et ieiunio pie luytgar dis demon incubꝰ totaliter fugaret̉ Et nos quideꝫ credimꝰ et fatemur ſaluo tn̄ iudicio ſentēcie melioris ꝙ poſtqͣꝫ de peccato ſuo amare fleuit et doluit potius ei ꝯcubitꝰ pena cul pe qͣꝫ culpa fuit. De hac eadeꝫ mu liere vexata. venerabilis et deo dig naͣ monialis d̓ valleducis in braba cia Criſtina nomine mihi narrauit qꝛ cū illa in vigilia penthecoſtes ne garet ſe cū lachrimis ſuſciꝑe ſacra mentaᵇ eo ꝙ a demone importuniꝰ vexaret̉. dixit ad ea in magna ꝯpaſ ſione criſtina. vade quieſce ſecurius cras corpori ꝯmunicatura domini co ego aūt in me recipio penā tuaꝫ Receſſit illa gaudens dormiuit in pace cum alijs ad orationeꝫ de no cte ſurrexit. Mane cū omni trāquilli tate ſacramēta ſuſcepit Triſtina qͣſi nihil ponderans ꝙ in ſe penā vexa te ſuſceperat veſꝑe dormitum iuit. Dee mora cū ſe ſopori dediſſet au dit p̄ter ſolitum in ſtramento cubil̓ ſui quaſi porcellum commouentē ſe et inquietius agitātē. Surrexit illa in nullo ſuſpicata dyabolum colo quem habebat ad lectum fugare ni titur quicqͥd eſſet. Recūbit illa iteꝝ iteꝝ iterūqꝫ ſꝫ pauidius moleſtata ſurrexit. et cū h̓ pluries attēptaſſet manifeſte tandē ſenſit ⁊ vidit euerẜ ſtraminibus ꝙ demoniace prauita tis vexaret̉ nequitia. Dimiſit ergo lectum tota nocte ꝑmanſit in ſōnis et cū orare vellet demonis ſuccutie. batur inſultū. Quid plura; dixit et vere credidi ꝙ nūqͣꝫ an̄ tanta et ta lia ꝑtuliſſet Mane facto cum p̄dicta mulier communicata fuiſſet. Criſti na ad eaꝫ veniēs renūtio inquit re nuntio pene tue Uix ſine vite diſcri mine violentiā crudeliſſimi tempta toris euaſi ¶ Incubus generae̓ be da in hiſtorijs britonū et multe alie ſcripture teſtantur. Qua aūt ratiōe hoc fieri poteſt nō video niſi hac ſo la ꝙ virile ſemen effuſū mox in vas muliebre cuꝫ debita temperātie qͣli tate trāſfundant. ſed ſic generare ꝓ prie incubum nō dicimꝰ. Infinitas tn̄ rationes latere hūanis ingenijs in rerū ſecreto nature pleniſſime cō fitemur ⁊ pauciſſimas rſpectiue ho minum ſenſibus apparere. ¶ Hinc de duſijs vel duſionibus que eſt ter cia ſpecies demonū ſequitur. Duſi oꝝ demonum oꝑa multa ꝑcepimꝰ et ſunt quibus gentiles lucos plan tatos antiquitus cōſecrabāt. His et adhuc pruſie gentiles ſiluas eſti mant cōſecratas ⁊ eas incidere nō audentes nūqͣꝫ ingrediuntur eaſdē niſi cū eis dijs ſuis voluerit immo lare. Hi ſunt etiā demones de qui bus glorioſiſſimus auguſtinus in li bro de ciuitate dei euidētiſſime ſcri bit. qui hominū viuētium corpora vt dyane ſubito ex hominibus ra piebant et cū ea. deluſi homines. in alias regiones delata vidiſſēt que apud ſe mortua eſtimabant illa ia immortalia facta credebāt et in de Ca. ſecundus. Liber. lvi. orum numero cōputabant. Sic et nos temꝑibus modernoꝝ etiā fre quenter audiuimꝰ quaſi in agone mortis poſitas mulieres ſubito ra pi ⁊ eaꝝ loco a demonibus figmē ta deponi et ipſa figmenta ſimillīa raptis corporibꝰ quaſi mortua ſe peliri. viſas vero feminas et inter homīes ꝯuerſatas. Dunqͥd magi in egipto coraꝫ pharaone virga ſuas in dracones ꝯuerter̄t. ranas fecerūt et aquas fluminis in ſāgui nē mutauerūt. At autē dicit veri dicus auguſtinꝰ per mundū demo nes diſcurrentes occulta ſemīa de ferūt. per que ſubito figmenta ꝓce dunt. Et vtiqꝫ illa q̄ magi in egip to fecerūt vtpote dracones ranas et ſanguinem. vera ſigna fuerūt. et hoc nō fallaciter licꝫ nequiter ſꝫ ve raciter oſtenderūt. Quid ergo cul patur ſi quis dixerit ꝙ demones ſubito figmentuꝫ humano corpori ſimillimū faciant et ꝓ ſublato cor pore ponant Quis enī dubitet de moēs ingenio ſagaciori calle̓ qͣꝫ ho mines in infirmitate cꝰ libꝫ iudicaē poſſint de facili ꝯualeſcentia hoīs vel de morte et ſcd̓m hoc ſi ꝯualeſ ce̓ dꝫ pōt cū et ad alienā trāſferre Et hoc qͥdeꝫ ſi deōnes poſſūt. ad tꝑs tm̄ pn̄t et nō illud diu durabi le figmētū ſimillimū corꝑi pōt effi ce̓ et corpꝰ inuiſibile face̓ qd̓ ſuppo nūt Si enī ꝑ adiūctionem lapidis eſtolami vel ꝑ nigromāticas incā tatōes aliqͥs iuiſibilis hoībꝰ reddi p̄t qͣre nō potiꝰ oꝑe ⁊ igenio demo nū. In ꝑtibꝰ theutonie pleniſſima fr̄m p̄dicatoꝝ ⁊ minoꝝ atteſtatōe ꝑcepi puellā nobiliſſimā eſſe filiam comitis de ſuanenborch ī clauſtro moīaliū enutritā q̄ ꝑ aliqͣs horas a deōnibꝰ nocte rapit̉ et in ipſo ra ptu inuiſibilis et incōtrectabil̓ ꝯꝓ bat̉ Et hoc cū qͥdaꝫ frater ciꝰ car nalis de ordine fratꝝ mīoꝝ expe riri cercius voluiſſꝫ accepit dictam puellā ſororeꝫ ſuā in gremio ⁊ bra chijs eā fortiſſīe ſtrixit ⁊ tenuit ⁊ tn̄ veīente hora raptꝰ de manibꝰ tenē tis inuiſibilit̓ et incōtrectabilit̓ tol lebat̉ Hoc exemplū magiſter alb̓ tus fr̄ ordinis p̄dicatoꝝ theolog in diſputatiōe ꝑiſius adduxit cum corā ep̄o ꝑiſien̄ p̄dc̄a q̄ſtio de rap tu mulieꝝ taliū moueret̉ ſicut ab il lis fide plena ꝑcepimus qͥ in diſpu tatōne fuerūt. Mentem ꝟo trāſlati hominis qͣliter demones alienent videre nō poſſū niſi eo mō quo ho mines ꝑ inergia oꝑatiōeꝫ et men tis in ſaniā(vt que fiāt cū eis peni tus nō aduertāt efficiunt̉ amētes Cū ꝟo voluntate diuina vl̓ hoīm diligētia ita capti a dcōnibus hoī bus reſtituūt̉ et mēti nūqͣꝫ tn̄ ſic re ſtituūt̉ in integꝝ ſanitati qui ſꝑ eo rū cor ſuſpenſū ſit et ꝓnuꝫ ad redi tum ſicut illi qui ſemel amētiā paſi ſi ſūt facillima occaſione ad amen tiā relabunt̉. Qd̓ qͥdam referūt qͥ viderunt faciēs ſic raptarū q̄ pal lida ſuꝑ macie ⁊ liuida. ⁊ oculi ma gis inſtabiles qͣꝫ in non raptis. ¶ Guurtena brabācie villa eſt ſo lennis ⁊ nota. In hac qͥdā iuueniſ puellam virginem adamauit. Cuꝫ Ca. lvi. Liber ſcd̓s Ꝙ pro eius nupcijs. illius parenti bus loqueretur et ille renuerēt puel la medio tꝑe incidit in acutam. qua ingraueſcēte mori omnibus viſa eſt Luctu ergo facte cāpane quaſi pro mortua pulſate ſūt. Nec mora. iuue nis amator puelle. de villa eadē in crepuſculo noctis ꝑgebat ad aliaꝫ et cū ꝑ dumēta trāſiret audiuit vo cem quaſi femine lamētātis. Solici tus ergo diſcurrēs ⁊ q̄rens auditā inuenit puellā quā mortuaꝫ eſtima bat. Cui ille dixit. Mortuaꝫ te plan gut tui et hic vn̄ veniſti. Et ecce ait vir ante me vadit qui deducit me. Stupefactus ad hoc iuuenis cū ne minē aliū niſi ſolā puellā videret au dacter rapit et in domū extra villā ꝓtinus occultauit. Hinc regreſſus in villā amicis ſuis loquit̉. Ingre ditur ad patreꝫ puelle cū amicis ſe dentē ad funus. q̄rit ſi ſibi ſua filiaꝫ qua quaſi mortuam plāgebat Cui pater āmiratus reſpōdit. Nūquid ꝓ deo mihi es vt mortuaꝫ ſuſcites et accipias in vxorē. Et iuuenis tm̄ ait libens ſpondeas vt filiā tuā ha beā in vxorē ſi viuā reddidero ⁊ ſa naꝫ. Cui pater ꝯſentiēs dictū corā omnibus ꝯfirmauit. Mox iuuenis releuato lintheo quo cooꝑta puta bat̉ figmentū mirabile quale a nul lo hominuꝫ fieri potuit inuenerunt Dicit̉ aūt ab his qui figmēta huiꝰ modi dyabolica inſpexerūt ea eſſe interiꝰ putrido ligno ſimilia leni ex terius pellicula ſuꝑducta. Hinc re ducta puella eſt et patri reddita. ſa naqꝫ poſt dies aliquot dictuꝫ iuue nem maritū accepit et vſqꝫ ad tꝑa noſtra incolumis ꝑdurauit. ¶ Si mili ꝓpe mō. cū quidā in ꝯfinio flan drie ſororē languidā et mortua pu tatā. ſub eadē die. an̄qͣꝫ ſepeliret̉ fig mentū. inter arūdineta iuxta maris litora repperiſſet r̄duxit ea ad ꝓpria et ingreſſus domuꝫ vbi ab amicis qͣſi moriua plāgebat̉ diſcooꝑtū fi gmentū extracto gladio in fruſtra ꝯcidit horrētibus cūctis et clama tibus cur in funus ſororis tāta cru delitate ſeuiret. Tt mox ſubridens Crudelis inquit videor in ſororem Nō ē illud ſororis corpꝰ. ſꝫ figmētū et illuſio demonū Et hec dicēs ſecū cūctos adduxit et duxit ad domuꝫ ꝓpria et eis ſororē reductā on̄dit ⁊ hec vſqꝫ ad tꝑa nr̄a ꝑmanſit Quis nō obſtupeſcat in tā videlicet inex plicabilē caſū reꝝ ordinē et ratiōeꝫ nature ſuper id qd̓ eſtimari poterit variari. Ego quidē talia fieri ꝑmit tente occulto dei iudicio ꝑ oꝑatio nem demonū nec inficior nec cōfir mo. Sed quia obijciētibus talia et veriſſima aſſertione firmātibus ſb̓ terfuge̓ diſſimulaciōe nō potui. iſta mihi narrata et inculcata conſcripſi et alijs diſcutiēdā reliqui. Gratius tn̄ diſputātē et determinātem ſuꝑ premiſſis lr̄atiorē aliquē et magis exꝑtū optareꝫ audire qͣꝫ de his ꝓ prio ingenio temē diffinire. Int̓ro gaui ſuꝑ hoc ſupradictū magiſtrū albertū ſed ille diſſimulauit ⁊ nolū it aliqͥt diffinire. ¶ Qūo etiā in mō tibus ideꝫ demones duſij habitae dicantur et ſeducere ac dementare Ca. Xiber ſcd̓s Ca. ſcd̓s lvi. deceptos maīfeſte mōſtrabo. anno ab ī carnatōe dn̄i. AA. cc. xxxi. p̄dicā te in theutonia mgr̄o ꝯrādo ꝯtra he̓ticos et ab eiſdem felici morte ꝑ empto. he̓ticꝰ qͥdā vt ꝑ fr̄eꝫ ꝯradū ꝓuīcialē fr̄m p̄dicatoꝝ ꝑ theutoni am an̄ ml̓tos ānos ſuſcepi ſeductꝰ a dēonibꝰ fr̄eꝫ quēdā ordīs p̄dica toꝝ ad hē̓ſim inuitabat. Que cū vi derꝫ inſtātiſſime r̄nitētē dixit fratri Pertinax valde es in fide tua. nec tn̄ de hac niſi ꝑ ſcriptaꝫ q̄dā aliqͥd certiꝰ inſpexiſti. Crede̓ aūt ſi velles dictis meis. xp̄m tibi et matrē eiꝰ ac ſc̄os oculata fide mōſtrare Mox il le illuſionē deōnū ſuſpicatꝰ volēs tā dē ꝓbae̓ qͥd eſſet. non īmerito inqͥt tibi tūc crederē ſi ꝓmiſſa duceres ad effc̄m Gauiſꝰ he̓ticos diē fratri ſtatuit. Frat̉ ꝟo pixidē cū ſacͣmēto corꝑis xp̄i claꝫ ſecū ſub capa porta uit Duxit gͦ fr̄em hēticꝰ in ſpecū cu iuſdā mōtis in āplū valde palatiū qd̓ claritate mirabili r̄lucebat Hec mora. vt īferiori ꝑte palacij ꝑuene rūt viderūt thronos poſitos qͣi ex auro puriſſimo In qͥbus rex fulgo re et choruſco circūdatꝰ ⁊ iuxta eū regina ſereno vultū pulcerrima et ex vtraqꝫ ꝑte ſedilia in qͥbꝰ ſenioe̓s qͣſi pr̄iarche vel velut apl̓i aſtāte ꝑ maxīa multitndīe āgl̓oꝝ. et hi oēs luce fiderea coruſcātes et nihil mi nus qͣꝫ dēones putarēt̉ Hos mox vt vidit hēticus cadēs in faciē et a dorauit Dictꝰ aūt fr̄ immotꝰ ſtetit ſꝫ tato ſpectaculo vehement̓ obſtu puit et mox ad eū ꝯuerſꝰ hēticꝰ. qͣre inqͥt filiū dei intuens nō adoras. ¶ Pronus accedēs adora quē videſ et ab ore eius fidei nr̄e ſecreta ſuſci pies Tūc fr̄ accedens ꝓtinꝰ attra xit pixideꝫ et obtulit regine in ſolio reſidenti dicens Si regina es mat̓ xp̄i. ecce filius tuꝰ queꝫ ſi ſuſceperis te velut mr̄em dei recognoſca Cū hac ꝓtinꝰ voce totū illud fātaſticū: euaneſcit et ānihilato fulgore tāte tenebre denſuerūt vt vix frater cuꝫ ductoe̓ ſto ad mōtis exitū regredi potuerūt. Cōuerſus ergo hereticꝰ ad fidem redit et mirā demonis a ſtutiā ſtupefactus expauit. ¶ De qͥrta ſpecie demonum dicem quos apl̓s ſpūalia neqͥcie in celeſtibꝰ vo cat Et nota ꝙ dicit ſpūalia neqͦtie ad diſtinctioneꝫ dēonuꝫ alioꝝ qͥ ſe corporalibꝰ apparitionibus frequē ter immiſcent Iſti ꝟo ſpūaliter ma gis ⁊ neqͥter atqꝫ ſubtilius ī decep tionem et dānationē hominum de bacchantur. Illi enim ſimplices et ydiotas decipiunt ꝑ iſtoꝝ vero ne quiſſima et aſtutiſſia tep̄tamēta eti am homines ꝑfectiſſimi cadūt. Illi interduꝫ temptare ceſſant iſti nūqͣꝫ Cōtra hos petrus apoſtolus ora tionibus p̄cipit inuigilae̓ fideles qꝛ aduerſariꝰ vr̄ dyabolꝰ tāqͣꝫ leo ru giēs circumit q̄ꝛes quē deuoret cui reſiſtite fortes in fide id eſt ꝑ oꝑa fidei reſiſtamus. Circūire auteꝫ dy abolus dicitur vt ſi ſuperare non poſſit in vno. vexet te tamen vt ſuc cumbas in alio. vel ſi ad horam ei in temptatione reſiſtitur. nihilomi nus tamē in geminare quod ſemel vel pluries ſpreueris non veretur. Liber Ca. ſcd̓s Hinc fit ꝙ qn̄qꝫ multo tꝑe reſiſten tem hominem temptat. quē tandeꝫ victū tedio virtutis ſtatim eneruat. Hinc quoddam accidit. qd̓ ſine vl la heſitationis dubietate cognoui ¶ Erat puella quedā in brabantie ꝑtibus inter ꝓceres generoſa que in amoreꝫ cuiuſdā iuuenis per mul tos ānos mire demonū ſtimulaba tur inſultū. Hec cum mihi frequen ter cum multis lachrymis in confeſ ſione dyabolicas inſidias aperiret cōſului vt ſumoꝑe caueret ne nutu aut ꝟbo iuueni temptacōnis occa ſio p̄beretur. Et paruit illa diligen ter vt monui. Cūqꝫ adeo grauiter temptaret̉ vt ſomni et ſibi perderet appetitum accidit nocte quādaꝫ vt tato demonū agitaret̉ impulſu. ꝙ ſuꝑueniente aurora ſurgere cogita ret et clam adire iuuenem qui in vi cino maēbat. Hec mora. vbi ſurgēſ oculos aperuit vidit xp̄m quaſi pla gis recentibus crucifixum leni ẜmo ne dicētem ſibi lingua patria. Moi. dois. amor. ie. ſui. tres viās. liboms lidōs. et li. tres. gēs. Qd̓ nos latīe coloratis ꝟbis exponiꝰ Me diligas qui ſū formoſus bonꝰ dulcis gene̓o ſus. vn̄ ꝟſus Dilige formoſū dulcē qꝫ bonū generoſuꝫ. Hec vt dixit re pēte diſparuit et puellā in om̄i pace et gaudio et graciaꝝ actōe ab om ni temptatōne liberrimā dereliquit Bene ⁊ veredice de ſe xp̄s aſſeruit diligendus ē enim p̄ omnibus quia ſpecioſus forma p̄ filijs hominuꝫ et ſicut ſplēdor glorie et figura ſubſtā tie patris. Contra de homine dicit̉ Omnis caro fenuꝫ. Diligēdꝰ eſt qꝛ bonus a quo omne bonū. Contra de hoībus. Nemo enim. bonꝰ niſi ſo lus deus. Diligendus eſt etiā quia dulcis cuius labia fauus diſtillās Miſericordia enim eius ſuꝑ omnia oꝑa eius. Contra de homine ſalo mon ꝗ̄rit. nequius oculo quid crea tuꝫ eſt. qui tn̄ eſt lucerna corꝑis no ſtri Diligēdus eſt etiā qꝛ generoſꝰ quē pater deus ꝯſtituit herede vni uerſoꝝ ꝑ quē fecit et ſecula. Cōtra de hominibꝰ dicit malachias. Dun quid nō pater vnꝰ omniū nr̄m. qua re deſpicit vnuſqͥſqꝫ ꝓximū ſuū. Me rito ergo puelle iuuene diligēti xp̄s ꝑ hec verba ꝯcluſit et ſe potius dili gendū formoſū bonū dulcē genero ſū ꝯprobauit. Simili ꝓpe modo cui dā militi ad ciſtercien. ordinē trāſe ūti xp̄s in viſiōe ꝯcluſit. Paꝫ cū ille grauiſſime a dyabolo ad exitū tēp taret̉ et de nocte in noctē meditare tur apoſtatare ꝑ fugaꝫ ſemel para to ad exitū et quaſi ꝯmodioreꝫ ho rā noctis in lectulo preſtolāti ⁊ ſemi uigilāti xp̄s apparuit in forma ꝑſo natiſſimi viri⁊cū ab illo qͥrē̓t qͥd ſic iaces habēt mali Rn̄dit ille. dolo rē cordis habeo ⁊ magnū defectu debilitatis ī mēbris Cui dn̄s groſ ſum panē ordeaceū offerens dixit. Surge ⁊ ꝯmede panē iſtū Quē ille turbatꝰ intuitꝰ. qūo inqͥt panē iſtuꝫ groſſū ꝯmederē qͥ pane monaſterij ſimulagineum māducae̓ nō poſſum Tunc dn̄s detecto latere vulneri pectoris ſanguine et ſanie ꝓfluenti ordeaceū panē admouit et tali pro Liber. Ca. ſecundus. fluuio madefactū iubet ꝯmedere lā gueſcentē. Nox ille cū horrore mē bris diſſiliens. heu inquit dn̄s qūo talit̓ pollutū ꝯmederē quē īpollutū recuſabā. Et dn̄s qͣſi minaci vultu innuēs refutāti. oportꝫ inqͥt vt gu ſtu ſaltē attēptes qͥd fapiat panis iſte. Cūqꝫ ille diffugiū nō haberꝫ ⁊ ſuſceptū panē tremebūdus ſūmis vix labijs attigiſſet ſenſit in pane ſu per oēꝫ ſuauitatē duſcedinem mira bilē. quē hyanti qͥdē ore ꝯtrectās totū ſubito cū mira auiditate ꝯme dit Hec mora: dn̄o diſparēte temp tatꝰ ille ad ſe reuerſus ē et qͥd vidiſ ſet et ſenſiſſꝫ ſincero corde r̄tractās ab omni dolore mētis et carnis tē ptatione ꝯualuit et in magna tran quillitatē ſp̄s vſqꝫ in finē vite ꝑmā ſit Quid miri. Ordeaceus panis au ſteri ordinis mellea xp̄i lateris ꝑfu ſione linitus eſt Sꝫ et hoc genꝰ deo nioꝝ cū aliter deciꝑe hoīes qn̄ꝫ nō poſſūt demōſtrationes in aere faci unt quibꝰ ſimpliciū corda in āmira tiōeꝫ inſolita excitati ptātē faciētiū ralia venerēt̉ et qͣi ſuꝑ ōne miracu lū qd̓ a ſc̄is in terra fieri videmꝰ ſic̄ ve̓aciter fit in diuerſitate morborū illa ſpūalia neqͥcie qd̓ ē in aere curi oſitate gaudētes attollant In his rn̄dēdū ē ⁊ oculata fide mōſtrādū Y licꝫ talia fieri videāt̉ in re tn̄ nll̓a ꝓrſus ſūt. ſic̄ nec vlla q̄ ſimillia ve ris et ſubſiſtētibꝰ rebꝰ in ſpeculo con tinent̉ cū nulla tn̄ exn̄tia vel verita te ſubſiſtant. ſꝫ ſpeculo mox obiecto ſublato obiecti ſil̓itudo ſbtrahi t̉ in vidēte. Quid āt hīc ſub veriſſia at teſtatōe ꝯtigerit audiamꝰ. ¶ Fra trē hēricū theutonicū quōdā lecto rē fratrū p̄dicatoꝝ in coloniā virū in omni ſc̄ia cum ſanctitate ꝯſpicu um de quo ſuperiꝰ fecimꝰ mētioneꝫ atteſtātibꝰ fr̄ibus narrantē audiui Cū qͥdā frater nobil̓ genere ⁊ reb̓ꝰ pollens de britānie partibꝰ ordinē p̄dicatoꝝ intraſſꝫ apd̓ lugdunum gallie cū fr̄ibꝰ morabat̉ Appropin quāte tꝑe ꝓfeſſiōis ſue petiuit a pͥ ore ſuo redire ad t̓rā ſua. vt diſpo neret de rebus ſuis. Et ānuit prior cū eoqꝫ iter arripuit. Cūqꝫ veniſſēt in deſertis britanie viderūt ſtupen dū miraculū. Et prior qͥd ē illud. ⁊ frat̓ illū ducēs ad fōte lucidiſſimū ſuꝑ quē lapis inſtar altaris in colu mis marmoreis locabat̉ aquā ꝓti nus ſuꝑfudit. Hec mora. ꝯtenebra to celo ceperūt nubes ꝯcurrere mu gire tonitrua. ymbres ruere. fulgu ra choruſcare ſtatimqꝫ tanta inun datio facta eſt vt circa locū ad leu cam vnā tota terra obrui videret̉ Quod vt vidit prior eſt miratus ⁊ hoc audiente dicto fratre henrico magiſtro ordīs beate incōrie fra tri iohāni epiſcopo et alijs pluribꝰ enarrauit. Hoc idem audiui a pr̄e meo ante ānos. xl. qͥ illis in partibꝰ ſub rege richardo anglie militauit Hec cū dictus frater henricus mi hi et multis alijs recitaret queſiui vtrum iſta fieri potuiſſēt ⁊ reſpōdit ꝙ ſic arte magica ignota mō homi nibus et miniſterio demonum qui ad tempeſtatē et pluuias aera poſ iunt impellere et concitare cum vo Liber Ca. ſcd̓s lunt occulto tamen dei iudicio per mittēte. Ęundem fratrem heinricū et iſtud valde mirabile narrantem audiui. Eo exiſtēte priore prouinci ali fratrum predicatoꝝ in partibus tranſmarinis accidit vt in acconen ſem ciuitatem gracia viſitandi fra tres ſecundum ordinem adueniſſet Facta autem cena vno veſpere ẜm morem ſuum conuentū totū vt col lationē eis face̓t extra clauſtri am bitum cōuocauit. Eſt autem locus prope mare ad partem occiduaꝫ ci uitatis. Conſidentibus cunctis ſuꝑ mare prope litus nebula concende bat qua pꝰ paululū annullata appa ruit ſuꝑ mare mons altus et diffuſ ⁊ ſuꝑ montem ſtructuca in modum caſtri muroruꝫ ambitu turribus ac palacijs decentiſſima diſpoſitione mirabilis et ab ipſo caſtro vſqꝫ ad litus pons ingens cū multa diffuſi on protenſus per quem ⁊ equites et pedites diuerſi ſcematis atqꝫ fi gure aſcendere et deſcendere vide bātur. Cum igitur fratres aliqͣꝫ diu tali ſpectaculo nimirū attoniti tene rentur dixit fratribus dictus pro uincialis frater heinricus. Surga mus fratres eamus ad orationem illudit enim dyabolus oculis nr̄is vt curioſitate nos teneat ⁊ a dei o pere torꝑeamus. Secedētibus fra tribus aliqui curioſitate ducti vſq in finem euentus immobiles ꝑman ſerunt Uideruntqꝫ inſtante nocte vt prius. maris vndas nebula ſuꝑ ſpergi et poſt modicum nebula diſ pergente nullaꝫ illius ſtructure ſub ſiſtentiam comparere. Hoꝝ ſimilia videri antiquitus in anglie parti bus dicebantur ſꝫ p̄dicatione veri tatis figmēta nunc credimus anul lari. Siue igitur dormiat ſiue vigi let ſiue ſtudeat ſiue ambulet quis fi delis ẜm Hieronimum ſemꝑ manu pingat crucem domini que contra demones eſt tocius ꝟtutis inſigne Dormiētes enim ac ſi vigilarēt nō ſolum in anima ſed etiam in corpo ribus vexant et eos ſurgere ambu lare et loqui faciunt et ad facinoro ſa ſepius prouocant et impellunt. ¶ Habui in ſcolis ſociuꝫ qui me vi dente et audiente non ſoluꝫ facta ſꝫ et dicta lectioneſqꝫ de die receptas dormiēs recitabat. quod vt certus fui vigilans nullatenus potuiſſet. Huius rei ſunt exempla plurima. ¶ De vigilante vero venerabilis Bonifacius quōdam lauſonenſis epiſcopus me audiente tale qͥd nar rauit. Erat in villa qͣdaꝫ cecus qui daꝫ qui vaccas tocius ville in paſ cuis cuſtodiebat repellebat a frugi bus et ad certa loca paſcuis vberi ora ducebat et quod maioris erat ꝓdigij colē̓s ⁊ ſtatū ſingularū vac carū ſpecialiter decernebat. Uerbi gracia vt ſi vaccā talis coloris ab hoīe petiuiſſes ſine difficultate vac cam talem tibi apprehenſā in corni bus obtuliſſet. Ad locū autem cuꝫ quidam epiſcopus adueniſſet et de ceco audiſſet talia et probaſſet que ſiuit̉ ab illo ſi confirmationis ſacra mentū ab epiſcopo ſuſcepiſſet. At ille. nō inquit. Nec mora epiſcopus Ca. ſcd̓s lvi. confeſſum confirmauit cecū et mox ab eo vaccaꝝ diſcretio eſt ſublata qm̄ demonū oꝑe et miniſterio hoc fiebat. ¶ In ſtudēte aūt quid factū ſit a fratre ordinis p̄dicatoꝝ hoc audiui. Frater quidaꝫ poſt matuti nas reſidere in cella voluit vt ſtude ret. et mox vt oculos obnecit libro dormitabat. Tūqꝫ ſepius reluctare tur nec p̄ualeret impaciēs dixit ſibi Quid eſt ꝙ contra ſolitū tibi preua let ſomnꝰ. Et mox dyabolus ad e um. Nondum clauſe ſunt porte. Et ille. qūo inquit claudent̉? Et demō Avertice vſqꝫ ad pectꝰ ab aure vſ qꝫ ad aurē. Et nota lector ꝙ in hoc crucis miſteriū demonſtranit ¶ Si mili ꝓpe mō magiſter albertus the ologus frater ordinis p̄dicatoruꝫ narrauit mihi ꝙ pariſius illi demo in ſpecie cuiuſdā fratris apparuit vt euꝫ a ſtudio reuocaret ſed mox cru cis ꝟtute diſceſſit. ¶ Quid āt de ā bulatione factū ſit audiamꝰ. ¶ Par rauit mihi frater ordinis p̄dicatoꝝ ꝙ in itinere poſitꝰ in ſpecie ſocij ſui qui retro ſe a via parum declinans remāſerāt dyaboluꝫ vidit p̄cedere et cū illū ſociū crede̓t et eū aſſequi vellet nec poſſet tādeꝫ cū villam in grederet̉ et ille non ꝯpareret ſoluꝫ qꝫ videret ſe mire turbatus eſt. qͥ ve ritus ſine ſocio intrae̓ domū reſedit merens. Nec diu poſt ſocius et ip̄e turbatꝰ intrauit villā et inuenit an xie reſidentē. qui p̄ ammiratione ſi gnātes ſe et quid actū ſit ꝯferentes ambos ſe illuſos a demone reppere runt Caueāt ergo fratres predica tores ⁊ minores ne ſancte ⁊ excellen tiſſime inſtitutionis regulā exceden tes ſociū nō niſi expectatū a viſu p̄ cedere vel ſubſequi paciantur quia certus ſū ꝙ iſta ⁊ multa maiora ho rū ꝑicula de ſocioꝝ mometanea di uiſione frequētius euenerūt. ¶ Neq enim neſcius futuroꝝ ꝑiculoꝝ atqꝫ maloꝝ criſtus ſalutis pͥnceps hūae extitit vel eſſe potuit qͥ ꝯbinatorie diſcipulos ordinauit exꝑti ſūt mul ti. ¶ Eſt et aliud nocedi genus Eſt frāter ordinis predicatoꝝ ifͥ ꝯſan guinitate ꝯiunctus cui hoc accidit qd̓ ſubiūgo. ¶ Iacebat vno mane in dormitorio vigilās an̄ primā et ecce videt demone in ſpecie pulcer rime mulieris in dormitoriū venien teꝫ et turbari grauiter cepit qͥd mu lier illic ⁊ hoc illa horā intrae̓ ꝑmiſ ſa fuiſſet. demoneꝫ hāc eſſe minime ſuſpicatus Nec mora. progrediens mulier ſe iuxta fratrē in lecto qͣi riſu iocūdo illū allitiēſ collocauit qͥ ſtatī horrēs et ſignae̓ ſe volēs nec valēs dorſū tādeꝫ ad parietē ponēs ⁊ pe dibus latus illius ꝯcutiēs cū pug no eius faciē ꝑcutē voluiſſet os de mon late diffuſuꝫ aperuit et a lecto detruſus repēte diſparuit. Tantus aūt colluctatiū fratris ip̄ius et dēo nis ſtrepitus fuit vt a fr̄e in ꝓximo lecto quieſcēte et ſtupēte clarius au diret̉. Clamare aūt frater paſſꝰ vio lētiā demonis cū voluiſſet vt mͥ nar rauit nō potuit ſed tm̄ quaſi mutus irrugijt. Et miꝝ valde qͣ ꝟtute qua arte demō hoc potuit ⁊ hoc maxīe ꝯtra iuuenē qͥ dei gracia plenꝰ fuit. q i Liber Ta. ſecūdus .l Sed hec queſtio citius ſoluit̉ ſi de lupis beati ambroſij ſentētia in hex ameron videat̉. Homo quem lupꝰ prius videt ꝯticeſcit et anticipatus obtutu nocentis licet clamandi vo luntatem habeat. non habet tamen vocis miniſterium. deſpicit qͣꝫ eum tanqͣꝫ victor vocis ablate. Et ratio naturalis. lupus radijs oculoꝝ ſuo rum immiſſis homini eius ſpūs viſi biles deſiccat in inſtanti. quibꝰ deſic catis ſiccant̉ arteree et ſic raucus ef ficit̉ inſtrumento vocis obligatius impedito Si ergo lupoꝝ natura ta lem violentiā ꝑ ſolū ꝯtuitū habere ꝓbat̉ qͥn potius natura demonū q̄ ml̓to ſubtilior ſagacior et potentior eſt vt pn̄tia ſue malicie vocem obli get in homīe viſūqꝫ pariter et audi tū. ¶ Et mihi ſimile qͥd accidit per qd̓ etiā iſta ꝓbant̉. Accerſitꝰ ad cō peſcēdas inimicicias q̄ inter duos fratres carnales grauiſſime verſa bant̉ cū fr̄e eoꝝ ſacerdote preclaro iter arripui. ¶ Abi ergo ſacra nocte ante vigiliā paſche in cenaculo iace bamꝰ ſpacio triū miliariū aut quat tuor ante diē euigilaui. et hortabar vt ſacerdos deſcendens inferius ig nem in candela deferret quā inſpec to libro matutinaꝝ officiū cantare mus. Paruit ille. et cū candelā accē dere debuiſſet tanto tremore cōcuſ ſus eſt vt ſine igne recurreret dicēs. Ignem ad pn̄s nō habeo expectae̓ vos diei lucem oportet. ſic ille vita uit mendaciū ⁊ puſillanimitatis ſue verecundiā. nō detexit Annui mox verbis illius. qꝛ ſuſcitare quempiaꝫ illa hora de familia nō decebat Er go vbi obdormiuimꝰ nō euigilaui vſqꝫ ad ortū ſolis. Excitatꝰ igit̉ et dolens tā diu dormiuiſſe ſurges in lecto cōſedi Apertis aūt oculis ad feneſtrā vidi qi ſociū meū caluo ca pite nudato inguine. et aſinino vere tro velut ad vtinā faciendā demo nem ſtātem. ¶ Indignatꝰ ergo ſocio meo vehement̓ cū eū increpare vel lem nō poſſem ablata voce. audiui mox ſtertentē ſociū. quo cū ſtupore ſurgente dixi ridens. Ecce iuxta me ad feneſtrū in ſpecie tua cū quanta inordinatiōe ſtat diabolus ⁊ me cō tra te cōmouit. Hec dicens vidi ꝙ malignꝰ ille ꝑ feneſtrā quaſi fumus euanuit Dictis aūt matutinis feſti nauimꝰ ad locū vbi vocati pariter fueramꝰ. Dec mora vbi ſequēti die paſche celebrauimꝰ predicauimꝰ et comedimꝰ cū me vicino diuo in po merio ad ſomnū meridianū depoſu iſſē et oculos clauſiſſeꝫ vt dormireꝫ audiui eminꝰ iuxͣ me qͣi ſuſurrantes aliqͦs ſūmiſſe tn̄. Uerens aūt ⁊ co gitans ne forte aliqͥ te expectent vt eis ſatiſfecereꝫ aꝑui oculos et ſurre xi et neīeꝫ videns reclinaui et clauſi ocl̓os. Statīqꝫ audiēs altiꝰ iā ⁊ eui dentiꝰ murmurātes ſurrexi nec vllū vidi. ſꝫ nec tūc aliqͥd de nequicia de monuꝫ ſuſpicatꝰ tertio me depoſui. Hec int̓ſticiuꝫ aliqd̓ clauſis oculis int̓ceſſit cū maīfeſte vocē audireꝫ in hec ꝟba. Ecce inquiūt cū qͣnta ſuꝑ bia vilis iſte nos facit dormiens ex pectare. Ad hec igit̉ cum mox eper tis oculis ſurrexiſſem nec aliqueꝫ in ueniſſem conieci procul dubio de monum iniquitatem qui me et tur Liber Ca. ſcd̓s .lvi. bare voluerunt et indiciū future ne quicie demonſtrare Quarta auteꝫ feria ſequenti infra octauaꝫ paſche conuenerunt amici fratrum illoruꝫ quos ad pacē reducere debebamꝰ et inter agendum tanta inter ſe fra tres diſcordia ſunt ꝯmoti vt in eo dem loco vbi ante demones audie raꝫ murmurātes niſi maxima parē tum et amicoꝝ violētia reſtitiſſet ſe inuiceꝫ inſtīctu demonū validiſſime ꝑemiſſent. Aicimꝰ tn̄ dei gracia ne quitiā demonū et pacē r̄formauimꝰ inter fratres. Propt̓ hoc igit̉ duo ꝯſiderari poſſunt in re geſta quā re tuli ꝙ pn̄tia demonis quē primo vi di vox mihi ablata eſt ne clamarem ſecūdo aūt cū plures eoꝝ ter audiſ ſeꝫ viſus mihi ablatus eſt ne videre Uide ergo lector qͣntas et quales nocēdi artes dyabolus attemptet et qͣꝫ ſollicitum eſſe homineꝫ aduer ſus illum ſemꝑ oporteat nec frangi vllis iniurijs nec allici blādimentis ¶ Anno preſente. A. ſcꝫ. cclviij. ꝓpe ciuitatē colonie agripinā in villa q̄ opidum regis vocat̉ quodā ſolēni die ingens chorea demonū in habi tu alboꝝ monachoꝝ in planicie ca pi viſa eſt vocibus altiſonis tripudi ans et exultans. ¶ Congregatis igitur cū ſacerdote ſuo hominibus ville cum ad choream accedere vo luiſſent. demones ẜm ꝙ homīes ap propinquabant choriſando ꝓcede bant ad fluuiū quoad vſqꝫ ſe tota lis illa malignantiū turba in fluuiū annullauit. Et hinc qͦꝫ nequitia de monum ꝯſideranda eſt ꝙ quaſi ad exemplū ſpūaliū viroꝝ ad ludū ne fariū choriſantiuꝫ hominū ſimplici tatem inducere voluerūt. ¶ Uidet hinc ſpiritualia mire nequicie in cele ſtibꝰ Beate memorie iordanꝰ frāter et magiſter ordinis p̄dicatoꝝ gr̄a viſitandi fratres romā venerat. qui accepta bn̄dictione in domo fratrū a fratribꝰ legit miſſam. intrauit po ſtea infirmariā videre languentes. et inuenit fratrē ꝯuerſuꝫ quaſi ſane mentis eſſet tn̄ diligentiſſime ꝯpedi tū. Querit ergo magiſter ab illo cō pedito cauſam. reſpōdet ille aliena. natū ſe fuiſſe actenꝰ ſed in aduentu eius integre reſtitutū. Credidit ma giſter ſpiritui nequicie cicius qͣꝫ de cebat et ꝯpeditū ſolui precepit Hec mora. felix papa honorius audito aduentū eius mandat eū facta dor mitione poſt prandiū intrare curia facturū clero ſermonē. Hinc poſtea venit̉ ad prandium mandat̉ venire frater ꝯuerſus qui fuerat ꝯpeditus accubuit ille ſenſate ſe habuit Et v bi facto prandio et dictis gracijs. magiſtro ſtratū eſt ad pauſandum venit demoniacꝰ ille et accepto ra ſorio guttur magiſtri dormietis in cidit. ſed nō ex toto nōduꝫ certo lo co vulne̓ dato. Qui ſubito leſus eui gilans manū obiecit raſorio et du obus aut tribꝰ digitis vſqꝫ ad emu tilatōnē vt credebat̉ leſionē accepit Exꝑgefacto ergo in tumultū toto ꝯuentū accurrūt fratres magiſtrū quaſi ſeminecē inueniūt et elato fle tu cū clamoribꝰ eiulabāt Iunc pͥor domꝰ imꝑato ſilentio p̄cepit ne res Ca. ſcd̓s Ca. ſcd̓s in ſcandalū ordinis diffunderet̉ et ne inuerteret̉ ab emulis ſecularibꝰ: celaret̉. Uenit ergo hora predican di ⁊ prior fratꝝ vice magiſtri predi caturꝰ acceſſit. At vbi themate pre libato ꝓſequi ſermone debuit ſubi co reſolutus in fletū cū clamore va lido mugitū emiſit. Attonitis auteꝫ omnibꝰ cardinalibꝰ quidaꝫ familia riſſimꝰ ordini priorem trahit ad par tem querit quid cauſe ſit. Fatetur. Hec mora ambo ingrediunt̉ ad pa pā aperiūt infortuniū ꝯclamat ad planctū papa dicens. Heu dn̄e deꝰ quid actū eſt. hodie magna colūna eccleſie cecidit. Quid pl̓a Accedunt cirurgici ꝓſpiciūt ꝑtractant vulne ra. diuinū potiꝰ qͣꝫ humanū ſuadēt adiutoriū cū omni precū inſtantia poſtulandū. Tertia aūt die huius infortunij illuceſcēte innuit magiſter adoleſcenti nouicio vt ſibi altare p̄ paret in occulto. Stupefactus igit̉ nec miruꝫ iuuenis priori indicat qͥd ſibi precipit̉ qui quaſi raptꝰ ſtupore nimio currit ad magiſtrum querit ſi deliret an falſum ſit ꝙ miſſam in ſu premo vite periculo velit celebrare Magiſter ergo intuitꝰ priorem auer ſis oculis innuit vt recedāt. quo pa rente et rem expectāte taꝫ grandis euentꝰ ſurrexit. mgr̄ vt potuit ſacris veſtibꝰ ſe induit. celebrauit et ſūpto corpore viuifici ſacramenti vulnera manus et gutturis ſecunde abluti onis in calice liquore perfudit et ſic in integrū ſuſpitatꝰ eadē die in am miratione omniū qui rem ſciuerunt in ꝯſiſtorio corā papa et cardinalibus et omni clero glorioſiſſime pre dicauit. Hinc poſtea factū eſt vt ip̄e papa ⁊ fratres in curia deuotiſſimi erga predicatoꝝ ordinē eū incōſue tis autoritatibꝰ et pͥuilegijs exalta rent. Unde ſucceſſor ip̄iꝰ pape ho norij dn̄s papa gregorius fratri io hanni dicto de argenrina quondā hoſnenſi epiſcopo magiſtroordinis predicatoꝝ facto cuꝫ magnā deuo tione dixit. Me tibi cariſſime qͣſi pro incude papam orbis conſtituto. lin guam auteꝫ tuam ponam pro mal leo. vt ẜm omnia priuilegia que or dini tuo expediunt. vel priuilegia q̄ alijs etiā religioſis quibuſcūqꝫ vſqꝫ in preſens ꝯceſſa ſūt priuilegia ſcri bi facias et bullabo. Pec mora ma giſter et qui cū eo erant fratres om nibus regiſtris apoſtolicoꝝ inſpec tis omnia priuilegia que ſibi cōmo dā ⁊ vtilia pro confirmatione ordi nis eſſent vel fore poſſent conſenſu cardinalium et curie bullata ⁊ ſuꝑ ſcriptōnibus inſignita ſolenniter ac ceperūt Hinc ad beate memorie ior dānuꝫ redeamus ⁊ quid fecerit vel de eo ſit factum videamus. Igitur vbi dies venit quo accepta licentiā a cardinalibus exire curriā debuit a domino papa inuitatus contra conſuetudinem nunqͣꝫ viſam ad mē ſam eius in modum lune cornicula tam ſedere cōpulſus eſt et poſt pra diuꝫ ſic dimiſſus. Et vide quid actū ſit. Extra romā ad ſex fere miliaria noctis tenebris dep̄hēſus hoſpiciū cū ſuis a ſacerdote ville queſiuit et nō accepit. Sed cū receptꝰ fuiſſet a Ca. Liber ſcd̓s Ca. ſcd̓s r .lvi. paupere et pre penuria recipientis incenatꝰ veſpere remanſiſſet dixit cū ingenti gaudio fratribꝰ qui ſecum erant Benedictꝰ preſbiter ille qͥ nō bis negauit hoſpiciū qꝛ mihi gloriā abſtulit qua hodie cum ſummo or bis pontifice in vna menſa conſedi. Hinc ꝑ alpiū iuga nō longe a mon tis pede digreſſus acuta febrē gra uiſſimaꝫ labore itineris fatigatꝰ in currit Et vide lector qͣꝫ callide ⁊ hu ic infidiatꝰ eſt diabolus ſancto viro Epūs ciuitatis ad quā declinauit vt audiuit tāti pr̄is aduentū hoſpi tio recepit infirmū et violenter in ꝓ priū ſui ſecreti thalamū et in lectum ꝓprium collocauit. Habuit aūt ma giſter ſecū priorē ſui ordinis virum diſcretū litteratū valde et ꝓuidum in moribꝰ ꝓbatū et phiſicū qui ma giſtri ſciens ꝓpoſitū etiaꝫ in infirmi tate duriſſimū dixit. Oportet vt ma giſterio exinanias te et mihi ſis obe diens et ſubiectꝰ. Cui magiſter hu militer. Fiat inquit. Mox ergo con tra ꝯſuetudinē ordinis ſuauiter in plumis ſtratū eſt infirmāti. Primo eī vt vidimꝰ in lectis plumeis iacere fratribꝰ nō licebat. Sed qꝛ in ml̓tis locis et terris maxime apud paupe res paleaꝝ copia vel ſtramenta nō ſunt ſtatutū eſt vt ſicut ſterneret̉ fra tribꝰ iaccre liceret. Docte igit̉ magi ſtro ſolo in thalamo quieſcenti ap paruit diabolus tranſfiguratus in angelū lucis dicēs Eſt ne magiſter iſte iordanꝰ qui fama celebris et vir tute pater tanti prodicatoꝝ ordīs clareſcit? Dubitare poterā niſi ante longo tꝑe te nouiſſem. O qͣꝫ vilis et impudes factꝰ es qui qͣi dn̄ator ter re in lecto plumeo et ſericis reqͥeſcis O miſer quale exemplū ordini tuo et fr̄ibꝰ relinqͥs. ſed nō eſt tui deꝰ ob litꝰ in finē qui ad redarguendum te miſit me Et tu igit̉ furge ⁊ terre ſuꝑ plex incumbas. Nec morā diabolo diſparēte territꝰ magiſter in terram corruit et ſic iacens mane a dicto pͥ ore et fratribꝰ inuenit̉. quē pͥor val de ſeuere corripuit ⁊ ꝑ obedientiaꝫ in lecto iacere coegit. Sequēti autē nocte ſathan iterauit audaciā duri us qͣꝫ pͥus ſibi inobedientē red argu it et magiſtro ad terraꝫ deſcendere mox precepit. que cū de mane prior iterato inueniſſet ad terra grauiter indignatꝰ dixit. Miror veſtrā nō tm̄ vt ita dicā ſtulticiā īmo ꝓrſꝰ inſaniā qui in periculū nō ſolū corꝑis ſꝫ etiā anime ꝯtra obedientiaꝫ hoc facere voluiſtis. Et ego teſtor altiſſimū ꝙ nollē ꝓ toto mūdo ita grauiter co tra deū ⁊ ordinē exceſſiſſe. et hec di cēs flere cepit vberrime. qd̓ vt vidit collachrimatꝰ eſt et mgr̄. et ꝓcidēs ad eiꝰ pedes ꝯfeſſus eſt qualit̓ ei vt ab eo verius cerneret̉ trāſfiguratꝰ in lucis angelū diabolꝰ illuſiſſet. tūc pͥor admiratꝰ mitigatꝰ eſt valde. et p̄cepit vt lectū aſcenderet ⁊ tꝑs cre ticū expectaret. Erat aūc debilitat̉ valde et indurata matēia vix habe bat ſpūs ad pauſandū. Tertia aūt nocte nō deſtitit diabolꝰ triplicare veſaniā. et vix mox ad increpandū ꝟba ꝯpoſuit. pͥuenit eū vir beatꝰ et dixit. O nequiſſime humani generis Ca. ſecūduꝫ inimice quomodo ſimplicitateꝫ me am quaſi per zeluꝫ qualemcūqꝫ ad ordinē illudere voluiſti. Et ego qui dem niſi hoc omnipotentis dei diſ penſatio ꝑmiſiſſet ſapientius aduer tiſſē ꝙ melior eſt obedientia qͣꝫ ſtul torum victime et ꝙ quaſi genus ari olandi eſt nolle adquieſcere. ſed et hinc mihi miſerrime acceſſit gloria. tibi autem confuſio ſempiterna. Et ſtatim his dictis in faciem vmbrati cam expuit diſparētis. Magiſter au tem poſtqͣꝫ cum alacritate ſpiritus et ſine perturbatione quieuit circa diem ſeptimum optime creticauit. qui infra paucos dies ab egritudi ne recreatus integerrime conualuit Quid autē ſibi in ipſa ſua infirmita te contigerit ad exempluꝫ poſteris affuturum fratribus enarrauit. Hinc et aliud per illuſionem demo nis in bononia contigit. Telebra uit idem beatus vir miſſaꝫ die qua dam vt ſolebat fere quotidie in ſe creto. ſenſit autem tam mirifici odo ris fragrantiam in ſuſceptione diui ni ſacramenti vt nulli eſſe poſſet du biū hanc non eſſe niſi a deo niſi for ſitan alicui qui diſcretionē ſpirituū habuiſſet. Os mire odorifeꝝ ꝑ lon gū tꝑs habebat et manꝰ ita vt vix ei cibus ſaperet ore ſumptꝰ. palato tn̄ cordis interius diſcernebat qꝛ o dor ille recreationē ſpiritui nō p̄ſta bat. Abijt ergo dn̄m deprecari qͥd ſibi vellꝫ odor ille reſperſus inuanū ⁊ reuelatū eſt ei qꝛ demonis arte ſit geſtū et crucis ſignaculo mox ceſſa uit ¶ Eodē tꝑe cū ideꝫ mgr̄ iorda nus multos litteratos clericos ad ordinē ꝯuertiſſet et in bononia rece piſſet et multi ex eis grauiſſimis de monū impulſibꝰ temptarent̉. et ꝑ hͦ mgr̄ mira orationū inſtantia repu gnaret. Ana dieꝝ demō libera vo ce locutus eſt ei. Facias inquit fr̄es tuos ceſſare a predicatione et ꝯfeſſi onibus hominū audiendis. et ego ceſſare faciā ſocios meos ab omni moda temptatione fratrū et luc̄ta. Conſenſit mox magiſter ad tempꝰ et effectum mox ꝯſecutus eſt ſponſi onis. Hec multi poſt hoc dies efflu xerant cum magiſtro oranti dictum eſt ita. Quid eſt qd̓ facere voluiſti. vt inires pactū cū morte. Orent fra tres ꝓ tempore. et ꝓ tempore ſtude ant proximoꝝ inſtructionibꝰ et ſalu ti. et ꝓculdubio pure et vigilātis in ſtātia temptationes demonū repel lent̉. Nec mora vbi hoc magiſter in capitulo fratribꝰ indicauit et illi mā datū eius miro ſpiritus feruore cō plerent. virtus demonum eneruata eſt et fratres in cōmuni omēs mira alacritate mentis ab omnibus tem ptationibus quieuerunt Et hinc no ta lector quid in hoc articulo dicat glorioſiſſimus Augꝰ. Orationibus mundamur. lectionibus inſtruimur vtrūqꝫ aūt bonū eſt ſi vacat. ſi vero nō melius eſt orare qͣꝫ legere. In le ctionibꝰ ꝯgnoſcimꝰ qͥd agere debe amꝰ. in oronibꝰ percipimꝰ que ſaluti neceſſaria poſtulamꝰ Orationibus nutritur anima. lectionibus excitat̉ Nouit ſemꝑ oratio ſine lectione ꝓfi tere ſed lectio ſine orōne rariſſime. Ca. ſcd̓s .lvi. Unde ⁊ diſcerni pōt defacili quāti ſit periculi et laboris paꝝ vel nichil orare et ſemꝑ legere et nunqͣꝫ ad ſa pidam ſcientiā ꝑuenire. ¶ Uidi et certiſſime exꝑtus ſum ſicut auditor eius ꝑ multuꝫ tempus ꝙ venerabi lis ille frater ordinis predicatorum magiſter albertꝰ cuius ſuperius feci mus mentionem multis. annis fere quotidie cuꝫ tn̄ in cathedra theolo giam legeret. tantū de die et nocte orationibꝰ incūbebat vt pſalteriuꝫ dauiticū legeret et interdum dictis. horis et lectionibꝰ et diſputatiōibꝰ terminatis cōtemplationi diuine et meditationibꝰ inſudaret. Quid mi ri ergo ſi talis homo in ſcientia ꝓ fecerit qui tā ſancte tā integre in ꝟ tute ꝓfecit; Tertū eſt ergo vt in p̄ce dentibꝰ dictū eſt orōnū inſtantia vir tutē demonū eneruari. et nō tm̄ ſtu diū ſcripture. verūetiā omnis virtu tis gratiā ꝑ orationis vigilantiam augmentari et in robur ꝑſeuerātie ꝯſeruari. ¶ De ip̄o aut pie memo rie et vere ſancto viro magiſtro or dinis predicatoꝝ ſancto Iordano quid ad petitionē fratrū in ꝓſa po ſuerim indicet̉. Gaude felix theuto nia tempus inſtāt leticie. quondam virtus glorie ſurgit virore gr̄e. Ro rem miſericordie ſpondens in abun dantia ſi vas ſit capax venie. Riuū rorantē edidit fons aquis indefici ens. qui pates idē indidit riuus in de ſcaturiens quē bibens ager ſiti ens fructū centenū reddidit Triplo centenū faciēs pr̄ iordanꝰ effluit. vt riuus fonte gr̄a queꝫ nunqͣꝫ qͥs īmi nuit bibēs ex indigētia. ſed ſtat miſe ricordia plenꝰ qui preſſos doluit di ra mūdi miſeria. Allexit ore melleo ml̓tos vt xp̄o viuerēt ſpreto cultu phalereo cultū cordis induerent et verbā vite ſpargerēt ore flamātes igneo frigus peccati pellerēt. San ctus orbatꝰ oculo fabro lumen reſti tuit. et fame preſſo populo multipli catū prebuit paneꝫ turbe dū eguit. xp̄m ſequēs miraculo ꝑ queꝫ hͦ mu nus habuit. Prece ſancti ꝯceperat vxor viri bohemie ꝓlem ſancto do nauerat ob ſpem maioris gre. Sed abortiua ſpem neſciuit qͥd ꝯmiſerat ſācti pr̄is cuſtodie. Peractis horis pluribꝰ voti memor efficit̉. inclamat ſanctū precibꝰ et in fletu reſoluitur. Dec mora. vite reddit̉ puer datis vagitibꝰ. et ſic iordanꝰ dicitur. Sa than ſanctū aggredit̉ temptat mo dis mirificis. odor fuſcatꝰ ſpargit̉. dū ſacris inſtat miſticis. ſed nō va let artificis diu dolus dum ꝓdit̉ in prece viri ſupplicis. Hinc terrā ſan ctā adijt fr̄es illic inuiſere. ſꝫ cū mae̓ redijt mergēdo cepit pſallere xp̄m bn̄dice̓. ſicqꝫ celū ſubijt vt ſignis da tur crede̓ Hec mora mox incanduit colūna lucis maxīa q̄ dū de celo mi cuit membra luſtrās ſanctiſſima. in quo trāſiſſꝫ anima vidētes ſcire vo luit in re manifeſtiſſima. ¶ Adiecto ſancto litori celi lāpas emicuit qͥ ter ſuꝑſtas finijt. quarto qͦꝫ reſplēduit in hūc que ſecū habuit. et ſic recurſu celeri rapta nube non patuit. corpꝰ fragrās mirifice curat̉ a fidelibꝰ. a grecis dant̉ vnice latinis ⁊ gētilibꝰ .lvi Liber. ſecundus. Ca. .lvi laudes xp̄o cū fletibus et ſic veruꝫ magnifice ſub tribus patet teſtibꝰ Hinc in achondilicia fert̉ pater ma gnificus recipit̉ cuꝫ gloria fit mox ſigno mirificus ſaluatur paraliticuſ ſicqꝫ virtutū gracia ꝓpalatur mag nificꝰ ¶ Antiquā tūc ꝓdigia iubar nouum recipiunt prece ſācti demo nia victa clamant et fugiunt et ſur di ſonos audiunt claudos ſoluit le ticia ceci lumen recipiunt Hec pr̄is tam eximij ſequamur nos veſtigia vt digni pr̄is filij pr̄is ditemur gra tia. ſicqꝫ ſecum in gloria fortē ſperā tes p̄mij ducamur ad celeſtia ameꝫ Hic vir beate memorie natōe theu tonicus de Veſtphalia natus eſt qui mira preditus gracia ordini p̄ dicatoꝝ prefuit ml̓tis ānis ¶ Fra ter quo daꝫ ordinis p̄dicatoꝝ ele ctus et bonꝰ arnoldus noīe ex par tibus treuerenſibꝰ natus et pͥor fra trū in opido. Viburgenſi dictū bea tum virū magiſtꝝ iordānū vt ipſe met retulit mihi ſtatim defunctum vidit int̓ choros ageloꝝ apl̓orum ꝓph̓aꝝ manibꝰ angeloꝝ ferri. et h̓ qͥdeꝫ vt ip̄e audiui btā luytgardis aqͥrie monialis de magiſtro iordā nō in ſpiritu rapta videt. Et qͥdem liꝫ paꝝ digrediar aꝑte tn̄ de ſupra dicto fratre arnoldo pͥore Nilbur genſi viſionē pulcerrimā enarrabo Retulit mͥ frater pius et bonꝰ qui hoc ipſū ab illius ore p̄cepit ꝙ an nis pauciſſimis ante morteꝫ deſide riū magnuꝫ habuerat vt ſuꝑ ſtatu ſuo cui vt ꝓpriū eſt bonaꝝ mentiū nō modice metuebat a dn̄o ſolare tur Accidit ergo vt ſemiuigilāti do minus ih̓s xp̄s in forma ſpecioſa p̄ filijs hoīm glorioſiſſiꝰ appare̓t quē vt ſtatī in pͥmo intuitu ꝯgnouit co gitae̓ cepit O vtinā mͥ on̄deres do mine me eſſe cū ſaluādis in libro vi te. conſcriptū Et mox dn̄s in pecto ri ſuo libꝝ vite demōſtrās eius co gitationi rn̄dit Ecce inquit liber re uolue eū et nomē tuū aſcriptū inue nies. Et mox gaudio cordis exiliēſ vertit librū et legēs lr̄is aureis ſcri ptum vidit et in eo repperit nomen ſuū. et merito qͥdem in libro vite pe ctoris xp̄i ſe ſcriptū vidit qui vita preelectus et oꝑe verbū vite criſtū in pectore gerebat et ore ꝑ qd̓ deo et hominibꝰ amabil̓ apparebat. Ip ſe enī aſſumptꝰ in fociū a dn̄o vnga rie fratres ſui in Riborch nullū ali um prioreꝫ eligere voluerūt donec eis redditus remaneret. Cui ſucceſ ſit magiſter raymūdꝰ vir lr̄atꝰ val de qui in vtroqꝫ iure rexerat. eccleſi aſtico ſcꝫ ⁊ ciuili Hinc ſucceſſit ⁊ ve ne̓abilis iohānes de theutonia na tus qui multo tꝑe peītētiarius dn̄i pape in roma eū boſnenſi epiſcopū eccleſie prefecit Et cū habe̓t in epi ſcopatu plus qͣꝫ octo milia marca rū in redditibꝰ quaſi nihil. tamē in vſus ꝓprios expendebat ſꝫ omnia pauperibꝰ crogabat. Hec ſolū qui deꝫ equum habuit ſed azellū qui li bros et epiſcopales infulas depor tabat. ipſe vero pedes cuꝫ fratribꝰ incedebat. Hic poſtmodū abſolu tus ab epiſcopatū electꝰ eſt in ma giſtrum ordinis predicatoꝝ et his Liber. Ca. ſecundus. lvi. prefuit multis annis. De hoc vene rabili viro certiſſima relatiōe ꝑcepi mus ꝙ ei puero exiſtenti adhuc in etate annoꝝ. x. ordo p̄dicatoꝝ qui nondū erat tunc et ꝙ epiſcopus fu turus eſſet et omnis ſtatus vite ſue ꝗ domino reuelatus ſit ⁊ oſtenſus Multaquoqꝫ facta ab eo mirabilia referunt̉ ex quibus vnum breuiter enarrabo. ¶ Iºenit in romanie par tibus tunc magiſter intrauit hoſpi tiū pauperrimi ſacer dotis. decubu it ſuꝑ ſcamnū itinere fatigatus. et dum anxius cogitaret vnde pauꝑ rimo hoſpiti aliquid obueniret. vn̄ ſe cū fratribus reficeret fatigatos venit auis quā corniculā dicimus et de ſupremo aere eius pedibꝰ ad uolauit. que pedes magiſtri frequē ter roſtro concutiens iteꝝ ad gera reuolauit. Quo viſo mgr̄ ſurgens inconſuete magnitudinis ſpiſſitudi nis et latitudinis numiſma argēte um qd̓ cornicl̓a ad pedes magiſtri poſuerat mox inuenit. aduocas ſa cerdotem munus cornicule iuſſit ac cipere et neceſſaria fratribus mini ſtrare Hunc ante epiſcopatū a iu uentute cognoui nec vnqͣꝫ aduerte re potui minus eū deuotū tunc mi nus qͣꝫ ſolicitum de propria vel ſa lute aliena qͣꝫ poſtea cum ep̄us vel magiſter ordinis extitiſſꝫ. Obijt āt in maximo feruore ſpiritꝰ apud ar gētina vrbe theutonie. Ad cuiꝰ tu mulum crebra miracula facta nar rant̉ Eleuatū eſt autem corpus mi rabile a domino mogūtinēſi archi ep̄o et electo argentinenſi anno abin carnatione dn̄i M. cc. lxxvi. In eiꝰ eleuatōne fratribꝰ p̄dicatoꝝ ad ge nerale capitulū ꝯgregatis illuſtris regina vngarie mādauit ꝑ lr̄as ſo lenne miraculum quod ſubiungo ¶ Filius ſuus pͥmogenitus cōgre gato exercitu magno dimicare vo luit ꝯtra patrem ꝓ quo regina ma ter nimirum grauiſſime turbata to ta nocte p̄cedenti qͣꝫ ſequēti die fu tura cōgreſſio putabatur in orati one ſe et lachrymis dedit. tā ꝓ filio qͣꝫ viro rege ſolicita. Fiducialiꝰ tn̄ ad magiſtrum iohannem oratione directa quem multum in vita dilex erat et fratrem quendā eiuſdem or dinis quem iam defunctū confeſſo rem habuerat ambo eidem regine ſemiuigilāti apparuerūt. Cui magi ſter iohānes ſereno vultū p̄dixit in quiens qm̄ in noſtris orationibus mediante clementia dei fiduciā ha buiſti. ecce p̄dico tibi quoniam ho die anteqͣꝫ comedas nuntius dicet ꝙ pacificati erunt pater et filius in bonū om̄ibus ordinatis. Aladauit et alia dicta illuſtris regīa ꝙ eodē āno ꝑ merita dc̄i ep̄i et mgr̄i ioh̓is. ſuſcitatꝰ mortuꝰ fuiſſet ſil̓ et alia infi nita miracl̓a claudoꝝ cecoꝝ ſurdo rū obſeſſoꝝ a deōnibꝰ ⁊ aliaꝝ infir mitatū ꝑ eiꝰ merita ꝯtigiſſēt Huic ſucceſſit vene̓abil̓ hūbertꝰ vir gene roſꝰ ⁊ſpectabil̓ gene̓ de burgūdie ꝑ tibꝰ natꝰ. qͥ gr̄a p̄dicacōis īſignis le ctor fr̄m an̄qͣꝫ in mgr̄m p̄fice̓t̉ emi cuit. Hinc poſtmodū in tuſcie par tibus prior ꝓuincialis fr̄m p̄dica torum factus ad eo romane curie Liber Ca. ſcd̓s: gracioſus et carꝰ fuit vt eū plures cardinales in papā eligerēt eo tem pore quo dictꝰ Innocentius qͣrtus eſt in apoſtolicū aſſumptꝰ. qͥ poſtea ꝓuincialis francie factꝰ magiſter to tius ordinis eſt effectꝰ At qm̄ nō in utiliter lꝫ longe a materia digreſſi ſumꝰ ſpūalem nequitiā demonū ꝓſe quamur ¶ Eſt et aliud fallendi ge nus demonū vt homines fallāt ſpa cio penitentie vel vite ꝓlixioris ꝓ miſſo. Unde mihi frater ordinis p̄ dicatoꝝ quiddā valde mirabile re citauit. Erat quidā nobilis in Veſt phalie partibꝰ vir armis ſtrennuus et prepotes inter ſuos. Hinc nocte quādā ꝑ ſiluā terribilem tranſiens audiuit voceꝫ mulieris qͣi in vicino cantatis. Et dixit ſuis. Eſt ne quis veſtrū qui mecū vadat. mulierem vi dere cantantem; Omnibꝰ ergo diſſi mulantibꝰ et ꝓhibentibꝰ illū ꝑrexit ſolus et inuenit ſtanteꝫ ſub arbore quaſi nigrā monialē extenſis in ce lū manibꝰ cantantē Quā cū interro gaſſet ille quid ageret. reſpōdit hic laudo deū meū. Credēs aut ille ali que ſanctoꝝ eſſe. rogauit ea dicens Dic mihi obſecro qͥd futuꝝ eſt mi hi. Et illa. multa inquit mala feciſti ⁊ adhuc facies. deuictis inimicis tu is crucē tranſmarinā ſuſcipies trāſ fretabis et in xp̄i ſeruitio morieris. Ad hec verba gauiſus ille receſſit. et vt illi predictū eſt facta cede ho minū inimicos deuicit. Qui cū p̄ſto laret̉ crucis ſignationē vt tranſfre taret incidit in acutiſſima febrē. Ro gantibꝰ ergo et ꝯſulentibꝰ phiſicis et amicis vt ꝯfiteret̉ peccata et pe niteret ꝯmuniret qͣꝫ ſe eccleſiaſticis ſacramentis qͥa ei periculū īminere videret̉. noluit ille nullo modo ſe re putans moriturū. Cūqꝫ ſuper hoc phiſici mirarent̉. fratre illius carna lem magne indolis clericū manda uerūt. Cui fratris periculū intiman tes ſuper ſalutē anime illius ad mo nendū inſtantius conſulebant. Mox ad fratrem ingreſſus clericus argu it periculoſius infirmantem Cui mi les ait. et tu vt alij ſtultus inſtas mi hi qui optime ſcio ꝙ nequaqͣꝫ mori riar Cui clericus cū lachrimis dixit Et vnde hoc habes frat̓ cariſſime Et ille tandem. Sic et ſic dictum eſt mihi ꝙ crucem accepturꝰ ſum et in terrā ſancta moriturꝰ in xp̄i ſeruitio Ad hec verba frater eius tactꝰ do lore cordis intrinſecꝰ. vere inqͥt fra ter cariſſime. ille antiquus hoſtis di abolus tuo nunc inſidiat̉ calcaneo qui mendatio ſuo te nunc nitit̉ deci pere moriturum. Age ergo ſalutis cauſaꝫ et penitere et impleas quod rogaris. Hec mora decumbens pe tit aduocari preſbiterū poſtulat ve nia crimina ꝯfitet̉. ſtatuit teſtamen tum recipit corpus chriſti inūgitur exhalat ſpiritum. et ſicut credimus ab inſidijs demonum liberat̉. Dec diu poſtea defuncti frater clericus. bonitatem chriſti in fratre mortuo recognoſcens predicatorū ordineꝫ intrans multa ꝯſtantia ſeculū dere liqͥt Circa finē libri videndū eſt que ⁊ qualis. vbi ⁊ vnde ptās demonū qua nō ſolū gentilibꝰ aut falſis vel Ca. Liber ſcd̓s lvi. peruerſis xp̄ianis verū etiam et bo nis ad vexanduꝫ eos illabi videan tur. Et reſpōdemus ꝙ illa eſt in ma lis correptio vel vindicta. in bonis vero probatio purgatiuā. Qualis autē hec ſit vel qͣliter hec fiat breuit̓ videat̉ qꝛ per inergiam operatiōeꝫ Nulli vero habeatur dubium quin in corpore non in anima. ſolus enī deus non creaturā per inhabitantē gratiaꝫ illabitur animabus Unde aūt poteſtas d̓monū ſit planiſſimū ꝙ ex deo. Et quidem exceſſus qua doqꝫ hominū ꝑ bonos ſiue malos angelos puniuntur. Per bonos vt in Saul. Hinc nuper ad deſignan dum meritum deuotiſſimi regis frā cie ludoi vici quiddaꝫ accidit quod ſubiungo illis mihi recitantibꝰ qui viderunt qͣꝫ gratū deo ip̄ius regis frācie exemplum altiſſime humilita tis exiſtat rex omniū xp̄us tam eui denti miraculo demonſtrauit. ¶ Co mes gelrie otto curſorem cum litte ris pariſius miſerat curſu propero rediturum quem redeuntem comes otto interrogans queſiuit ſi regem francie ludorvicum vidiſſet At ille. vir more ſubſamnātis contorſit col lum. Uidi inquit vidi illum miſerū papillardum regem capucium ha bentem capitis ſuper ſcapulas. hec dicens faciem contorſit ex aduerſo. et ſic facies contorta remanſit. Fru beſcat theologice cathedre vilis ille preſūptor qui p̄dicauit ip̄m de quo ſcripſimꝰ regē nō debere vti ꝯmuni bus veſtibꝰ ſed ſemꝑ purpuratū in cedere nec plures miſſas audire qͣꝫ vnā. Mortaliter aūt peccae̓ dicebat fratres predicatores intelligēs om nes illos qui predictū regem indu cerent ad huiuſmodi deuotionis ⁊ humilitatis exempla. Minꝰ ſane im mo velut inſaniſſimꝰ intellexit ꝙ ſa lutis nr̄e pͥnceps Ih̓s ex cōꝑatione culpauit illos qui in domibꝰ regum mollibus veſtiunt̉. cū nobiliſſimꝰ ille baptiſta Iohānes ex pilis camelo rum indutꝰ zona pellicea cingeret̉. moderatores orbis et rege? freq̄n ter vidimus ꝯmunis panni lanei ve ſtibus vti. Nō niſi camelini coloris veſtibꝰ auus ip̄ius regis glorioſiſſi mus philippus rex indiſcretis tꝑibꝰ anni vtebat̉. Ludoīvicū aūt filiū eiꝰ eque regē glorioſū ⁊ bonū iſtius re gis ludor vici pr̄eꝫ nunqͣꝫ vidiſſe me memini purpuratū Karolus ille ma gnus poſtqͣꝫ in roma coronatꝰ eſt. imꝑator nunqͣꝫ poſtea voluit vt de eo ſcribit̉ infula pompoſi habitꝰ in ſigniri. Quantū illi predicto deuotiſ ſimo regi francie ludo vico totalis vniuerſalis ecccleſia teneatur. nemi nem poſſe arbitror eſtimare. qui ſa ne videre voluerit quanta animaꝝ iactura fuiſſet. ſi illa intolerabilis ſu perbia de qua ſuperius in contro uerſia clericorum pariſius compen dioſo ſtilo digeſſimus in deſtructio nem duoꝝ ordinū fratꝝ ſcꝫ predi catoꝝ atqꝫ minoꝝ ꝓceſſum aliqua tenꝰ habuiſſet. Egit enī dictus rex ꝓſcriptionibꝰ iniquoꝝ. egit et litte ris apud papaꝫ beatiſſimū alexan drū et fr̄es curie cardinales qui tn̄ om̄es gratia dei et ſuā mire ⁊ mere Ca. Liber ſcd̓s negocio fauorabilis extiterūt vt fi nem haberet malicia et in ſuo vigo re iuſtitia et innocētia tueret̉ Teſtor deū. teſtor ſanctos. teſtor et fideles omnes ꝙ nunqͣꝫ aliqͥs regū. nunq aliquis pͥncipū tā neceſſario qͣntuꝫ ad ſalutē et pacē fideliū ꝓtexit eccle ſiam. dotauit muneribꝰ et veris ho noribus exaltauit. Quid enī xp̄o in diuicijs. quid illi et honoribꝰ mūdi vel in hominibꝰ pͥncipari. Dixit vt veritas et vere dixit. Regnū meum nō eſt hinc Applauſuꝫ enī pilati qͣſi de gente ſua ⁊ pōtificibꝰ nō curauit ſed ꝯſtanter ꝑſtitit ꝓ populo mori accelerās paſſionē qua in ſuꝑnis ef ficeret regnū quod nō habet finem Age ergo nūc ſuperno regi ſalutis tui pͥncipi xp̄o. Age inqͣꝫ ecc̄ia age tu precipue p̄dicator et minor Aga mus et om̄es ſolenniter gr̄as qͥ ta lem iſtis tꝑibꝰ regē dedit qui in for ti manu teneat regnū tuū et nihilo minꝰ pacis caritatis humilitatis ex empla prebeat vniuerſis. Eque eni gladius inciſionibꝰ aptꝰ eſt et tn̄ nu dus exorit̉ et cū retracta manu con uertit̉ in vaginā. ¶ Uidi in brabā cie partibꝰ in monaſterio cyſtercien̄ monialem quandā religioſam val de et vita purā. quā cū viſitarem et eam vt poteraꝫ ꝯſolarer ſubito de mon peſſimꝰ qui in ea latebat ꝑ ho ram verba ſalutis ferre nō valens. cepit latrare vt canis et hianti ore et collo ꝯtorto euerſisqꝫ luminib blaſphemae̓. Cui dixi. O miſerrime qui in dei laudibꝰ cū bonis angelis inſiſtere noluiſti. nūc canū latratus et beſtias imitaris. ¶ Uidi et aliaꝫ in eadem terrā mulierē diuitē et ho neſtā poſſeſſam a demonio. quā cū rogante. preſbitero religioſo viſita rem. inuenimꝰ ea a vexatiōe demo nis quieſcente et ſenſate loquentem vt ſanā. Tūc occulte nullo aduertē te verſum catici moyſi in dentrono mio ẜm ꝙ a ſancto quodā viro au diera tertio repetiui ad ꝓuocandū demoniū in obſeſſa. Deū qui te ger nuit dereliquiſti et oblitꝰ es dn̄i cre atoris tui Hec mora mulier pallere cepit labijs atqꝫ vultū et due vene in collo eius ad groſficiē pollicis in tumeſcere. Tunc ego. quare inquio peſſime vexare feminā preſumpſiſti Mortuo inquit viro ſuo cōpalſa in ſubſidiū anime illius ꝯtulit quicqͥd boni fecerat in hac vitā. et ex hͦ na cta occaſione vas vacuū mox intra ui. Cui ego. Mentiris miſerrime. ex hoc enī qd̓ dedit mediante caritate cumulatū eſt bonū eius. Et ille cuꝫ cachinno. mēdax inqͥt ſum. nec miꝝ ſi mentior. Mox ego. Eſt ne illa tam pulchra vt dicit̉ celeſtis pr̄ia quam ꝑdidiſti? Et reſpondit. In infinituꝫ pulcrior qͣꝫ dicat̉. Et ego. velles ne redire ad illam ſi poſſes; Et ille. vel lem inqͥt ꝙ poſſeꝫ vſqꝫ in diē iudicij om̄ia excogitatā ſupplicia ſuſtinere. Cui dixi. Et ego ꝓmitto tibi in pe riculū ſalutis mee ꝓuiſſe ſi mendax inueuiar. illā ꝑditaꝫ gloriā recupe rare te poſſeſi tm̄ hec dixeris. Dn̄e deus peccaui ignoſce mihi. Et mox ille ꝯtorto collo exclamat horrifice domine dn̄e. Tūqꝫ hoc ſepius cum Ca. ſcd̓s .lvi. clamore valido ꝑſonaret nec vltra in verbis ꝓcederet Impoſſibile enī ſciebā illi vt deū ſuū dn̄m recognoſ ce̓t et ſe fateret̉ peccaſſe atqꝫ ſibi p̄ caret̉ ignoſci. tande ſubiunxit. Dn̄e deus margarete ſic enī obſeſſa mu lier vocabat̉ deū recognoſce̓ dn̄m ſuū indignatꝰ. Tuc ego. o infeliciſſi me omniū creaturaꝝ ſuꝑbia eliſit te et de celo depulit. te redire inexpia bilis ſuꝑbia nō ꝑmittit. Dec mora ꝯfuſus obmutuit et poſt paucos di es nō tn̄ tūc feminā dereliquit. Au di et de alio obſeſſo miꝝ dei iudiciū Erat circa cameracū ciuitatē qͥdaꝫ hereticus aſtutꝰ valde qui metuens inquiri et cōburi a fratribꝰ predica toribus qui in dicta ciuitate eo tꝑe plurimos ꝯburebant finxit ſe arrep tū a demone. et ob hoc ad ſanctum aychariū in aſpria obſeſſos curare potentē ligatꝰ ab inimicis vel ami cis deductꝰ eſt vt in eo non hereſim ꝓpalatā ſꝫ furiā putarent. Et vt au diuit qͥdaꝫ clericꝰ obſeſſus a demo ne et ligatꝰ ꝙ eligius boogris ſic ei vocabat̉ ligatꝰ poneret̉ in locū. ſub ſequenti nocte idē obſeſſus clericus diuino nutu ſolutꝰ eſt. et aggregās mattas et ſtramina atqꝫ eccleſie ſcā na ſuꝑ ligatum hereticū cumulauit. Ludū aūt et furiā credens ille diſſi milat quoaduſqꝫ clericꝰ igneꝫ de lā pade ſumens ꝯburere hereticum ce pit. et tunc hereticꝰ clamauit. Ad cu ius vocem exꝑgefacti cuſtodes cū ignem extinguere niterent̉ clericus arrepto gladio quē caſu iuxta lectū inuenit omnes violent̓ abegit et he reticū in igne ꝯbuſſit. Hec mora di uino exacto iudicio clericꝰ a demo ne liberatꝰ et plene ſoſpes apparuit At nunc qm̄ fallacias demonum ex magna parte deteximꝰ ꝑ quas vex ari apes fideliuꝫ ꝯſueuerunt. Hinc operi nr̄o finem imponimꝰ. lectoe̓s libri huiꝰ attentius flagitantes ne dictis detrahant minꝰ qͣꝫ decuit bn̄ dictis. ſed in exempluꝫ virtutis tra hant quicqͥd inuenerint bn̄ dictum. Peto aūt ſimpliciter ab his maxīe qͦꝝ manꝰ xp̄i ſanguine ꝯſecrate ſūt in altari quatenꝰ ꝓ me ſpecialiter et ꝓ cunctis fideliū aīabus vnā miſſā celebrent. vel ſi ſacerdos nō eſt cele brari faciat lector libri. Et rogo vt ſi aliquid in hͦ labore vel alijs vno meruerim illū tanqͣꝫ me participem faciat Ihūs xp̄s dn̄s noſter qui cū patre et ſpiritū ſācto viuit et regnat̉ deus ꝑ omnia ſecula ſeculoꝝ Amē. Explicit liber apum qui dicit̉ bonū vniuerſale quia de prelatis et ſubdi tis tractat. de quo ſit deus benedi ctus in ſecula Amen. ¶ Principia ſinguloꝝ capituloruꝫ totius libri. natura apum ſimplicit̓ expͥmentiū incipiunt feliciter Et pri mo de prelatis. Ex apum mellei coloris eſt ex electo flore et ex o C mni copia eſt factus. Ca pitulum primum. Reges plures in vno alueario ſepi us inchoantur. Capitu. ij. Qui cum adulti eſſe ceperint cōcor di ſuffragio omnes deteriores ne cant. Capitulum. iij. Rex apū nullū habet aculeū mani feſte tn̄ armatus eſt. Capitu. iiij. In vno alueario vnus tm̄ pͥnceps eſt. Capitulum. v. In fronte maculam quaſi pro dya demate habet. Ca. vi. Notabili ſigno cultus alterius rex pre ceteris nō ornat̉. Ca. vij. Forma egregior et duplo ceteris maior eſt. Capitu. viij. Ale eius breuiores ſunt. Capi. ix. Dum procedūt apes rex in medio eorum eſt. Capitu. x. In officio illius conſpici ſe gaudēt Capitulum. xi. Cum ꝓcedit rex vna eſt totū agmē et circa eum globatur. Capitu. xij. Siqua alam regis tranſiens iuxta deſtruxerit nō effugiet agmē. ca. xiij Migraturo agmīe nll̓e exire audēt niſi rex pͥus fuerit egreſſus. Ca. xiiij Reliquo tempore cū apibꝰ in labo re eſt. operantes circuit. Ca. xv. Tirca eum ſunt ſatellites aſſidui cu ſtodes autoritatis eius. Ca. xvi. Sunt et circa cum ſeui lictores qui puniunt delinquentes. Ca. xvij. Intus ſemper eſt ſolicitus et facile ſine cauſa cerni non patit̉. Ca. xviij. Non foras egreditur. niſi agmine migraturo. Capitu. xix. Siqua laſſata aberrauerit eam rex odore ſuo proſequitur. Ca. xx. Regis benignitas et ſolicitudo ma xima eſt. cira populos. Capitu. xxi. Girca regem mira populi obedien tia obſeruatur. Capitulum. xxij. Rex in expeditione a plebe ſuſtolli tur. Capitulum. xxiij. Regem feſſum humeris ſuſtollunt validiores et ex toto portant. Ca pitulum. xxiiij. Regem ſi mori cōtigerit triſtis po pulus circa eius funera glomerat̉. Capitulum. xxv. Secundi libri principia capitulorū vt ſupra incipiunt de ſubditis. Ecunda pars illarum apū eſt q̄ iuuentutis vigore oꝑa multa preſtant. Ca. primuꝫ Diſciplina matribus ſubdite ſunt. nec quicqͣꝫ agunt ſine maioꝝ impe rio. Capitulum. ij. Tertia pars apum que fuce dicun tur. he ſunt ſine aculeo velut imper fecte apes. Capitū. iij. Iſte ſunt quaſi clientes et quaſi ſer ui primarum ⁊ verarum apum. Ca pitulum. iiij. Has prime expellunt in opere tar dantes et ſine clementia necant. Ca pitulum. v. Apes iuniores fuce nō in opere tm̄ ſed et in fetu adiuuant matres. Ca pitulum. vi Communis eſt omnibus labor Ca pitulum. vij. Omnes indifferenter ad opera ex pellunt. Capitulum. viij. Nullus cum per celum licuerit ocio perit dies Capitulum. ix. Omnes vnam incolunt manſioneꝫ Capitulum. x. Communis eſt omnium cibus Ta pitulum. xi. Simul ſilent. adueſperaſcente enim die in alueario ſtrepunt. Capi. xij. Pax inter eos precipua. Capi. xiij. Pro conuehendis fioribus rixa in ter apes fit. Capitulum. xiiij. Uerarum apu ſingule habent acu leum. Capitulum. xv. Que aculeum perdunt mella de ce tero facere nequeunt. Ca. xvi. Sunt apes ruſtice aſpectu horride multo iracundiores. Ca. xvij. Apes cōmunem ſobolem habent ⁊ eis cōmunis eſt fructus. Cap. xviij. Mira amicicia fouentur inuicem. ca pitulum. xix. Sunt et hoſpitalitatis virtuti dedi te. Capitulum. xx. Genus apum nullis auaricie ſpur ticijs ſcatet. Capitulum. xxi. In apibus quaſi habitualiter toti us virtutis inſigne reperies Capi tulum. xxij. Inter apes diuerſa ſunt officia. Ca pitulum. xxiij. Omnes certant de munere. Capi xiiij. Alie īuigilāt q̄rēdo victualia C. xxv Alie d̓ caſtris ſolicite ſunt et diligen ter cuſtodiam adhibent. Ca. xxvi. Quibus eſt adoleſcentia ad opera exeunt. ſeniores intus operantur. Capitulum. xxvij. Integritas eſt cunctis apibus cor poris virginalis. Ca. xxviij. Apes inter ſe nullo ꝯcubitu miſcen tur. Ca. xxix. Et licet nō ꝯmiſceant̉ tamen maxi mum examen emittunt. Ca. xxx. Hocte in expeditiōe deprehenſe ex cubant ſupine. Ca. xxxi. Licet poſite ſint ſub lege libe̓ tamen ſunt. Capitulum. xxxij. Sicut regem ordinant ſic et popu los creant. Ca. xxxiij. Prerogatiuū examen iudicij tenēt. incorrigibiles necāt. Ca. xxxiiij. Miro modo innocue ſūt. Ca. xxxv. Fructibꝰ nullis nocent. Ca. xxxvi. Non ſolum ab odoriferis ſed etiaꝫ a fetidis herbis mellis alimoniam trahunt. Ca. xxxvij. Mira mūdicia circa eas. Ca. xxxviij Pariter ꝯgregate ſuauiter cantat. Capitulum. xxxix. Habent gratam miraꝫqꝫ vocis ſu auitatem. Ca. xl Habent pͥuatim ꝯſilia. Ca. xli. Tempora prenoſcunt. Ca. xlij. Prediuināt imbres ventoſqꝫ et tūc ſe ꝯtinent tectis. Ca xliij. Si dies futurus eſt mitis ꝓuolant vniuerſe. Ca. xliiij. Procedentes per rura redolentia. inhiant floribꝰ. Ca. xlv. Uniꝰ patrie claudunt̉ limie. ca. xlvi Pon tranſgrediunt̉ terminos con ſtitutos. Capitulum. xlvij. Gaudent plauſu et tinnitu eris. Capitulum. xlviij Hilaritate et nitore apum ſanitas eſtimatur. Capi. xlix. Apes mortue ſi infra tecta hieme ẜt uetur reuiuiſcūt eſtiuo tꝑe. Ca. l. Aita apum longiſſima ſeptennis. Capitulum. li. Hieme latent ⁊ tunc veſcuntur mel le. Capitulum. lij. Eſtate prodeunt. Capi. liij. Hirundines ⁊ alie aues depopulā tur eaſdem. Capitu. liiij. Inſidiātur et eis ad aquā bibētibꝰ rane. Capitu. lv. Beſpe qͦqꝫ ꝑſequūt̉ eaſdeꝫ. ca. lvi. ¶ Tabula pn̄tis libri ẜm alphabe ti ordinem incipit feliciter Dbatiſſa quedam illuſtris accuſata eſt. ſed fruſtra eo ꝙ p̄dicatoribꝰ et minoribꝰ plura bona faciebat qͣꝫ ceteris reli gioſis. libro. ij. ca. ix. Abſtinentia et temperantia magne virtutis eſt. libro. ij. ca. xi. Accidia dormitationis in choro re prehendit̉. li. ij. ca. xxxix. et. lvi. Accuſatio aduerſus prelatum vel preſditerum non facile admitti de bet. libro. ij. ca. iij. Adam venerabilis canonicꝰ ſancti victoris pariſius beatam virginem vidit. libro. ij. ca. xxviij. Adiutorium mutuū ſenioꝝ ⁊ ſubdi torum. libro. ij. ca. vi. Admonitio mutua ſubditoꝝ et cor reptio vtilis et ſalutifera eſt. libro .ij. capitulo. xv Adulteriuꝫ quantū malum ſit et qͥ deforme omnipotēs deꝰ in quodā milite demonſtrauit. lib. ij. ca. xxix. Albertus frater ordinis predicato rū fratres ſuos romē liberauit a ꝑ ſecutoribꝰ eoꝝ et de figura ⁊ forma faciei eius vide libro. ij. ca. ix. Nmicicia vera et mutua inter homi nes vigere debet. li. ij. ca. xix. ꝑ totū Animaꝝ curam deſerere vel minus ydonio ꝯmittere magnuꝫ periculū eſt. libro primo. ca. xix. Anime enī non ꝓpter monaſterium ſed monaſteriū ꝓpter animas inſti tutum eſt vt patet per exemplū cu iuſdam monachi. li. ij. ca. vi. Anima ꝓximi tripliciter ſeducitur peccato. exemplo et cōſilio. libro. ij. capitulo xxvi. Animabꝰ fideliū in purgatorio pie ſubueniendū eſt vt patet̉ ꝑ exēpluꝫ libro ij. Capitulo. xlviij. Animas in purgatorio exiſtens iu uari ſeptē ſuffragioꝝ modis oſten ditur. li. ij. capitulo. lij. per totum Animaꝫ ſuam quidā potator et lo quax dyabolo vendidit. li. ij. ca. lv. Angelus duos p̄ſbiteros diueīſis tꝑibus. in terrā ſanctaꝫ et de terra ſancta duxit et reduxit ad ꝓpria in ꝑuo tempore. li. ij. capitulo. xxxix. Angelorū vocalis laus vtrū ſit in regno celoꝝ. li. ij. capitulo. xxxix. Apū naturā totalē ẜm lr̄am. vide in fine tocius libri. Archiep̄us qͥdā teuthonie in max imo cruciatu viſus eſt expoliari et iudicari ꝓpter malam vitam ſuam libro pͥmo. ca. iij. ⁊ de alio qͦdā Arpia auis eſt indie que pͥmū hoī ne queꝫ viderit fert̉ occidere ⁊ mo ralizacio eius. li. jmo. ca. xxv. Auaricia cauenda eſt quam etiaꝫ ph̓i deteſtantur. Cexmpla ſuꝑ hoc lege. li. ij. ca. xxi. Aue maria ſalutacō angelica mul tos ad amiciciam beate ꝟginis ꝑ duxit. li. ij. ca. xxviij Auguſtini ſancti doctoris corpus apd̓ papiaꝫ lōgobardie ciuitateꝫ conditum iacet cum boecio nobili pho. libro. ij. capitulo. xxi. De codē li. ij. ca. xlv. ⁊ ca. xlvij. Aptiſma iudeus quidam elegantis forme ſimulato animo ſuſcepit et monaſteriū ficte intrauit. li. ij ca. xxviij. Gaptiſata fuit q̄dā iudea cū duo bꝰ filijs ſuis inſtructa primo a qua dā criſtiana. li. ij. ca. xxviij. Bartholomeum ⁊poſtolum ſacer dos qͥdam ſpecialiter diligens et honorans liberatus ſuit a ſpū for nicacionis. li. ij. ca. lij. Beneficioꝝ pluralitas cum ſalute ſtare non poteſt dūmodo vnū ſuf ficiat. li. primo. ca. xix. ꝑ totū. Glaſphemia maxime cōmittitur a teſſerarum et alearū luſoribus. li. ſecūdo. ca. xlviij. Boecius nobilis ph̓s ⁊ martir cō ditus iacet apud papiaꝫ lōgobar die ciuitatem. li. pͥmo. ca. xxi. Bona eccleſiaſtica ruſticus quidā a patruo ſuo abbate accipiens iu ſte depauꝑatus eſt. li. pͥmo. ca. xviij Hos qͥdaꝫ elegantis forme ob de fideriū paupercule mulieris imp̄g nate occiſus iterum reſuſcitatus eſt li. ij. ca. xxiiij. Bufo quidaꝫ magnus terribilibꝰ oculis ſuis ꝯplexu quēdam militē exhauſit eo ꝙ luxurioſe ⁊ delicate vixerat. li. ij. ca. xlviij. Anonicus qͥdam lubricus ꝓpter diſciplinaꝫ humiliter ſuſceptam ſaluatus eſt. li. primo capitulo. xvij. Cantꝰ apū ad laudeꝫ venerabilis xp̄i ſacramēti a qͦdaꝫ viro deuoto auditus eſt. li. ij. ca. xxxix Carmīa obſcena et cantus laſciui etiam corda religioſoꝝ plerūqꝫ ꝑ mouent. Que etiā a demonibꝰ fin r l guntur et ꝑditoꝝ mētibus immit̓ tutur. li. ij. ca. xlviij. vſqꝫ ad finem Caſtitatis ꝟtus multū conmēdabi lis eſt. li ſcd̓o. ca. xxviij. Clauſtrales ſp̄aliter cauere debent ne exeant ſepe. li. ij. ca. ij. Clericoꝝ triplex viuēdi modꝰ diſtī guitur. li. ij. ca. ix. Cogitatōnes malas fouere et per eas allici ad ꝯſenſū magnū malum eſt vt pꝫ ꝑ exᵐ li. ij. ca. xxix. Cōfeſſio peccati verecūdā ꝓximū tenet locū ad innocentiā et vide ſu per hoc plura li. ij. ca. xxix. Conſcientie puritas ꝯmēdatur. li. ſecundo. capi. xlix. Contentio exortā inter bonos fa ciliter ſedātur. li. ij. ca. xiiij. Copulatricis ⁊ ꝯſiliatricis ab hor renda ſocietas multas virgines et huellas innocētes ad fornicationē inſtruxit. li. ij. ca. xxix. Coriſare qͣꝫ nociuus ludus ſit bea tus augſtinꝰ in libro de ciuitate dei ſatis eleganter inſinuat libro ſecū. capitu. xlviij Corpus criſti apparuit in ſpecie fa ciei venuſtiſſimi pueri libro ſecūdo capitulo. xxix. Corpus cuiuſdā ſācti ānis fere ſex cetis integraliter reꝑtū eſt incorru ptū ꝓpt̓ mūdiciā carnis li. ij. ca. lij. Corpora ſanctoꝝ qͣre veneramur libro. ij. capitulo. lij. Cōrroctionis aculeum et zelum nō habentes in quāto periculo ſtat vi de ꝑ exemplum. li. ij. ca. xvi. Criſtianus totā vitā ſuā exercere debet in gracia ſeptiformis ſpiritꝰ et decalogo legis. li. ij. capi. li. Crucis ſignum in corde cuiuſdam prioris ordīs predicatoꝝ ſculptuꝫ inuentum eſt poſt mortem libro pri mo capitulo. xxv. Trucis chriſti ſignum cōtra demo nes eſt tocius virtutis inſigne lib. ſecū. capi. lvi. Crucifixa membra tenere debemꝰ cum chriſto vt nō incidamꝰ in tem ptationem. li. ij. ca. ij. Trux apparuit in celo. et multa ibi de cruce li. ij. ca. ij. Crucem ſuſcipientes ꝓ fide catho lica integralit̓ penitētes et cōfeſſi nulli dubium quin plenam indulgē tiam omnium peccatoꝝ recipiant libro. ij. Capitu. ij. Truces ſuas etiam dyabolus fin git. li. ij. capitu. ij. Crucifixi ymago caput ſuuꝫ humi liter inclinauit. iniuriaꝫ inimico ſuo qui fratrem ſuum occiderat remit tenti. libro. ij. ca. xvij Curioſi doctores etiā rep̄hendūt̉ a ph̓is. li. ij. ca. xlvij. Amnatos vidē a parte ſini ſtra erit vltia occaſio gau dij ſanctoꝝ. li. ij. ca. liij. Decipi nolentes omnia cuꝫ cōſilio faciant. li. ij. ca xli. Defunctoruꝫ ſuffragia vtilia et ve neratio ſc̄oꝝ corpoꝝ. De quibus exempla plura li. ij. ca. lij. Demones aliqui aerem ꝑturbant ꝑ tonitrua et choruſcationes libro ſecun. ca. lvi. Demonioꝝ qͣtuor genera figurāt̉ ꝑ qͣtuor ꝟmes. ⁊cͣ. li. ij. ca. lvi. Demonia q̄dam nocte hoībꝰ ap parēt in ſomnis et eos viſionibus fantaſmaticis polluunt et illudunt Unde exemplum. li. ij. ca. lvi. Deum qui te genuit dereliquiſti et oblitus es dn̄i creatoris tui. Uer ſus iſte demonem ab hoīe obſeſſo eijcere ſolet. li. ij. ca. lvi. Dyabolus etiam habꝫ tinitꝰ et lu ſores quoꝝ applauſu ſerui ⁊ ſubdi ti gaudent. li. ij. ca. xlviij. Dyabolus ſepe tranſfigurat ſe in angeluꝫ lucis de quo exempla plu rima. li. ij. ca. lij. Dyabolꝰ ſēꝑ tēptat hoīeꝫ et tādē aſſiduitate ⁊ importunitate ſua vi cit eum vt patet exēplo. li. ij. ca. lvi. Dyabolꝰ omni bono aduerſatur. li. ij. ca. lvi. ꝑ totū. Diabolꝰ adeo ſuperꝰ eſt. vt nō poſ ſit ad dominū deū dicere. Dn̄e de peccaui ignoſce mihi. libro. ij. ca. lvj. Diſciplina humilit̓ ſuſcepta ſalua uit quendam adoleſcenteꝫ canoni cum lubricū. li. pͥmo. ca. xvij. Docere inſcios ⁊ eis viam ſalutis oſtendere et ad cōfeſſionem et pe nitenciaꝫ trahere peccatores. mag ne mercedis eſt apd̓ dominū. libro ſecundo. ca. lij. Duſij vel duſiones terra demonū ſpecies et qͣles ſūt. Et vide ſuꝑ hoc mirabilia exempla. li. ij. ca. lvi. Tcleſiaſticus ordo ſub tri plici ordinat̉ diuiſione ſcꝫ in ep̄is in preſbiteris et in clericis. Sic et ordo laycorum In prohemio ſecundi libri. Eccleſie quatuor īter cathedraleecc̄ias ſācte ſpeciali vſu dignitatis et ſcribi ſolēt et dici li. ij. ca. lij. Eligendi p̄lati modus quomodo fiat vide exempluꝫ pulcherrimum. libro. pͥmo. ca primo. Eligendus eſt in prelatum qui in genio pollet. li. pͥmo. ca. ij. Electio prelatorum a deo et a ſub ditis debet eſſe. li. ij. ca. xxiij. Elemoſinarum largicō et pietatis opera nūqͣꝫ hoīeꝫ deficere ꝑmiſer̄t li. ij ca. xxiiij. ꝑ totum. Elemoſinaꝫ dare pro fidelibus de fūctis ſuffragiū magnū ē. li. ij. ca. lij. Emeriti viri plures glorioſa mor te defuncti ſunt. In prohemio ſecū di libri vſqꝫ ad finem. Ides catholica et ſācte ro mane eccleſie ſemper ī om ni ſtudio eſt ſeruāda. libro. ſecundo capitulo xlvi. Filij honorare debent parētes ſu os ⁊ vicē eis repellere. li. ij. ca. vi. Florū diuerſe ſūt ſpēs. li. ij. ca. xiiij. Fornicacōnis ſex ſunt vie et de ſin gulis exempla. libroij. ca. xxix. Futura cuncta ſunt proſpiciends prouida circūſpectione et de futu rorum precognicōne. libro ſecūdo capitulo. xlij. ꝑ totū. 6 Audēt in cel̓ atiphonā illā audiuit quidaꝫ regularis ꝓpt̓ meritū paciecie. li. pͥmo. ca. xi Saudio bone conſciencie nihil io cundius libro. ij. ca. xlix. Gaudiū ſcī dicūt̉ ītrae̓ eo ꝙ ſex vi dēt genera gaudioꝝ. li. ij. ca. liij. Gaudere in morte non eſt tutuꝫ. li. ſecundo ca. xlix. r 2 Generatio filioꝝ ſpiritualium mul tuꝫ. placet deo quia teſte gregorio nullum deo tale ſacrifitiū quale ze lus animaꝝ. vt patet ꝑ exēpla pul cerrima. li. ij. ca. xxx. Ger drudis ꝟgo. ſc̄a beginas plu res ⁊ ꝟgīes a ſacro igne liberauit libro ſecundo. ca. l. Gloria propria non eſt querenda. libro ſecundo. Ca. xviij. Gule vicio deditos dyabolus faci liter temptat de quo exemplum ter ribile. lbro ij. ca. lv. Abitum deponere vel ad horaꝫ alicui religioſo quā te enormitatis ſit vide ex emplum libro primo ca. vij. Habitus religionis plurimū valet etiam in vltima neceſſitate ſuſceptꝰ libro ſecundo Capitulo. l. Hoſpitalitas ſine ſimulatōe precla ra virtus comprobatur libro. ſecū do Capitulo xx. Hugo de ſancto victore ſecundus in ſcientia poſt ſanctum auguſtinū a quolibet dyabolo ictum validū ſuſcepit eo ꝙ diſciplinam et corre ctionem cū alijs concanoīcis ſuis in vita non accepit li. ij. ca. xv. Humilitatis et deuotionis exēpla apud deum grata ſunt et accepta vt patet in lodei vico rege francie. libro ſecundo Capitulo. lvi. Eiuniuꝫ in ſabato vel feria qͣrta valde acceptū eſt btē virgini vt patet per exem plum libro fecūdo Capitulo. xxviij Ieiunare pro defunctis eſt valde ſalubre. libro ſecundo. Capitu. li. Ignis ſeptem habet proprietates vt patet libro ſecundo. capi. li. Incubi demones vtrum generare poſſunt libro ſecundo. Ta. lvj. Iniuriaruꝫ et culpe remiſſio ꝑ duo exempla p̄clara deducitur. libro ſe cundo Capitu. xvij. ꝑ totum. Innocentia et ſimplicitas miram quandoqꝫ virtutem oſtendunt vt patꝫ ibidem ꝑ to. li. ij. ca. xxv. Innocens quidam puer ⁊ ſimplex ferrumº ignitum contrectauit fine leſione. libro ſecundo. ca. xxv. Innocentia boni hominis et iuſti nemini cupit nocere. ſed̓ omnibus prodeſſe libro ſecundo. ca. xxvi. Inſolentes reprimendi ſunt ab of ficijs et dignitatibus ne detur eis occaſio malignādi li. pri. ca. iij. Inuidoꝝ oculi mali ſunt. li. ij. c. ix. Iudea qͥdā nomine rach̓el ꝯuerſa eſt ad fidem. li. ij. ca xxviij. Iudea quedam ſara nomine con uerſa eſt de qua res mirabile refer tur. libro ſecūdo. Capi. xxviij. Iudeis a quadam vetula vendita eſt puella quedam chriſtiana ſeptē annorum. libro ſecundo. Ca. xxviij Iudicium iuſtum comes quidaꝫ iu ſtiſſimus in proprium ⁊ vnicum fili um ſeruauit. li. ij. ca. xxxiiij. Iuſtorum vita et veritas conculca ri quidem et tribulari poteſt ad te pus extingui aut nūqͣꝫ li. ij. ca. ix. Iuſticie rigor et correctionis zelus j capitul̓ ſtricte ē ẜuadꝰ li. ij. c. xxxviij Atherine ꝟginis r̄liqͥe in hoſ pitali qͥdā celebres ꝯtinent̉ in hollādie partibꝰ li. ij. ca. lij. Abor vl̓ vigilia in afflictōe corꝑis magnū defūctoruꝫ ſuffragium eſt vt ptꝫ exēplo li. ij. ca. lij. Laboris cōis ſedulitas. liij. ca. viij. Labor cōis ex caritate ſumptus et labor manuuꝫ quante vtilitatis vi de exemplum. li. ij. ca. vij Labor manuū cur a predicatoribꝰ et minoribꝰ nō exercetur obijci eis poteſt. ll. ij. ca. ix. Lacrime pie temperant calorem ig nis purgatorij. li. ij. ca. lij. Laycorum ſeruicio humile purgat eos. li. ij. ca. iiij. Layci ꝑuerſi expellēde ſūt. li. ij. ca. v Letos in morte plurimos fuiſſe et in iubilo exaltaſſe legitur per exem pla. libro. ij. ca. xlix. Lib̓ talmuth pariſiꝰ ꝯburit̉ ꝑ ludo ivicū regē frācie. li. pͥmo. ca. iij. Lib̓tas vera ē q̄ in xp̄i ẜuitute com probat̉. libro. ij. ca. xxxi. Liguā nō poſſe refrenare maximū malum eſt. li. ij. ca. xxxvi. in fine. Luxuriā ⁊ impudiciciā etiā ph̓i de teſtant̉ et vituperāt. li. ij. ca. xtix Aria virgo cuidam puelle pſalterium ꝓcurauit. libro primo. ca. xxiij. Maria patrona ordinis predicato rū reduxit quendaꝫ eiuſdē ordinis fr̄em temptatū et exire volenteꝫ ob uiando illi ad portā. li. ij. ca. ix. Mariā gl̓ioſā dei geītricē iuueīs qͥ dā falutauit qͥnqͣgīta vicibꝰ ōni die ⁊ ob hͦ eā vidit corꝑalit̓ l. ij. c. xxviij Maria ꝟgo cū medicīa corꝑali no bilē quēdā īfirmū ſanauit. li. ij. c. lij. Maria quādam iudeaꝫ ꝯuerſā ad iuuit et cuſtodiuit in vitā bona. lib̓ ſecundo. capi tulo. xxviij. Maria qͣndaꝫ deſꝑatiſſima mōialē imp̄gnataꝫ a pr̄e ꝓprio liberauit a deſperacione. li. ij. ca. xxviij. Maria quedā viꝝ flagicioſū libera uit eo ꝙ ſabbato in eiꝰ honore ie iunauerat. li. ij. ca. xxviij. Maria ml̓tos libe̓auit a diuerẜ pla gis ⁊ ꝑiculis ſicut patet ꝑ exē pla. libro. ij ca. xxviij. qͣſi ꝑ totum. Aechtildis ꝟgo illuſtris filia regis ſcocie mirabilē et ſciſſimā ꝯuerſacō nē hūit cū fr̄e ſuo alexādro. li. ij. c. ix Meretrices ſꝑ nitūt̉ oēs trahe̓ ad li bidīeꝫ et maxime religioſos vt pa tet. libro. ſecundo. ca. xxix. Miſericordiā in pauperes etiā ph̓i magnifice laudant libro ſecūdo ca pitulo. xxiiij. ꝑ totū vſqꝫ ad finem iſſaꝝ celebracio maximū defun ctorū remediū ē. li. ij. ca. lij. ꝑ totum Miſſam audire bonum eſt preſbite rū p̄ſerti in die feſto. li. ij. ca. xxxix. Miſſaꝫ pro ſe celebrari compoſitor libri deſiderat. li. ij. ca. lvi Mōchoꝝ oꝑa ignis ſūt. li. i. c. xviij Monachi quidā abbatem ſuum ꝑ uenerūt ob quam cauſam digne ex pulſi ſunt libro pͥmo. ca. xxi. Monachi pedes et etiā manꝰ ſunt ligati ne poſſint exire. li. ij. ca. ij. Monachi duo propter gulaꝫ et in gluuiem miſerabiliter extincti ſunt. libro ſecundo capitulo. xi. Aori quidam relgioſus maluit qͣꝫ carnes in nō debito tempore come dere In ꝓhemio ſecundi. r 3 Nors acerba etiam in bello bonis non obeſt. li. ij. cā pͥmo. orti chriſti quidam intantū com paſſus eſt vt ruptis cordis vitalibꝰ ſp̄m exhalaret. li. pͥmo ca. xxv. Mortis bono ⁊ de mortē beata ph̓i qͥd ſentiunt. li. ij. ca. li. Mulier quedam orauit deum vt fe da fieret ne cōcupiſceretur. a viris libro ij. ca. xxix. Mulieꝝ conſorcia ſemꝑ ſunt vitan da. li. ij. ca. xxix Eſcit enim homo an amo re vel odio dignus ſit. Ui de ſuper hoc dubio pulcrū exemplum li. ij. ca. li. Nocere multis modis dicit̉ homo homini et p̄cipue tribus modis ſcꝫ corpus occidendo animam ſeducē do et vitaꝫ in famādo li. ij. ca. xxvi. Numerus ſeptenarius ſeptiformeꝫ ſanctiſpiritus gratiam deſignat vt patet. li. ij. ca. li. Bedientia qͣnta virtus ſit libro pͥmo. ca. xxij. Ocioſitas multa mala do cuit libro. ij. ca. v. Ociū fugiendū eſt. li. ij. ca. ix. Oculoꝝ luxus habet̉ in viſu vt pꝫ ꝑ exemplum. li. ij. ca. xxix. Occaſiōeꝫ ſe emēdādi et proficiēdi non ſolum a bonis ſed etiaꝫ a mal̓ ſumere debet. quilibet chriſtianus. libro ij. ca. xxxvij. Odium inter laycos et ordineꝫ cle ricalem in clauſtris eſſe non debet. Item odiuꝫ quadruplex inter qua tuor animaliuꝫ generā. Item odiū perpetuum inter ꝑuerſum laycum et ſacerdotem de quo exemplum. libro. ij. ca. iij. Officiatorum vigil debet eſſe cura. libro ij. ca. xxv. Orationis fiducia ꝑ aureuꝫ numū ſpiſſum ⁊ latum deſignata eſt libro primo. Ca. xij. Orationes fideliū magne virtutis apud deū ſunt li. pri. ca. xxiij. Orationes bonoꝝ et iuſtoꝝ hoīm repellūt barbaros et malos hoīes volentes inuadē eos de terra illa libro ij. Ca. pͥmo. Oratio ē ala eleuās hoīem ad deū de huius noctis tenebris et plura de hoc. li. ij. ca. xxxi. Orare ꝓ defūctis ſācta et ſalubris eſt cogitacio. li. ij. ca. lij. Oſcula incitamenta ſunt ad forni cationem vt pꝫ ꝑ exempla pulchra et iocūdā. li. ij. ca. xxix. Apa quidaꝫ derogare vo lens ordini p̄dicatoꝝ ꝑaliſi ꝑcuſſus eſt li. ij. ca. ix Papa vtrum committere poteſt ſy moniam. li. ij. ca. ij Parētes ſuos ſenes ⁊ debiles ml̓te aues legunt̉ fouere qd̓ tn̄ miſer ho mo nō obſeruat. li. ij. ca. vi. Parētes non ſapienter agunt qui filijs ſuis totū dat et ſibi paruꝫ vel nihil retinent vt patet per exemplū libro ij. ca. vi. Paſſioni xp̄i quidam intantū com paſſus eſt vt ruptis cordis vitaliꝰ bus expiraret. li. pri. ca. xxv Paciētia eſt magna ꝟtus et neceſ ſaria vt pꝫ ꝑ exēpla. li. ij. ca. xliij. Pauperis ſuffragiū quātum valꝫ ſi ei de neceſſarijs prouideat̉. libro. primo. ca. xij. Pauꝑtateꝫ omnes fere ph̓i in ſcri pturis ſuis ꝯmendabilem relique runt. li. ij. ca. ix Pauperibus ſubueniendū eſt ſcili cet dare panem eſurienti. hoſpitem ſuſciꝑe. nudū veſtire. non deſpicere proximum et de ſingulis exempluꝫ libro ij. ca. xxiiij. ꝑto. Pax in om̄ibus ẜuari debet ab oī bus libro pri. ca. xxi. Pax multiplex diſtinguitur libr. ij. Capitulo xiij. Peccator qͣntūcūqꝫ magnꝰ deſꝑa re nō debet vt patet de agnete mo niali. li. ij. ca. xxviij. Et de qͣdā alia. peccatrice li. ij. ca. xxx. Pecunia ex quo in honoē eſſe cepit ꝟtus honori cedit. li. ij. ca. ix. Penitens quātumcunqꝫ peccator per confeſſionem ſemper meretur ⁊ adquirit miſericordiaꝫ dei libro. ij. Capitulo. l. Penitentia abluere peccaca in pre ſenti multo felitius eſt qͣꝫ in futuro. libro ſecū ca. l. Petri commeſtoris diſcipulus du os verſus ad laudē glorioſe virgi nis ꝯpoſuit in ꝓhemio ſecundi. Pompa glorie ſecularis noͣbiliter rep̄hendit̉. li. pri. ca. vij. Predicatoꝝ ordo qͣre ſic dicit̉ ⁊ re commēdatio eorūdeꝫ. li. pri. ca. ix. Predicatoꝝ et minoꝝ ordinibus obijci poteſt cur laborem manunꝫ non habeant li. ij. ca. ix. Predicatoribus et minoribꝰ vinuꝫ diſtrib̓uēs et tunicas lotas quedā abbatiſſa accuſata eſt ſid fruſtra. libro. ij. ca. ix. Predicatores ſub pallio glorioſe ꝟginis quieſcere qͥdā deuotus ho mo in viſione vidit. li. ij. ca. ix. Predicatorum ordini papa quidā derogare volens per litteras ſuas papales paraliſi eodem die ꝑcuſſꝰ eſt li. ij. ca. ix. Predicatoruꝫ emuli qͣtuor nitētes eos deſtruere deuicti ſunt et conclu ſi per magiſtrum Albertum et ma giſtrum humbertum quod quideꝫ factum cuidam ſancto viro duob annis ante oſtenſum fuit vt patet libro. ij. Ca. ix. Predicatoꝝ ꝑſecutores mire poſt in fine vite penituerunt et aliqͥ puni ti ſunt. li. ij. ca. ix. ꝑ to. Prelatus ſummus eccleſie eſt xp̄s cui omnes prelati ſubduntur. li. pͥ mo. Ca. pͥmo. Prelato cuilibet duo ſunt neceſſa ria. ſcilicet bona conſciencia quātū ad ſe et bona famā qͣntum ad ꝓxi mum et multa ibi de prelatis libro primo. Ca. primo Prelatus eligi debet ex redolētia bone famē li pri. ca. pri. Prelatus boius ſubditos bonos facit. li. pri. ca. primo. Prelati vnius clectio facta eſt per beatam virginem vide exemplum libro. pri. ca. primo Prelatus qualis eſſe debeat. libro primo. ca. primo. Prelatus ingenio pollere debet. li. primo. Capitulo. ij. Prelati o qͣꝫ durum iudicium ſuſti nebunt Uide exemplum ſuper hoc valde terribile cuiuſdam epiſcopi. li bro primo capitulo. iij Prelatus eſſe debet ſine crudelita te libro primo capitulo iiij. Prelati ſeueritas culpabilis eſt vt patet ꝑ exēplū. li. pͥmo ca. iiij. Prelatus vnꝰ debꝫ eſſe in ecc̄ia cui oēs ſubditi obediat tāqͣꝫ filij patri et ecōtrario p̄latoꝝ multiplicitas qͣntū malū in ecc̄ia dei. li. pͥmo. c. v. Prelatꝰ eloquētiā in voce et puri tate in ꝯſc̄ia habe̓ dꝫ. li. pͥmo ca. vi. Prelati ſuꝑfluus veſtitus valde re prehedit̉. li. primo ca. vij. Prelatꝰ elegi debet extra gregem propt̓ ꝓbitatē quia forma gregis eſſe debet li. primo capitu. viij. Prelatus qui bene preeſt duplici honoe̓ dignꝰ ē nec ꝯq̄ri debet ꝓpt̓ ad miniſtrationem. li. primo. ca. ix. Prelatꝰ dꝫ ſuis ſubditis hilarē fa cie p̄ſtae̓ ⁊ cōeꝫ ſe oībus exhibe̓ vt patꝫ in qͣdā abbatiſſa. li. pͥ. capi. x. Prelatꝰ ſuis ſb̓ditis exᵐ bone vite oſtēde̓ debet vt patꝫ ꝑ exēplū pul cerrimum libro primo ca. xiiij. Prelatꝰ ſubditoꝝ oꝑa inſpice̓ de bet et eos exhortatiōe et etiā maī bus iuuare li. primo capitulo. xv. Prelatꝰ ſꝑ ſecū habeat ſenioe̓s et ꝓbatioe̓s ⁊ robuſtioēs li. pͥ. ca. xvi Prelatꝰ bonꝰ fideles cuſtodes auto ritatis et innocētie ſue habe̓ debet vt patet ꝑ exemplū li. pͥmo ca. xvi. Prelatus dꝫ eſſe ſedulꝰ in corrigē dis ⁊ extirpadis vicijs. li. pͥ. ca. xvij Prelatus non facile foris vagari debet libro primo. capitulo. xviij. Prelatus neceſſario deum egredi ens. exoret vt eum tueatur egredi entem. libro primo. capitulo. xix. Prelatus debet errantes reduce̓ et laſſos releuare. libro pri. capi. xx Prelatum quendam negligenteꝫ petrus apoſtolus ſeueriter et hor ribiliter corripuit. li. pͥmo. ca. xx Prelature vel dignitatis ſuſcepcio magni periculi eſt vt patꝫ per duo exempla pulchērima. libro pͥmo ca pitulo. xx. Prelatis malis per dyabolum ſer mo talis factus eſt quomodo totꝭ fere orbis per eoruꝫ exempla ad in ferna deuoluantur. libro primo ca pitulo. xx. Prelatus debet eſſe benignus et ſo licitus pro pace ſeruanda. libro pri mo capitulo. xxi. Prelatorum cuſtodia debet eſſe di ligencior erga ſubditos ſuſpectos vt patet per exemplum. libro ſecū do capitulo xxvi. Prepoſitus quidam ad iudiciū dei vocatus fuit eo ꝙ iuuenem quen dam conſanguin eum ſuum a religi one monaſterij ſancti iacobi in leo dio retrahere voluit libro ſecundo capitulo. xxiiij. Puer quidaꝫ in religione ſub diſci plina coartatus poſt mortem cum maximo ſplēdore gracias egit ſuo priori quia euꝫ ſub diſciplina tenue rat. libro primo eapitulo. xvij. Puer quidam qͥnquennis in flan dria ordinem minorum intrauit. li. ſecundo capitulo. xxvii. Puer quidā alius ānoꝝ. xiij. nobi biliſſimꝰ r̄ligionē ītrauit. li. ij. c. xxvij. Puerum iheſum quidam religioſꝰ inuenit in niue iacentem In prohe mio ſecundi libri. Puella qͥdaꝫ pſalteriū impetrauit a beata ꝟgine. li. pͥmo. ca. xxiij. Purgatorij pena tata eſt ꝙ nulla pena vl̓ tribulatio hꝰmūdi huic cō ꝑari poteſt vt patꝫ. ꝑ exemplū pul cerrimum li. ij. ca l. Uies mētis ⁊ corꝑis multuꝫ iuuat ad ꝯtēplationem ſcrip turaꝝ capitulo. xliiij. Aptꝰ mulieꝝ ⁊ maxime pu erperaꝝ et puellaꝝ. Uidē ſuꝑ hoc mirablia exempla libro ſecundo. ca. lvi. Rationem reddē debet quilibet ꝓ commiſſis ſibi officijs. libro ſecun. capitulo. xxiij. ꝑ totum Religioſi non debent eſſe difficiles ad recipiēduꝫ penitētes et apoſta tas emedaē ſe volētes. li. ij. ca. l. Reſtituere ſi quid iniuſte ablatū ē multū valet pro dimiſſione pecca torum. Et de predonibus vide ex emplum libro ij. capi. lij. Reſurrectionis gloria maīfeſtabi tur poſt finem mūdi vbi tantū ap parebit felicitas et gaudiū ſancta rum animarum li. ij. ca. liij. Ridentē aliqnē et plenū leticiā mo ri facit mundicia et conſcienti puri tas vt ptꝫ li. ij. capitulo xlix. Ruſticus quidam diues factus eſt ex bonis clauſtralibus et male Ii de finem libro pͥmo ca. xviij. Acerd̓os quidā ſine ſacra mentis obijt et ſepultus eſt extra cimiterium tanqͣꝫ be ſtia eo ꝙ predicatores prohibue̓it ne ſacramenta miniſtrarent ⁊ con feſſiones audirent li. ij. ca. ix. Sacerdos quidam guloſus ⁊ luxu rioſus miſerabiliter damuatꝰ eſt li bro ij. ca. xxxix. Sacramētū corporis criſti ab api bus paruis irrationabilibꝰ animā tibus reuerendiſſime inuenitur tra ctatum quod ab hominibus tā ne gligenter venerātur. ibro ſecundo Capitulo. xxxix. Sacramentuꝫ corporis chriſti indi gne tractātis cuiuſdaꝫ ſacerdotis os et mentum et ligua computrue rūt vt vix ab amiciſſimis ſuis poſſit ſuſtineri et aliud exempluꝫ ſimile ſe quitur li. ij. ca. xxxix Salue regina poſt completorium omni die cuꝫ proceſſione cantari a predicatoribus pariſius. ē ſtatutuꝫ libro ij. ca. ix. Salue regina miſericordie deuote cantatum ceſſare facit tonitruum libro. ij ca. xxviij Sancti quiqꝫ diuerſis vijs ad vnā patriā dirigunt̉ li. ij. ca. xiiij. Sācti hominibus illis. qui eos ho norant a deo ſuo multa benefitia impetrare poſſunt. libro ſecūdo ca pitulo. lij. Sapientia cunctis opibus et om nibus que deſiderantur non valet comparari vt patet per pulchrum exemplum regis cuiuſdam. libro. ſe cundo. Ca. xlij. Sciencia inflat. caritas auteꝫ. edifi cat vt patet ꝑ magiſtruꝫ ſymonem pariſius qui terribiliter fuit plaga tus propter ſuꝑbiam et luxuriā qͣꝫ uis eſſet magnifice litteratus. li. ij. Capitulo xlvij. Scolares duo inſolentiſſimi corre ctionem magiſtri ſui nō ferētes hor ribilit̓ poſt mortē magiſtri a demo ne viſibiliter apparente in ſpecie ma giſtri correcti ⁊ extīcti ſūt. li. ij. ca. xv Scolaris qͥdā puer ꝓpter puritatē et innocētiaꝫ demoniacū liberauit libro ſecūdo capi. xxv. Silentiū p̄cipue ab yſaia commen datur dicēte. Cultus iuſticie ſilenti um. et plura alia de ſilētio et pauci tate verboꝝ ꝑ exempla manifeſtiſſi ma libro ſecundo. capi. xij. Simoniā vtruꝫ papa cōmittē po teſt. li. ij. capi. ij. Studio ſacraꝝ ſcripturarū multa rum eſt vtile inſiſtere. li. ij. ca. xlv. Studij ſcripturaruꝫ modꝰ pius ha bendus eſt. nec termini cōſtituti ſūt trāſgrediēdi. De cuiꝰ cōtrario exē pla vide horrēda li. ij. ca. xlvij. ꝑ to. Subditus boniis non tm̄ ad ocu lum ſeruit ſed magis coram deo. li primo capitulo. xi. Subditi orare debent ꝓ vita et ꝓ fectu bonoꝝ p̄latoꝝ. li. pͥmo. ca. xij. Subditi nō debēt ꝑturbae̓ ꝯtēpls cōeꝫ p̄latoꝝ. li. pͥmo. ca xiij. Subditi obedire debent ſuis prela tis. li. pͥmo. ca. xxij. Eubditi etiaꝫ per oraciones ſuas deuotas. prelatos iuuare debēt. li. pͥmo. ca. xxiij. Subditi perfectiores p̄latos ſuos in officijs releuare debent vt ptꝫ ꝑ exemplū quarūdaꝫ ſoroꝝ ſuaꝝ cu prioriſſa ſua īfirma. li. pͥmo ca. xxiiij. Subditi ī morte boni p̄lati merito et iure triſtātur. li. pͥmo. ca. xxv. Subditi vigere debēt in bona oꝑa cione qͣꝫ diu poſſunt. libro ſecundo capitulo primo. Subiectō humilis quāte ꝟtutis ſit li. ij. ca. ij. Suffragia plurima ſcōꝝ et ſpecia liter ſepteꝫ referuntur ad mortuos de quibꝰ plurima exēpla ſcribūtur. libro. ij. ca. lij. Suꝑbos humiliari bonū eſt nec ſē per oracōes ꝓ eoꝝ liberacōe exau diuntur. li. ij. ca. pͥmo. Actꝰ vbeꝝ ⁊ pudēdoꝝ val de incitat ad fornicacōneꝫ et vide ſuper hoc exemplū terribile. li. ij. ca. xxix. T almuth pariſiꝰ cōburitur ꝑ ludo īvicū regē frācie. li. primo. ca. iij. Teſſeraꝝ aut taxilloꝝ ludꝰ deſpe ratiſſimos homines facit. libro. ij. capitulo. xlviij. Tolerancia tribulacionuꝫ et perſe cucionum pacienter eſt habenda. li ſecundo. capitulo xliij. Thomas de aquino reſpuēs prela turas et altum ſeculi ſtatum intra uit ordinem predicatoꝝ cōtra vo luntatem parentum ſuorum. libro. primo. ca. xx. vſqꝫ ad finem Tonitruo ſe dyabolus vt plurimū immiſcet. li. ij. ca. lvi. Torneamentū eſt maximū malum libro. ſecūdo. ca. xlviij. Traditionis horribile exemplum. libro primo. Ca. xxiiij. Treueris ciuitas illa tota tribꝰ vici bus ꝓ xp̄o legit̉ martirizata et oc ciſa. li. ij. Ca. lij. Triſticia male conſc̄ie nihil triſtabi lius qd̓ patet ꝑ exempluꝫ ſatis no tabile li. ſecun. Ca. xlix. Ęnatio ꝑ canes et aues in omnibꝰ et maxīe in clericis Sdēnat̉ li. ij. ca. xlviij. Uerboꝝ luxus ad fornicationem via eſt vt pꝫ. ij. ca. xxix Uiciū cōtra naturā valde deteſta bile et abominabile eſt corā deo vt patꝫ exēplis et ſētēcijs doctoꝝ plu rimis. li. ij. ca. xxix. qͣi ꝑ totū. Uictus parcitas ⁊ coītas equalis debꝫ eſſe in moͣſterijs. li. ij. ca. xi. Uirginitatis exempla ad exhorta tionem ꝟginum pulchre diſſerunt̉ libro. ij. ca. xxviij. Uirginitatis decꝰ cōtra illos qui p̄ferūt nupcias ꝟginitati glorioſiſ ſime ꝯmēdatur. li. ij. ca. xxviij. Uirginū vndecīmilia vene̓ata fuit q̄dā ſoror ꝓpter qd̓ ab eis ī morte ꝯſolata fuit. li. ij. ca. lij. Uirtutis ꝯmendatio et laus et vi de ſuꝑ hoc ꝟtutis exempluꝫ qͣꝫuis difficile. li. ij. ca. xxij. ꝑ to. Uirtutū diuerſitas et certamē at tendit̉ in ſanctis li. ij. ca. xxiiij. Uita ſocial̓ multū recōmendat̉ qꝛ ye ſoli ſi ceciderit non habet ſuble uantem. vide ſuper hoc exemplum. libro. ſecundo. ca. x. Uocum ꝯſonantia in pſalmodijs vigili mēte ē ẜuāda. li. ij. ca. xxxix. Uocal̓is laudis āgeloꝝ miraculū pulchrū reſpice quod in monaſte rio monialium ordinis ciſtercienẜ. in brabantia. li. ij. ca. xxxix. Uſurarioꝝ duo exempla crudelia quō etiā in hac vita puniātur. li. ij. Capitu. xxi. ꝑ to. Uulnꝰ ingēs in latere puella q̄daꝫ habuit ꝓpter ꝯtinuā paſſionis xp̄i meditationē. li. pͥmo. ca. xxv. Pp̄us eſt ſūmus p̄latus eccleſie cui ōnes p̄lati tenēt̉ obedire. libro. pͥmo. Ca. pͥmo Xp̄us in ſpecie pueri apparuit ī al gore et niue cuidaꝫ religioſo In ꝓ hemio ſecundi. Xp̄us cuidā apoſtatae̓ volēti groſ ſū panē dulciſſimū fecit li. ij. ca. lvi. Xp̄us dominus rurſus crucifigit̉ blaſphemijs et improperijs luſorū et taxillatoꝝ. li. ij ca. xlviij. pocrita qͥdā ſub ſimulatōe ꝑ fecte pauꝑtatis niſꝰ eſt ſcindē tunicā dn̄icam. li. ij. ca. xlvi. Elus iuſticie et correctionis ſtricte eſt ſeruandus. libro. ij. capitulo. xxxvij. ꝑ to. S odomia et zodomiticum viciuꝫ qͣꝫ malum et contagioſum ſit. vide libro. ij. ca. xxix quaſi ꝑ to. Explicit tabula.