ſorſus cauſe que ſint v. p̄cepto cap. j. f. cir ca medium. Et quale peccatum ſit. vide in mulier ⁊ ī homicidiū Abrenunciatio omnium temꝑaliuꝫ ꝙ vtilis ſit et ad quid ordinatur. iiij. p̄ce. cap. iiij. C. poſt medium Abſolutio ſacramentalis effectus quales efficiat. iij. p̄cepto cap̄. ix. A per totum Abſolutio ſacramētalis an ficte cō fitenti impendi debeat. iij. p̄ce. ca. ix. P. in fine. Abſolutionis effectum conſequi volens qualiter debeat eſſe diſpo ſitus. iij. p̄ce. cap̄. ix. P. Q. ꝑ totum Abſolutio infirmantibus quomodo ſit danda. vij. p̄ce. ca. ix. B. in fine. Abſtinentia quid ſit. vj. p̄cepto ca pitulo. v. A. in medio et quomodo et quibus modis ſeruanda ſit. ibidē C. ꝑ totum Abſtinentia laudatur et approbat̉ ſanctorum et philoſophorum exem plis. vj. p̄c. ca. viij. f. ꝑ totum Aſtinentia ſextuplex eſt et vna ſo la eſt virtuoſa. vj. p̄ce. cap̄. vltimo C. ꝑ totum Abſtinentia virtus quid moderet in cibis et potibus. vj. p̄cepto cap̄. v. D. poſt principium Abſtinentia fit vicioſa tribus mo dis. vj. p̄ce. ca. viij. G. ꝑ totum. Abſtinentia multa eſt in homine ſo lo exercicio eluceſcit. vj. p̄ce. capi. viij. f. in principio. Accidia prohibetur primo p̄cepto. cap̄. j. k. in fine. Accidia quid ſit. j. p̄cepto capitulo xx. A. ꝑ totum. Accidia quare eſt peccatum. j. p̄ce. ta. xx. C. in principio.
Accidia quomō et quādo ſit primꝰ motus et quando peccatū veniale et qn̄ mortale peccatum. j. p̄ce. cap̄. xx. C. ante mediū. D. E. ꝑ totum Accidia quottuplex ſit. j. p̄ce. ca. xx A poſt medidium. Accidie proprium quid ſit. j. p̄ce. c. xx. in principio. Accidia peccatur viginti modis. j. p̄ce. ca. xx.f. ꝑ totum. Accidia quibus et qualiter remedi etur. j. p̄ce. ca. xx. O. ꝑ totum. Actus meritoriꝰ an requirat actu alem tendentiam in deum. j. p̄c. ca. iiij. P. in prin. de hoc etiam vide in meritum. Actus fidei quid ſit et quomodo di uidatur. j. p̄ce. ca. ij. B. in princioīo Actus ſpei quis ſit et quomō egre diatur. jͣ. p̄ce. ca. iij. A. circa mediū Actus dilectionis dei quomodo ſit optimus. j. p̄ce. ca. iiij. G. in fine Actus dilectionis quomodo debe at foueri vt creſcat. j. p̄c. ca..G. ante finem. et ꝑ que occaſionaliter inflammetur ibidē m. I. in fine. Actus nobiliſſimus in eccleſia quis ſit. iij. p̄ce. ca. v. B. circa principiū. Actus iuſtorum ꝑ filios ſeculi qua liter exprobrent̉. j. p̄. c. xxj. N. ꝑ to Actus meritoriꝰ a quo origineꝫ or dinacō em̄ et terminacōnē caꝑe de be at. j. p̄cepto. ca. iiij. Q. in princi. Accuſare p̄latos an ſubditi poſſint viij. p̄. ca. iij. D. in fine. Accuſare an quis teneat̉ ꝓximum ſuū ⁊ qn̄ quo et ibidem. D. ꝑ to. Adiurare quid ſit. primo precepto capitulo. xj. kk. poſt principium. ij p̄ce. ca. iiij. E. in princi. Adiurare hominem an liceat. j. p̄c. ca. xj. MM. ꝑ totum. quomō. ij. p̄c. ca. iiij. E. ꝑ totum

Adiurare irracōnales creaturaſ an liceat. j. p̄ce. xj. c. LL. ꝑ totum Adiurare demones an liceat ⁊ quo ij. p̄ce. ca. iiij f. ꝑ totum Adorare quid ſit primo p̄cepto ca. viij. B. poſt principium Adorationis tres ſunt ſpeciēs. que dam ſatrīa. quedam dulia. quedam. īperdulia. et quibus cōuenient. j. p̄ cap. vj. C. poſt principium. Adoratīo quedam interior quedaꝫ exterior et in quo conſiſtant. j. p̄ce. ca. vj. A. B. ꝑ totum. Adorationis ſigna vbi et quando et quibus modis debent exerceri. j p̄ce ca. vj. B ante medium Adoratio quare fit ad orientem. et ponuntur quinqꝫ cauſe. primo p̄cep pto ca. viij..f. ꝑ totum Adulatīo quid ſit et quādo ſit mor tale peccatum vel non. viij. p̄cepto ca. ij. D. ꝑ totum. Adulatīo ꝙ deteſtabilis ſit et adu lator cui aſſimiletur. viij. precepto ca. ij. E. ꝑ totum Adulationis remedia que ſint. ibi dem.ſ. ꝑ totum Adulterium quid ſit. vj. p̄cep. ca. j. A. in principio. ca. ij. C. in princ. Et eſt ſemꝑ peccatum mortale ibidem Adulterium ꝙ magnum peccatum ſit ex ſeptem oſtenditur. vj. p̄cepto cap. ij. D. ꝑ totum Adulterio an vir aūt mulier magiſ peccet. vi. precepto capitulo primo A. circa medium Aduocatus cauſam iuſtam defen dens aut cauſam bonam aduerſari grauans quomodo peccet. vij. p̄ce pto ca. iiij. H. in principio Affectio diligendi deum an exceſ ſum habeat. primo p̄cepto capitulo v. k. circa princ ipium
Agens ꝯtra conſcientiam edificat ad hiehennam quomodo hoc intel ligatur primo p̄cepto capitulo. v. f in decima regula. Agilitas qualis erit in corporibus glorificatis. x. p̄cepto capit. vij. I. in principio et quomodo agilitate corpora beatorum moueant̉. vide in corpora beatorum. Alchimiam operari an ſit peccatuꝫ j. p̄ce. ca. xvj. B. in fine. Ambiguītate ſtante cui parti ſtan dum ſit primo precepto capitolo. iij E. poſt medium Auaricie quinqꝫ ſunt propria. v. p̄. capitulo. vj G. in principio Amor carnalis ꝑ que ſigna cogno ſcatur. iiij. p̄cepto capitulo. ij. M. poſt principium ꝑ totum. Anathema eſt dn̄m hieſum nō ama re. j. p̄cepto ca. iiij. C. in fine. Anathema eſt dicere deū mandaſ ſe quod homo nō poſſit implere. j. p̄ce. cap. j. D. in fine. Anima humana quante capacitatiſ ſit et quo ſaciari poſſit. vij. p̄cepto ca. j. I. in principio. Anima fidelis tribus arris a deo ē deſponſata.jͣ. p̄cepto capitulo qui to. I. in medio. Anime beatorum in quo celo collo centur. x. p̄ce. ca. v. B. in princi. Auime in purgatorio an aliquam habeant ſcientiam. vij. p̄cepto. ca. viij. H. in fine. Anime in purgatorio an pacienter ſuſtineant penam. vij. p̄cepto. cap̄. viij. H. in principio. Anime damnatorum an quandoqꝫ infernum exeant et an tunc penas ſecum portent. jͣ. p̄ce. ca. xj. I. ad fi nem. x. p̄c. ca. ij. H. poſt medium Animaꝫ ꝓ proximo ponere quomō

liceat et qn̄ cadit ſub p̄cepto. iiij. p̄ ca. iiij. E. poſt principium. Animarum ſex ſunt loca. vij. p̄cep. ca. viij. A. principio. Animas in purgatorio quis puni at an angeli boni vel mali. vij. p̄c. ca. viij. I. in principio. Animalia fera vtrum demones for mare poſſint compulſi ꝑ incantacō nem. j. p̄ce. ca. xj. L. ⁊ modus ꝑ quē fit deo ꝑmittente ponitur ibidem. C. ꝑ totum et qua de cauſa demo nes faciunt illa ibidem d̓r. Et q̄ res opificio demonum trāſmutari poſ ſunt ⁊ qui no. ibidem. M. ad fi. Ars notoria quid ſit. j. p̄c. ca. xj. 33. Ars ſaliſatorum que ſit et an licita ſit. j. p̄ce. c. xj. 9§. tte notoria an licitum ſit ſcienti am acquirere et an poſſibile ſit. j. p̄ce. ca. xj. 33. ꝑ totum Artifices quinqꝫ condicōes ſeruā re tenentur vt eoꝝ opera ſint lici ta. iij. p̄c. ca. xiiij. B. ꝑ totum. Artificia ſuꝑfluorum ornamento ruꝫ factiua an ſine peccato poſſint exerceri. j. p̄. ca. xviij. G. in prin Articuli fidei quot ſunt et quomō diſtinguantur. j. p̄ce. ca. ij. A. ī me. vſqꝫ ad finem. Articulorum ordinata diſtinctō an cuilibet fideli ad ſciendum ſit neceſ ceſſaria. j. p̄ce. ca. ij. B. in prin Articulos fidei de quibus publice feſtiuantur eccleſia quilibet fideliſ tenetur in ſpecie cognoſcere et eos explicite credere. j. p̄c. ca. ij. B. cir ca medium. E in prin Aſtrorum aſpectu an licite futura cognoſci poſſint. et que et quomo do quottupliciter. j. p̄cept. capi. xj. Et. ꝑ totum. Aſtrologorum de futuris vera re latio ex quibus cauſis proueniat. j
p̄ce. ca. xj. Vv. ꝑ totum. Auaricia a quo primo inuenta ſit. j p̄ce. ca. xvj. E. poſt prin. Auaricia deo fidem retrahit ſpem minuit. caritatem falſificat. vij. p̄c. ca. j. G. ꝑ totum Auaricia quottuplex ſit et quomo do diffiniatur. vij. p̄cepto capitu. j. A. in prin. Auaricia eſt vicium abundantie in malo dupliciter. ibidem. D in me. Auaricia in quibus reperiatur. vi p̄ce. ca. j. B. ꝑ totum. Auaricia quando et quomō ſit mor tale peccatum. vij. p̄ceppto capitu. jͣ. C. ꝑ totum. Auaricia deteſtatur ꝑ naturam et ꝑ ſcripturam ibidē. f. ꝑ to. Auaricia ſeptem de cauſis eſt val de deteſtabilis. vij. p̄cepto capi. j. D. ꝑ totum. Auaricia omnium infirmitatū ſpi ritualium eſt periculoſiſſima noue de cauſis. vij. p̄cepto capitulo prīo H. ꝑ totum. Auditus in patria quibus perficie tur et quomodo ratione ſui obie cti premiabitur gaudio. x. p̄cepto ca. vj. E. ꝑ totum. Augures auruſpices. anſpices quo modo differant. j. p̄cepto capitū. xj. Xx. in princ ip̄io Auium garritu vel animalium mo tu an licitū ſit futura cōiecturare. et quomō. j. p̄ce. ca. xj. Xx. ꝑ totū. Aurea aureola fructus quid ſint ⁊ quomō differant et quomō merean tur. x. p̄. ca. viij. A. ꝑ totum. Aureola et palma quō differāt. x. p̄. ca. viij. C. ad finem Aureole quot ſint ⁊ quare tantum tres. x. p̄cepto. ca. vj. B. ꝑ totum et que illarum ſit ꝑfectior ibidem. C. in principio.

Aureola martirum quot requirat vt mereat̉. x. p. c. viij. D. prin. Aureola martirij ad quē oꝑa dat̉ et ad que non ibidem. D. poſt. prin Aureola doctorum quibꝰ datur et quibꝰ no. x. p. c. viij. k. ꝑ totum Aureola virginum quibus detur ⁊ quibus non. x. p̄cepto. ca. viij. f. G. H. I. ꝑ totum. Aureola vniꝰ in eadem ſpecīe vtrū ſit fulgidior alterius ibidem. L. ꝑ totum et an aureole meritum poſ ſit intendi ibidem. M. in me. Autoritas dei ſuꝑ nos vnde ꝯſur gat et quomodo propterea deꝰ ſit reuerendus. honorandus et ſibi ob bediendū. j. pͦ. c. j. B. in prin. Lutoritate propria ꝯtra iuramen tum incautum venire nulli licet. ſꝫ ad ſuꝑiorem ſuum recurrere tenet̉ ij. p̄ce. ca. iij. C. poſt medium. Auxilium in tempore neceſſitatiſa quibus et quomo homo petere de beat. jͣ. p̄ce. ca. ix. E in prin Aptiſmus quot fructus ꝯferat. iij. p̄ce. ca. iij. D ꝑ totum Baptiſmi materia que eſſe debeat ibidem. D. poſt me. Gaptiſmi forma que ſit et an muta ri poſſit. iij. p. c. iij. E. in prin Baptiſmi fomam qui teneant̉ ſcire ibidem. E. in medio. Baptiſare neceſſitatis tempore qui bus liceat ibidem. E. poſt me Baptiſari neceſſitatis tempore de bet hec pars que extra matrem ap paret ſiue ſit pes ſiue manꝰ ſiue ⁊cͣ. ibidem. E. in fine Baptiſando ablutio in aqua et ver borum ꝓlatio an ſimul fieri debe ant. iij. p. ca. iij. f. in prin. Baptiſatus an ſemper memorari te neatur promiſſionis deo in baptiſmo facte ibidem. f. in fine. Beatitudo in quo ꝯſiſtat. x. pce. c. xij. D. poſt medium. Beati inter ſe an diuerſos gradus habeāt et quomō ſe excellent. x. p̄c. ca. v. B. poſt principium Beati quomō propriam eoꝝ pulcri tudinem valeant cognoſcere. x. p̄c. ca. x. G. in prin. Beati an ſe inuicem iudicabunt de pteritis exceſſibus ꝯtra deum fa ctis. x. p̄ce. ca. xj. f. ꝑ totum. Benedicere infirmos ꝑ carmīa ſcri pta vel verba ſacra ſecum deferre an licitum ſit. j. p. c. xj. Gg. ꝑ to. Benedictōes vetularum ſuꝑ infir mos vnde ortum habeant. j. p̄c. ca xj. Bh. ꝑ totum Bene vel male naſci. bene vel male fortunari. bene gubernari. bene cū ſtodiri. vnde hec proueniant. et an veritatem habeant. j. p̄ce. ca. xj. Rr ꝑ totum Beneficiorum dei ingratus quomō peccet et que ſint dei circa nos be neficia. j. p̄ce. ca. j. D. poſt me Beneficiorum dei memoria quomō p̄ oculis noſtri cordis ſit habenda. p̄ce. ca. v. k. poſt medium. Bellum iuſtum quot requirit cōdi cōnes et que ſint. j. p̄ce. ca. xxij. E. poſt principium Bellum iniuſtum ex obedientia in grediens an excuſetur a peccato ibi dem. E. in principio. Bigamiam quis primo inuenit. j. p̄ ca. xvj. E. poſt prin. Higamī an poſſint mereri. lx. fru ctum altero eorum defuncto. x. p̄c. ca. xj. G. ꝑ totum. Glaſphemare quid ſit. ij. p̄cep. cap. iiij. A. ꝑ totum Blaſphemie quot ſpecies. ij. p̄cep. B. ꝑ totum

ſplaſphemie quot ſunt gradus ibi dem. C. circa medium ſlaphemia an ex genere ſit morta lis ibidem. C. in prin. R laſphemiā abſqꝫ deliberationē e miſſa an ſemper ſit mortalis. ibideꝫ C. in fine. Glaſphemie peccatum. ꝓpter quin qꝫ mala eſt maxime vitandum. ij. pͥ ce. ca. iiij. D. ꝑ totum laſphemat qui anīam ſuam dija bolo deuouet. ij. p̄ce. ca. iiij. D. pꝰ principium laſphemia quomō ſit ī damnatis .x. p̄ce. ca. ij. f. in medio. Ronum in deo quid ſit j. p̄ce. c. iiij. H. poſt principium Bona omnia an adrodeſcendant ⁊. quomō. j. p̄ce. ca. xij. H. poſt mediū. et. k. ante medium Cona in genere ſunt triplicia. j. p̄ te. ca. xij. G. circa medium. v. p̄. ca. xij. h. in principio. Bona hominis que ſint. ⁊ que ſibiꝫ quantum eſt de ſe non obſunt. j. p̄. ca. iiij. G. in fine. Nona hominis ſunt quintuplicia ⁊ ꝯtra hec militant quinqꝫ vicia. v. p̄ce. ca. xiiij. A. circa principium iiij. p̄ce. ca. j. C. in prin. Bona proximis inpendenda in quo tuplici ſint differentia. iiij. ca. iiij. ſ: ꝑ totum Fbna neceſſaria ſꝫm q̄ attendant̉ vij. p. ca. iij. k. L. ꝑ totum. Bona temporalia ī duplici ſunt dif ferentia. vij. p̄. ca. iij. B. circa prin. Nona ſuꝑflua que ſint et ſꝫm que Iumantur. vij. p̄. ca. iij. D. E. f. G. ꝑ totum. H. in principio. Bona ſuꝑflua habens an teenatur ſubuenire habenti neceſſitatem ſo lum in honeſtate vite et non extre mam pacienti neceſſitatem. viij. p̄c.
ca. iij. H. ꝑ cotum. ona temporalia an quis tribuere teneatur tiranno vt ſalua maneant bona nature. vij. p̄. c. iiij. O. ad fi. Rbna temporalia quomo merito rie ſint ordinandā. vij. p̄ce. c. vij. R poſt principium. Bonoꝝ operum proximi vel malo rum an ꝑticipes ſiert poſſumus et quot modis. vij. p̄. ca. vij. C. ꝑ totū Nona oꝑa an ſint dimittēda ne ſcā dalū in oriatur. v. p̄ce. ca. xiij. H. I k. C. M. ꝑ totum. Bona fama ꝓximoꝝ trībus modis vtiliter poteſt in not ciam aliorum. ꝓferri. j. p̄ce. ca. xiiij. E. ꝑ totū. f. in medio ⁊ quō intencō ī tali fama ſit regulanda ibidem. G. an̄ finē Aracter quid ſit. iij. p̄c. c. v. D. poſt medium Earacterem indelibile q̄ ſacramenta imprimant. iij. p̄ce. ca. v. D. ibidem. Varacteralis diſtinctio in eccleſia militante triplex eſt ibidem. D. cir ca finem. Caritas quid ſit. j. p̄. c. iiij Man̄me Caritas qua deus diligitur ſepteꝫ p̄claros fructus operat̉. j. p̄ce. Ca. iiij. D. E. f. ꝑ totum. Caritas in proximis quomō dei glo riā oꝑat̉. v. p̄. c. viij. E. ante me Uaritas. diuinar an. maneat inter viuos aut mortuos. vij. p̄ce. ca. ix. G. poſt principium. Caritas beatorum in patria qualiſ erit. x. p̄ce. ca. xij. E. in medio. Uaritas minimus gradus eſt deū ſuꝑ omnia diligere et legem eiꝰ ſu per aurū et topaſion cuſtodire. j. ꝑ. ca. ij. k in medio. Caritate non habita an aliqua oꝑa cō ſit meritoria. j. p̄ce. capi. iiij. C. in principio. Q. circa medium.

Caſtratio aut membri aut cuiꝰ mu tilacō aut abſciſio. an ſit alicui lici ta. v. p̄ce. ca. j. I. ꝑ totum. Cauſalitas omniū reꝝ quo a deꝯ d̓ ſcendat. ix. p̄ce. ca. ij. B. poſt prin. Celum empirreum quō ſit diſpoſi tum. x. p̄ce. c. v. B. in prin. et an ha beat diuerſas manſiones. B. in me. et quid ſit manſio in celo ibidē ī fi. Cenſus tributa redditus et ſic de a lijs dominis ſecularibꝰ ſubtrahen tes an peccent et ꝙ grauiter. iiij. p̄ce. ca. vij. G. circa mediū. ⁊ furtū ꝯmittūr. vij. p̄. c. iiij. I. in prin. Cenſus ſeu otribucōnes exactiōes et ſimilia iniuſte impoſita an liceat ſine pctō retinere. vij. p̄ce. ca. iiij. O. ꝑ totum. Certitudo quotuplex ſit et que ſuf ficiat vt euitet̉ mortalē pctm̄. j. pͥ. c. v. f. ante me. in ſexta regula Certitudo moralis tribus vijs ac quirit̉ ibidē in ſeptima regula. Certitudo coniecturatiua vt quis ſit ſine pctō mortali ꝑ que haberi pōt vide in ꝯiectura Certitudo an aliquis ſit in ſtatū ſa lutis quo ſūmi debeat. iij. p̄ce. cap. viij. Q. ꝑ totum Certitudo ꝙ aliquis in celo ꝑ que haberi pōt. vij. p. ca. viij. B. ī prin. Certitudo de quibuſdam ꝙ ſint in inferno quo ſumatur. vij. p̄ce. cap. viij. in principio. Cibis et potibus quomō ꝑ temꝑan tiā vtendum ſit et alijs nature re fectionibus vtpote ſomno labore ſpacio ⁊cͣ. vj. p̄. ca. v. B. ꝑ totum Cibis incōſuetis periodꝰ naturaliſ vite abbreuiatur. vj. p̄ce. ca. v. E. ante finem Cicatrices in corꝑibus glorioſiſ an manebunt in patria. vide in vulnꝰ Circumſtantie que ſint confitende.
iij. p̄. ca. ix. H. I. ꝑ totum Claritas ī corporibꝰ glorioſis qua lis ⁊ quo erit. x. p̄. c. vij. L. ꝑ to Claritas corporū glorioſoꝝ an vi ſum offendat ibidem in prin. Clauis ſacerdocalis quotuplicē ef fectum habeat. iij. p̄. ca. v. B. ī fine Clerici an p̄cioſis veſtibus poſſint vti. j. p̄. c. xvij. f. poſt prin. Cogitacō de fornicatione an ſemꝑ ſit mortalis. ix. p̄ce. ca. iiij. H. circa medium. Cogitacō peccatoris vt cōuertat̉ qualis eſſe debeat. vide in peccato ris meditatio Cognatio ſpiritualis vnde ꝯ traha tur. iij. p. ca. iiij. B. ante me. Cognico diuine voluntatis quotu pliciter haberi pōt. j. p̄ce. ca. xix. C in principio. Cognicō ſui ip̄iꝰ ꝙ vtilis ſit. ix. p̄. ca. ij. A. ꝑ totum. Cognico ſuupius ꝑ que ⁊ quō habe atur. ix. p̄. ca. ij. B. C. D. E. f. ꝑ tot. Cognico ſuiipius ex quinqꝫ potiſſi me habet̉. ix. p̄. ca. ij. C. in prin. Cognico p̄teritoꝝ in patria an ha bebitur et quomo. x. p̄ce. ca. ix. G. ꝑ totum. Chorea ꝙ ꝑiculoſus ludus ſit pro pter ſeptem. vj. p. ca. iij. A. in prin cipio. B. C. D. ꝑ totum. Chorea vnde habeat originem. vj. p̄ce. ca. iij. A. ꝑ totum Chorea ex quibus cauſis et ꝯdicōi bus putatur fore licita. vj. p̄ce. ca. iiij. f. in medio. Chorea ex tribus cauſis fit vicioſa. et illicita. vj. p̄ce. ca. iij. f. in prin Choreſare vtrū ſit peccatum et qn̄ ibidem. f. G. ꝑ totum Golendus in quibus ſit deus. j. p̄c. ca. ij. G. in prin Colentis deum quis ſit fructus. j.

p̄ce. ca. ix. E. ante medium Colendi deum ante legem decalogi multi fuerunt modi ſuꝑſtitioſi. j. pͣ. ca. j. k. poſt medium. Concordia beatoꝝ quanta erit in patria. x. p̄ce. ca. x. C. ꝑ totum Concupiſcentia quid ſit et quottu plex ſit. ix. p̄ce. ca. iiij. C. ꝑ to. Incupiſcentia carnis qn̄ ſit mor talis. qn̄ venialis et qn̄ nullum pec catum ibidem. D. E ꝑ totum Condicōes in ꝓmiſſis ī votis in iu ramentis ſubaudiende et incluſe q̄ ſint. viij. p̄ce. ca. ij. B. ꝑ totuꝫ onfeſſio generalis que ſit quotū plex ſit et ad quid valeat. iij. p̄cep. ca. ix. D. ꝑ totum. Confeſſio ſuꝑ ꝯtracōnem quid ad dat et quantum ꝓdeſt. iij. p̄ce. ca. x A ad finem. onfeſſio vbi et cui facienda ſit. iij. p̄ce. ca. ix. L. ꝑ totum. Et in qui bus caſibus poteſt quis nō ſuo ſa cerdoti ꝯfiteri. iij. p̄ce. ca. ix. O. an te medium Confeſſio qn̄ ſit facienda ſub p̄cep to. ibidem. R. ꝑ totum. onfeſſio de ignorantia quō fieri debeat. ix. p̄c e. ca. iij. I. in fine Confeſſio in quibꝰ caſibus ſit iterā da. iij. p̄ce. ca. ix. S. ꝑ totum. onfeſſio an poſſit fieri laico. iij. p̄ce. ca. ix. N. in prin. Confeſſionis et ſacramentalis abſo lucōnis ſunt nouem p̄clare effectꝰ iij. p̄ce. ca. ix. A. B. ꝑ totum. pn̄feſſionem alicuiꝰ audiens do loſe quomō pcccet et an teneat̉ ze lare. viij. p̄ce. ca. iij. B. poſt me. Confiteri volens quantam diligen tiam debeat habere ad recogitan dum omnia peccata mortalia. iij. p̄ ca. ix. f. poſt prin. Confiteri quis teneat̉ ⁊ muti ⁊ ignorantes ideonia qūo ꝯfiteri tene ātur. iij. p̄c. ca. ix. D. per totum. Confiteri abſenti ꝑ litteram an ſit licitum. iij. p̄. ca. ix. E. in prī. Confiteri an teneat̉ qui nullum hꝫ mortale peccatum ibidem E in fine Confiteri qui teneamur ⁊ quot ibi dem f. in prī. B. I. k. per totum Confitens vt effectum abſoluciōis ꝯſequatur qūo debeat eſſe diſpoſi tus. vide in abſolucione. Confirmacio an ſit ſacramentū ne ceſſitatis ⁊ qn̄ et quibus. iij. p̄. cap. iiij. B. D. per totum. Confirmacio quot fructus 9ferat iij. p̄cep. cap. iiij. A. per totum. Cōfirmacō quibus ſit danda. iij. p̄. cap. iiij. C. in fine. Confirmatus qūo debet cuſtodi ne criſmati irreuerencia exhibeat̉ ibi dem. C. poſt medium Confirmati officium quod ſit. iij. p. ca. iiij. A. circa medium ꝑ totum Confirmandus qualiter d̓beat eſſe diſpoſitus. iij. p̄. ca. iiij. C. in. princ. Con̓firmandum tenēs qualiter d̓ be at eſſe diſpoſitus ibidem. T ī medio Coniectura ꝙ quis ſit ſine peccato mortali ꝑ que poteſt haberi. iij. p̄c. cap. xij. G. in prin. Cōmunicacio quottidiana an ſit li cita et expediens vide in eucariſtia Cōmunicacio quottuplex ſit ⁊ que vnaquaqꝫ requrit ꝙ ſit iuſta. vij. p̄ cap. v. C. in principio. D. E. f. G. H I. k. per totum Conſcientia an ſemꝑ obligat ad fa ciendum. j. p̄. ca. v. f. ante finem in regula vndecima. Conſcientia erronia qūo ligat. j. p̄. ca. v. f. poſt priucipium onſciencia ꝑplexa qūo ſit regen da. j. p̄. ca. v. f. in xiij. regula Conſcientia qn̄ ſit emundenda. iij. p̄

cap. ij. A. ante medium. onſcīe bone ſignum qd̓ ſit. v. p̄c. cap. iij. D. circa finem. bn̄ſciencie beatoꝝ pr̄ia qūo ſibi ī uitem patebunt. x. p. ca. xj. E. d̓ſenſus interpretatiuꝰ qn̄ ſit ix. p. ca. iiij. f. poſt medium onſenſus mortalis quottuplici ter fieri poteſt. ix. p̄. ca. iiij. f. ꝑ to. onſenſus deliberatiuus in delec tacione peccati mortalis an ſit ſpe ciale pctm̄ mortale in veneris. vj. p̄. ca. ij. H. in medio. ix. p. ca. iiij. S poſt medium Ionſtanſ ab incōſtantī qūo differt jͣ. p̄c. ca. xxj. G. circa medium. Conſuetudo que poſſit excuſare a peccato et que non. vij. p̄c. ca. v. O ante finem Conſeutudo an excuſet a non ſol uendo decimas. vide in decimas ontemptus quid ſit. p̄. ca. xxij. G in principio. ntemptus qn̄ ſit mortale pctm̄ ⁊ qn̄ non ibidam. Gpoſt pri. H. ꝑ to Contemptus magnitudo vel parui tas. vnde ꝯſurgat ibidem. H. ad fi Utemptꝰ ⁊ negligēcia quo diffe rant. jͣ. p. ca. xxij. H. in fine Contricio quid ſit. iij. p. ca. viij. A. in principio. ontricio vt fiat ſufficiens. vij. re quirit ꝯdiciones. iij. p. ca viij. B. c D. E. f. G. H. I. k. L. M. per totū Contricio qūo ⁊ qn̄ et virtute cuiꝰ formatur caritatē. iij p̄. ca. viij. O in principio. Iontricio dolorem ſenſitiuuaꝫ an requirat. iij. p̄. ca. viij. k. in fine Contricō d̓ vnoquoqꝫ peccato mor tali ⁊ de circumſtancijs in aliud ge nus peccati trahentibus an ſingula tim ſit habenda. iij. p̄ce. ca. viij. B. circa medium. c. ꝑ toti. D. pͥꝰ me.
Vtricio ꝓ venialibus qūo ⁊ qua lis ſit habenda. iij. p̄c. ca. viij. R. ꝑ totum. Untricio de oblitis qūo fieri de beat. iij. p̄. ca. viij. E. D. per totū. ontrico de ignoratis qūo fieri d̓ beat. iij. p̄. ca. viij. f. ꝑ totū. I. ꝑ to Iontricio inutiliſ ⁊ falſa q̄ ſit. iij. p. ca. viij. N. per totum. Ontriciōis p̄ambuſa quot ⁊ que eſſe debeat. iij. p. ca. viij. A. cir. m. Antricōis dolor ꝙ magnꝰ eſſe d̓ beat ⁊ ꝙͣdiū durare debeat. iij. p̄c. ca. viij. A. poſt prī. L. poſt totum. ontricōnis dolor ꝓ peccato quo ciens debeat haberi. vide in dolor ontricōis vel attricōis bone qui qꝫ ſunt effectus. iij. p̄c. ca. viij. O. poſt medium ontriti voluntas qualis eſſe de beat. jͣ. p̄. ca. ij. I. circa mediū iij. p̄ ca. viij. k. circa medium. onuerti ad dn̄m celeriter moue mur ꝓpter v. j. p̄. ca. xx. H. ꝑ totuꝫ iij. p̄c. ca. xj. D. E. f. per totum. Corpora beatoꝝ qualia erunt ī pa tria. x. p̄. ca. vj. f. in fine ⁊ an erunt palpabilia. ca. vij. H. per totum orpora glorificata an in ſua po teſtate habeant videri vel non vi deri. x. p̄ce. ca. vij. M. in fine. Corpora beatoꝝ an aliquando cor poraliter moueantur. x. p̄c. ca. vij. j. poſt medium orpora beatoꝝ an ab animabus nidueantur motu non organico. k. in principio ibidem. orpora beatoꝝ an in inſtanti mo ueantur ibidem. k. poſt principium et quomodo ibidem. Corpora damnatoꝝ qualia erunt ⁊ quomo punientur. x. p̄ce. ca. ij. H. ꝑ totum. ca. iij. B. ante finem Correctio quotuplex ſit. v. p̄ce. ca.

xij. A. ꝑ totum. Correctio fraterna vide in fr̄. Corrupti extra matrimonium an a liquem fructum poſſint mereri. et quem. x. p̄. c. ix. H. ꝑ totum reature irracōnales an ſint dili gende. iiij. p̄. ca. iij. G. in fine Creature irracōnales an poſt diem iudicij manebūt. x. p̄. c. v. H. ꝑ totū redere omnes articulos fidei ex plicite an quilibet xp̄ianus teneat̉ ⁊ quomodo. jͣ. p̄ce. ca. ij. A. in prin. et B. in principio. Criſtiana indiſciplina in quo conſi ſtat. vij. p. ca. ij. C. circa princi. Duſtodire que teneatur homo et quomō. v. p̄ce. ca. ij f. circa prin Amnati in niferno quot exterioribus penis puni ant̉. x. p̄ce. c. ij. A. ꝑ to. et vſqꝫ ad finē capituli. Damnati an aliquīd cogitabunt de deo. x. p̄ce. ca. iij. D. in principio Damnati an poſſint infernum exi re et hominibus apparere. x. p̄. ca. ij. B. poſt medium Damnatī an habeant noticiam eo rum que in mundo habebant et an videant ſanctos in gloria. x. p̄ce. ca iij. c. ꝑ totum Damnati an odient quos hic ī ma lo dilexerunt. x. p̄. c. iij. B. poſt me. Damnatorum pene interiores que ſunt et quomō eis puniūtur. x. p̄ce ca. iij. ꝑ totum capitulum. Damnatorum pena reſpectu ſupe rioꝝ quottuplex ſit et ꝙ magna. x. p̄ce. ca. iiij. ꝑ totum capitulum. Damnatoꝝ pene quomō erunt op poſite dotibus felicis anime et que erunt ille ibidem. B. ꝑ totum Damnatis pro actibus excellenter malis an dabitur luteola ſicut ex cellenter bonis dabitur aureola. x.
p̄ce. ca. ij. I. ꝑ totum Damnificari homo in quot poſſit. et quomodo debet fieri ſꝫm hec re ſtitutio. vide in reſtitutio. Damnum proximoꝝ illatum an ob ligat ad reſtitutionem et quomodo vij. p̄ce. ca iiij. E. poſt medium Damni recompenſatio in quibus ſpeciebus furti fieri debet. vij. p̄c. ca. iiij. D. vſqꝫ ad. R. ꝑ totum. Decalogus quantum ſe extendit et quid ꝯtineat. j. p̄. ca. j. I. in prī. Decime de iure naturli et diuino ſunt inſtitute. j. p. ca. vij. G. pꝰ prī. Decime quare ſint inſtitute. j. p̄ce. cap. vij. G. poſt medium. Decime cui debent dari. iiij. p̄. cap. vij. E. ante me. j. p. c. vij. g. pꝰ prī. Decime de quibus rebus ſolui de bent. j. p. cap. vij. f. ī prī. ⁊ vtꝝ cō ſuetudo an non ſoluendo decimas excuſat ibidem. f. in fine Decimas male exponens qūo pec cet. j. p̄c. ca. vij. G. ī fin. Decimas an pauper diuiti ſacerdo ti ſoluere teneatur. j. p̄c. ca. vij. G. in prīcipio Defectꝰ ꝓximorum quotuplex ſint ⁊ qūo remedientur. vij. p̄c. ca. j. A. circa prīci. Delectacō in quo ſit habenda. ix. p̄ ca. iiij. P. in fine. Delectatio ꝙͣ multiplex ſit ⁊ quō ex ea generetur peccatum. ix. p̄ce. ca. iiij. f. poſt principium. Delectacō de cogitacōe fornicacō nis an ſemꝑ ſit mortalis. ix. p̄ce. ca. iiij. H. in medio Delectatio moraſa an in omni ge nere peccati ſit vitanda vide in mo roſa delectatio. Delectationes moroſas habere cir ca actum venereum de aliqua legit time habēda in vxorem vel de iam

habita an ſit mortale peccatum. ix p̄ce. ca. iiij. I. ꝑ totum. Delectationibus malis immorari ꝙ malum ſit. ix. p̄ce. cap. iiij. O. in princip. et quomō delectabilia ſi nt fugienda ꝑ multa docetur ibidem. P. in fine. Demones qua poteſtate poſſūt co gi et an etiam aliquando naturali virtute. ij. p. ca. iiij. G. in princpio Demones an licitum ſit adiurare qui modi ſint ſeruandi. j. p̄cep. c. kk̓r. ꝑ totum. ij. p̄cepto capitu. iiij. ff. ꝑ totum. Demones adiurere vtꝝ laicis ſit li citum. j. p. ca. xj. N. N. per totum. Demones quo futura ſciant. ⁊ ex qͥ bus cauſis. j. p. ca. ix. per totum. Demones an hominem inuitum de loco ad locum poſſint portare. j. p. cap. xj. in pri. Demones incubi et ſuccubi an ſint j. p. ca. xj. C. C. per totum. Demonibus an ſit credendū etiam veritatem dicentibus. ij. p. ca. iiij. f. in fine. Demonibus an debeat maledici. v. p̄cep. cap. iiij B. poſt madium Demoniaci vtꝝ per herbarum et lapidum appoſiconem poſſint iuua ri. j. p̄cep cap. xj. II. per totum. Demoniacis an eucariſtia ſit dada iij. p̄cep. cap. xij. C. in fine. Deriſio circa que fieri habeat. v. p̄cep. cap. xiiij. A circa medium. Deriſio quale peccatum ſit et quo ab alijs diſtinguatur ibidem P per totum et qn̄ ſit mortale peccatum ibidem C. D. per totum Deriſio quibus de cauſis eſt dete ſtabilis et deriſores quibus aſſimū lentur ibidem. E. per totum. Deriſorum pene que ⁊ qualis ī ſcri pturis reperiantur ibid̓ f. ꝑ totū.
Deſperacio qn̄ ſit peccatum in ſpiri tūſanctum et qn̄ ſimplex mortale ⁊ quo opponitur ſpei. j. p̄c. ca. iij. E. ꝑ totum. Et racio quare ſit peccatum ibidem in fine. Detractio qd̓ ſit. v. p̄. c. x. a. cir. prī Detractō deteſtanda eſt ꝓpter ſep tem. v. p. c. x. g. h I. k. per totum. Detractio directa fit quadruplici ter v. p. ca. x. B. in principio. Detractō indirecta fit dupliciter ibidem ad finem Detracto ꝓpria que ſit et an ſemꝑ ſit mortalis. v. p̄. ca. x. C. circa prī. f. circa medium Detractor quibus aſſimuletur ibid̓ H. per totum. et ꝙ noceat ibidem. j. in principio. Detractor vno flatu tres interfi cit. v. p. ca. x. M. in fine. De tractori qūo ſit reſiſtendum. v. p. ca. x. N. per totum. Detractorem audire an ſit licitum ⁊ quo et quomō non. v. p̄c. ca. x. L. per totum Detractorem audientes tribus de cauſis ſunt rep̄henſibiles ibideꝫ M per totum Detractorum tres ſunt gradus. v. p. ca. x. D. E. per totum Detractorum tres ſunt modi ibidē f. circa principium Deuocio vnde cauſetur. iij. p̄. cap. xij. I. in fine Deuocio quibus geſtis excitetur melius. j. p̄c. ca. vj. C. in fine. Deuocōis vere ⁊ humilitatis que ſint cauſe. ix. p. ca. ij. C. poſt mediū. Deus ſꝫm animam. ſꝫm corpus ⁊ re bus poſſſſis diuerſimode eſt colen dus et adorandus. j. pͥ. c. j. k. cir. m. Deus quo ſpernatur. j. p. ca. v. D. per totum Deus quare ꝑ corpus noſtrum eſt

venerandus ⁊ quot de cauſis. j. p̄c. ca. vj. D. in prin. qn̄ ⁊ quibus die bus ibidem vſqꝫ ad finem. Deus ꝓ peccatis qūo et ꝑ quid ſit placandus. iij. p̄. ca. iij. C. ante me. ca. viij. P. per totum Deus an peccatores exaudiat. vij. p̄cep. ca. ix. G. poſt medium. Dilectō quottuplex ſit. j. p̄. c. iiij. h in principio. Dilectō dei tripliciter cadit ſubp̄ce pto ſcilicet vt diligat̉ fauorabili ter ordinabiliter ⁊ app̄cionabiliter .j. p̄. ca. iiij. G. in principio Dilectō dei actualis an ſemꝑ fieri debeat ⁊ qn̄ eſt obligatoriā et qn̄ n̄ j. p̄. ca. v. G. ꝑ to. iij. p̄. c. j. L. ꝑ to. Dilectō dei racionabilis eſt ꝓpter ſeptem. j. p̄. ca. v. k. per totuꝫ ⁊ po nuntur ibidem multe parabole qui bus mens incitari debet ad raciona biliter diligendum deum. Dilectio dei in patria quo fiet. j. p̄ cap. v. H. Dilectio fuiip̄ius quare non ita ex plicite eſt mādata ſicut dilectō ꝓxi mi. iiij. p. ca. j. E. per totum. Dilectio ſuiip̄ius ſꝫm que ſumi de beat vt ſit bona ⁊ licita. iiij. p̄. ca. j C. ꝑ to. v. p̄. c. vj. f. circa me. ꝑ to. Dilectō ſuiip̄ius vt ſit iuſta ⁊ lici ta quatuor requirit. iiij. p̄. ca. j. D. per totum Dilectō ꝓximi qūo neceſſiria ſit. ⁊ quo alia mandata in ip̄a ꝯplentur iiij. p̄c. ca. j. A. per totum. Dilectō ꝓximi que in ſe ꝯtinere d̓ beat. iiij. p̄. ca. ij. ¶ D E f. per totū Dilectō ꝓximi ꝑ quatuor ſophiſti catur vt non fiat meritoria. iiij. p̄. ca. ij. L. in principio. M. per totum Dilectō ꝓximi nouē habet graduſ iiij. p. ca. iiij. tres extenſiue. A B. ꝑ ottum tres intenſiue. ¶ DE. ꝑ totū
tres effectiue fG. per totum et ſꝫm illos ettenditur eius ꝑfectio vel ī ꝑfectio Dilectio inimici qūo implenda ſit. iiij. p̄. ca. iij. ff. poſt principium. et ꝙ ip̄a ſit ſumma. c. iiij. B. circa m. Dilectōis dei mandatum an in via poſſit impleri. j. ꝑ. ca. v. H. ꝑ totū. Dilectiōis ordo qui ſit ſꝫuanduus. iiij. p. ca. iij. ¶ DEf. per totum. Dilectōem ꝓximi mouentia ⁊ īdu centia que quot ſunt. iiij. pc. ca. ij. k. per totum. Diligare deum et ſeruire deo quo mo inter ſe ordinantur. j. p. ca. iiij. j. in principio. Diligere quid ſit. j. p̄. c. iiij. g pꝰ in Diligere deum ſuꝑ omnia quid ſit j. p̄. ca. iiij. H. ante medium. et quo amore diligendus eſt deus ibidem. Diligere ſeip̄m quid ſit. iiij. p̄. cap. .B. in fine. Diliges dominū deum tuum ex to to mente quo hoc fiet. exponitur ī j. p̄. ca. iiij. MN. et oſtenditur ꝑ iuſ naturale et ciuiliꝙ omnia in deum ſunt referenda ibidem. N. ꝑ totum Diligendus qūo ſit deus app̄ciabi liter. j. p̄. ca. v. C. per totum. Diligendus an ſit deus ꝓpter vitā eternam. j. p̄. ca. iiij. I. ī prin. Diligendus an ſit deus ꝓpter be neficia que dedit et qūo. j. p̄c. cap. iiij. I. a medio. vſqꝫ ad finem k. ī principio. v. ca. I. inprincipio. Diligendo deum quis debet eſſe re ſpectus et quot de cauſis ſit diligē dus. j. p̄. cap. iiij. G. ī medio. Diligentia quata eſſe debeat in p̄ ceptorum cuſtodia. j. p̄ce. ca. iiij. B poſt principium Diligentibus deum omnia cooꝑari in bonum quomō hoc fiet. j. p̄c. ca. .iiij. f. ꝑ totum.

Diligibilia q̄ deus mandauit quot ſunt. jͣ. p̄ce. ca. j. H. in fine. Diſpenſatores votorum et alioruꝫ diſpenſabilium qui et quot ſunt. ij. p̄ce. ca. v. X. in medio. Diuiciaꝝ appetitus ex quot cauſiſ ꝓueniat. vij. p̄ce. ca. j. k. ꝑ totū. Diuiciarum appetitus quare ſacia ri nō poteſt. vij. p. ca. j. I. ꝑ totum Diuinaconis quot ſint ſpēs ⁊ quo differenter fiant. j. p̄ce. ca. xj. B. ꝑ totum. Diuites cui aſſimilenter. vij. p̄ce. ca. j. k in fine Doctores verbum dei ꝓpter deum predicantes an plus merentur dan tibus elemoſinam corꝑalem. vij. p. ca. iij. S. in princi. Dolere de peccato quociēs homo tenetur et quid ꝓdeſt dolere d̓ pec cato. iij. ca. x. f. in princ. Dominica dies multis p̄rogatiuis eſt ſublimata. iij. p̄. c. j. C. in me. Dominus ſecularis quis ſit. iiij. p̄. ca. vij. A. in prin. Domini ſeculares a ſubditis ī quī qꝫ debent honorari. iiij. p̄ce. ca. vi D. ꝑ totum. Domini ſeculares quot mōis inho norentur ibidem. G. ꝑ totum Dominis temꝑalibꝰ ex quinqꝫ cau ſis tenemur obedire. iiij. p̄ce. c. vij. A. in fine. B. C. ꝑ totum Dominis ſecularibus an ſubditi in omnibus teneantur obedire. et in quibus non. iiij. p̄ce. cap̄. vij. E. f. ꝑ totum Dominis ſecularibus an vltra cen ſum debitum liceat ſubuenire et in quibus caſibus. vij. p̄ce. ca. iiij. M. ꝑ totum Dos anime quid ſit. x. p̄ce. cap. vij. A. B. et quottuplex ē dos. B. in fi. Dotes anime beate quot et q̄ erūt
x. p̄ce. ca. iiij. G. in principio. c. xij. A. circa principº et quare ſint tres dotes ibidem. B. ꝑ totum. Dotes corꝑis glorificatī quot et q̄ erunt. x. p̄ce. ca. vij. D. circa mediu et quare tot. D. in fine. Dubeītas in quibus caſibus a pec cato excuſat ꝑ obedientiam. j. p̄ce. ca. xxij. E. ꝑ totum Dubia in partem meliorem circa ꝓ ximos ſunt interp̄tanda. j. p̄. ca. xiij D. poſt medium. Sed circa nos in peiorē ꝑtem ibidem dat̉ racō Dubio ſtante quomō recta ꝯſcien tia debeat formari. j. p̄ce. ca. xxij. f ꝑ totum. v. p. ca. xiij. L. circa prin Dubio ſtante d̓ aliquo agibili cau tum eſt abſtinere vſqꝫ cirtitudo ha beatur. j. p̄ce. ca. ij. f. circa medium ca. v. f. poſt principiū in quinta re gula et vndecima regula ꝑ totum. ix. p̄ce. ca. iiij. f. in medio. Dubius in fide an ſit infidelis. j. p̄. ca. ij. A. ꝑ totum. Duellum quid ſit et an licitum du ellare. j. p̄ce. ca. xix. f. ꝑ totum. G. in principio. Duellum quot modis fit. j. p̄ce. ca. xix. G. ante medium. Grietas quot modis ca pitur. et quot modis cō tingat et qn̄ ſit peccatū mortale vel veniale vel nullum. vj. p̄ce. ca. vj. D. ante me dium ꝑ totum. Eccleſie ſententias publice ꝓmul gatas an quilibꝫ etiam ſimplex cre dere et ſeruare teneatur. j. p̄ce. ca. ij. f. ꝑ totum Eccleſie ꝯſtitucones quomō obli gent. vide in p̄ceptum eccleſie. Eccleſie quare ſint adinuente. iij. p̄ ca. xiij. C. per totum. Eccleſie quot de cauſis ſint viſitan

de. iij. p̄. ca. xiij. B. per totum. et q̄ ī eis litite poſſint fieri ibidē D. ꝑ to Eccleſie defenſionem petens ꝑ refu gium in eam an priuari ea debeat ⁊ in quibus caſibus. iij. p̄. ca. xiij. H. in medio. Eccleſiarum et aliorū ſanctoꝝ loco rū immunitas ꝑ que ſeruet̉ et qūo infringat̉. iij. p̄. ca. xiij. f. g h ꝑ to. Electo per ſortem an fieri poſſit. ⁊ qn̄. j. p̄. ca. ix. H. circa principium Flemoſina quid ſit. vij. p̄. ca. ij. B. in pri Elemoſina quos effectuſ habeat ⁊ quot. vij. p. ca. ij. B ¶ D. ꝑ totum E. in medio. Elem ꝯſina an ſit maior pars ſatiſfa ctōis ibidem B. circa prī Elemoſina an in ſe ꝯtineat ieiuniū et oracionem et quot de cauſis B. circa prī. ibidem. Flemoſina an ſit medium diſpoſituꝫ reſurgendi a peccato. c. per totum Elemoſina vniꝰ denarij ī vita qua re plus valet elemoſina omniū diui ciarum poſt mortem datam. vij. p̄. ca. ij. E. pꝰ prī. g. ꝑ to. c. ix. B. ī prī. Elemoſina de quibuſdanda eſt. eſt vij. p̄. ca. iij. C. ꝑ totum. quid ſit ſu ꝑfluum. vide in ſuperfluum. Elemꝯſina quibus danda. vij. p̄. ca. iij. O. ꝑ totum. et an ꝓpinquis P. ꝑ totum. et cui magis ſit be iefacie dum. Q. ꝑ totum. et an pacientibꝰ neceſſitatem in ſola vite honeſtate H. per totum Elemoſina ſpiritualis quottuplex ſit. vij. p̄. ca. iij. R. in prīci. et an ſit melior corꝑali. R. poſt medium. Elemꝯſina corꝑalis an et qn̄ ſpūali ſit p̄ferenda. vij. p̄. ca. iij. S. ī fine. Elemꝯſina qūo et ex quā radice ſit danda. vij. p. ca. iij. C. ꝑ totum. iiij. p̄cep. cap. iij. H. per totum
Elemoſine largitio qn̄ ſit ſub p̄cep to. vij. p̄. ca. iij. A. ponitur vnus ca ſus. B. ī prī. ponit̉ ſecundus caſus. Elemꝯſine efficacia in quo ꝯſiſtit. vij. p̄. ca. ij. D. ī fine E. per totum. Elemꝯſinā dare qn̄ ſit ꝯſilium. vij. p̄. ca. iij. L. ī prī. Elemoſinam multidare poſſunt et que ſint meliores. vij. p̄c. ca. ij. f. in prī. Elemoſinam dare an et qn̄ ſit pctm̄ vij. p̄. ca. iij. k. ꝑ totum. L. ī medio Flemoſinam qui poſſunt dare ⁊ qui non ibidem. M. ꝑ totum et in qui bꝰ caſibꝰ vxor ſine ꝯſenſu vir pōt dare. Flemoſinam in magna quantitate dans an plus mereatur ꝙͣ qui mo dicum dat ex magna caritate. vij. p̄ce. ca. ij. D. ꝑ totum Emptores rerum furataꝝ vel aliaſ viciꝯſarum an propter ignorantiā excuſentur. ix. p̄cepto. ca. iij. f. ꝑ to tum. De alijs emptoribus vide in venditores Epikreia virtus circa preceptum le giſlatoꝝ quomō ſit ſꝫuanda. vj p̄. ca. vij. D. circa medium Erubeſcentia ſequendi xp̄m prohi betur. j. p̄ce. ca. xxj. A. in prin Erubeſcibilia peccata p̄ ceteriſ que ſint. j. p. c. xxj. B. poſt mediū. Eſtimatio circa deum quottuplex fieri poteſt. j. p. ca. iij. E. in fine Eucariſtia in miſſa oblata quottu plicem effectum habeat. vij. p̄cep. ca. ix. E. poſt medium Eucariſtia oblata in miſſa quantū tollat de pena. vij. p̄cep. cap. ix. E. poſt medium Eucariſtia quibus dare debeat. vij p. ca. xij. ꝑ totum cap Eucariſtia an cū actuali deuocione ſit ſumenda et deuocio vnde cauſaʳ

iij. p̄. ca. xij. I. poſt indeium. Eucariſtia deuote ſuſcepta. vij. no tabiles fructus ꝯfert. iij. ꝑ. ca. xij k. per totum Eucariſtia miraculoſe ꝑ mutata in aliam ſpeciem puta in maſſam car nis digiti ⁊cͣ. an ſit ſumenda ab ali quo. iij. p̄. ca. xij. I. poſt prin. Eucariſtia an poſt cibum aut potū debeat ſumi. ⁊ in quibus caſibus iij p. ca. xij. D E. per totum Eucariſtiam quottidie ꝑcipere an liceat. iij. p̄. ca. xij. L. per totum. Eucariſtiaꝫ ꝑcipere volens que ſci re teneatur. ca. j. H. per totum. Eucariſtiam ꝑcipere volenſ quindē cim debet habere ꝯdiciones. iij. p̄. ca. xij. per totum capitulū. Fucariſtiam volēs ꝑcipere qūo cer tus eſſe debeat ꝙ ſit ſine mortali peccato et que diligens ꝯſcientie examinacō excuſat a peccato et qͥn̄ iij. p̄. ca. xij. f. ꝑ totum. et ſigna bo ne diſpoſiciōis vide in certitudo Excellentiam petere qn̄ ſit peccatū et qn̄ non. j. p̄. ca. xij. k in fine Excōmunicacio a iure fertur ſoluꝫ ꝓ mortali. j. p̄. ca. ix. D. ī fine Exercitacionis modus ad virtutes acquirendas quis ſit. ix. p. ta. ij. C. in fine. Exorciſmi cum caracteribꝰ an vim habent in demones. ij. p̄. ca. iiij. G. poſt medium. Exorciſmi per p̄latos eccleſie ſūt ex aminandi. ij. p. ca. iiij. S in fine. Expoſicio parabole de homine de ſcendente ab hieruſalē in hiericho yalde pulcra. ix. p̄. ca. ij. D. pꝰ me.
Acies anime id ē ſupͣma porco anime ad quot po teſt ꝯuerti. j. p̄. ca. v. A per totum acies demonis qualis ſit. x. p. ca. .B. circa medium. ama bona quo ꝯſeruatur. v. p̄c. ca. vij. S. poſt pri. Fama ꝓpria an ſit ꝓtegenda et a quibus. v. p. ca viij. R. o. ꝑ totum. Hama homīs quatuor modis po teſt ledi. vij. p̄. ca. vij. C. A. N. O. per totum Sama ꝓximi in fraterna corrctōe an debeat ledi. v. p̄. c. xj. k cir. me. Iama ꝓximi in ꝯfeſſione an debe at ꝯſeruari. iij. p. ca. ix. N. ante me dium O. per totum Ame ablacio quot nocumenta in ferat. v. p. ca. x. E. circa medium Felicitas naturalis ī lumine natu rali tantū virtutibus moralibus ac quiritur. j. p̄. ca. j. G. poſt medium Haſta eccleſie in nouo teſtamento ad ſimilitudinem veteris teſtamēti habent quodāmodo diſtinctionem iij. pͥ. ca. j. B. per totum Eſta eccleſie ſunt in triplicidif ferencia. iij. p̄. ca. j. E. per totum. Eſta eccleſie principalia quo elu ſcident miſterium articuloꝝ fidei. p̄. ca. ij. C. poſt principium H Eſtiuitas ſabbati quinqꝫ de cau ſis in diem dominicū eſt tranſlata. iij. p̄. ca. j. C. per totum. FEſtiuitas ſanctificatur nouem modis. iij. p̄eca. ij. A. B. ꝑ totū. ¶ Eſtiuo die quid homo facere te neatur ꝙ ſit in ſtatu ſalutis. iij. p̄. cap. viij. P. Q. per totum. Heſtiuo die an homo ſemꝑ et ꝑ to tam diem teneatur fore recollectꝰ ad ex exercitacionem in nouem mo dis ſanctificaciōis diei feſti. iij. p.

capitulo. ij. L. ꝑ totum. Veſtiuo die mortaliter peccans an magis peccet ꝙ opus corporale fa ciens alias licitum. iij. p̄cepto. cap. j. G. circa medium. Retores tocius mundi et omnes fetulentie vbi manebunt poſt diem iudicij. x. p̄cepto. capitulo ſecundo. G. poſt principium. Nictio que ſit mendacium et q̄ non j.p̄ce. ca. xv. D. in principio. lides ſub primo p̄cepto cadit. j. p ce. ca. ij. in principo. Fides profitenda eſt corde. primo p̄cepto capitulo ſecūdo. G. in prin cipio. Ore. H. ꝑ tototum. Opere. k in fine. et quomodo ibidem. Nides quando ore ſit publice pro fitenda et quando non ibidem. H. ꝑ totum. Ces ſimplicium an quandoqꝫ ſit meritorior fide doctorum et mag noꝝ. jͣ. p̄ce. ca. ij. G. circa me. lidei actus quis ſit. vide in actꝰ. idei articulos an liceat ſcrutari. j. p̄ce. cap. ij. M. in fine. idei p̄ceptum quot hominum ge nera tranſgrediuntur. j. p̄cepto ca. ij. I. M. N. O. ꝑ totum. idem corde tenens ⁊ ore negans an mortaliter peccet. jͣ. p̄ce. capi. ij N. in principio. letus quomodo in damnatis re periatur. et quomō eo punientur. x. p̄ce. ca. ij. E. ꝑ totum. Pomes peccati originalis quid ſit et an poſt baptiſmum maneat. ix. p̄ ce. ca. ij. D. ante medium. orma baptiſmi que ſit. vide ī ba ptiſmus Sornicatio ſimplex que ſit ⁊ an ſit ſemꝑ mortalis. vj. p̄. ca. ij. A. ꝑ to.
Teortuna vnde dicatur et quid de ea tenendum ſit et an aliqui homi nes ſint a naturā bn̄ vel male for tunati. et reſpectu cuius ſit fortu na. primo p̄cepto. capitulo. ix. QQ. ꝑ totum. Et vtrum homo vniuerſa liter poſſit eſſe bene fortunatꝰ. ibi dem. SS. ꝑ totum Praterna correctio quid ſit. et ad quos ꝑtineat Et eam obmittentes ſine cauſa rationabili ꝙ periculoſe faciant. v. p̄ce. ca. ix. A. ꝑ totum rate rn̄a correctio ſextuplice fru ctum affert. v. p̄ce. capitulo. ix. C. D. ꝑ totum. raterna corectio quomodo ſit fi endā et quibus circumſtancijs. v. p̄ ce. ca. xj. I. totum P raterna corerctio quibus compe tat. v. p̄ce. ca. xij. B. in prin raterna correctio an pro venia libus peccatis fieri debeat. v. p̄ce. ca. xj. H. ꝑ. totum. raterna correctio in quibus caſi bus non obligat. p. p̄cepto. capitu. xij. G. ꝑ totum. raterne correctiōis obmiſſio qui bus noceat. v. p̄ce. ca. xj. B. ꝑ totuꝫ et qn̄ eius obmiſſio ſit licita et me ritoria ibidē. E. ꝑ to. ⁊ qn̄ ſit morta lis. f. ꝑ to. ⁊ qn̄ venialis. G. ꝑ totū Ffraterne correctionis ordo ⁊ mō dus quis ſit. v. p̄ce. ca. xij. B. C. O. E. f. ꝑ totum taterni correctioni quare domi nus iubet teſtimoniū adhiberi. ibi dem. E. in prīcipio rater iniuriatus an teneat̉ que rere recōciliacōem iniuriantis ip̄o nō petente. v. p. ca. xij. M. in me:. Xrater offendens et a leſo veniaꝫ petens ⁊ ſi leſus dimittere nō vult

quid faciet. v. p̄cepto. capitulo. viij Oꝑ totum. rater offendens in ſecreto an in publico teneatur ſatiſ facere. et e conuerſo. quinto p̄cepto. capitulo viij. N. in principio Et an teneatur dicere ſe mentitum fuiſſe. ibidem. N. in medio. Fratris reconciliatio quibus mo dis fieri debeat. quinto p̄cepto. ca pitulo octo. B. per totum. E. poſt medium fratris reconciliatio ante oblatio nem numeris et quomodo fieri de beat. quinto p̄cepto. capitulo. viij. B. circa medium Fratris offenſio quot modis fiei poſſit et quomodo ſꝫm Hoc debeat fieri reconciliatio. v. p̄cepto. capi. viij. C. D. E. f. ꝑ totum. ratris reconciliatio ꝙͣ cito fieri debeat. v. p̄cepto capitulo. viij. I circa medium. Fratri offendenti et non petenti veniam. nec ſatiſ facienti an quis dimittere teneatur. ibidem. k. per totum. Fratre ſine cauſa iraſcēte an quis ab eo veniam petere teneatur. Et quomō ibidem. D. ꝑ totum Fratrum reconciliatione habita. an rancoris ſigna liceat retinere ibi dem. M. ꝑ totum. Sructus quid ſit. decimo precepto capitulo nono. A. ꝑ totum. Et qua re fructꝰ dicatur. B. per totum k. per totum Fructus ſpiritus quot et qui ſunt x. p̄ce. ca. ix. k. ꝑ totum. luctus oris quot ſunt. j. p̄cepto. capi. xx. G. circa principum ructuum gradus quot et qui ſūt
decimo p̄cepto. capitulo nono. C. D. E. ꝑ totum. Furari res exiles vtpote pēnam. acum. aut ſimile an ſit mortale pec catum. ſeptimo precepto. capitulo. iiij. ꝑ totum. Frtum quid ſit. vij. p̄cepto. iiij. A. ꝑ totum. Furtum an ſit peccatum mortale. ſeptimo precepto. capitulo quarto. B. ꝑ totum. urtum quot modis cōmittatur. Et ponuntur vigintiunus modi. ſe ptimo p̄cepto. capitulo quarto. D. per totum vſqꝫ. R. Et quomodo et in quibus modis ſit recompenſan dum. ibidem. Furtum velatum quomodo fiet. dantur due regule ibidem. Prima regula. R. in principio. Secūda re gula. T. ꝑ totum. Furtum velatum per primam re gulam qui cōmittant. ibidem. R. S per totum Furtum velatum per ſecūdam re gulam qui cōmittant. ibidem. V. ꝑ totum. Furtum ex circumſtantia tranſit ī aliam ſpeciem peccati aut aggraua tur. ibidem. B. in medio Eurtum an cōmittat qui alienam rem occulte et iniuſte ſecū retinet. ibidem. A. in fine. Furtum an cōmittat qui ſuaꝫ rem apud alium iniuſte et occulte dete tam furtim et occulte reaſſumit. ſe ptimo precepto capitulo quarto. E in principio. Furtum an cōmittat qui res pro ximi deſtruit occulte vel manifeſte et ex eis nihil retinet. ibidem. E. in medio.

tirtum an cōmittat creditor ſi pi gnore ſibi obligato vtatur. ibidem E. in fine. Audium beatorum d̓ cri ſti humanitate quāle e erit. decimo p̄cepto capi tulo. x. E. f. G. ꝑ totum. Gaudium beatorum de ſocietate iocundiſſima ꝙ magnum erit. deci mo precepto capitulo decimo. A. B ꝑ totum Gaudia beatorum exteriora quot erunt. x. p̄. A. in prin. Gaudia beatorum interiora quot e runt. x. p̄cepto. capitulo. xj. A. ꝑ to tum capitulum. Gaudiorum multitudo et magnitu do qualiter erit in patria. x. p̄cep. ca. xj. f. G. ꝑ totum. Gloria quid ſignificet in hoc nomi ne inanis gloria. j. p̄cepto cap. xiiij D. in principio. Gloria quottuplex ſit. ibidem. f. ꝑ ꝑ totum. Gloria vana quot modis fit ibideꝫ G. ꝑ totum. Gloria dijabolica que ſit. ibidem. H. ꝑ totum. Gloriam appetere an liceat. j. p̄ce. ca. xiij. D. vſqꝫ. H. ꝑ totum. Gracie augmentum an quis alterī poſſit mereri. vij. p̄cepto capitulo. ij. f. circa medium. Gradus peccati mortalis ſunt vn decim. ix. p̄ce. ca. iiij. k. ꝑ totum Gratus eſſe deo an plus teneat̉ pe nitens ꝙ innocens aut econuerſo. ix. p̄ce. ca. j. k. ꝑ totum. Grati eſſe deo de quibus tenemur vide in dilectio dei rōnabilis eſt Grati eſſe deo quomodo tenemur. ix. p̄ce. ca. j. I. in medium.
Grati eſſe quidus tenemur ibidem L. in principio Gratī eſſe de beneficio ꝑ recompē ſationem an teneamur apparenter indignis et qui ſint. ix p̄cepto. capi. j. L. M. ꝑ totum Grati eſſe an debeamus his qui ad peccandum nos iuuant. ibidem. M. poſt medium. Gratitudinis tres ſunt gradus. ix. p̄cepto ca. j. I. in fine Gula quottuplex ſit et quomo dif finiatur. ſexto precepto capitulo. v D. ꝑ totum. Gula quando ſit peccatum morta le. ſexto precepto capitulo quinto. f. ꝑ totum. Gula corpori et anime infert mul ta mala. ibidem. E. in medio. Gula octo remedijs curatur. ſexto p̄ce. ca. vj. f. ꝑ totum. Gule ſpecies que ſint. et quot ſint eiꝰ filie ibid em. E. ꝑ totum. Guſtus in patria quibus perficie tur et quo nodo immenſo gaudio ratione ſui obiecti premīabitur. de cimo precepto. capitulo ſexto. G. ꝑ totum. Abentes alimenta ⁊ quī bus tegamur his cōten ti ſumus quomodo intel ligatur illud. vij. p̄ce. ta pi. iiij. G. in fine heretici et eorum fautores quomo do ſint excōmunicati. j. p̄cepio capi tulo. ij. O. ꝑ totum Herbis lapidibus et verbis an et quomodo ſit licitum vti. j. p̄cepto. capitulo. ix. E. ante finem. Berbe an cum orationibus poſſint colligī ibidem. E. Homicidium incurritur quindecim

modis. v. p̄cepto capitulo. j. C. D. E. f. G. ꝑ totum Homicidij cauſe que ſint ibidem. A principio. capitulo. ij. A. ꝑ totum. B. in principio. Homicidio non ſequente ahuc mul tis modis tranſgreditur p̄ceptum. Non occides. v. p̄ce. capitulo. j. H. I. per totum Homīes ſilueſtres an ſint et ī quot tuplici differentia. jͣ. p̄cepto. ca. xj. k. ꝑ totum Homines an permittente deo an a demonibus poſſint ledi. j. p̄cep. ca. xj. Tꝑ totum Homines operatione demonum an in beſtias poſſint tranſ formari. j. p̄ce. ca. xj. M. in prin. Homines an poſſint in lupos tranſ formari ibidem. N. circa me. Homines a tribus celeſtibus cauſiſ diriguntur ſꝫm tria que in eis ſunt j. p̄ce. ca. xj. QQ. circa mediū. vide de hoc in influxus. Homīes ſub triplici lege poſiti ſūt quibus regi debent. ix p̄cepto. cap. jͣ. C. circa medium. Poneſtas ꝑſone ſꝫm que ſumi debe at et qui ſunt honorandi. vij. p̄cep. ca. iij. E. ꝑ totum. ſponor dei quomō ſit querendus. j. p̄ce. ca. iiij. M. ꝑ totum. capitu. vj. A. B. ꝑ totum. Bonor beatorum qualis et ꝙ ma gnus erit in patria. x. p̄cepto. ca. x. D. per totum Honor prādij ieiunalis diei que ſit vj. p̄ce. ca. vij. E. circa medium. Hora ſecunda poſt meridiem ſꝫm a liquos doctores xp̄us mortuus eſt in cruce ibidem. E. ante mediu. Humiliare ſe et veraciter humileꝫ
ſe reputare quot mōis ꝯtingat. ix. p̄ce. ca. ij. C. ꝑ totum. Humilis cōdico in aduerſis que ſit v. p̄ce. ca. ij. E. circa medium. Humilitas quare ita difficulter ac quiritur cuꝫ tamen natura ad hanc inclinat. ix. ca. ij. k. in prin. Humilitatis vere que ſint cauſe et radices. nono p̄cepto capitulo ſcd̓o E. poſt medium Actantia vnde oriatur. vide in ipocriſis et cui opponatur. viij. p. ca. ij. C. ante medium Iactantia quot modis cōmittatur viij. pͥ. ca. ii. C. circa prin. Iactantia quando ſit peccatū mor tale et quando non. ibidem. C. cir ca medium Ieiunium quid ſit. vj. p̄cepto. cap. vij. A. in principio Ieiunium quottuplex ſit. ibidem. A. circa medium. eiunium cadit ſub precepto legis. nature. legis diuine et legis eccleſi aſtice et quomodo diuerſimode. vj. p̄ce. ca. vij. ¶ D. ꝑ totum. Et ſub cō ſuetudine loci cadit. ibidem.f. in principio. Ieiunium impugnant caro. mūdus et dijabolus. vj. p̄cepto capitulo. vij. C. circa medium. Ieiunium duodecim preclaras ha bet vtilitates ibidem. B. ꝑ totū Ieiunium quibus circumſtancijs fieri debeat. ſexto p̄cepto capitulo vij. E. circa medium. Ieuiniū an quis ſoluere poſſit au toritate ſua et quis poſſit in eo di ſpenſare. vj. p̄cepto capitulo. viij. A. ꝑ totum. et in quibus cauſis ſit

diſpenſandū ibidē. B. C. D. E. ꝑ to. Ieiunium ſine cauſa legittima trāſ grediens an peccet mortaliter. vj. p̄ce. ca. vij. D. ante medium. Ieiunium tripliciter trāſgredi po teſt ibidem E. in principio eiunium an potū ſoluatur ibideꝫ E. poſt medium. Ieinium an redimi poſſit pro pe cunia. vj. p̄ce. ca. viij. H. ꝑtotum Ieiunium proprie terre an in alie nis locis ſit ſeruandum. vj. p̄cepto. ca. vij. f. ante medium Ieiunium quot modis fit vicioſuꝫ. vj. p̄ce. ca. viij. G. ꝑ totum Ieuinali die plus ꝙ ſemel come dens an peccet mortaliter tociens quotiens cōmedat. vj. p̄cepto. capi tulo. vij. E. circa principium. ij. p̄c. ca. v. G. ante finem. Ieiunali tempore quibus cibis ſit vtendum. ibidem. E. circa medium Et an de caſtore licitum ſit edere. ibidem. C. poſt medium. Ieiunali tempore an electuarīa et confectiōes poſſint ſumi et quomo do. E. poſt medium Ignis inferni ꝙͣ magnus ſit ⁊ quo modo differt ab igne noſtro. x. p̄c. capitulo. ij. D. in principio Ignis purgatorius quottuplex ſit et quomodo diuerſimode purgat. vij. p̄c. ca. viij. I. ad finem Ignis quo mundus renouabit̉ an te diem iudicij quouſqꝫ ꝑtinget. x. p̄ce. ca. v. f. circa medium. Ignorantia articulorū fidei an qui buſdam ſit excuſabilis. et quibꝰ de cauſis. j. p̄ce. ca. ij. D. poſt principi. cum declaratione vſqꝫ ad. f. et. f. in fine. C. poſt medium. Ignorantia quid ſit. ix. p̄ce. capitu
lo. j. G. in finem. Ignorantia quottuplex fit. et que excuſat et que non. ix. p̄ce. capitulo ij. A. B. C. D. E. ꝑ totum. Ignorantia an ſit peccatum et que xi. p. ca. j. B. ꝑ totum Ignorantia que magis ſuper om̄es eſt fugienda. ix. p̄cepto capitulo. ij A. ad finem. Ignorantia quomodo poteſt euadi et ꝑ que remediari. ix. p̄cepto capi. iij. L. ꝑ totum. iij. p̄cepto capitulo viij. G. H. ꝑ totum Ignorantia legis nature an alique excuſat. ix. p̄cepto capitulo primo C. circa medium Ignorātia an excuſet a ſtatutis or dinariorum. ix. p̄ceoto. capitulo. iij G. in principio. Ignorantia durante an homo ſem per peccet interim ꝙ ignorat. ibi dem. I. ꝑ totum Ignorantia ignorata quomodo ꝑ penitentiam poſſit deleri. ix. p̄cep. ca. iiij. k. ꝑ totum. Ignorantie que ſint cauſe. ix. p̄ce. ca. iij. H. ꝑ totum in princ. Illuduntur opere demonum qui ſe angaria opinant̉. et dicunt raptos et reſtituti ſenſibus mira dicuntur jͣ. p̄ce. ca. xj. O. ꝑ totum. Illuſio hominum ꝑ demones quot modis fiat. j. p̄ce. ca. xj. E. ꝑ totum Imperfectionis omnium rerū cau ſa et mater que ſit. ix. p̄cep. capi. ij. B. circa principium. Inanis gloria quid pretendat. j. p̄ ca. xiiij. D. ꝑ totum. Inanis gloria cui aſſimiletur ibidē B. poſt medium Inanis gloria gloria in omni loco hominem inuadit ibidem. B. ad fi.

Inanis gloria multis de cauſis eſt valde ꝑiculoſa ibidem. D. poſt prī cipium. et omnibus operibus ſe in flectit. ibidem. B. poſt medium. Inanis gloria quando ſit pecatum mortale vel non. j. p̄cepto capitulo xiiij. I. k. ꝑ totum Inanis glorie peccatum quomodo ſit ꝯtra dei caritateꝫ ibidem. L. M N. per totum Inanis glorie quot ſint remedia. ibidem. C. ꝑ totum Incantatores qui dicantur et quo modo ſint prohibiti. j. p̄ce. capi. xj. GG. circa principium Inceſtus quid ſit et quam deteſta bile vicium. ſexto p̄cepto capitulo. ij. E. ꝑ totum Inclinacones an neceſſitent homi nem ad eligendū. primo p̄cepto. ca. xj. QQ. poſt medium. 33. circa me. Indeuotio vnde cauſetur. j. p̄cep. cap. xx. C. ꝑ totum Infirmitas an excuſet a ieiunio. vj p̄ce. ca. viij. B. in fine Infirmitas hominis quotuplex ſit iij. p̄ce. ca. vj. A circa medium Influxus celi angelus et deus quo modo diuerſimode influunt in ho minem. primo p̄cepto. capitulo. x. D. circa finem. Ingratitudo ſub primis duabꝰ ſpe ciebus ſuperbie continetur. j. p̄ce. capit. xij. L. in prin Ingratitudo quando ſit peccatum mortale aut veniale. ix. p̄ce. capi. j. O ꝑ totum Ingratitudinis quot ſunt gradus. ix. p̄ce. ca. j. N. ꝑ totum. Inimicus quis ſit. v. p̄cepto capi. vij D. in prin. Inimici quot modis pugnant con
tra nos. v. p̄ce. ca. vij. A. in me. Inimici in neceſſitatis tempore an actualiter ſint diligendi. v. p̄cepto ca. vij. G. in fine. Inimici etiam ore tripliciter ſunt diligendi. v. p̄cepto capitulo. viij. A. in princi. Q. ꝑ totum Inimicoꝝ dilectio an ſit nobis poſ ſibilis. v. p. c. vij.. C. ꝑ totum. Inimicos an corde teneamur dili gere. et quomodo ibidem. E. f. per totum. et quomodo tenemur eis be ne facere. iiij. p̄ce. ca. iij. f. poſt prin Inimicos diligendo an requiratur ſpecialis actuatio mentis ⁊ an ſem per debeant diligi. v. p̄cepto capi. vij. G. ꝑ totum Inimicis an tenemur excepta bene ficia impendere. v. p̄cepto. capitu. ix. C. ꝑ totum. Inimicis benefacere an ſit magis meritorium ꝙ amicis ibidem. C. ꝑ totum. Innouatio mundi quare fiat. x. p̄. ca. v. G. in fine. Innouatio mundi quomodo fiat vi de in mundi purgatio Innouatīo elementorū. ſolis. lune. ſtellarum. et aliaruꝫ rerum quomo do fiet. x. p̄ce. ca. v. H. ꝑ totum. Impaſſibilitas quomodo erit in a nima beata. et quomodo differt ab ea que fuit in adam in ſtatu innocē cie ⁊ que eſt in pueris decedentibꝰ in originali peccato. x. p̄cepto. cap. vij. E. in principio Intellectus beati ī patria quomō perficietur. x. p̄cepto capitulo. xij. D. ꝑ totum. Intentio in bona fama de proprio bono facta qualis eſſe debeat. prīo p̄cepto capitolo. xiiij. G. ante finē.

et. N. ꝑ totum. Intentionis diſpoſicō in actibꝰ vir tuoſis cum tendentia in deum qua lis eſſe debeat. jͣ. p̄cepto capitu. iiij P. circa medium Inuente res an ſint ſeruande. vel cui reſtituende. vij. p̄cepto. ca. ij X. y. z. ꝑ totum Inuentores nouitatum multarum que fuerunt et quomodo a deo pla gati fuerunt. j. p. ca. xvj. E. ꝑ to Inuidētia fraterne gracie quomo do ſit quartus gradus inuidie. v. p̄ cepto ca. v. G. in medio Iuidentia fraterne gracie vt ē pec catum in ſpiritumſanctum que ſit ibidem. G. ꝑ totum. Inuidia quid ſit. v. p̄cepto capitu. v. A. ꝑ totum Inuidia vnde naſcatur ibidem. B. ꝑ totum. E. in medio. Inuidia quibꝰ cōmuniter inheret v. p̄cepto capit. v. E. poſt medium. f. ꝑ totum. Inuidia quot habeat filias. v. p̄c. capitulo. vj. A. ꝑ totum Inuidia quando ſit primus motus quinto precepto capitulo quinto. f circa finem Et quando veniale vel mortale peccatum. G. circa principi um et medium. Inuidia. Ira. Odium quomō diffe rant. v. p̄cepto cap. vj. B. ꝑ totum. Inuidia quomodo et ꝑ quē remedi etur. v. p̄ce. ca. v. I. ꝑ totum. Inuidia eſt ſignum filiorum diabo li. v. p̄ce. ca. v. H. poſt medium. Inuidia qualis ⁊ quomodo erit in damnatis. x. p̄ce. ca. iij. B. ꝑ totum. Inuidie quot ſunt gradus. v. p̄ce. ca. v. E. G. in princio. Ira ꝙͣ magnum et ꝙͣꝫ malum viciū
ſit. v. p̄cepto capitulo ſecundo. B. C. D. ꝑ totum. Ira quare ſit capitale vicium. qui to p̄cepto ca. iij. A. et quare ⁊ quo modo ſit omnium viciorum ianua. ibidem. A. ad finem. Ira quottupliciter deum offendat v. p̄cepto capitulo ſcd̓o. Bcirca me dium. C. in principio. Ira quottupliciter deformat ani mam et vilibus rebus aſſimilat ibi dem. C. poſt principium Ira corpus quottupliciter ledat. ibidem. C. poſt mediū vſqꝫ ad finē. Ira quas vtilitates et quot diabo lo aufert ibidem. D. ꝑ totum Ira quot modis fit peccatum. v. p̄ cepto. ca. ij. H. ꝑ totum Ira quando ſit peccatum aut non. ibidem. E. f. G. et quando mortale aut veniale. H. I. ꝑ totum Ira quomodo naturaliter naſcatur ibidem. E. poſt medium Ira an ſit licita et an ea vtendum lit. et quomodo. v. p̄cepto capitulo iiij. I. per totum. et quando ſit me ritoria. G. H. ꝑ totum. Ire paſſio quare data ſit homini. v. p̄ce. ca. iij. H. circa medium Ire quot ſunt ſpeciēs. v. p̄ce. ca. iij D. E. ꝑ totum. Et quando ille ſint mortales vel non f. ꝑ totum. Ire que et quot ſunt filie. v. p̄cep. ca. ij. B. ꝑ totum. capitulo terco. B C. per totum Ire quot ſunt gradus. v. p̄cep. ca. ij. E. f. G. ꝑ totum Iram remiſſibilem habētes ꝙͣ ma li ſint. v. p̄cepto ca. ix. E. in prin Iram propriam quot ſint remediā otia. quinto p̄cepto capitulo quart D. E. f. ꝑ totum

Iram alienam quot remedient ibi dem. G. ꝑ totum Iudex amore odio aut timore fal ſe iudicans aut propter ignoranti am ad iudicandum inſufficiens et ſine peritorū conſilio iudicans quo modo peccet. vij. p̄ce. capitulo. iiij. G. in principio. Iudices an ſꝫm probata in iudicio iudicare debeant. iiij. p̄ce. ca. iij. H. ꝑ totum. Iudicium quottuplex ſit. j. p̄ce. ca. xiij. D. poſt prin. Iudicium temerariū de malicia ꝓ ximorum quale peccatum ſit ibideꝫ D. poſt principium Iuramentum quid ſit. j. p̄ce. cap. j. E. in principio. Iuramentum quare ſit introductū ſecūdo p̄cepto capitulo primo. D. circa medium Iuramentuꝫ in genere quottuplex ſit et modi quibus fit. ſecundo pre cepto capitulo primo.f. per totum vſqꝫ. G Iuramentum licitum quid ſit. ij. p̄ cepto. ca. j. E. circa principium. Et ponuntur ibidem plures illiciti mo di iurandi. E. ꝑ totum. Iuramentum vt ſit licitum tria re quirit. ſecundo precepto capitulo primo. H. ꝑ totum. Et vt ſit diſcre tum quinqꝫ requirit ibidem. H. cir ca principium. Iuramentum licitum ſuis comiti bus regulatum eſt cultus latrie. ij. p̄ce. ca. j. H. in fine Iuramentum per deum abſolute. Et iuramentum per deum cum ſo lennitate in vel extra iudicium an ſint idem ſecūdo p̄cepto capilo. j. f. poſt medium
Iuramentum incautum quot mo dis fit et qui incaute iurent. ſecun do. precepto capitulo tercio. A. B. C. D. ꝑ totum. Iuramentum an propria autorita te liceat ſoluere. vide in autorita te propria et an liceat in iuramen tis diſpenſare. et per quos. ij. p̄ce. ca. iij.f. ꝑ totum Iurans lapſu lingue et aduertens ſe falſum iurare an ſit ꝑiurus. ij. p̄ce. cap. ij. D. in principio Iurans in ioco falſum affirmando an ꝑiuret ibidem. A. in princ. Iurans falſum quod credit verum an ꝑiuret ibidem.ſ. poſt mediuꝫ Iurans per deum ſuꝑ aliquo cuius oppoſitum magis credit aūt de v traqꝫ parte eque dubius an morta liter peccet. octauo p̄cepto capitu lo tercio. I. ꝑ totum. Iurans incaute per mētum ante neatur iuramento. ij. p̄cepto capi. iij. D. ꝑ totum. Iurans ex impetū an teneatur iu ramento. ſcd̓o p̄cepto capitulo. iij. A. circa princ ipium. Iurans aliquod quod eſt maioris boni impeditiuum an ſeruare tene atur. ij. p̄ce. ca. iij C. ꝑ totum Iurans contra conſilium euangeli cum an ſeruare tenetur. ibidem. B. in medio. Iurantes an poſſint habere dilaco nem vel abſolutionem a iuramēto ibidem. G. ꝑ totum Iurare an ſit licitum. j. p̄ce. capi. j. D. ꝑ totum et quando ſit licitum. ibidem in medio Iurare et adiurare quomodo diffe rūt et quottuplex ſit adiurandi mo dus. primo p̄cepto capitulo. xj. klꝭ.

poſt principium Iurare per creaturas an ſit licituꝫ ij. p̄cep. ca. iiij. I. ꝑ totum. Iurare cum ſolennitate ſuper cru ce. euangelio. aut corpore chriſti. quare ſtatuit eccleſia. ſcd̓o p̄cepto. capi. j. f. ad finem. Iurare faciens aliquem quem pro babiliter credit ꝑiurare an peccet iuramentum ab eo recipiens. ij. p̄. capitulo. iij. E. ꝑ totum Iurare aliquem falſe ſciens et au diens an teneatur hoc manifeſtare ibidem. H ꝑ totum Iurare volēs quomodo debet eſſe certus ſuꝑ re de qua iurat. ij. p̄cep. ca. iij. A. poſt principium. Iurare incaute quot modis contin gat ibi. B. C. ꝑ totum Iurare volens ad teſtificandū que ſcire debeat. vide in teſtis Iurare falſe deum in teſtem ſumen do ꝙ periculoſum ſit oſtenditur ꝑ varia exempla. ſcd̓o p̄cepto. capi. j. G. ꝑ totum. Ius poſitiuum quouſqꝫ extendat̉. iij. p̄ce. ca. ix. O. in medio. Iuſticia dei an d̓beat peccatū mor tale eternaliter punire. x. p̄cep. ca. j. E. ꝑ totum Iuſtificatio imperij quomodo et ꝑ que habeat fieri. tercio p̄cepto. ca. viij. P. ꝑ totum Abor vtrum cadat ſub p̄cepto et quomodo. iij. p̄cepto. capi. xiiij. B. per Stotum et quot de cauſis neceſſarium ſit vel expediat labo rare ibidem. C. ꝑ totum. Labor ſpiritualis et an et quare pe nalior ſit corporali. iij. p̄cepto. cap.
xiiij. D. ꝑ totum Laboratores infideles quomō pec cent. vij. p. ca. iiij. f. in principio Laboris manualis excuſationeꝫ an aliqui homines poſſint habere. et vti elemoſinis. tercio p̄cepto. capi. xiiij f. in principio Latria quid ſit. primo p̄cepto. cap. vj. C. poſt principium Latria an ſoli deo ſit exhibenda ibi dem. A. in principio. Latria adoratione in quibus ſigniſ deus coletur. primo p̄cepto. ca. viij D. circa medium. Leges humane vtrum imponēt ho mini neceſſitatem in foro conſcien cie. ix. p̄cep. ca. j. D. E. ꝑ totum. Leges humane quot mōis eſſe poſ ſunt iniuſte. et quomodo eis ſit obe diendum ibidem. E. ꝑ totum. Leges iniquas ſtatuentes qumodo peccent et cui pene ſubi ciuntur de facto ibidem. E. ꝑ totum. Letanie minores quare ſint inſtitu te. j. p̄ce. ca. xi. N. ante finem. Leuantes de fontē quot eſſe debēt et an cognatio tranſit ad homines et an leuantes inter ſe. vij. p̄ce. ca. iiij. B. circa finem Leuantes de fonte qui eſſe poſſint tercio p̄cep. capitulo. iij. G. ꝑ totū ca. iiij. B. in fine Lex quottuplex ſit. primo precepto capi. j. B. ꝑ totum. Et quomodo ab vna prima lege omnes alie deſcen dunt. ibidem. G. in fine. Lex nature quid ſit et ad que incli nat. ix. p̄ce. ca. j. C. circa principiū. Cex nature que ſit et quomodo na turaliter ad virtutes inclinat. ⁊ vi cia reſpuit. primo p̄cepto. capitulo primo. G. circa medium

Eiberum arbitrium quid ſit primo p̄ce. ca. xj. Tt. in medio. Liberum arbitrium an neceſſitetur per influxum aſtrorum. j. p̄c. ca D. ante medium. Liberum arbitrium an ſubiacet in clinacioni aſt rorum. j. p̄cepto. cap. xj. ¶ T. poſt medium. Loca ſacra per que ⁊ quomodo vio lantur. iij. p̄. ca. xiij. G. per totum. Locorum diſtinctio an ſit in infer no et qui ad illa perueniunt. x. p̄c. ca. ij. k. per totum Locum propinquiorem ſeu manſio nem in celo quis habebit deo. x. p̄c. ca. v. D. in prin Locum ꝓpinquiorem humanitati xp̄i in celo qui habebūt. x. p. ca. v. D. in medio. Ludo qui ſe poſſunt ad aliquid ob ligare. vij. p̄. ca. vij. P. ante mediū Cudo quomodo omnia mādata poſ ſunt tranſgredi. vij. p̄ce. ca. v. poſt medium Cudo. xiiij. peccata poſſunt contin gi. vij. p. ca. vj. V. in prin. Cudo acquiſita an poſſint teneri. v ij. p̄. ca. vj. S. per totum. Q. in me. Ludo perdita an poſſint repeti. v ij. p. ca. vj. T. per totum Cudo lucrata ad quos vſus debent conuerti et per que ibidem. R. ꝑ to Ludus quale peccatum ſit. vij. p̄c. cap. vj. Q. poſt principium Cudus tribus de cauſis eſt multuꝫ deteſtabilis. vij. p̄c. cap. vj. V. per totum. Ludus quomodo ſit contra carita tem. v. p̄cep. cap. xiiij. D. in fine Ludus pro recreacione an et quo modo ſit licitus. vij. p̄cep. capi. vj. P. ante medium.
Luſores an obligare/ ſe poſſint ad ſortem veniendam ſpe lucri. vij. p̄. cap. vj. P. poſt medium. Q. in prin. Luſorum ſtulticia per quinqꝫ oſten ditur ibidem V. poſt medium Lumen glorie quid ſit. x. p̄cep. cap. xij. C. in pri. Cupi quidam hominibus crudeli ter ſunt in feſti. vij. de cauſis. j. p. ca. xj. N. per totum. Luxuria eſt abhominabilis propter eius effectus. vj. p. ca. j. E. ī medio Luxuriam quomodo totam homīs rationem in omnibus actibus ſuis deordinat. vj. p. ca. j. f. circa prin. Cuxuria in voluntate hominis du plicem deordinacionem inducit ibi dem. f. ad finem. Luxuria quot habet filias. vj. p̄ce. cap. j. f. in principio. Luxuria an ſit vincibilis et probaʳ̉ ꝙ ſic auctoritate racione et ſimili ud ine. vj. p̄. ca. j. L. M. per totum Luxuria ſeptem modis remediatur vj. p̄cep. cap. j. B. H. I. k. ꝑ totum Cuxurie vicium propter quinqꝫ eſt abhominabile. vj. p̄cep. capitu. j. C per totum Luxurie vicium quintupliciter eſt nociuum ibidem. D. per totum. E. in principio. et quomodo noceat. f circa principium. Luxurie ſpecies et gradus qui ſint vj. p̄cep cap. ij. A. B. C. D. E. f. G per totum Luxurie ſpecies an ſingule ſint pec cata mortalia ibidem A. in fine. Luxuriam fomentantes et nutrien tes que ſint et an talia ſint peccata mortalia quomodo. ⁊ quomodo nō vj. p. ca. ij. H. per totum. ix. p. cap. iiij. M. N. per totum. Et grauitas

illorum ſecundum que attendantur vj. p̄. ca. ij. H. in fine. Luxurioſus quomodo deſcribatur. vj. p̄cep. ca. j. C. in fine. Ala alteri velle an et quomodo ſit licitum. v. p̄. ca. vij. D. poſt mediū Maledictiones vitare ꝑ exempla ſacre ſcripture docemur. v. p̄. ca. iiij. C. per totum. Maledicens alteri primo ſe maledi cit. vj. p̄. ca. iiij. C. in fine. Maledicere quid ſit et an ſit pecca tum mortale. v. p̄cep. ca. iiij. A. per totum. Maledicere ſub racione boni an ſit licitū et quot modis contingat ibi dem. B. in prīcipio Maledicere creaturis irracionabili bus an ſit peccatum et quale ibidē B. circa medium. Maleficia ſacris temporibus quare fiunt. j. p̄ ca. xj. AA. per totum. Maleficia per remediaciōeꝫ an ſint tollenda et quomodo. j. p̄cep capi. xj. X. per totum. Malefice an poſſint lac vaccis au ferre et quale remedium ſit adhibē dum. j. p̄. ca. xj. OO. per totum. Malefici vtrum ſuis maleficijſ poſ ſint homines veraciter ledere et qͥ bus modis et quibus rebus. j. p̄ce. cap. xj. V. per totum. Malefici aliqui quare pre ceteris dicantur incantantes. j. p̄cep. capi. xj. V. in principio. Maleficijs ſuis andemones ledere poſſint homines in caritate exiſten tes vt eos ad vicia perducerent. j. p̄cep. cap. xj. y. per totum. Martir ſine morte quot modis fieri poſſit. jͣ. p̄ce. cap. ij. I. in fine. Martirio ſe offerentes quales eſſe debeant. j. p̄. ca ij. k in principio Martirio ſe offerre abſqꝫ ſpeciali diuino motu incautum eſt homini imperfecto. k. poſt medium. Martirium quomodo cadit ſub pre cepto. j. p̄cep. cap. ij. I. in prin. Martirium quot exigat vt ſit meri torium aureole. x. p̄ce. cap. viij. D iu principio E. poſt medium. Matres quare plus diligunt filios ꝙͣ patres. iiij. p̄. cap. v. k. poſt me. Matrimonialis benedictio ad que ſit vtilis. iij. p̄. ca. vij. E. per totum Matrimonialis actus in quibus ca ſibus ſit veniale peccatum. vj. p̄ce. ca. iiij. D. per totum. Matrimonialis actus in quibus ca ſibus cōmuniter ſit mortalis ibideꝫ E. circa principium. Matrimonialis actus in quibus ca ſibuſ ſit dubiꝰ an venialis vel mor talis ſit ibidem. E. in principio. Matrimonialis actus in quibus ca ſibus ſit meritorius. et in quibus li citus tantum. vj. p̄. c. iiij. A. in prī. Matrimonialis debiti reddicio quo cadit ſub precepto ibidem A. in me dio et quomodo non. B. C. per to. Matrimonialis actꝰ peticio. an die dominico ſit fienda. iij. p̄cepto cap. ij. L. in fine. Matrimonium in quo conſiſtit. iij. p̄cepto cap. vij. in principio. Matrimonium quomodo ꝯtrahen tes conformat paſſioni xp̄i. et quo modo hoc fiet. iij. p̄cep. cap. vij. A circa medium Matrimonium contrahentes quas condiciones obſeruare debent vt conſequant̉ vtilitates matrimonij

iij. p̄ce. ca. vij. C. D. ꝑ totum Matrimonium cauſa libidinis ſolū ꝯtractum an ſit verum. ibidem. D in principio. Matrimonium an quis ꝯtrahere tenetur vt dote patreꝫ nutriat. iiij p̄ce. ca. v. ℟. ꝑ totum Matrimonium carnale et ſpiritua le quomō adinuicem comparentur x. p. ca. vij. A. G. C. ꝑ totum. Matrimonium contrahentes et cō ſummantes an poſt continentie vo tum debitum petere poſſint ⁊ quo modo. vj. p̄ce. c. iiij. E. ad finem Matrimonij bona quot et que ſint iij. p̄ce. ca. vij. B. poſt prin Matrimonij effectus et vtilitates quot et qui ſint. iij. p̄cepto capitu. vij. A. B. ꝑ totum Medici circa infirmos quomodo a gere debent. ix. p̄cepto. capitulo. ij I. ante medium Medium virtutis quomodo ſit ſu mendum. vij. p̄ce. ca. iij. I. in prin. Mendacium in genere quid ſit. viij p̄ce. cap. j. C. in medio et quot in ſe inclndat ibidem. B. in prin Gendatīum quinqꝫ decauſis eſt de teſtandum vij. p̄. ca. j. k ꝑ totum Mendaciuꝫ an poteſt fieri ſine pec cato. viij. p̄ce. c. j. D. ꝑ totum Mendacium ꝑ que fieri poteſt. ibi dem. C. in principium Gendacium per os quot modis in currit. viij. p. ca. ij. A. in princi. Mendacium an propter indelibera tioneꝫ poſſet excuſari vt nō ſit mor tale. viij. p̄ce. ca. iij. f. ꝑ totum. Mendacia iocoſa et officioſa an vi ris perfectis ſint mortalia. viij. p̄ pce. ca. j. I. ꝑ totum. Mendaciā iocoſa in predicationibꝰ
dicere an ſit ſemper peccaium mor tale. I. poſt medium. Mendaciorum quot ſint genera. vi ij. p̄cepto capitulo primo. E. ꝑ totū et quomodo omnia reducuntur ad tria. E. in fine. Mendaciorum generibꝰ quomodo differēter peccatur et quando mor taliter. viij. p. ca. j. f. G. H. ꝑ totuꝫ Mentiri et mendacium dicere quo modo differant ibidem. D. pꝰ prin Mentiri in coieſſione an ſit ſemper mortale. ibidem. I. in fine. Mercari quomodo et quot de cau ſis periculoſum. vij. p̄ce. capitu. v. O ꝑ totum Gercatores ſaluari volentes quo modo ſe habere debeant. ibidem. P. ꝑ totum. Mercatores. vectores. et artifices eis in neceſſitate laborantes an ex cuſant̉ a violatione ſabbati ⁊ quo mō no. iij. p̄ce. ca. ij. f. G. ꝑ totum. Mercatorum proprietates quis pri mo inuenit. vij. p. ca. v. B. in prin. Gercenarios damnificantes eo ꝙ non ſtatim ſoluūt an peccent ⁊ quo modo et an teneantur recompenſa re damnum. vij. p̄cepto capitu. iiij. N. ꝑ totum. Meritorium magis an ſit deo aſſen tire et adherere ꝙ cognoſcere ſeu apprehendere. j. p̄cepto. capitu. ij. G. circa medium Meritum ex opere an augeatur ꝑ actualem tendentiam in deum. j. p̄ ce. ca. iiij. P. circa medium. x. p̄cep. ca. v. D. in principio. Geritum in noſtris bonis actibus ex quatuor augetur. v. p̄ce. capi. ix. C. in fin. D. ꝑ totum. Meritum in noſtris bonis actibus

ſꝫm quid extendatur. et quomodo hoc fiet. j. p̄ce. capitulo. iiij. D. an te medium vſqꝫ infinem. vij. p̄ce. ij. D. in fine E. in prin. Geritum qualem actum exigat vij p̄. ca. ij. G. in prin. Meritum ex datione ſpiritualis e lemoſine an maius ſit ꝙ ex datiōe elemoſine corporalis. vij. p. ca. iij. S. in principio. Meritum ex alienis bonis an nobiſ accreſcat ⁊ quot modis. vij. p̄c. ca. viij. C. circa principium Metus quottuplex ſit. j. p̄cep. cap. xxj. G. circa medium. Metus quem effectum habeat ibi dem. H. in fine. Metus cadens in conſtantem virū quis ſit ibidem. H. circa medium Getus cadens in conſtantem virū quottuplex ſit ibidem h. in prin Miracula ſanctorum diaboli atqꝫ antixp̄i quomodo differenter fiant j. p̄cep. cap. xj. L. in fine Giſericordia dei quanta ſit. j. p̄ce. cap. iij. f. ante medium. Giſericordia quid ſit. vij. p̄cep. ca. ij. A. in principio. Miſericordie quid opponatur ibid̓ in principio. Giſſa tota reuerenter et d̓uote an a quolibet fideli die dominico exp̄ cepto ſit audienda. j. p̄cep. cap. vj. D. poſt medium per totum. iij p̄c. cap. j. C. in principio. Giſſe neglectio indie celebri an ꝑ aliquod opus equiualenſdebet ſuꝑ pleri et quomodo. j. p̄c. ca. v. G. ad finem. diſſe ſacrificium quot de cauſis ſit deo acceptum. vij. p̄cep. cap. ix. E. poſt principium
Giſſe ſacrificium quot genera ho mi ium participant. j. p̄cep. cap. vij B. in fine. Modeſtia virtus circa que ꝯſiſtat j. p. ca. xvij. A. inpri. Monetam meliorem eligere ⁊ ī ar gentum reſoluere vt carius venda tur an licitum ſit. vij. p̄cep. cap. iiij Q. per totum Monetam malam exponētes ſicut ad eos peruenit an peccent. vij. p̄. cap. iiij. P. per totum Mons venetis an in veritate ſit ⁊ quid de eo conſenciendum ſit. j. p̄c. ca. xj. G. per totum Mꝯns bernatis an ſit et quomodo per hoc homines illudantur ibideꝫ H. per totum Gora ſola an de veniali peccato fa ciat mortale. ix. p. c. iiij. f. ante finē Et ꝙ magna mora hoc faciat ibidē Morientes requirete vt reuelant ſtatum ſuum poſt mortem an liceat. et quibus liceat. j. p. ca. xix. E. ante medium Mortem fugere an liceat in xp̄iana perſecucione. et quando et qn̄ non. j. p̄. ca. xix. G. ante finem. Moroſa delectacio an in omni gene re peccati ſit vitanda et quare. ix. pͥ ca. iiij. H. per totum. Mulier ornata in chorea quomodo ſit ſagena diaboli. vj. p̄. ca. iij. B. in fine. Mulier an elemoſinam dare poſſit. vij. p̄. ca. iij. N. per totum. Mulier contra expreſſam viri ꝓhi bicionem dans elemoſinam quomō peccet. vij. p̄. iiij. k. in prī. Mulieres an precioſis debeant ve ſtiri. j. p̄. ca. xvj. D. circa medium.

Mulieres quomō ſe ornare debeāt ad ꝯplacendum proprijs viris ⁊ vt ne ſint alijs cauſa ruine. j. p̄cep. ca. xviij. C. per totum Mulieres viros non habentes. nec habere volentes nihilominus ornā tes ſe ſuꝑflue. quando peccent mor taliter vel venialiter. j. p̄c. c. xviij. A. circa medium. Mulieres quare plus reperiantur ſuperſticioſe ꝙͣ viri. j. p̄cep cap. xj. BR. per totum. Mulieres impregnate quomodo p̄ uidere debeant ne homīcidium co mittant. v. pͥ. ca. j. f. per totum. Mulieres pregnantes vel nutrien tes an et quomodo ieiunare tenenʳ̉ vj. p̄. ca. viij. B. in fine. Gulierum ornatus qualis eſſe de beat. j. p̄. ca. xviij. A. per totum. Mulierum religioſarū ornatus qn̄ ſit mortalis ibidem B. in principio Mulierum amore capti incantati a lias philocapti an neceſſitentur ad opera mala et an abſtinere non va leant et quomod j. p̄. ca. xi ℟̓. in me Mulieribus an licitum ſit ſe colo rare ꝓpter decorem et an membra difformia liceat decorare. j. p̄cep. cap. xviij. G. per totum Mundi pugnacio ante finale iudi cium quare fiat et quomodo fiat ⁊ per quid fiat. x. p. ca. v. E. per totū f. in prī. Et que loca non purgabū tur. f. ad finem. Mundi purgacio quo ordīne fiat. x. p̄. ca. v. G. per totum. Mutuas alteri peccuniam qua ſub certo damno ꝑ ſe egeret an liceat eum exigere īdemnitateꝫ ſuam quā retentis peccunijs ꝓprijs euitaret xij. p̄. cap. vij. D. circa medium.
Mutua cio quottuplex ſit ⁊ quid ſit et vnde dicatur. vij. p̄cep. cap. vij. B. circa principium. Mutuacō in quibus rebus fieri ha beat ibidem. f. per totum. Mutuacio an tranſferat dominiuꝫ ibidem. f. ad finem Mutuum quomodo d̓beat dari vij. ꝑ̄cep. cap. vj. B. circa medium. C. ꝑ totum. Et que ſit cauſa ꝙ pro mu tui datione nihil iuſte poteſt acci pi cap. ibi. C. in medio. D. in prin. Mutuū dantes quot modis poſſint peccare ibidem. O. in medio. Qutui datio qn̄ cadit ſub precepto et qn̄ ſub conſilio. vij. p̄cep. cap. vj E. per totum Mutuo dato in quibuſdam caſibus licitum eſt vltra valoreꝫ rei mutua te recipere non pro mutuatiōe ſed alia de cauſa vij. p̄ce. ca. vj. E per totum. Mutuo dato an exigi poſſint. que peccunia nequiunt mēſurari vt fa uor. honor beniuolentia. et huiuſ modi ibidem. D. poſt principium. Egligentia quonindo ſit vicioſa ⁊ qn̄ mortaſe pec catum et qn̄ veniale. ix. p̄cep. ca. iij. M. per totū Negligentia et tepedits etiam ve nialiſ quam mala ſit ibidem. ℟. per totum. Negociacio nunc temperis quomō ſit licita. vij. p̄cep. cap. v. B. ad fi. Nomē dei licite aſſumi poteſt mul tis modis. ij. p̄cep. cap. j. C. in prin. Nomen dei quam valde honorifice ſit tractandum ibidem. C. ad fineꝫ. Nominis dei vana aſſumptio quot modis fiat ibidem. C. poſt prin.

Non aſſumeſ nomen dei tui īnuanū de quo nomine hoc intelligatur. ij p̄cepto. ca. B. ꝑ totum. Noue adinuencōnes quomodo ſint iudicunde an ſint ſuperſtitioſe vel non. primo p̄cepto. capitulo vndeci mo. DD. ꝑ totum. Nouitatum inuentio quotuplex ſit et que ſit licita ⁊ que non. primo p̄ cepto. capitulo. xvj. B. ꝑ totum Nouitatū inuentio quando ſit mor talis. ibidem. D. ꝑ totum. Nouitatum inuentio quot generi bus hominum ſe magis implicat ibi dem. C. ꝑ totum Nouitatum inuentio quot et qui bus de cauſis ſit valde periculoſa. ibidem. E. ꝑ totum Bedientia in dubijs an et quomō excuſat a pec cato. j. p̄cepto capitulo. xxij. E. ꝑ totum Oedientia quottuplex ſit. j. p̄cep. capitulo. xxij. C. ꝑ totum. Et inobe dientia quale peccatum ſit. ibidem I. ꝑ totum. Obediendum in quibus ſit deo ⁊ in quibus hominibus. j. p̄ce. cap. B. poſt principium Obedire ſubditus prelato an ī om nibus teneatur. primo p̄cepto. capi tulo. xxij. A. in principio. Obedire clericis in quibus laici te neantur et econtra. ibidem. B. in fi Obedire dominis ſecularibꝰ in qui bus teneantur ſubditi et in quibus non. quarto p̄cepto. capitulo ſepti mo E. f. per totum Muratio quid ſit. vij. p̄cepto. ca pi. ij. A. in principio. Oolatio quando ſit in p̄cepto. j. pre
cepto. ca. vij. C. in principio. Olatio qualis eſſe debeat. primo p̄ce. capitulo. vij. E. in prin Oblatio quot modis vicietur. ibidē E. in fine. Oblatīo ſpiritulis que ſit ⁊ quomo do ſit offerenda. v. p̄ce. capit. viij. B. circa principium ꝑ totum Oblationis quantitas quanta eſ ſe debeat. j. p̄ce. ca. vij. C. in fine Oblationes non reddentes a quibꝰ et quomodo debeant puniri. ibideꝫ C. ante finem Oblationes ſine proximi caritate. an ſint deo accepte. v. p̄cepto. cap. viij. B. circa medium Oblacones per ſacerdotem quomo do debent diſpenſari. j. p̄cepto. capi tulo. vij. D. in fine. Oblationibus qui debent vti ibideꝫ D. in principio. Obligantium verba quomodo ſunt intelligenda. vide in verba ambi gua. Obſeruatio dierum. menſium. et tē porum ſit licita. primo p̄cepto capi tulo. xj. 9 9. ꝑ totum Occaſione vel ſollicitudine aliqueꝫ ad peccandum inducens ad quid te neatur. ſeptimo p̄cepto. capitulo. vij. Q. ꝑ totum. Ociari ꝙ malum ſit. vj. p̄ce. capit. j. I. ꝑ totum Ocium quot mala faciat. tercō. p̄ce pto. capitulo. xiiij. E. ꝑ totum. Et qui ſint inſiſtentes ocio vicioſo ibi dem. G. ꝑ ꝑ totum Occidere cui liceat. v. p̄cepto. cap. j. C. in medio occidere ſeipſum quot modis cōtin gat et ꝙ magnum ſit peccatum. v. p̄ce. ca. j. G. ꝑ totum.

Occidere peccatorem an ſit grauiꝰ quam occidere iuſtum ibidem N. in fine. Occidens aliquem queꝫ poſſet eua dere fugiendo an homīcida ibideꝫ C. in fine. Occiſio quottuplex ſit. v. p̄cep. ca. j. B. in principio. Occiſio iuſta quot requirit obſeruā da ibidem G. in principio. Occiſio iniuſta quot modis fiat ibi dem B. poſt medium. Occiſionis mandato quid prohibe at H. in principio. Occiſione mandatum non occides quindecim modis tranſgreditur v. p̄cepto capitulo primo. C. D. E. f. G. per totum Occiſiones et alias leſiones īiuſtas multa fugere nos docet ibidem. L. M. in principio. Occiſor an ſit qui in extrema neceſ ſitate proximo non ſubuenit ibideꝫ E. in medio. Oculi beatorum quomodo premīa buntur vide in viſio. Odiri deus vtrum ab aliquo poſſit v. p̄. cap. vj. C. per totum. Odire deum quid ſit et quomodo ſit grauiſſimum peccatum primo pͥ. capitulo quarto. L. per totum quin to p̄cepto cap. vj. D. per totum. Odire quid poſſumus et debeamuſ v. p̄cep. cap. vj. E. per totum. Odium in damnatis quomodo erit x. p̄cep. cap. ij. B. per totum. Offenſio proximi quomodo fiet et quomodo recompenſetur quere in fratris offenſio Alfactus in patria quomodo perf cietur et quibus in gaudio premiai bitur. x. p̄cep. cap. vj. f. per totum
Omen quid ſit et an ip̄o poſſint fue tia cognoſci. j. p̄. ca. xj. vij. ꝑ totū Opera miſericordie quot ſint vij. p̄ cap. ij. A. circa medium. Opera ſeruilia quibꝰ ſoluit̉ ſabba tū que ſint iij. c. j. I. k. per totum. Operā exteriora quo ab interiori bus originari et regulari debent. v p̄cep. ca. viij. B. ante medium Opera miſericordie tempere neceſſi tatis tam inimicis ꝙ amicis ſub ob ligacione ſunt impendenda. v. p̄ce. cap. iij. B. per totum. Opera bona viuoꝝ ꝑ quē ⁊ qūo de ſcendant ad defunctos in purgato rium. vij. p̄. ca. ix. G. circa principiū Operis ſeruilis neceſſitas quot mo dis fiat ⁊ quo a peccato excuſet. iij p̄cep. ca. ij. C. D. E. f. per totum Opus virtuoſum quot mereat̉ et econuerſo de malo. v. p̄cep cap. iiij B. circa medium. Opus ſatiſ factorium quot debeat habere conditiones. iij. p̄cep. capi. x. C. D. per totum. Opus manuale vt ſit licitum quot requirat condiciones vide in artifi c18. Opus bonum duo in ſe continet ſcꝫ meritum et ſatiſ factione. vij. p̄ce. ca. ix E. poſt medium. Oracio quid ſit. iij. p̄cep. ca. xiij. C. poſt principiū. et vnde efficacia ha beat. ibidem E. circa finem Oracio qn̄ et quibus eſt in p̄cepto jͣ. p̄cep. cap. iij. C. D. per totum. Oracio in eccleſia an ſit vtilior. et fructuoſior ꝙ extra et quot de cau ſis. ij. p̄cep. cap. xiiij. E. per totum. Oraco dominica qūo contineat ſep tem a quolibet fideli ſperāda ⁊ pe tenda. j. p̄ce. ca. iij. G. poſt princip.

ꝑ totum. Oracio ſuꝑ infirmum ꝑ ſacerdoteꝫ vel alium ꝓbare vite an licite poſ ſit fundi. j. p̄. ca. xj. HH. ī fine. Oraco quibus animalibꝰ ꝓſit. vij. p̄cep. capitu. viij A. C. circa mediū Oracōis ſpecialia loca quare ſint ī uenta. iij. p̄. ca. xiij. C. per totum Orans deū nec animam ſuā p̄paras dimittendo ꝓximum vel ad deuo tionem ſe non diſponens an inerea tur exaudiri deo. j. p. c. xix. h cir. in Oracione dominicam et ſimbolum apoſtolorū diſcere neglientes quo peccet qtra primum p̄ceptum. j. pͥ. cap. iij. G. in fine Orare quilibet fidelis an ꝓ ſequen tibus teneatur. ⁊ qūo. v. p. cap. viij T. per totum. Orare quilibet fidelis ꝓ p̄latis ec cleſie an teneat̉ iiij. p̄. c. vj. c. i. prī Qrare ꝓ d̓functis an ſit melius ꝙ viuis. vij. p̄ce. ca. viij. E. per totū. Orare publice an liceat ꝓ his qui ſubitanee mortui ſunt. vij. p. c. vi C. ante medium Orare an liceat ꝓ his qui ī maīfe ſtis peccatis deceſſerunt. vij. p. ca. vij. C. ī prin. Orare ꝓ ſanctis an licitum ſit. ibid̓ A. in fine. Ordo recte tendentie ī deum ī oꝑa cōibus humanis ad vitam eternam ꝑmerendam quis ſit. j. p̄ce. cap iiij. O. per totū m. Ordo in dilectiōe ſeruandus quis ſit. iiij. p̄c. ca. ij. C. poſt principium. Ordo ſeruandus in emiſſione voti quis ſit. ij. p̄ce. ca. v. C. in prin. Ordines eccleſie quot ſint. iij. p̄ce. ca. v. B. in medio. et quis ſit excel lentior. ibidem. Originale peccatū quid ſit. ix p̄ce. c. ij. D. in prin. et quō ſpoliauit ho
minē omnibus virtutibꝰ et gracijs ibidem. D. poſt medium Acientia irracōnalis ꝙ magna ſit. v. p̄ce. ca. iij. G. circa medium. Pacta quō ſint ſeruāda. vij. p̄c. ca. vj. I. poſt medium Parentes ſacerdotum an fiant par ticipes bonorum operum ꝑ eos fa ctorum ſpecialiori mō ꝙ alij. iij. p̄ ce. ca. v. D. poſt medium Parentes honorare docemur ex ſe ptem rationibus. iiij. p̄. ca. v. B. E D E. f. B. ꝑ totum. Parentes quomō ⁊ in quo ſunt ho norandi. ibidem. H. ꝑ totum. Parentes vota filioꝝ ſuoruꝫ an ſi ne peccato et quando poſſint reuo care. iij. p̄ce. ca. v. L. circa medium. Parentes quot modis inhonorent̉ iiij. p̄ce. ca. v. N. ꝑ totum. Parentibus filij an ad omnia obe dire teneantur. iiij. p̄. c. v. M. ꝑ to Parentibus inuitis an filius religi onem poterit intrare. iiij. p̄cep. ca. v. Q. ꝑ totum. Parentibus votum filiorum irritā tibus an liceat filiꝰ obedire. iiij. p̄ ce. ca. v. C. ꝑ totum. Pater quare dicat̉ deus. j. p̄. c. iij. B. poſt principiū. Pater ſpūalis quis ſit iiij. p̄. ca. vj. A. in principio. Pater an ſit magis diligendꝰ ma tre. iiij. p̄. ca. v. I. k. per totum Pater carnalis an patri ſpūali ſit plꝰ diligendꝰ. iiij. p̄. ca. iij. G. ī me. Pater an poſſit ꝯpellere filium ad matrimoniū ꝯtrahendum iiij. p̄ce. capi. v. P. per totum G atres quos honorare debemus quottuplices ſint. iiij. p. ca. v. A. ꝑ totum. Paterfamilias in quot tenet̉ ſubdi

tis ꝓuidere. v. p̄. cā. j. k in fine. Patrini quot tenent̉ filijs ex fon te ſuſceptis. j. pͥ. ca. ij. L. in princi. Paſſio dn̄i hieſu qūo iram ꝯpeſcat v. p. ca. iiij. F. in principio Pauꝑtas que eſt et ꝙ magna ⁊ qn̄ excuſet a ieiunio. vj. p̄cep. ca. viij. C. per totum Peccas ꝯtra vnū p̄ceptum omniuꝫ ſit reus qūo hoc intelligat̉. j. p̄ce̓. capi. j. C. poſt medium. Peccans indie feſtiuo mortaliter vno p̄cepto dupliciter mortaliter peccat. iij. p. ca. j. H. in principio. Peccare ex ignorantia qūo ſit gra uiſſimum. ix. pͥ. ca. iij. G. in medio. Peccata dimiſſa qūo redire intelli gantur. ix. p̄. ca. ij. G. in fine. Peccata in homine quo generent̉ ix. p̄cep. capi. iiij. f. per totum Peccata qūo et ꝓpter que ſunt tur pia et erubeſcibilia. j. p. c. xxj. C. D per totum Peccata clamantia in celum quot ⁊ que ſint. v. p̄. ca. j. M. per totum. Peccata aliena quot et q̄ ſint. viij. p. ca. vij. B. C. circa principium. Peccata iniquoꝝ an ſint ſemꝑ euel lāda. ⁊ an aliquibus cauſis ſint tol leranda. v. p̄. ca. xiij. N. O. ꝑ totum Peccat a verboꝝ ex intencōe dicen tis ſunt iudicāda. v. p̄. ca. x. C. ī prī Peccata venialia multa an faciunt vnum mortale. x. p̄. ca. j. C. in medi. Peccata ꝑentum deū vlciſci ī filijs vſqꝫ ad quartā generacōem qūo in telligat̉. j. p̄. ca. iiij. A. in medio Peccati deteſtacio quid ſit. iij. p̄. ca viij. C. circa principium Peccati malicia et magnitudo pe nes q̄ attendat̉. ix. p̄. c. ij. E an̄ me Peccati gradus qui et quot ſint vi de in gradus Peccatoris meditacō qualis eſſe de
beat. vj p̄. ca. iij. D. circa medium. Peccatores an deus exaudiat. viij pͥ. ca. ix. G. poſt medium Peccatores an ſint diligendi. iiij. p̄ capitulo iij. I. per totum. Peccatores an ſe odiant. v. p̄. cap. vj. f. Et vtꝝ ſe diligant. ibidem. Peccatoꝝ reliquie que ſint. iij. p̄c. capi. vj. A. circa medium. pctm̄ mortale ad q̄ et ad quot ma la obliget. j. p̄. ca. iij. B. circa finem Peccatū duodecim mala oꝑatur in hoīe. ix. p. ca. ij. f. G. H. I. ꝑ totū. Peccatū mortale ex nouē cauſis iu ſte eternaliter punit̉. x. p̄cep. cap. j. E. per totum. Peccatū in quo ꝯſiſtat. j. p̄. ca. xvij C. in fine. Peccatum cordis ⁊ oꝑis qūo diffe rāt et qn̄ ſit vnum peccatum et qn̄ duo. ix. pͥ. ca. iiij. B. in principio Peccatū ꝓprium an quis teneatur manifeſtare. j. p̄. ca. xv. E. circa medium. H. poſt pi incipium. Peccatū quot modis dicatur ocul tum. v. p̄. d. xij. f. poſt medium. Peccatū mortale quot modis dica tur. vj. p̄. ca. ij. H. circa medium Octm̄ veniale an ꝑ mora fit mortā le. vide in mora Octm̄ veniale poſſit fieri mortale. x. p̄. ca. j. C. ꝑ tōum Et quot modis ibidem in fine. O ctm̄ veniale. vndecim mala īfert x. p. ca. j. D. per totum. Peccatū ꝯtra naturam quid ſit et quot ſint eiꝰ modi et gradus ⁊ qūo de ip̄o ſit p̄dicandum vj. p̄ce. ca. ij. G. in principio. Peccatū ꝯtra naturam inter pct ā carnis tribus de cauſis eſt grauiſſi mum. ibidem. G. poſt medium Peccatū omnē ſuper omnia fugere debet omnis racionalis creatura ix

3 pͥ. ca. ij. E. in pi incipio. Pena vtencium ſuꝑſticionibus que ſit ſꝫm leges. j. p. ca. ix. B. pꝰ prin. Pena legalis faciencium tempeſta tes que ſit. j. p. ca. xj. pͣp. in fine. Pena damnatoꝝ vide in damnatō rum pena. Penaꝝ infirmi ꝯſideracio an plus moueat ad dimittendū peccata ꝯſideracō gaudioꝝ celeſtium. x. p. ca. iiij. D. per totum. Penas īfligere qui poſſint ⁊ quo di uerſimode. v. p̄. ca. j. k. per totum. Penitencia quid ſit iij. p. ca. viij. L circa principium. Denitencia quot habeat ꝑtes. iij. p̄c. ca. viij. in principio. Penitentia ſex de cauſꝫ nō eſt ꝓcra ſtinanda j. p. ca. iij. G. poſt mediuꝫ ca. xx. ꝟ. ꝑ totum iij. p̄. ca. xj. D. E. f. per totum. Denitentia ſera quomō ſit pericu loſa. iij. p̄. ca. xj. D. G per totum Penitēcia vera quo debeat eſſe cir cumſtancionata. iij. p̄. ca. xj. e ī prī Himitentia qūo ſit iniungēda iiij. pͥ. ca. x. H. circa mediū G. ꝑ totum. Penitētia ſꝫm canones imponenda q̄ ſit ip̄is vtentibꝰ ſuꝑſticōnibus j. p. c. ix. B. circa medium tercuſſiones vulneracōes mutila ciōes ꝓhibent̉ v. p̄. ca. j. h. I. ꝑ to Perfectus in dei dilectiōe quo po ſſit toti terre p̄deſſe j. p̄. ca. iiij. A. in fine. peregrini an tenentur ieiunare ⁊ qūo vj. p̄. ca. viij. D. circa prīcipiū vſqꝫ ad finem eriuriū quid ſit ij. p̄. c. ij. A. ꝑ to Periuriū quot modis ꝯmittat̉. ij. p̄. ca. ij. C. D. E. f. G. per totum eriurium ꝓprium ſemꝑ eſt pctm̄ mortale ij. p̄. ca. ij. B. in fine. Periurium ꝙͣ graue pctm̄ ſit ⁊ ex
quot ognoſcit̉ ij. p̄. c. ij. h. ꝑ totū Periuriū an poſſit excuſari ꝓpter indeliberaciōem ꝙ non ſit mortale viij. p̄. capitulo iij. f. ꝑ totum Periuriū quatuor de cauſis eſt mul tū deteſtabile ij. p̄. ca. ij. I. ꝑ totū. Periurus quis ſit ꝓprie ij. p. ca. ij. B. in principio. Periuri penitētia que ſit ij. p̄. c. ij. H. ad finem. Periurare aliquē ſcienter ꝑmittēs qūo penitere d̓beat ij. p. c. iij. e cir. Periurus qūo ſit infamis ⁊ nō pōt teſtificare ij. p̄c. ca. ij. H. in fine Periurādi ꝯſuetudo qūo ſit reme dianda ij. p. ca. ij. k. ꝑ totum Perplexione ſtante qūo ſit euitan dum pctm̄ viij. p̄. ca. ij. G per totū Phiſonomīe iudicio an de moribus hoīm poſſit iudicari. j. p̄c. ca. xj. 33. poſt prin. Et a quibus ſumat̉ iudi cium ꝯiecturacōis ⁊ qu̓o ſit iudica dum ibidem. Phiſonomīe iudicium ex tribuſ red ditur falſum. 33. ad finem. Piarum mencium ē ibi agnoſcere culpam vbi culpa nō eſt quo hoc d̓ beat intelligi. j. pͥ. ca. v. f. in ter. re Pollucio quottuplex ſit ⁊ q̄ impedi at ſumpcioem eukariſtie ⁊ que non et qūo iij. p̄. ca. xij. H. ꝑ totum. Potentie aīe qūo et per que in pa tria ꝑficientur. j. p. ca. iij. B. cir. me otus temperanciā quinqꝫ exem pla nobiſ ſuadet vj. p̄. ca. vj. Bꝑ to Potus exceſſus qūo pluſ noceat ꝙ exceſſus cibi vj. p̄. ca. vj A. cir. me. Preceptoꝝ dei ſciēcia ꝙ ſumme ſit homī neceſſaria ix. p. ca. j. Ccir me. Preceptoꝝ obſeruācia ꝙ ſtricte a deo ſit mandata. j. p. ca. j. A. ꝑ totū Preceptoꝝ obſeruatores quottu plex ſequat̉ vtilitas. j. p̄. ca. j. C. ꝑ totum.

Preceptoꝝ tranſgreſſores quot ma la ſequant̉ ibidem. D. ꝑ totum. recepta quot de cauſis ſint dili gēter ſeruāda. j. p. ca. j. B. ꝑ totum vſqꝫ. E. Precepta quo ſꝫm dictamen recte racōis naturalis ſint homī data. et ideo naturaliter inclinat̉ ad eoꝝ ī plecōem ibidē. B. in fi. E. circa me. recepta quomo ꝑfectiſſime ordi nant hoīem ad deum ad proximum et ad ſeip̄m. j. p̄ce. ca. j. B. ꝑ totum. Et ibidem colligitur racō quare ſūt decem precepta Precepta ex quot alleuiantur. j. p. ca. j. E. ꝑ totum recepta quotuplicia ſint. et quō diuerſimode ligent. j. p̄cep. ca. j. circa medium Precepta iuris poſitiui quātum ſe extendant. iij. p̄cep. ca. ix. O. in me recepta eccleſie quomo ligent. ix pce. ca. j. C. in fine Precepta prime tabule an poſſint diſpenſatiue laxari. ij. p. c. ij. h. ī me receptum de parentum honora tione quare additur premij promiſ ſio. iiij. p̄ce. ca. v. O ꝑ totum. Precepto non mechaberis que pro hibentur vj. p̄ce. ca. j. B. in prin rep̄cepto non furtum facies que p̄hibeantur. vij. p̄ce. ca. j. in prin. Precepto quinto que ꝓhibeantur. v. p̄ce. ca. j. H. I. ꝑ totum. recepto octauo quid ꝓhibeatur Aviij. pͦ. ca. j. A. ꝑ totum. Precepto nono que ꝓhibeant̉. ix. p̄ce. ca. iiij. A. in principio. B. poſt medium et ad que excendatur pro hibicō. C. M. N. ꝑ totum. recepto decimo quid ꝓhibeatur x. p̄. ca. j. A. in fine. B. ꝑ totum. Et quare hoc p̄ceptum ponatur ibideꝫ Preceptis eccleſie quomo ſit obediendum. vj. p̄ce. ca. vij. D. circa me Ineceptum primū ponit̉ litterali ter. j. p̄c. ca. j. k. in principio. Et q̄ ⁊ quot in eo reperiuntur. Preceptum ſcd̓m p̄paracōem animi quid fit. jͣ. p̄ce. ca. ij. I. circa prin receptum de honoracone paren tum quot mōis tranſgrediat̉. iiij. p̄ce. ca. v. N. ꝑ totum Preceptum non furtum faciēs. xxj. modis tranſgredi pōt. vij. p̄ce. ca. iiij. D. ꝑ totum vſqꝫ. Q. Iredicatores quo ſe habere debe ant ne ſcandalizent. v. p̄ce. ca. xiij. N. ꝑ totum. Prelatī qui et quot ſint. iij. p̄ce. ix. L. in medium. zelati a ſubditis an poſſint accu ſari vide accuſare. Prelati ſubditos iniuſte ledentes. aut corrigendo offendentes an ve niam ab eis petere teneant̉ ⁊ recō ciliacōem. v. p̄ce. ca. viij. P. ꝑ totū Prelati eccleſie in quibus ſint ho norandi et quo. iiij. p̄ce. c. vj. C. D. E. ꝑ totum. iiij. p. c. vj. E. in fine Prelati eccleſie quo dehonorantur iiij. p̄ce. ca. vj. f. ꝑ totum relatoꝝ ſtatus quo licite ⁊ mo derate debet eſſe honeſtus. vij. p. ca. iij. B. circa medium. Prelatis eccleſie quare ſit odedien dum. iiij. p̄ce. ca. vj. A. ꝑ totum. telatis eccleſie in quibus tenen tur laici obedire. iiij. p̄ce. ca. vj. B. ꝑ totum Premium quottuplex erit ī patria jͣ. p̄. ca. iiij. D ad finem. teſumpcio quottuplex ſit j. p̄. c. xvj. A per totū Ireſumpcō quare ſit pctm̄ ⁊ qua do pctm̄ ī ſpm̄ ſanctū et qn̄ nō jͣ. p. t. iij. f. ꝑ totū Nreſtigiū quid ſit i. p̄. ca. xj. e ī me.

Oreſtigiū in genere quot modis fi at ibidem D ꝑ totū Irinceps ſubditis quot ꝓuidere te netur j. p. ca. j. H in principio. rinceps qūo debeat eſſe habendꝰ An gloria et plꝰ ceteris fidem aſtru ere j. p̄. ca. ij. N in medio rincipi ī quot tenent̉ ſubditi obe dire j p̄. ca. j. H ante medium. roficere quid ſit j. p̄. ca. xx. h. ī fi. romittes tꝑalia ex mētu cadente in ꝯſtantem virū an teneat̉ ſoluere j. p̄. ca. xxj. I. ꝑ totum. romittens aliquid facere qd̓ intē dit et tn̄ non facit an menciat̉. viij. p. ca. ij. A. im prin. ropoſitū bonum an aliqn̄ obliget et qūo ij. p̄. ca. v. M. ꝑ totum. Mroximus nr̄ quis ſit et quot ſint nobis ꝓximi iiij. p̄. ca. ij. B ꝑ totū. Queri an in cunabilis oꝑe demonū poſſint ꝑmutari. j. p. ca. xj. Q ꝑ to. pueri quotēnis eukrariſtiam ꝑcipe re poſſint. iiij. p. ca. xij. G in fine. Queri iurare in iudicio quare nō ad mittunt̉ ij. p̄. ca. j. H circa medium ueris poſt baptiſmum moriētibꝰ andebeat̉ fructus ij. p. cax. fꝑ to Querpere quare plꝰ ceteris ꝑſonis infirmis mirabilibꝰ appariciōibuſ ⁊ fantaſijs vexari vident̉ j. p̄c. ca. xj. ff per totum. Qurgatoriū an ſit et qūo oſtendaʳ ſcriptura philoſophia et exemplis vij. p̄. ca. viij. f. circa principiū Nurgatoriū quotruplex ſit ibidem Din principīo Nurgatoriū an vnā aīaꝫ cicius pur get altera. et vn̄ hoc ſit j. p. ca. viij k per totum. Aurgatorij pena quā magna ſit et quottuplex ſit ibidem G poſt prin. vſqꝫ ad finem Icirca medium urgatorij ignis quottuplex ſit et
quomō differenter purget vij. p̄c. ca. viij. Iad finem. Aciōis humāe quot ſint actus. vij. p. ca. j. f. ci. me Racionis actuſ qūo luxu iam deordināt̉ et puer tunt̉ ibidem. C ancoroſi et iram dimittere nolen tes ꝙ mali ſint et cui aſſimilent̉ v. p̄. ca. ix. E. in princpio Rancor quo ſit pectm̄ ⁊ qūo ꝑ mul ta docemur rancorē expellere ibidē E ꝑ totum. Rapina qūo ſit mortale pctm̄. vij. p. ca. iiij. B in principio. Raptor vltra reſtitucionē rei abla te an teneat̉ recōpenſare damnum quod īiuſte intulit vij. p̄. ca. iiij. L ī principi. Recidiuacio in pctā qūo remediat̉ iij. p. ca. xj. A B C ꝑ totum Recociliaco ꝓximo vel fratri fiēda q̄re in frater Redditus cū ocio habere an liceat iij. p. ca. xiiij C in fine Regula ⁊ directoriū oīm humanoꝝ actuū que ſit j. p̄. ca. iiij. B poſt me. vide in ordo rectus. Regula ad ognoſcēdū qn̄ quis mor taliter peccat ꝯtra dilectionē ꝓxi mi iiij. p. ca. ij. g h ꝑ totum. Regula vna ad ognoſcendum pctā mortalia a venialibus j. p̄. ca. xiij. H per totum. Regula vna ꝓ temꝑancia ſeruanda vj. p. ca. v. B in principio. Regule doctoꝝ ad ognoſcendū pec cata mortalia a venialibus j. p. ca. v. S per totum E ꝑ totum f ꝑ totū. Regule doctoꝝ dirigentes animuꝫ fluctuantē in viam regiam ad man datoꝝ dei obſeruancia et ſunt in nu mero xiij. j. p̄. ca. v. f. poſt principiū Regule quibus menſurari dn̄t oꝑa

hōis ne ſuperbiat ſunt iiij. j. p̄. capi. xij. E. per totum Religio quid ſit j. p̄cepto c. xj. dd̓ Neligiōis īgreſſū impediēs an pec cet et quid teneat̉ facere vij. p. ca. vij. r. ꝑ totum Neligionū īſtitucō q̄ fuit ca j. p̄. ca. v. fcirca me. in ſeptima regula ad finem Aligioſi quō famā bonaꝫ ꝯſerua re debeat v. p̄. ca. xij. b. poſt mediū. Nreligioſi gra regule ⁊ religionis elemoſinas capiētes ⁊ tn̄ ſꝫm regu lam nō viuentes ſed ꝯtra deū ⁊ re gulā quo peccent vij. p. ca. iiij. r. pꝰ medium Neligioſus habitū religiōis ꝓtanſ ⁊ a ſtatū ꝑfectionis deficiens an ſit īpocrita. jͣ. p. ca. xv. h. ꝑ totum idem de clerico quocunqꝫ Rreligioſus an teneaʳ̉ p̄lato ſuo in omibꝰ obedire j. p̄. ca. xxij. C ꝑ totū Religioſus an teneat̉ obedire pla to ī his que ſunt ꝯtra regulā ibideꝫ d. per totum. Reliquie ſanctoꝝ qūo et quot de cauſis debent venerari j. p. ca. viij. C. per totum. Remedia ꝯtra ſuꝑbia ⁊ mnane glo riam. j. p. ca. xiij. k. per totum Igmedia ꝯͣtra recidiua peccati vi de in recidiuacio p emedia vij. vicioꝝ capitalium vi de in dictionibus viciorum Freſtituco cui debeat fieri vij. p. ca. vij. E. ꝑ totum Et ꝑ cuius man fieri debeat ibidem f. per totum. Rreſtitucio qn̄ fieri debeat ibidem G. per totum. Rreſtitucio de quo fieri debeat vij p. ca̓. vij. T per totum Rreſtitucio rei ablate in quibꝰ ca ſibus poſſit differri vij. p. ca. vij. G ante medium H. per totum
teſtitucio in honis corꝑis qūo ſit fienda vij. p̄. ca. vij. I. ꝑ totum. reſtitrcio in inutilaciōibus ⁊ alijſ leſionibus quo ſit faciēda ibidem k per totum. Rreſtitucio in bonis aīe ablatis ſcꝫ moribꝰ quomō ſit fienda vij. p. ca. vij. pͦ qr̄ per totum Rreſtitucō bone fame in parte vel in toto ablate qūo fit fienda vij. p. ca. vij. L MN O. per totum. Rreſtituco quomō ⁊ qualis ꝯtri cionem p̄cedere debeat vij. ca. vij. a in principio. Freſtituere qui tenent̉ ibideꝫ ꝑ totum. Neſtituere debes ⁊ nō habēſ quid facere debeat ꝓ ſalute ſua ꝯſeruan da vij. p. ca. vij. H. in me Rreſtituere famam an teneat̉ qui nō terte nec publice ſed incaute ⁊ in diſcrete murmuranter dicit de ali quo audiuiſſe crime quod ꝯmiſiſſet vij. p. ca. vij. M. per totum Rreſtituere quid teneatur qui ali que a religione traxerit ibidem. I. per totum. Preuerencia dei exterior in quibus cōſiſtit j. pͦ ca. vij. in principio Qreuerenciam deo auffert qui eu kariſtiā īdigne māducat j. p. ca vj. e Rridere an ſit peccatum ⁊ quottu plex ſit v. p. ca. xiiij. G. ꝑ totum. Abbati p̄ceptū tranſgre dientes ꝙ grauiter pec cent et quot de cauſis iij p̄. ca. j..ſ. ꝑ totum Sabbati p̄ceptū quot modis violeʳ iij. p̄. ca. j. G H I k L A ꝑ totum Sabbati p̄ceptū quo ꝑ mortale pec catū violet̉ iij. p̄. ca. j. G. circa me. Sabbati dies quot de cauſis ſit be ate virgini in ſpēalem honorem de putata. iij. p̄cep. ca. j. D. ꝑ. totū.

Uabbatū in antiqua lege an fuit ſtrictius mandatū ꝙͣ nunc dies do minicus. iij. p̄ce. ca. j. k poſt princ. Sabbatum quot modis ſanctifice tur. iij. p̄. ca. ij. a ꝑ totum. Cabbatum violant qui abſqꝫ legi tima cauſa miſſam audire negligūt iij. p̄. ca. j. L. in prin. Idē de ſermōe audiendo ibidē. M. cū ſequētibus. Sabbatum ſoluendi neceſſitatis te pore quis pōt dare licentiam. iij. p̄ cepto ca. ij. H. ꝑ totum. acerdos ſeptē de cauſis eſt mul tu honorandus. p̄. iij. ca. v. A. B. C D. ꝑ totum. Sacerdos vtiliſſimus eſt eccleſie. iij. p̄ce. ca. v. C. in medio Aacerdos ſiue bonus ſiue malus Raximo honore eſt tenendus. ibidē D. poſt. prin. Saceidos in pane et aqua īeiunās et illo die celebrans an vini abluci onem ſumere debeat. ij. p̄cep. ca. v. V. ꝑ totum. acerdotis officium cui aſſimilet̉ et in quibus ibidem. iij. p̄. ca. v. D. circa. principium. Sacerdotes raro celebrantes aut indigne ꝙ grauiter peccent. ibideꝫ D. ante mediuꝫ Cacerdotes occaſionaliter ad pec candum inducētes ꝙ grauiter pec cent ibidem. D. in medio. Sacerdotibus detrahentes ꝙ gra uiter peccent ibidē. D. poſt me. Sacerdos leꝓſus an celebrare poſ ſit ⁊ quō. iij. p̄. ca. xij. H. ante fi. Sacra ſcriptura quomō legi debe at. jͣ. p̄ce. ca. v. f. circa me. in. vij. re gula fecundo membro in fine Cacramenta eccleſie quare ſunt ſe ptem. iij. p̄ce. ca. iij. B. ꝑ totum. Sacramenta vnde habeāt efficaci am ibidem. C. ꝑ totum.
acramenta quare ſint inſtituta. iij. p̄cep. ca. iij. A. ꝑ totum Sacramentoꝝ veneraco. iij. man dato p̄cipit̉. iij. p̄. c. iij. in prin. acramentoꝝ ſuſceptio ꝙͣ vtilis ſit. iij. p̄ce. ca. iij. C. in fine. Sacramentis eccleſie malefici ſua inſtrumenta quare tangi ꝑmittant j. p̄cep. ca. xj. 3. ꝑ totum Aacrificiū deo offerendū quō lex nature dictat. jͣ. p̄ce. vij. H. ꝑ totū Et quottuplex ſacrificium ſit ibidē B. Et quomō ſacrificium miſſe ſit dignius alijs ibidem. Sacrificium altaris ex quibus cau ſis fit deo acceptum. vij. p̄cep. ca. ix. E. poſt prin. Facrificium altaris quomō ſuper oͣmnia valet ꝓ ſatiſ faciendo ꝓ aīa bꝰ in purgatorio. vij. p. c. ix. e ī pri Sacrifaciū altaris quantum tollat de pena ibidem. E. poſt medium Facrificiū altaris quāte efficacie ſit ibidem.ſ. ꝑ totum Sacrilegium quid ſit et qui hoc co mittant. vj. ca. ij. f. in prin. Eacrilegiū quomō graue et gran de peccatū ſit ꝓpter quinqꝫ. vj. p. ca. ij. f. in medio Sanacio aīmaꝝ a deoquotuplex ſit iij. p̄ce. ca. A. circa princi. Fancti quibus reuerentijs ſint ho norandi. j. p̄ce. ca. vj. C. in prin. ca. viij. B. poſt mediū. In quibus ſig nis honorent̉ d̓ulia venerationē. j p̄ce. ca. viij. D. in fi. Sancti nō canoniſati an poſſint ve nerari. j. p̄ce. ca. vj. C. in me. Fatiſ factio ꝓ peccatis quare et quo debet fieri. iij. p. c. x. R. ꝑ to. Satiſ factio de quibꝰ rebus et ꝑri bus hoīs fieri debeat ibidē. G. ꝑ to Satiſ factīo ꝑ que opera fieri poſ lit. ibidem. f. G. ꝑ. totuꝫ

Satiſfactio quāto tꝑe ⁊ ꝑ quot o ꝑa fieri poſſit. iij. p. c. x. B. ꝑ totū. Satiſ factio ꝑ quē oꝑa magis fieri poſſit. iij. p̄cep. ca. xj. M. ꝑ totum. Fatiſ factio ꝓ aīabꝰ in pugatorio ꝑ quot ⁊ que fieri poſſit. vij. p̄cep. ca. ix. a. b. c. d. e. ꝑ totū et ꝓfectum maiorem capiant ſꝫm maiorem cari tatem. ibidem. E. in fine Satiſ factio ꝓximo de iniuria ſibi illata ꝑ que fieri poſſit. v. p. c. viij. H. ꝑ totum. atiſ facere ꝑ ſe in vita quare me lius ſit ꝙ per alium poſt mortem. vij. p̄cep. ca. ix. B. in princip. Satiſ facere an quis facere poſſit qui eſt in peccato mortali ꝯſtitutꝰ iij. p̄ce. ca. x. H. ꝑ totum atiſ facere viuus ꝓ viuo pctōre an poſſit ⁊ quot moīs. iij. p. c. xj. H ꝑ to. L. in me. et qn̄ nō poſſit. I. ꝑ. Satiſ facere ꝓ alio volens quomo debeat eſſe diſpoſitus. iij. p̄cep. ca. xj. C. ꝑ totum. atiſ faciens ꝓ alio an ſibi merea tur. iij. p̄ce. cap. x. k. ꝑ totum Satiſ factoriū opus quale eſſe de beat vide in opus ſatiſfactorium. Scandalū quid ſit. v. p̄ce. c. xiij. A. in princi. et quot modis poſſit quis ſcandalizari ibidem. Standalū quottuplex ſit. v. p̄cep. ca. xiij. C. circa principium. Scandalum an ſit generale vel ſpe ciale pctm̄. v. p. ca. xiij. E. ꝑ totum Vtandalū qn̄ ſit pctm̄ mortale et qn̄ veniale et qn̄ no. v. p̄ce. ca. xiij. D. E. f. G. ꝑ totuꝫ Scandalū in fama ꝓximoꝝ quō ſit cauendū. vij. pͥ. ca. vij. M. circa me AIxandalū ne oriat̉ vtꝝ bona ſint dimittenda. v. p̄cep. ca. xiij. H. I. k C. M. ꝑ totū Scandalum in quot generibus ho
minū oriri poſſit ibidem. H. in me. Itandali pctm̄ ꝙͣ deteſtabile ſit. v. p̄ce. ca. xiij. B. in prin. Scandali ſuſpicio quomō faciliter nō ſit habēda ibidem. L. in prin. Itandaliſantis quot ſint pene. v. p̄ce. ca. xiij. B. ante mediū. De ſcan dalo vitando dantur quatuor regu le. v. p̄ce. cap. xiij. P. ꝑ totum Scientiā acquiſita qualē mercedeꝫ hēbit in gloria. j. p. c. iiij. E. in prin Vtire quilibet que tenet̉. ix. p. c. j C. in princi. H. I. ꝑ totum cap̄. ij. A. in principio Scrupulus quid ſit. j. p̄ce. ca. v. f. poſt medium in octaua regula. Et qui ſcrupuli ſint abijciendi et quō ibidem in. xij. regula Secretum quotuplex ſit ⁊cͣ. vide in figillum Senſus homīs quō in patria p̄mia būtur. x. p̄ce. c. vj. A. ꝑ to. Et quō fiet ſenſatio ꝑ ſenſus ī patria ibidē B. et quotuplex ſit ſentire ibidem. Senſus homīs quo ab hūitate xp̄i tanꝙͣ a iocūdiſſimo obiecto ſacia būtur. x. p. ca. x. f. ꝑ totum. G. poſt principiū ꝑ totum Senſibiliū maximū delectacōꝫ que et quot cauſabunt in patria. x. p̄ce. ca. x. B. ꝑ totum Arpētes ꝑ diuinū verbū an lice at arcere. j. p̄ce. ca. xj. Gg. in fi. Seruire deo ꝓpter vitam eternam an licitū ſit ⁊ nō ꝓpterea eum dili gere ſed ꝓpter ſe. j. p̄ce. ca. iiij. O. ꝑ totum. vide in diligere. Seruile opus die dn̄ico factum an excuſari poſſit aliqn̄ et ꝑ quē. iij. p. cap. ij. C. I. k. ꝑ totum Seruile opus ex neceſſitate fieri quot modis cōtingit. et quomō et qn̄ excuſat a violacōne ſabbati. iij. p̄ce. ca. ij. D. E. f. ꝑ totum

Cgruile opus die feſtiuo factum an pietas et modicitas excuſent. iij p̄ce. ca. ij. I. k. ꝑ totum Seruitus quotuplex ſit iij. p̄ce. ca. j. I. k. ꝑ totum eruitus que deo fit quō in nr̄am cedet vtilitatem. j. p̄. c. xj. k. in me Sigillum ſecreti ⁊ ꝯfeſſiōis an ſꝑ ligat et quō. vij. p̄. ca. iij. B. C. ꝑ to Sigilla hominē ad tacendū artan cia quot ſint. iij. p̄. ca. ix. A. ꝑ totū ignum aliquod a deo peti an ſit licitū. j. p̄. c. xix. D. in prin. Signū magne fidei quod ſit. j. p̄ce. ca. ij. G. poſt medium Fignum reꝓbationis quod ſit. vi de in ſuꝑbia. Signa exteriora in verbis geſtis ⁊ factis cui debeant correſpondere. p̄ce. ca. xv. C. circa prin. de hoc vi de in veſtis. Simulatio quid ſit. j. p̄ce. c. xv. B. circa prin. Simulatio quotuplex ſit. et q̄ mor talis. et que nō. viij. p̄ce. ca. ij. G. poſt prin. ꝑ totum imulatio quare ſit pctm̄. j. p̄. ca. xv. C. in pri. et qn̄ ſit pctm̄. d. ad fi. Simulaco aliqua an ſit licita.j. p̄. ca. xv. I. ꝑ totum. Simulatio et ipocriſis quō diffe rat. viij. p. c. ij. B. in prin. Similata equitas quō ſit duplex ī iquītas. j. p̄ce. ca. xv. E. in fi. obrietas quid ſit. vj. p̄ce. ca. vj. E. in principio. Societas bona quō ſit ⁊ qn̄ ſit quē renda. j. p̄cep. ca. xx. O. in medio Focietas mala ꝙͣ periculoſa ſit et quō ſocietas popularis fuit btō pe tro occaſio dn̄m negandi. j. p̄ce. ca. j. f. ante finem Sol et luna quō ſtabunt poſt diem iudicij. x. p̄ce. ca. v. H. poſt me.
Eomnia an et quō ſint ſigna futu roꝝ. j. p̄cep. ca. x. C. ꝑ totum. Somnioꝝ ꝙͣ diuerſe ſint cauſe.j. p̄ ca. x. B. in prin. et quō caute ſꝫm ea poſſit iudicari ibidem ad fi. Sorte vti quid ſit. j. p̄. c. x. E. ꝑ to Sortibus licite vti in quot caſibus ꝯtingat. j. p̄c. ca. ix. H. ꝑ totum ortibꝰ male vti in quot caſibus qtingat ibidem.f. in prin. Species reꝝ an poſſint ꝑmutari. j. p̄cep. ca. xj. M. in principio Speranda ⁊ deſideranda quō ſunt a deo petenda. j. p̄ce. ca. iij. B. Vperare in ſanctos et ſanctas pri uilegiatas qūo liceat. j. p̄. c. iij. G. Spes quid ſit. j. p̄. ca. iij. A. in pri. Spes quō cadit ſub p̄cepto. j. p̄ce. ca. iij. in principio Spes ſuꝑ miſericordia dei et in ꝓ prijs meritis būo fundari debeat. ibidem. A. popimedium Sitatus honeſtasa qu ſit. vij. p̄ce. ca. iij. G. in principio Status decentia quomō ſit ꝯſeruā da. vij. p̄ce. ca. iij. G. ꝑ totum Si repitus nocturnales et cetere inſolentie in quibuſdam domibus cōtingentes a quo et opere cuiꝰ fi ant. j. p̄ce. ca. xj. S. ꝑ totuꝫ Stuprum quid ſit et ſtuprū cōmit tens quid teneat̉ in foro ꝯſciētie vj. p̄cept. ca. ij. B. in prin. Itupro quot mala eueniant. vj. p̄ cepto. ca. ij. B. ꝑ. totum Subditi an prelatos debeant accu ſare. vide in accuſare Subtilitas in corporibꝰ glorioſis quomō erit in patria. x. p̄ce. ca. vij G. ꝑ totum. Suffragia quibus ꝓſint et quibus no. vij. p̄ce. ca. viij. A. ꝑ totū. C. in me. D. in prin. f. in principio. Cuffragia qua intencōne debeant

recte regulari. vij. p̄cep. c. viij. D. in medio. Suffragia ꝓ alio facta an etiā ꝓ ſint facienti ad ſatiſ faciendum ꝓ ſe. vij. p̄cep. ca. viij. P. ad. fi. Nuffragia facta ꝑ peccatores an valeant iuſtis. vij. p̄. c. xj. G. ꝑ to. Suffragia facta ꝓ multis an vale ant equaliter oībus ibidē. I. ꝑ to. Quffragia ꝯtinuata ſucceſſiue an plus valeant ſimul factis. ibidem. k. ꝑ totum Suffragīoꝝ valor ꝑ quatuor gͣduſ diſtinguitur. vij. p̄ce. ca. ix. h. ꝑ to. SIuffragia quid ſit ⁊ quomo ꝑ eaꝫ peccet̉. jͣ. p̄. c. xj. B. H. in princi. Suꝑbia eſſentialiter in quo ſit. j. p̄ cepto. ca. xij. H. in principio. Superbia ⁊ inanis gloria differūt quadrupliciter. j. p̄ce. ca. xij. C. ꝑ to tum. ca. xiij. C. ante mediū. ca. xiiij B. in principio. Superbia quō duabus virtutibus ꝯtrariatur. j. p̄ce. ca. xij. C. in prin. Suꝑbia ꝓhibetur. j. p̄cep. ca. j. k. circa finem. ca. xij. A. in prin. Fuperbia ꝙͣ magnū malū ſit. j. p. ca. xij. ꝑ totum. Sujperbia quō ſit reproboꝝ euidē tiſſimum ſignum. j. p̄ce. ca. xiij. G. circa principiū Suꝑbia quibus oꝑibus ſe immiſce at. jͣ. p̄cep. ca. xiij. E. ꝑ totum Suꝑbia quomō multis nocet ⁊ qui bus. ibidem.f. ꝑ totum. Quꝑbia qn̄ ſit mortale peccatum ⁊ qn̄ non. j. p̄ce. ca. xiij. G. ꝑ totū. Et dant̉ de hoc ꝯcluſiones illatiue ex regulis datis de cognicōe pctōrum venialiū vel mortaliū ibidē. I. ꝑ to Suꝑbia ī veſtium ornatu generat ex ſe multa vicia. j. p. c. xviij. B. ꝑ. uybia ī veſtitu ꝑ multa ſcorum exēpla diſſuadet̉. j. p. ca. xviij. I. ꝑ
tuplex ſtulticia ibidē. k. ꝑ totum Superbie radices quotuplices ſint j. p̄ce. ca. xij. D. ꝑ totum Quꝑbie quot et que ſint cauſe eaꝫ an̄cedentes. j. p. ca. xij. G. in prin. Suꝑbie que et quot ſunt cōcomitā cia. ca. xiij. E. circa prin. ſuꝑbie quot ſint ſpēs. j. p̄. ca. xij. B. Prima ſpes que ſit ibidē. h. poſt prin. et quot ſint eiꝰ ſigna ibidē. I ꝑ totum. Scd̓a ſpecies q̄ ſit ⁊ quo multipliciter errat qui hac ſpecie peccat. ibidē. k. l. ꝑ totum. Tercia ſpēs que ſit. xiij. ca. A. ꝑ to. Quar ta ſpeciēs q̄ ſit et quo ꝑ eam pecca tur. ibidē. ca. xiij. C. ꝑ totū et que ad eam reducant̉. C. poſt medium D. ꝑ totum. Suꝑfluum quid ſit et qualiter et ſꝫm que debet ſumi et attendi. vij. p̄ce. ca. iij. D. E. f. G. ꝑ totum Suꝑſtitio quid ſit. j. p̄ce. ca. xj. A. in prin. Dd. circa prin. ⁊ quot ſunt ſuꝑſtitionis genera ibidē. A. circa principium Suꝑſticōnes quomo cognoſcantur j. p̄ce. ca. xj. Dd̓. Et ponūtur multa ſuꝑſtionum exempla ibidem. uiꝑſticones ꝙ grauia ſint pecca ta. j. p. ca. ix. C. in prin. et quomō ⁊ quibꝰ modis ſint pctā mortalia. ibi dem. c. ix. D. ꝑ totum Suꝑſtitionuū quot ſint ſpēs princi ꝑales. j. p̄ce. cap. ix. G. ꝑ totum. ꝑſtitionū maleficia vn̄ ſorcian tur effectum. ibidem.ſ. ꝑ totum Suꝑſtionibꝰ vtens apoſtota fidei quō declarat̉. j. p. c. ix. b. ante finē Snſpicans de ꝓximo ſuo mortale pctm̄ ex leuibꝰ ⁊ inſufficiētibus ſi gnis ⁊ firmiter exhinc credens an mortaliter. j. p̄. c. xiij. D. poſt prin. Suſpitio quid importat. j. p̄ce. ca. xiij. D. poſt principium.

Muſpicio ex quibus ꝯtingat ibidē D. poſt principium. Saſpitionis quot ſunt gradus. ibi dem. D. ante medium Aciturnitas in quibꝰ ſit habēda. vide in ſigillum Tactꝰ in pr̄ia quo ꝑfici et̉ et quibus ratiōe ſui obiecti maximo gaudio pͥmiabit̉. x p̄ce. ca. vj. H. ꝑ totum Cedium vite vn̄ oriatur et quādo ſit pctm̄. j. p̄. c. xx. N. in prin. Temptare deū quid ſit. p. j. c. xix. A ꝑ totum. cū declaratione eius. B. C. D. ꝑ totum. emptare deum an ſemꝑ ſit pctm̄ ibidem. A. in fine. Temptacō quotuplex ſit. j. p̄ce. ca. xix. B. in principio emptacō dei ꝑ quot genera ho minum fit. ibidem. E. in prin. Temptacōnis ꝑgreſſus quomo fit et quomo ex ea peccata fluunt. ix. p̄ce. ca iiij. f. poſt principium emptaconū vie que ſint et quō ſint obſtruende. vj. p. c. j. I. in pri. Temptantiū deum quadruplex eſt gͣdus. j. p. ca. xix. H. ꝑ totum. Temptacō hominis in mortis arti culo quare quō et quot d̓ cauſis ſit grauiſſima. iij. p̄. c. vj. A. pꝰ prin Cēpeſtates an liceat verbis ſacris camꝯanarum pulſacōnibus ⁊ ſimili bus repellere. j. p̄. c. xj. Pp. ꝑ to. epeditas ꝙͣ mala ſit. vide in ne gligentia. Cepeditas quō diabolo p̄ſtat fidu ciam teptandi. j. p̄. c. xx. f. circa me. Teſtificari an quis teneatur aliqui bus caſibus. viij. p. ca. iij. A. ꝑ to. ¶ eſtis teſtificādo vel alias aſſerē do iurare volens qualē ſcīam hr̄e debeat ſuꝑ re ip̄a de qua iurare de beat. viij. p̄. c. iij. G. H. I. ꝑ totum
Teſtimonium an licite pōt fieri de his que alicui in ſecreto ſunt ꝯmiſ ſa. viij. p̄ce. ca. iij. G. C. i totum Ieſtimonium falſum an ſemper ſit mortale peccatum Theſauri inuenti an ſint retinendi et quō. vij. p̄ce. ca. iiij. y. ꝑ totum. imor g̓ne an excuſet a peccato. j. p. c. xxj. k. ꝑ totum Timor qn̄ ſit mortale peccatum ibi dem. C. ꝑ totum fiſticia quotuplex ſit. jͣ. p̄ce. ca. xx A. circa principium Triſticia d̓ alieno bono quotuplex ſit. v. p̄ce. ca. v. C. D. ꝑ totum riſticia de bono diuino quādo ſit primus motus qn̄ veniale pctm̄ et quō mortale. j. p̄. c. xx. d. e. ꝑ totum Criſticie quot ſint radices et cauſe ibidem. Bꝑ totum urpia et inhoneſta q̄ ſint et quō ſint occultanda. j. p̄. c. xxj. B. in me. Endicō et emptio quot requirāt ꝯdicones vt fi ant licite. vij. p̄ce. ca. v. C. circa me. E. ꝑ totū. f. in principi. Vendicō et et emptio quō ſꝫm natu ralem et diuinā legem requirant e qualitate et ſꝫm q̄ iuſtū preciū ſit ī ip̄is ſumendū. vij. p. c. v. G. H. k. ꝑ to. ⁊ q̄ eſtimacō ſit ſeq̄ꝫda. k. an me Vendicōis et empcōis quis debeat eſſe finis intentꝰ. vij. p̄. c. C. ꝑ totū enditor an teneatur dicere defe ctum vel vicium rei vendende. ibi dem. M. ꝑ totum. Vendicōe et emptione quottuplici ter poſſit fieri fraudatio. ibidem. d in principio. Icendere rem carius ꝙ ſit empta an liceat et in quibus caſibus. vij. p̄ce. ca. v. f. ante medium. Vendentes quo diuerſum lucrum debet caꝑe. vij. p̄. c. v. P. circa me.

¶¶ Veniale pctm̄ vide in peccatum Verba ꝯͣtumelioſa ꝓferre quando ſit pctm̄ mortale. aut veniale. aut nullū. v p̄ce. ca. iij. C. in principio. Terba obꝓbrioſa ꝙ mali effectꝰ ſint generatiua. v. p̄. c. ij. g. pꝰ. me Verba ambigua quō ſint intelligen da. viij. p̄ce. ca. iij. E. poſt mediu ¶ Verba vel facta occaſione ſcan dali inducencia quot modis f̄ient. p̄ce. v̓. ca. xiij. C. poſt principiū. Verbū detractoriū qn̄ ſit veniale. aut mortale. v. p. c. x. f. pꝰ prin. Uerbum dei quante efficacie ſit. j p̄cep. ca. xj. Gg. ante finem Verecundia quotuplex ſit. j. p̄cep. ca. xxj. f. in fine. ¶Frecūdia qn̄ ſit et quibꝰ de cau ſis laudabilis. j. p. c. xxj. E. ꝑ totū. ⁊ ꝑ oppoſitū inuerecūdia quot de cauſis ſit vituꝑabilis ibidē. f. ī prī. Verecūdia qn̄ ſit mortale pctm̄ aut veniale. j. p. ca. xxj. M. ꝑ totum. Verecundia bona quid ſit. ibidem. B. ꝑ totum. Terecundia bona in quibus repe riatur ibidem. B. f. in principio. Verecundia mala quid ſit. j. p̄ce. c. xxj. G. in principio. erecundia mala in quibus reperi atur. j. p̄ce. c. xxij. O. ꝑ totum Verecundia mala quot habeat ra dices. ibidem. P. in fine Ferecundia quot modis expellet̉ ibidem. B. ꝑ totum. Vormis ꝯſcientie quid ſit et quo mo ſit in viuentibꝰ et in damna: ia x. p̄ce. ca. iij. P. ꝑ totum ermis ꝯſcientie quotuplex ſit. ibidem.ſ. ꝑ totum Veſtes p̄cioſas deferre an ſit pecca tum. j. p̄ce. ca. xvij. C. ꝑ totum Veſtes vane et turpes vel ſuꝑflua ornamenta an ꝓpter ꝯſuetudinem
ſine gͣui pctō poſſint deferri. j. p̄ce. ca. xviij. G. circa medium. Veſte muliebri an vir poſſit vti et ęcōuerſo. j. p̄ce. ca. xv. D. ꝑ totū eſtis exterior quō interioris ani mi dꝫ eē iudiciū. j. p̄. c. xvij. b c̓cā in Veſtiri p̄cioſe an poſſint ꝯſtituti ī dignitatibꝰ. jͣ. p. c. xvij. D. ꝑ totum eſtiū hūiliū delatīo an ſit virtu oīa oꝑaco. j. p. c. xviij. L. ⁊ quibꝰ ꝑ ſonis ⁊ quibꝰ moīs. N. ꝑ. totum Veſtiū p̄cioſitas quot generibꝰ ho minū ⁊ quo ſꝫm magis ⁊ minus ad mittit̉. jͣ. p. c. xviij.f. ꝑ totum Ueſtiū curioſitas quo hūano ſtu did ſit excogitata ⁊ quātū nunc di ſtat a prima veſtium inſtitutione. j. p̄ce. ca. xvij. H. in principio. Veſtiū textaꝝ primꝰ inuentor quiſ fuit. jͣ. p. c. xv. H. poſt principium. Teſtitu exteriori an ⁊ quō virtu tes acquirūt̉. j. p. ca. xvij.: B. in fi. Veſtitu ꝑ exceſſum aut defectu co tingit duodecim modis peccari. j. pͦ ca. xvij. G. H. ꝑ totum. eſtitu humile quo quidā impug nat ⁊ rōes eoꝝ ſoluūtur. j. p̄ce. ca. xviij. A. ꝑ totum. Veſtitus ſuperbus cui aſſimiletur vide in ſuperbia. īa ad patriam celeſtem que ſit. j. p̄cep. ca. iij. B. poſt medium. Via regia in mandatis dei obſeruā da que ſit. j. p. ca. v. f. poſt princi. Aia vicioꝝ durior eſt etiam natu raliter mandatoꝝ obſeruantia pro pter quinqꝫ. j. p. ca. j. f. in principio Vicia capitalia quare aliqua dican tur. vij. p. ca. j. d. circa medium. icia quare ſenſualibꝰ hoībus ap pareant virtutibus dulciora et ex quot et quibꝰ de cauſis. j. p̄ce. ca. j. f. a medio vſqꝫ ad finem Vicia reprimere quō poſſumus ⁊ ꝑ

que media. ix. p̄ce. ca. ij. C. pꝰ me. Ciciū negās qd̓ quis in ſe tn̄ hꝫ an ⁊ quo peccet. jͣ. p. c. xiij. B. in prin. Vini potacōem quomō multa rep henſibilia cōcomittantur. vj. p̄ce. c. vj. D. in principio inum abuſiue ſumptum. vij. ma la inducit. ibidem. C. ꝑ totum Virginem opprimens vel ſeducens quid teneatur in foro vſcientie. vt p̄ce. ca. ij. B. in principio. ¶ irgines an ſint precioſis ſint or nande. jͣ. p̄ce. ca. xvij. E. ꝑ totum Virgines in patria an et quomodo humanitati xp̄i erunt propinquio res. x. p̄ce. ca. v. D. ad finem. ¶ irtuoſi actoris que ſunt ꝯditio nes. j. p̄ce. ca. ij. k poſt medium. Virtutes quibꝰ mōis ſint acquire de. ix. p. c. iiij. O. pꝰ prin. ꝑ totum. ¶ irtutes quomō differenter ſint in anima et in actibus exterioribꝰ jͣ. p̄ce. ca. xvij. B. in principio. Virtutis medium quomō ſit ſumē dum. vij. p̄ce. ca. iij. I. in principio irtute hn̄s ꝑfectam et hn̄s vir tutem imꝑfectā vel carens virtute quo differenter poſſint eundē actū agere. j. p̄ce. c. ij. k poſt principiū. Vis iraſcibilis ⁊ ꝯcupiſcibilis ī pa tria quo ꝑficient̉. x. p. c. xj. D. ꝑ. to iſio dei quotuplex ſit ⁊ q̄ ſint ille viſiōes. x. p̄ce. ca. xij. E. circa prin. Viſio dei quot modis habeatur. x. p̄ce. ca. iij. B. poſt medium Iiſio dei in gloria quo ſequat̉ ad maiorē amorem in via. j. p̄. ca. iiij. E. ꝑ totum Viſio vie ꝑ que impediatur ꝙ non ſit ꝑfecta. x. p̄ce. ca. xij. E. pꝰ prin. Tiſio hūanitatis xp̄i quale gaudiū affert beatis. x. p. ca. ij. C. ꝑ totum Viſio beatoꝝ quō et ex quibꝰ erit maxīe gaudioſa. x. pͦ c. vj. C. D. p̄t
Iīſiones nocturnales ſpirituum quot modis ꝯtingere poſſint. j. p̄ce ca. xj. I. ꝑ totum. Viſiones ī ſpeculis maleficoꝝ quō illuſorie ſint. j. p̄. ca. xj. f. ꝑ totum. ¶Tiſiones ſortilegice quo ſint falſe j. p. c. x. a. ꝑ totū. c. xj. M. circa pri. Vnctio ſacra an ſit ſacramentū ne ceſſitatis. iij. p. ca. vj. C. ꝑ totum. Inctio quibus ſit danda. iij. p. ca. vj. B. in medio. et quando ſit dan da ibidem. B. ad finem Vnctio an ſit iteranda etiam in ea de egritudine. ibidē. B. poſt mediū nctionis extreme quot ſint effe ctus ⁊ vtilitates. iij. p. c. vj. A. ꝑ t Vnctionis ſacramentum quibus ſit inſtitutum. iij. p̄ce. ca. vj. in princi. Inctionem negligens volūtarie. et quo peccet. iij. p̄. ca. vj. E ad fi. Vngendus quō debeat eſſe diſpoſi tus. ibidem. B. ꝑ totum ngi an debeat qui racōnis vſum ꝑdit. ibidem. A. circa medium. B. circa finem. Voluntas viri iuſti qualis eſſe de bet. j. p̄. ca. ij. I. circa medium bta an irritari aūt diſpēſari aut cōmutari poſſint et ꝑ quos. ij. p̄ce. ca. v. X. ꝑ totum. Votifractio ꝓpria autoritate abſ qꝫ racōnabili cauſa an ſemꝑ ſit mor tale pctm̄. ij. p̄ce. c. v. G. in medio. Idti liciti et ꝯpleti quot ſint ꝯdi cones. ij. p̄. c. v. a. b. c. ꝑ totum. Voto aliquid faciens qd̓ aliunde n̄ faceret et an ex hoc meretur. ij. p̄. ca. v ſ. ꝑ totum otum an requirat diliberacōem ij. p̄ce. ca. v. B. circa prin. Votū quid ſit. ij. p̄. c. v. A. in prin. Ioti ꝯdicōes vide in ꝯditio Votum cui proprie fieri debet. ij. p̄ ca. v. G. ad finem.

¶Votum an magis obiliget iura mento. ij. p̄. ca. v. H. ꝑ totum Votum an ſꝑ obliget ad obſeruan tiam ibidem. I. ꝑ totum Cōtum ſub ꝯdicōe emiſſum an ob liget vouentem. ibidem. N. ꝑ to Votum ſub ꝯdicōne inhoneſta fa ctum an ſit obligatorium ſtante cō dicōne. ibidem. ℟. ꝑ totum Iotum ſub ꝯdicōne factū et cōdi cōe ꝓpter culpam vouentis nō im pleta an ſit obligatorium. ibidem. O. P. ꝑ totum. Votum ſubitaneum an ⁊ quō obli get. ij. p̄ce. ca. v. L. ꝑ totum. Iotum quo obligat ad rem poſſi bilem ſolum ibidem. G. in prin. Votum de abſtinentia carnium an medici mandatum laxari debeant. ij. p̄ce. ca. v. S. ꝑ totum I6tum indeliberatum relaxans ꝓ pria autoritate an mortaliter pec cet ibidem. X. in fine Vouens caſtitatem ⁊ fornicās quō dupliciter peccet. ibidē. A. pꝰ me. Iouere quō ſit expediens. ij. p̄ce. c. v. D. ꝑ totum Voure an ſit actus latrīe. ij. p̄c. c. v. E. in principio. Oduere an liceat ꝙ omne votum vouendū velit voce vel ſcripto ex primere. ij. p̄ce. c. v. S. ꝑ totum Voto aliquid facere an ſit meliꝰ ꝙͣ ſine voto. ij. p̄cep. ca. v. E. ꝑ totum Vſura circa que ꝯmittatur. vij. p̄ce. ca. vj. B. circa principium. Iſurarij quō multis modis peccet vij. p. ca. vj. I. k. L. M. N. ꝑ totum Vſurarius ad que tenetur. ibidem B. in principio. Cſurandi quomō multi ſint modi ibidem. I. ꝑ totum vſqꝫ. O Vulnera in ſanctis in patria an ap parebunt et quare ⁊ quō glorioſa
apparebunt. x. p̄ce. ca. vij. f. ꝑ totū ca. viij. A. in medio. Vxorem an quis plus diligere tene atur ꝙ parentes. iiij. p̄ce. ca. iij. G poſt medium p̄i hūanitas quō erit cau ſa excelletiſſimi gaudij beatoꝝ et ſaturitas ob iectiua omniū ſenſuū be atoꝝ. x. p̄. c. x. E. f. G. ꝑ totum. mago anime peccatricis quo depinigi debeat. ix. p̄ce. ca. ij. I. ante finem. magines quot de cau ſis inuēte ſunt. j. p. c. viij. D. in pri ¶ maginū vſus quare admittant̉ in eccleſia cū inueteri teſtamēto re periat̉ vetitus. j. p. c. viij. B. in fi ne. C. ꝑ totum. Vpocriſis vana gloria ⁊ iactancia quo differēter ex eadem radice ori antur. j. p̄ce. ca. xv. A. fere ꝑ totum Vpocriſis quot modis accipiatur. ibidem. B. in principio. Vpocriſis cōmuniter dicta ⁊ ſimu latīo quō idem ſint vide ī ſimulacō pocriſis ꝓprie dicta quid ſit. j. p̄ ca. xv. E. in medio Vpocriſis quot includat in ſe ibi dem. E. ante finem Vpocriſis ꝓpria in quot ⁊ quibus ꝑſonis reꝑiat̉. j. p̄. c. xv. f. ꝑ totum Vpocriſis ꝓprie dicta an ſemꝑ ſit pctm̄ ibidem. E. poſt me. et quomō cognoſcat̉ an ſit pctm̄ mortale vel veniale ibid̓. lꝫ. ꝑ to. L. in princip. Vpocriſis quomodo ſit ꝑiculoſa et valde nociua. j. p̄ce. ca. xv C. poſt principium vſqꝫ ad finem Vhocrita quid ſit. ibidem f. in me dio ⁊ quō cognoſcatur. G. ꝑ totum Vronia quid ſit et an ſit pctm̄. j. p̄. ca. xv. M. ꝑ totum Elus domus dei quo et ī q

debet haberi. v. p̄. c. xj. D. ꝑ totum Sizania quot d̓ cauſis ſit n̄ euellē da. v. p̄ce. ca. xiij. N. O. ꝑ totum Sequitur aliud regiſtrū ſiue ꝯten ta capituloꝝ cuiuſlibet precepti. Rimū capitulū primi p̄ cepti tractat ꝙͣ ſtricte velit deꝰ p̄cepta ſeruari Scd̓m tractat de fide Terciū de ſpē. Quartū de dile ctione. Quintum de errore mul tiplici circa dilectionem ⁊ quo pn̄t cognoſci pctā mortalia. Sextum de ſeruitute dei ⁊ veneracone ſan ctorum. Septimum de ſacrifici is. oblacōnibus. et decimis Octa uum de veneracōe imaginū et reli quijs ſanctoꝝ Nonū de ſpeciebꝰ ſuꝑſtitionum ⁊ de gͣuitate peccati huiꝰ Decimū de falſa tranſ laco ne hominū et de ſomnijs ⁊ ſortibꝰ. Vndecimum recapitulat ſpeciēs ſuꝑſtitionum de lupis. Duodeci mū tractat de ſuꝑbia et eiꝰ ſpecie bus. Decimumtercium de ictan cia et remedijs ſuꝑbie Decimum quartū de inani gloria et remedijs eius Decimūquintum de īpocriſi quid ſit et qualiter omittitur et ſi mulacōe Decimuſextum de p̄ſum ptione noui ¶ Decimum eptimū d̓ veſtibus tm̄ Decimuoctauum an mulieres peccent mortaliter ſe or nantes Decimumnonum de tem ptatione dei Viceſimum de acci dia et ſpeciebus eiꝰ et remedijs Viceſimuprimum de erubeſcentia xp̄m ſequendi et remedijs ¶ Viceſi mumſcd̓m de ꝯtēptū ⁊ inobediēcia Capitula ſecundi p̄cepti Primū capitulum tractat d̓ aſſum ptione diuini nomīs etī uramento. Scd̓m de ꝑiurio ⁊ qn̄ ſit mortale Terciū quō iuramētū ſit mutiplici
ter Quartū de blaſphemis iuran tibus illicite ꝑ creaturas et adiura tibus illicite Quintū de votis et eius fractione et diſpenſatione. Capitula tercij p̄cepti Primū capitulū tractat qualiter fe ſta ſunt celebranda. quare inſtituta ſunt ⁊ de tranſgreſſoribus Secū dū qualiter feſta ſanctificantur Terciū de ſacramētis ⁊ primo d̓ ba ptiſmo Quartū de ꝯfirmatione. Quintū de ſacramēto ordinis vextu de extrema vnctione Se ptimū de matrimonio Octauum de penitentia et primo de ꝯtricōne Nonum de ꝯfeſſionē Decimū de ſatiſ factione Vndecimum de remedus recidiuaconis et ꝑiculis ꝓcraſtinantibꝰ et an vnus pōt ſa tiſ facere ⁊cͣ. Duodecimū de ſacͣ mēto eucariſtie Decimutercium de ſantificatione locoꝝ ſcꝫ eccleſie altaris et cimiterij Decimūquar tum de labore et ocio et de mecha nicis Capitula quarti p̄cepti Primū de dilectione dei Scd̓m d̓ dilectione ꝓximi Tercium de nu mero ⁊ gradudiligendoꝝ Quar tum de dilectione ꝓximi ꝓut cadit ſub ꝯſilio Quintum quō filij de bet parentes honorare. Sextum de honoratiōe patris ſpiritualis Septimum de p̄lato ſeculari hono rando. Capitula quinti p̄cepti. Primū de homicidio et leſione pe cata clamantia. Scd̓m de cauſis homicidij ſcꝫ ira et inuidia. Ter cium quō ira ſit capitale vicium et de filiabus eius Quartū de male dictione ⁊ de remedijs ire Quin tum de inuidia et eius remedijs Sextum de filiabus inuidie et pri

mo de odio. Septimū quō inimi ci ſunt diligendi vel odiendi. Octauum de recōciliatione calum nia et oratione. Nōnum de dilectione inimicorum et rancore Decimum de detractione fugienda ⁊ nocumento Vudecimū de correctione fraterna Duodecimū de ordine correctōnis Decimūtercium de ſcandalo et que ſint propter ſcandalum vitanda Decimūquartum de irriſione Capitula ſexti p̄cepti Primum capitulum tractat de me chia et luxuria. Secundum de ſpeciebꝰ luxurie ſcꝫ cantu oſculis ⁊cͣ Tercium de chorea et quomodo ſit peccatum mortale. Quartum de actu coniugali licito fragili ⁊cͣ. Quintum de gula temperantia et ſpeciebus eius. Sextum de ſobrietate et ebrietate et filiabus gule Septimum de abſtinētia ⁊ ieiunio Octauum qui tenentur ieiunare et quis poteſt diſpenſare. ¶ Capitula ſeptimi p̄cepti Primum capitulū de auaricia ⁊ ap petitu. Scd̓m de obduracōe et elemoſina. Tercium quando homo teneat̉ ad elemoſinam et quando non Quartū de furto et rebꝰ inuentis. Quintum de emptione ⁊ vendicōe Sextū d̓ qͣctibꝰ vſurarijs ⁊ ludis. Septimum de reſtitutione Octauum de ſuffragijs mortuorū. iuonum per que anime defunctorū Quari poſſunt. ¶ Capitula octaui precepti. Primum capitulum de mendacio et
quando ſit mortale Secundum de peccatis oris ꝓmiſſi one iactantia ⁊cͣ Tercium de falſo teſtimonio. Capitula noni precepti. Primum capitulum de ignorantia quotuplex ſit et ꝙ ꝑiculoſa. Scd̓m de cognicōe ꝓpria ⁊ defectu Tercium de ignorantia quando ex cuſat et quotuplex ignorantia Quartum de concupiſcentia. ¶ Capitula decimi p̄cepti. Primum de concupiſcentia aliena rum mulierum. Secundum de penis tranſgredien tium decalogum. de inferno. tene bris. igne. frigore ⁊cͣ. Tercium d̓ penis interioribus dam natorum. Quartum de pena damnatorum re ſpectu ſuperiorum Quintū de p̄mio ſeruantiū decalo gū ⁊ primo de gaudijs quīqꝫ ſenſuū Sextu de viſione corꝑali delectabi liſſima ⁊ alioꝝ ſenſuū ꝑfectione Septimū de dotibus corporis. Octauū d̓ aurea ⁊ aureola ⁊ fructu Nonum de fructibus beatorum. Decimum de ſocietate iocūdiſſima amicicia cōcordia et honore. Vndecimum de interioribꝰ gaudijſ iraſcibilis ꝯcupiſcibilis quietacōe intellectus ratione ſcibilium Duodecimum de dotibus anime ſcꝫ viſione dilectionē et ꝯprehenſiōe.

Incipit prologus in expoſitionē decalogi ſꝫm fratrem Iohannem Nider ſacre theologie profeſſorē ordinis predicatorum
cunqꝫ paruulā vt eterne ſapien tie a qua cuncta bona procedūt pro pͥmīo cōpulari in patria tan dem merear. Incipit Preceptorium diuine legis. Primum. Capitulum Vnc igitur tria principaliter p̄ notanda prece ptorum prean bula. Primo ꝙ ſtricte deꝰ velit precepta ſua cuſtodiri. Secūdo ꝙͣ rationabile ſit deo in prece ptis ſuis per obedientiam ſub ijci. Tercio quomodo precepta habent diſtingui. A ¶ Quan tum ad primum illud docet ſcriuinitus protho plaſto rum in ſertam cordibus et denuo dei di gito in tabulis exaratam lapide is Poſtremoqꝫ per incarnatum altiſſimi verbum propalatā chri ſticolis. vbi cuidam ait. Si vis ad vitam ingredi ſerua manda ta. Hanc normam cunctorum fi delium regulam iter et directo rium eſſe conſiderans et fratruꝫ mei ordinis qui p̄dicatorum eſt. votis ſatiſ facere cupiens ꝑ mul torum temporum curricula ex fa moſorum dictis diuine ſophie p̄ ceptorum tam pro predicantium ꝙ pro confeſſorum debitis exer cicijs ꝑticularia et ſpecialia dei et eccleſie mandata in vnum pre ceptorium colligere in ſequenti bus ſtudui ſingula decalogi pre cepta ſubdiſtinguendo per ſpeci alia capitula vt ita precepta pa terēt cuiqꝫ lucidius. ꝓ quo labo re mihi p̄cor a lectore ſequentiū orationem impertiri quantulam
ptura multipliciter. Nam ꝓ trāſ greſſione precepti vnius de non edendo fructum vetitum primi parentes. et tota poſterioritas damnata eſt. Gen̄. ij. Item prece pta iubent̉ meditanda. in domo extra in via. dormiendo et vigi lando. Deutro. vj. Item primuꝫ preceptum per blaſphemiam qui dam tranſgrediens a deo iubet̉ extra caſtra ab omnibus lapida ri. Leuitici. xxiiij. Item quidam modica ligna ſabbato colligens ſimiliter lapidatur. Numeri. xv Item ſaul ſꝫm ſonum littere con tra dei preceptum ſeruans victi manda de regno eijcitur ⁊ a de

Preceptum Capitulum Primum Primum.
mone poſſidetur. j. Regum. xvj. Item Oza archam contra domi ni preceptum tangēs ſubitanee a deo occiditur. ij. Regum. vj. Item propheta bonus contra dei preceptum manducans pa terno ſepulchro priuatur et vi ta. iij. Regum. viij. que tria ex empla ſunt contra excuſantes ſe in tranſgreſſione dei precepto rum vt inquiunt per intentioneꝫ bonam. Ideo dicit pſalmiſta Tu mandaſti mandata tua cuſtodiri nimis id eſt valde. B ¶ Quo ad ſecundum ad ſeruandum dei mandata ſeptem nos inducere d̓ bent. Primo ſumma autoritas dei precipiētis qui habet in nos vniuerſale et plenum dominium Tum quia nos creauit. Tū quia regit ſeu gubernat cuncta. Ad talem autem principem pertinet condere leges nobis. et nos obe dire ſibi et honorare corde. ver bo et factis. Ideo preceptis fre quenter premittit Exodi. xx. E go dominus deus tuus. Secun do ad idem nos debet inducere immenſa dei dignitas ⁊ maieſtas quam habet per potentiam. emī nentiam. pulcritudinem. et alia ſua propria propter que merito deberemus eum reuereri. et ei o bedire et eum honorare. Ma gnum enim eſt non obedire pre lato minori. maius ſuperiori. ſed maximum infinite dignitatis prī cipi. vt per ſimile patet in poli cia humana. Tercio precepto rum rationabilitas. Tum quia procedunt a ſapientiſſimo. Tum quia ſunt omnia ſꝫm dictamen
recte rationis naturalis vt de claratur in tercio libro ſententi. diſtin. xxxvij. Ideo ad Ro. vij. dicitur. mandatum ſanctum iu ſtum et bonum. C ¶ Quarto preceptorum maxima vtilitas. quia quintuplex. Nam bona ec cleſie propria facit obſeruatīo mandatorum. ſꝫm illud pſalmi ſte. Partīcipem me fac deus om nium timentium te et cuſtodien tium mandata tua. Totum ho minem rectificat. Eccleſiaſtici. xv. Dedit deus homīni manda ta que ſi ſeruaret. ſeruaret eum. ſcilicet in iuſticia et equitate et rectitudinē. Amicum dei conſti tuit. Iohīs. xv. Vos amici mei eſtis ſi feceritis que precipio vo bis. Manſionem trinitatis ſacra tiſſime efficit. Iohānis. xiij. Si quis diligit me ⁊ pater meus di liget eum ⁊ ad eum veniemus ⁊ et manſionem apud eum facie mus. Ad vitam eternam ducit. Quia ſi vis ad vitaꝫ ingredi ſer ua mandata. Mathei decimono no. Sed aduerte ꝙ oportet om nia ſeruare. quia dicitur Iacobi ſecundo. Si quis in vno offende rit factus eſt omniū reus. ſic vi delicꝫ ꝙ qui in vno peccato mor tali deum offendit. inimicus dei conſtituitur. ⁊ ſi ſic decedit eter naliter damnabitur. non tamen tanta pena quāta ille qui in mul tis preceptis tranſgreſſor repe ritur. Pudor eſt certe pro tem porali precio tam prompte ſer uire homini et pro mercēde e terna tam ſegniter obſequi. D Quinto ad ſeruandum dei

Preceptum.
Primum. Capitulum
precepta mouere debet malor multi plicitas in quam currunt dei precepta non ſeruantes. Nam au fert homini ſeipſuꝫ tum qꝛ in ſerui tutem diaboli redigit. qꝛ omīs qui facit pctm̄ ſeruꝰ eſt peccati. Iohīs vii. Tum etiam quia melius eſſet homini iſti ſi natus nō fuiſſet ſi ſic moritur. Aufert homini omnia bo na opera. quia ſi caritatem non ha buero nihil ſum dicit Apoſtolus. Corinth. xiij. Aufert etiam frater nitatem eccleſie quam credimus in articulo. ſanctorum cōmunionem. de qua pͣsͣ. Partīceps ego ſum om niuꝫ timentiū te. vt p̄dictū eſt. au fert ſocietatem ſanctorū in patria et vitam eternam. de qua Apoſto lus ad Gal. v. Enumeratis prece ptorum tranſgreſſionibus. ſic con cludit Qui talia agunt regnum dei non poſſidebunt. Sexto nos moue re debet beneficiorum diuinorum magnitudo et multitudo in tolle rando mala noſtra vt peniteamus dando eucariſtiam et ſacramēta vt ſanemur. vocando nos varie vt re ſurgamus. cuſtodiendo ne moria mur. et vitam eternam promitten do ne deſperemus. Vnde ſi tot be neficijs ingrati fuerimus. grauius peccamus. Cuius exemplum habe mus Math. xviij. In ſeruo cui de bita dimiſſa fuerant. qui alteri di mittere noluit. et Mathei. xxv. de ſeruo nequam qui domini talentuꝫ abſcondit. Septimo mouere debet mandatorum poſſibilitas. Nam le ue eſt mandata dei ſeruare Math. xj. Iugum enim meum ſuaue eſt ⁊ onus meum leue. et prima Iohis. quinto. Mandata eius grauia non
ſunt. et Hieronimꝰ in expoſitione fidei. catholice. Anathema fit in quit qui dicit deum aliquid nobis precepiſſe et hominem implere il lud non poſſe. E ¶ Ratio leuita tis eſt quintu lex. Nam leuia facit primo caritas. que omnia ſuffert. omnia ſuſtinet. ſꝫm Apoſtolum. j. Corintheoꝝ. xiij. Vnde paruus in caritate laborat preceptis pereun do. de quibus Math. vij. Arta eſt via que ducit ad vitā vt dicit pſal miſta. propter verba labiorum tuo rum ego cuſtodiui vias duras. ſed magnus in caritate viam mandato rum currit. dicente Pſalmiſta. viaꝫ mandatorum tuorum cucurri cū di lataſti cor meum ſcilicꝫ in caritate Secundo quia natura ad manda torum obſeruationem inclinat om nia enim bona appetunt. j. Ethico. Tercio quia premium maximū pro mittitur quod oculus non vidit de us abs te que preparaſti expectantibus te. Eſaie. xxxxiiij. Quarto qꝛ coadiutor eſt chriſtus. qui ſꝫm apo ſtolum operatur in nobis velle et perficere pro bona voluntate. Phi lippen̄. ij. Quinto quia iuuant nos virtutes infuſe. angelus noſter. o ratīo eccleſie. ſacramenta et multa ſimilia. Via autem viciorum in ſe viceuerſa propter quinqꝫ dura eſt. ¶ f Primo propter iuſticiam dei que non ſinit hic peccatum impuni tum. vnde Auguſtinꝰ primo cōfef ſionum. Iuſſiſti domine et ita eſt vt pena ſit ſibi omnis animus inor dinatus. Secundo quia eſt contra naturam eo ꝙ cōtra rationem. Vn de. ij. Ethicorum. in diffinitione virtutis dicitur eſſe determinata

Preceptum. Primum
Capitulum
ratione. prout ſapiens determina bit. Tercio quia eternum ſuppliciū meret̉. propter quod vicioſis Ma thei. xxv. iudex dicet. Diſcedite a me maledicti in ignem eternum ⁊cͣ. Quarto quia vicia ſibi contrarian tur puta prodigalitas auaricie. et ſic de alijs vt dicit philoſophꝰ. iiij Ethicoꝝ. Quinto quia viam vicio rū non adiuuant ſancti angeli. nec deus qui neſcit patrociniuꝫ preſta re criminibꝰ. Sed quid facit vicia dulcia Rn̄. ꝙ quinqꝫ. corpus anima le. habitus radicati. multitudo de linquentium. ſuaſus inimicorum. et affectus tepidus ad ardua. De pri mo dicitur ad Gal. v. Caro concu piſcit aduerſus ſpiritum et ſpiritꝰ aduerſus carnem. Et iterum mani feſta ſūt opera carnis que ſunt for nicatio immundicia. luxuria. et ce tera d̓ radicatis habitibꝰ malis. di cit philoſophus. ij. Ethicorum. ꝙ prompte et delectabiliter faciunt vicia operari a quibus difficile eſt recedere vnde Iere. xiij. ſi ethiops poteſt mutare pellem ſuā aut vari etates ſuas et vos poteritis bene facere cum didiceritis malum. De tercio videlicet multitudine delin quentium patet in Psͣ. dicente. Cū ſancto ſanctus eris et cum peruer ſo peruerteris. hinc eſt ꝙ petrus inter xp̄i diſcipulos manens ſanctꝰ fuit. ſed cum in turba popularium fuit ter xp̄m negauit. De quarto videlicet de ſuaſu inimicorum dicit apoſtolus. ij. Corinthi. xj. Ipſe ſa thanas tranſ figurat ſe in angeluꝫ lucis ſicut fecit chriſto Mathei. iiij dicens. Si filius dei es dic vt lapi des iſti panes fiant. De quinto videlicet affectu tepido et ſenſuali tate remurmurante ait xp̄s Math xxvj. Spiritus quidem promptus eſt. caro autem infirma. G Quantum autem ad tercium de di ſtinctione preceptorum notandum ſꝫm ſanctum Thomam prima ſcd̓e. queſtione. lxxxxj. ꝙ lex quintuplex eſt. Vna generalis quam deus na turaliter cuilibet indidit rei vt ſuo creatori obediret. hanc legem nul la creatura tranſgreditur irratio nalis. Nam celum quotidie circuit de quo in pſal. Statuit ea in eter num et in ſeculum ſeculi preceptuꝫ poſuit ⁊ non preteribit. Quatuor elementa et aues iura ſua natura lia ſeruant. et alia ſimiliter natura lia. Secunda lex eſt nature. de qua Roma. ſcd̓o. Gentes que legem nō habent naturaliter ea q̄ legis ſunt faciunt. hec dictat virtutes eſſe fa ciendas. vicia fugienda. Que volū mus vt faciant nobis homines ea dem eis faciamus. et ſimiliter de dimiſſione. vnde Mathei. vij. ait ſaluator. Omnia quecunqꝫ vultis vt faciant vobis homines et vos facite illis. hec eſt enim lex et pro phete. Lex hec etiam ad felicitateꝫ naturalem per virtutes morales docet venire. vt patuit in philoſo phis. Tercia eſt lex humana ciui lis quam prelati ſeculares ſtatuunt de qua Prouerbiorum. viij. per me reges regnant et legum conditoreſ iuſta decernunt. Quarta humana eccleſiaſtica per apoſtolicos et con ſilia ac dioceſanos ⁊ ſuperiores ſpi rituales tradita. de qua decreto rū et decretalium libri pleni ſunt. Quinto diuina principaliter in de

Orceptum.
Primum. Capitulum
calogo contenta de qua vbi thema He leges omēs tunc recte ſunt cū ab eterna lege id eſt a diuina rati one omnia rite preconcipiente di riuantur. diriguntur. ⁊ mouentur. ſꝫm Thomam ibidem H In de calogo itaqꝫ Exodi. xx. deus homi nibus prouidit vt dicit ſanctꝰ tho mas ibidem. q. C. Sicut princeps reipublice prouidere debet ad quē ſpectat tria prouidere in ſubditis. Primo quomo ſe bene habeant ad ſuperiorem Secundo quomō bene ſe habeant inferiores ad ſe mutuo Tercio qūo quiſqꝫ ſit intra ſe bene ordinatus. Sꝫm hec igitur princi paliter. Primo neceſſaria ſunt pre cepta ordinantia ſubditos debite ad principem ſuum. Primo ſic ꝙ fi deliter obediatur ei et contemnan tur inimici principis. quod deo fa cimus colendo eum non demonia. Secundo ſic vt honoret̉ caute ita ꝙ ore nō inuanum nomen eiꝰ aſſu matur. Tercio ꝙ obſequijs certo die honoretur. Secūdo neceſſaria ſunt precepta pacem inter famuloſ adinuicem conſernantia. Primo ſic ꝙ propinquis ſubueniamus hono rando parentes Secundo vt proxi mum corpore non ledamus per oc ciſionem. Tercio nec in perſona cō iuncta puta vxore vel filia. Quar to nec in rebꝰ per furtum. Quinto non verbo per falſum teſtimonium ¶ Tercio neceſſariū eſt vt quiſqꝫ dei famulus intra ſe pacifice regatur. quod regimen nullus princeps deo dempto facere poteſt. quia interio ra nō videt. Ideo voluntas duobꝰ vltimis preceptis compeſcitur. ne cupiamus vxorem proximi. nec res eius. et ſic ſatiſ fit precepto triplicis dilectionis. ſcꝫ dei per tria. pro ximi per quīqꝫ. et ſui ꝑ vltima duo Deus enim Mathei. xxij. tria in ge nere precipit videlicet ſui dilectio nem dicendo Diliges dn̄m deum tu um ex toto corde tuo. Dilectionem ꝓximi ibi et ꝓximū tuū. dilectionē ſui ibi ſicut te. i. ſic te debes dilige re. I ¶ Ingrediendo igitur de calogum notandum primo ſꝫm tho mam prima ſcd̓e. q. c. ꝙ decalogus tanꝙͣ capita continet omnia prece pta alia videlicꝫ legis naturalis et que ſcriptura et ſapientes alij tra diderunt. Secumdo notandum ꝙ quedam precepta ſꝫm eundem ibi dem ſunt affirmatiua vt illa duo. Sabbata ſanctifices. Habeas ī ho nore parentes. Alia autē negatiua vt omnia alia octo ſꝫm eum. Aliqd̓ tamen ſꝫm Bouauen. in. iij. di. xxxv ij. eſt plus affirmatiuum ꝙͣ negati uum vt primum p̄ceptum. Affrina tiua ſemper ligant nō pro ſemper. id eſt non pro omni tempore et ho ra. Negatiua vtroqꝫ modo. Tercio notandum ꝙ ſꝫm Ioſephum quin qꝫ precepta erat in vna tabula pri ma videlicet quinqꝫ. alia quinqꝫ e rant in alia tabula. ſed quia due ta bule erant cōtinentes totum deca logum ſignificabāt ꝙ duo manda ta ſcꝫ dilectionis dei et proximi co tinerent totum decalogū. ideo ſꝫm Auguſt. Sequendo ſignatum non litteram. prima tabula continebat tria precepta prima deo ſeruiētia. Secunda cōtinebat alia ſeptem ad proximum pertinentia. k Eſt it aqꝫ primum mandatum. Exo. xx ſic poſitum. Ego ſum dn̄s deus tuꝰ qui eduxi te de terra egipti de do mo ſeruitutis non habebis deos

Primum Preceptum.
Capitulum.
alienos coram me. non facies tibi ſculptile neqꝫ omnem ſimilitudineꝫ que eſt in celo deſuper ⁊ que in ter ra deorſuꝫ. nec eoꝝ q̄ ſunt in aquis ſub terra. non adorabis ea neqꝫ co les. hoc preceptū ꝑtim eſt affirma tiuū videlicꝫ ego ſum dn̄s deus tu us. ⁊ tripliciter eſt negatiuum. vn̄ xp̄s exponit Mat. iiij. hͦ p̄ceptū di cens. dn̄m deū tuum adorabis ⁊ illi ſoli ſeruies ſcꝫ cultu latrie. Nā ſꝫm hiero. in prima ꝑte p̄cipitur cultuſ latrie id ē honor deo debitus. p̄ce ptum igit̉ hoc primū ꝯtinet plura p̄cepta ꝑticularia que in. xxij. capi tulis ſequentibꝰ recitabunt̉. q̄dam affirmatiua ⁊ quedā negatiua. Cū em̄ adn̄o deo habeamus tria. ani mam. corpus ⁊ res. iuſtiſſimum eſt vt ei ſeruiamus iſtis ⁊ deū ſic cola mus. Sed ſꝫm Aug. in encheridion Deus colit̉ optime fide. ſpe. ⁊ cari tate quibꝰ anima deū colimus. Se cūdo debemus colere corꝑe ꝑ ado racōem. Tercō rebus ꝑ oblationē. decimam ⁊ ſimilibus. Alia ꝑs p̄ce pti eſt negatiua tripliciter. fuerūt em̄ quidā qui coluerūt plures deos ſine inſtitutione imaginū videlicet ſolem. lunam. ⁊ ſ. milia. Cōtra quos dicit̉. Non habebis deos alienos. Alij coluerūt ſub imaginibus plu res deos. ꝯtra quos d̓r. Non facies tibi ſculptile ⁊cͣ. nō tn̄ tales coluē runt imagines. ſed imaginata. ſicut nos hodie vnū deuꝫ. Alij ip̄as ima gines adorauerūt ⁊ aliquid diuini eis attribuerūt. Contra quos ꝯclu ditur. non adorabis ea neqꝫ coles. vn̄ omnis ſuꝑſtitio in hoc puncto ꝓhibet̉. Item hic ꝓhibent̉ q̄dam capitulia vicia ꝓut ſunt mortalia. Primo ſuꝑbia. nam dicit Tho. ij. ij.
q. Clxij. ar. v. ꝙ humilitas proprie reſpicit ſubiectioneꝫ homīs ad deū ⁊ ecōuerſo ſuꝑbīa defectum huius ſubiectōnis ſꝫm ſcꝫ ꝙ aliquis extol lit ſe ſuꝑ id quod eſt ſibi p̄fixū ſꝫm diuinam regulam vel menſurā qua menſus eſt nobis deus. vn̄ Eccle. x. Suꝑbia hominis eſt apoſtotare a deo. vbi etiam inobedientia notat̉ Scd̓o prohibet̉ hic accidia quam tedet diuini obſequij Capitulum Secundum. Irca primū p̄ceptum ꝑti culare videlicet de tenē da vera fide que ſub pre cepto cadit. Gar. vlti. Qui crediderit ⁊ baptiſatus fuerit ſaluus erit. qui vero nō crediderit cōdemnabit̉. tria principaliter po nent̉. Primo que ⁊ quot credenda ſint ſimplici xp̄iano id ē nō habenti curam animaꝝ nec officiū docendi publice ſcripturam ſacram. Secun do quomō ⁊ qualiter credere debe amus credenda. Tercō quottupli ces homīes hoc p̄ceptum tranſgre diant̉ A Quantū ad primū no tandum ſꝫm Tho. ij. ij. q. ij. ar. vi et ſꝫm alios doctores ꝙ cuilibet ſimplici ſufficit ad ſalutem credere explicite ea que cōtinent̉ in ſimbo lo aploſtoloꝝ. et qꝛ ibi articuli cō munes ꝯtinent̉ ordinate breuiter et vtiliter. Idcirco ſtatuit eccleſia tales eſſe credendos a ſingulis ⁊ ad diſcendos eſſe. Et ſunt numero. xij. articuli ꝯſiderando autores eoruꝫ qui fuerūt duodecim apoſtoli. ſed diſtinguendo ſꝫm credita ſunt. xiiij ſcꝫ ſeptem de diuinitate. et ſeptem de humanitate quia fides videt ea

in quibus felicitabimur. Eſt autem vita eterna vt dicitur per chriſtum Iohīs. xvij. vt cognoſcant te ſoluꝫ verū deū ⁊ quē miſiſti hieſum xp̄m Primus igit̉ articulus reſpicit vni tatem diuine eſſentie. Scd̓s patrē Tercius filium. Quartus ſpiritum ſanctū. Tres alij cōcernunt oꝑaco nē dei ad extra quo ad triplex opꝰ Primū nature ibi. creatorem celi ⁊ terre. Scd̓m eſt opꝰ gracie. Credo etiam ſanctā eccleſiam catholicam ſanctorum cōmunione remiſſionem pctōrum. et ſub his ꝯtinent̉ omīa ſacramenta. Tercium glorie. carnis reſurrectionē ⁊ vitā eterna. amen. Septem de humanitate ſunt. Pri mus cōceptus de ſpū ſancto. Secū dus natus ex maria virgine. Terci us paſſus. crucifixus. moruus. ⁊ ſe pultus. Quartus deſcēdit ad infer na ſꝫm animam. Quintꝰ reſurrexit a mortuis. Sextus aſcēdit ad celos ſedet ad dexterā dei patris om̄ipo tentis. Septimus inde venturꝰ ē iudicare viuos ⁊ mortuos. B Hos artitulos ſic ſcire ordīare. ſic diſtinguere et enumerare nō eſt ne ceſſarium cuilibet ſimplici fideli. ſꝫ ſufficit ⁊ exigit̉ primo ꝙ credat in telligat ⁊ aſſentiat in genere et im plicite omnibus que credit eccleſia catholica. ⁊ ꝙ nulli articulo expli cite diſſentiat. ⁊ ſic ſimplices omīa credūt licꝫ implicite ſolum qua ma iores credūt inqͣtū maiores adhe ret doctrīe d̓i ne. Sic em̄ ſꝫm Gre. ſuꝑ Iob. j. Boues arabant ⁊ aſine id ē ſimplices paſcutur iuxta eas. vn aplus. j. Coꝝ. iiij. Imitatores mei eſtotē ſicut et ego xp̄i. Secun do exigit̉ ꝙ quis in ſpecie cogno ſcat illos articulos ⁊ explicite ſeu
Capitulum Secundum. iſta de quibꝰ feſtiuatur in eccleſia in feſtis principalibus anni. vn̄ di cit Tho. vbi priꝰ ar. vij. poſt tꝑus gracie reuelate tam maiores ꝙ mi nores tenent̉ habere fidem explici tam de xp̄i miſterijs precique quā tum ad ea que cōmuniter in eccle ſia ſolennizant̉ ⁊ publice proponū tur ſicut ſunt articuli incarnacōis vt ſupra. Et quia vt dicit Thomas vbi sͣ. ar. viij. Miſteriū xp̄i explici te credi nō pōt ſine fide trinitatis que in miſterio xp̄i hic cōtinet̉ vt puta ꝙ filius dei carnem aſſumpſe rit ⁊ ꝑ gr̄am ſpūſſancti mūdū reno uauerit. Et iteꝝ de ſpū ſancto ꝯce ptus fuerit. ideo poſt tempus gra cie diuulgate tenent̉ omēs ad ex plicite credendum miſterium trini tatis. ⁊ etiam omēs qui renaſcunt̉ in xp̄o hoc adipiſcūtur ꝑ inuocatio nem trinitatis ſꝫm illud Mat. vlti Euntes in mundū vniuerſum doce te om̄es gentes baptiſantes eas in noīe patris ⁊ filij ⁊ ſpūſſancti. hec Tho. C ¶ Hic declarat de articu lis lacius Iohēs Cunſeim tractatu de eruditione ꝯfeſſoꝝ ſic. Tenetur inquit ſimplex vt in ſpecie cogno ſcat ⁊ credat articulos ſeu iſta de quibꝰ feſtiuatur in feſtis principa libus anni. Tenent̉ em̄ tales iuxta illud quod celebratur in feſto trini tatis credere ꝙ tres ꝑſone in diui nis ſunt vnus deꝰ creator omnium rerū. in cuiꝰ trinitatis ſeu ꝑſonaꝝ nomīe baptiſant̉. Item tenent̉ cre dere ſcd̓m feſtum natiuitatis xp̄i ꝙ filius dei natus eſt ex virgine ma ria. Item circa paraſceuen ꝙ xp̄s ſit paſſus pro nobis mortuus ⁊ ſe pultꝰ. Ite circa paſca ꝙ reſurrexit ⁊ ꝙ reſurgemꝰ vere. Circa aſcēſiōꝫ

Preceptum Capitulum Secundum.
Primum. ꝙ aſcendit in celum circa penthe coſten xp̄m miſiſſe ſpiritumſcm̄ apo ſtolis ⁊ eccleſie. ꝙ vna eccleſia ſit extra qua nō eſt ſalus ⁊ vnū caput eccleſie in terris. circa corꝑis xp̄i fe ſtum ꝙ xp̄s vere ꝯtinet̉ in eucari ſtia ⁊ ꝯſequenter ſacramentū peni tentie ⁊ omīa alia ſacramēta in me dicinam a xp̄i paſſione nobis efflu xa. circa feſtū omniū ſanctoꝝ ꝙ fi at finale iudicium. reſurrectio mor tuoꝝ. remuneratio bonorū in eter na beatitudine in regno celoꝝ. ma lorum punitio in eterna damnacōe in inferno. ⁊ ꝑ ꝯſequens ꝙ bona ſunt facienda ⁊ mala cauenda. Hec ſunt que quilibet fidelis adultus explicite credere tenet̉ ⁊ aſſenſus debet eſſe reſpectu omniū articulo rum ⁊ credendoꝝ vt primo tactuꝫ eſt. ſed apprehenſio in ſpecie nō eſt niſi eoꝝ que iam ſunt ſcd̓o enumē rata. D ¶ Ratio aūt dictorū eſt ſꝫm bonauen. in. iij. circa di. xxxvij. qꝛ ſi aliquis excuſaretur de infimiſ ſeu ſimplicibus a talibus credēdis explicite in eccleſia. hoc maxime eſ ſet ex ignorantia. ſed hoc nō cū ar ticuli tales ſint de tam manifeſtis ꝙ nō pn̄t latere ſine culpa. Sunt em̄ aliqui articuli tam manifeſti ꝙ nullus xp̄ianus habens vſum raco nis ignorat eos niſi omnino negli gat ⁊ ꝯtemnat dei cultum ⁊ ſalutē propriam. ⁊ ꝑ ꝯſequens taliū igno rantia non eſt ſine culpa niſi forte quis excuſaretur de illorum noti cia per defectum doctoris. vel per breuitatem vite poſt inceptum vſū racōis vel per imbecillitatem vſus racōnis. Nam propter vltimū hoc dicit Sco. in. iij. di. xxv. Nō requiri tur in quolibet neceſſario etiaꝫ ꝓ
ſtatu iſto. ꝙ omnes iſtos articuloſ explicite ⁊ diſtincte credat. qꝛ deuſ nullū obligat ad impoſſibile. exͣ de re. iu. li. vj. Nemo em̄ pōt ad impoſ ſibile obligari. ⁊ ideo ſi quis rudis eſt qui nō poteſt ꝯſiderare quid ſit natura ⁊ quid ꝑſona. nō eſt neceſſe ꝙ habeat actū explicitum de arti culo ꝑtinente ad nature vnitatem ⁊ ꝑſonaꝝ trinitatem diſtincte ſicut hn̄t clerici litterati ſed ſufficit ſibi ſi nō pōt hmōi diſtinctionē intelli gere. qꝛ nec terminos ꝙ credat ꝙ ſicut quilibet credit vſum habens racōis. hec ſco. nō tn̄ videt̉ aliquis tam groſſus vtens racōne qui non poſſit aliqualiter manuductōibus ⁊ exemplis ad milliſteriū trinitatis Dicitur intelligendū aptari E etiam ſcd̓o niſi quis excuſet̉ ꝓpter breuitatem vite. vn̄ querit Altiſidi orenſꝫ in. iij. ſuo materia de fide in quo inſtanti primo homo teneatur credere ſub pena priuationis cari tatis dabilis. Et ponit caſum ꝙ ꝑ uulus ſtatim poſt baptiſmū defera tur ad paganos ⁊ ibi moretur vſqꝫ ad adultam etatē. Rn̄. ſꝫm ꝙ apo. Inuiſibilia dei a creatura mundiꝑ q̄ ea facta ſunt intellecta ꝯſpiciūt̉ ergo ad hoc ꝙ quis credat oportꝫ ꝙ prius ꝯſideret viſibilia ⁊ confe rat illa ſue cauſe. ſed ad omnia iſta exigit̉ temꝑis tractus. ideo impoſ ſibile eſt ꝑ ſe ꝙ aliquis in primo in ſtanti vſus racōnis credat Nullus aūt tenetur ad impoſſibile ꝑ ſe. vn̄ nullus tenet̉ credere in primo in ſtanti etatis adulte Iudex em̄ ſecu laris dat inducias ad credendū in ſe ſed quantū p̄ciſe tēpus deus det ad hmōi deliheracōem nullus ſcit niſi deus. Ex quo patꝫ ꝙ hoc argu

Preceptum. Primum
Secundum. Capitulum
mentū nō valet. iſte eſt adultus et nunꝙͣ credidit in deum ⁊ ſic dece dit ergo damnabit̉. Racō eſt quia nunꝙͣ fuit in hora vel mora credē di. ideo iudicat̉ vt paruulꝰ donec tempus deliberacōis fuerit elapſuꝫ hoc ibi. Dicit̉ etiam notanter niſi quis excuſaret̉ propter defectum doctoris vn̄ Tho. in. iij. di. xxv. Si quis de miſterio incarnacōis credē do vel hmōi inſtructorem nō habe ret ei deus reuelaret niſi ex culpa ſua remaneret. vn̄ explicacō eorum que ſunt de neceſſitate ſalutis vel diuinitus homini prouideret̉ per p̄dicatorem fidei ſicut patꝫ de Cor nelio. Act. x. vel ꝑ reuelacōem qua ſuppoſita in poteſtate liberi arbi trij eſt vt in actū fidei exeat. Ideꝫ etiam ponit Tho. ij. ij. q. ij. ar. vij. vbi recitat exemplū famoſuꝫ quod etiam refert vincen. in ſpe. hiſt. li. xxiiij. c. Elxxij. Naꝫ in ꝯſtantinopo li quidā laminam aureā inuenit et ſub ea virum iacentem cū hac ſcri ptura. xp̄us naſcet̉ ex virgine ma ria ⁊ credo in eum ſub Cōſtantini et hierene tꝑibus O ſol iterum me videbis. ꝓtunc aūt hierna ſiue he lena mater cū filio ſuo ſcꝫ ꝯſtanti no imꝑauit f ¶ Tercō etiā oꝑtet quemlibet ſimplicē interdū explici te credere articulos nō expreſſe cō tentos in ſimbolo apoſtoloꝝ. puta cū eccleſia ꝯdemnat aliquē articu lum ꝯtra hereticos in certa terra. vū ſꝫm Tho. ⁊ ſco. in. iij. Si ſit ali quid qd̓ credendū eſt qd̓ tn̄ cōmuni ter nō p̄dicatur in eccleſia. ſed pro ponit̉ ſpēaliter in vno loco de no uo nō eſt illud neceſſarium ſimplici credere firmiter illi tanꝙͣ vero ad herendo īmo neceſſariū eſt magis
C illi adherere quouſqꝫ ſciat illd̓ cre di ab eccleſia tanquam verum. Et q hoc ſibi conſtiterit tenetur illi fir miter adherere. ſicut in moralibuſ quando ſunt altercaciones de ali quo peccato quando eſt peccatum mortale vt ſi vnus dicat exꝑtus in ſcientia. ꝙ nō licet ſic mercari. aliꝰ dicit ꝙ ſic tucius eſt ſic nō ꝓcedere quouſqꝫ veritas patet aliūde. Sic dicit ſco. in forma et directe ꝗcor dat tho. Ex quo patet ꝙ ſi quis in ter hereticos nutritur nullū hn̄s doctoreꝫ catholicū ſi errat ī neceſ ſario credendis nō in toto excuſaʳ quia aut nimis cito credit alicui er rori aut diuinū auxiliū nō inuocat aut ſuis peccatis exigentibus infor matorem habere nō meruit. vt di cit altiſidiorenſis. S ¶ Secūdo principaliter ſciendum ē quomodo et qualiter credere debeamus deū colendo. Vbi notandum ꝙ modus fidei neceſſario ē debite habendus videlicet in corde ꝑ aſcenſū. in ore ꝑ verbū et in oꝑe ꝑ p̄ceptorū dei exerciciū. quo ad primum de credē do in corde. Sciendū ꝙ actus ha bitꝰ fidei eſt credere ⁊ noſcere ſeu intelligere ⁊ firmiter aſſentire ac adherere his que lex xp̄iana nobis proponit credēda. ⁊ ſic credere ſeu fides habet duo ſcꝫ apprehenſionē ſeu cognicōnem ⁊ aſſenſum ſiue ad heſionem. Et quidā plus habent de primo. quidam plus de ſcd̓o. om̄es tn̄ fideles vtrūqꝫ hn̄t. et ſcd̓m vide licet aſſentire ſeu adherere eſt ma gis meritorium ꝙͣ primū videlicet cognoſcere ſeu apprehendere. De primo nōnunꝙͣ ſepe plus habēt lit terati. ⁊ de ſecūdo ecōuerſo ſimpli ces ampliuſ. patꝫ illud. qꝛ ſimplices

Primum Preceptum. Capitulum
firmius credūt nōnunꝙͣ dictis ſcri pture ꝙͣ lr̄ati. Cuiꝰ ſignū eſt ꝙ ſm plices ſepe plus oꝑibꝰ demonſtrat ea que ſcriptura iubet ꝙͣ lr̄ati faci ant. Si em̄ litterati firmiter aſſen tirēt ⁊ ꝑfecte vtiqꝫ in opus exirēt. Signū em̄ magne fidei eſt qn̄ fideſ cordis in opus exuberat ꝑ operabo na ex fide procedētia. Signum ve ro ꝑue fidei eſt qn̄ modicum redun dat in virtutū exercicia. Illa vtiqꝫ quibus in ſpeciali ꝑ fidem eſt aſſen ciendū comp̄henduntur in articulo ſimboli vt s patuit. Scd̓o etiaꝫ exi gitur ꝙ quis interdū fidem profi teatur ore. vnde Ro. x. Corde cre ditur ad iuſticiam. ore autem con feſſio fit ad ſalutem. vbi ſꝫm Glo. H ¶ Corde credere ſufficit ad iu ſtificacionem. ſed oris coneſſio exi gitur cum quis in martirio de fide queritur quod martirium multi fu gierūt corde credentes ſed ore da nabiliter veritate negantes. vn̄ Lu ce. ix. xp̄us ait. qui me ernbuerit ⁊ meos ſermones hunc filiꝰ hoīs eru beſcet cū venerit in maieſtate ſua et. Math. x. Qui me confeſſus fue rit con̓fitebor et ego eū coram pa tre meo. dicit autē Tho. ij. ij. q. iij ar. ij. Confeſſio fidei eſt preceptū affirmatm̄. ideo licꝫ ſemꝑ ligit non tantū ꝓ ſemꝑ ſed eſt neceſſaria ad ſalutem in aliquo loco et tempore. quando ſcꝫ per obmiſſionem hꝰ cō feſſionis ſubtrahetur honor debi tus deo. vel etiaꝫ vtilitas ꝓximis impendēda puta ſi aliquis interro gatus de fide taceret. et ex hoc cre deret̉ vel ꝙ nō haberet fidem vel ꝙ fides non eſſet vera vel alij per eius taciturnitatem auerterentur a fide. In hmōī em̄ caſibus confeſ
ſio fidei eſt de neceſſitate ſalutis. Item dicit ibi in caſu neceſſitatis vbi fides ꝑiclitatur quilibet tenet̉ fidem ſuam ꝓpalare. vel ad inſtru ctōem alioꝝ fideliū ſiue cōfirmati onem vel ad reprimēdū infidelium inſalutationem. Si tamē turbatio infideliū oriet̉ de ꝯfeſſione fidei manifeſta abſqꝫ vtilitate fidei vel fideliū nō eſſet laudabile in tali ca ſu fideꝫ publice cōfiteri. vn̄ Math. vij. Nolite ſanctum dare canibus. neqꝫ margaritas ſꝑge ante procos ne cōuerſi dirumpant vos. Sed ſi vtiltas aliqua fidei ſperetur aut neceſſitas aſſit. contempta turbati one infideliū debet homo fideꝫ pu blice confiteri ſꝫm illud Math. xv. Sinite illos ſcꝫ turbari ceci ſunt et duces cecorum. hec ibi. I ¶ Si quereres tenetur ne aliquis ſub p̄ cepto miartirium ſubire ꝓpter xp̄m Rn̄. Tho. qd̓libe. iiij. q. x. ar. ij. illd̓ quod hic queritur non cadit abſo lute ſub p̄cepto. j. non eſt p̄ceptum abſolute ſicut honorare parentes ſed cadit ſub p̄cepto ſꝫm preparati onem animi.i. in caſu. ſic ſcꝫ ꝙ ho mo habeat animū p̄paratum ad fa ciendum illud qd̓ debituꝫ redditur ex aliqua cauſa occurrente. Cū em̄ opus eſſet et ad hoc exigeret ſalus aliorū hō debet eſſe ꝑatus ad hoc faciendū. ꝑ huc naqꝫ modum ſuſti nere martiriū ꝓpter xp̄m cadit ſub p̄cepto qꝛ ſcꝫ homo debet habere animū paratū vt prius ꝑmitteret ſe occidi ꝙ criſtū negaret vel mor taliter peccaret. Et ſic eciam relin quere ꝓpria bona cadit ſub p̄cepto qꝛ deberet eſſe paratus animus xp̄i ani magis ſuſtineri rapina bonorū ſuorum quā xp̄m negare. vel morta

Capitulum. Preceptum.
Secundum.
Primum liter peccare. De hoc tn̄ multū ſe cum cogitaret et ad ꝑticularia de ſcendere an homo pocius vellet ta li vel tali horribili morte plecti ꝙ fidē negare vel mortaliter peccare cauere debent ſimplices p̄ſertim ne ſeipſos cogitando vel alloquendo temptent Sufficit em̄ in genere de hoc habere bonū ꝓpoſitū ⁊ ſpera re ī dei gr̄am ꝙ bene acturi eſſent ſi neceſſitas adueniret. in neceſſita tis em̄ articulo multi prius etiā in fide exigui reperti ſunt diuino aſſi ſtente auxilio matirium aīoſiſſime tolleraſſe. vn̄ Tho qd̓libe. j. q. viij dicit. Cōtritus tenetur in generali velle pati magis q̄nancūqꝫ penā ꝙͣ peccare. Ideo Anſꝫ. libro de ſimili tudinibꝰ dicit ꝙ aliquis debet ma gis eligere eſſe ī inferno ſine culpa ꝙ in paradiſo cū culpa qꝛ innocens in inferno nō ſentiret penam. ⁊ pec cator in paradiſo non gauderet de gloria. Et quia cōtritio non poteſt eſſe ſine caritate per quam omīa di mittūtur peccata. Ex caritate enim plus homo diligit deum ꝙͣ ſeipſuꝫ peccare autem facere cōtra deum. Puuiri autem eſt aliquid pati con tra ſeipſum. vnde caritas hͦ requi rit vt quālibet penam homo cōtri tus p̄eligat culpe. Sed in ſpeciali deſcendere ad hanc penam vel ad iſtam non tenetur quinnimo ſtulte faceret ſi quis ſeipſum vel aliū ſoli citaret ſuper hmōi ꝑticularibus pe nis. Manifeſtū eſt em̄ ꝙ ſicut dele ctabilia plus mouent in ꝑticulari conſiderata quam in conmuni. Ita terribilia plus terrent ſi in ꝑticula ri cōſiderentur. Et aliqui ſunt qui in minori temptatione non cadunt qui forte in maiori caderet. Sicut
aliqnīs audiens adulteriū non inci tatur ad libidinem. ſed ſi ꝑ ꝯſidera cōem deſcendat ad ſingulares ille cebras magis moueretur. Et ſimili ter aliquis nō refugeret pati mor tem ꝓ xp̄o. Sed ſi ꝑ ꝯſider acōꝫ de ſcenderet ad ꝯſiderandū ſingulas penas magis retraheret̉. ⁊ ideo de ſcendere in talibus ad ſingularia ē inducere hoīem in temptacōem ⁊ p̄ bere occaſionē peccandi. hec Tho. Vtrum quis poſſit effici martir ſi ne morte. Rn̄dꝫ. ꝙ ſic ſex modis. de tribꝰ di. Bern̄. triplex eſt martiriū ſine ſanguine ſcꝫ parcitas in vberta te quam habuit dauid. largitas in pauꝑtate qua exhibuit tobias ⁊ vi dua. ⁊ caſtitas in iuuētute qua vſꝰ eſt ioſeph in egipto ſꝫm Gre. etiam triplex eſt videlicet paciētia aduer ſorū vnde dicit ſine ferro martires eſſe poſſumꝰ ſi pacientiā veraciter in animo cuſtodimꝰ. Compaſſio aff flictoꝝ. vn̄ dicit omnis qui doloreꝫ exhibet in aliena neceſſitate cruce portat in mente dilectio inimicorū vn̄ dicit. ferre cōtumelias. odiente diligere. martiriū eſt in occulta co gitacōe k ¶ Sed querit̉ an hn̄s caritatem imꝑfectam poſſit ſuſtine re martiriū. hanc queſtionē mouet ſanctus doctor qd̓libe. iiij. q xxij. ſub hac forma. vtꝝ aliquis abſqꝫ ꝑ fecta caritate poſſit ſe ad martu offerre. Rn̄det in oꝑibus virtutuꝫ duo ſunt attendenda ſcꝫ illud quod fit. et modus faciendi. Contingit aūt idem factū quod fit ſꝫm aliquā ꝑfectam caritatem fieri etiā nō ſo lum ab habente ꝑuam caritatem. ſed etiā a non habente virtutem ſi cut aliquis nō habens iuſticiā pōt facere aliquod opus iuſtum. ſed ſi

Preceptum. Primum
attendimꝰ ad modū faciendi is qui nō habet virtutem non pōt oꝑari ſicut ille qui habet. nec ille qui ha bet paruam ſicut ille qui habet ma gnā qui oꝑat̉ faciliter ⁊ prompte et delectabiliter quod nō facit ille qui caret virtute vel qui paruā ha bet Sic ergo dicendū eſt ꝙ hͦ opꝰ qd̓ eſt offerre ſe martirio vel etiaꝫ martirium ſufferre. pōt facere non ſolum caritas ꝑfecta. Iuxta illud Ioh. xv. Maiorem caritatē nemo habet vt animā ſuam ponat ꝓ ami cis ſuis ſed etiam imꝑfecta caritas vnde glo. ſuꝑ illud psͣ. dilexi ma data ſuꝑ auꝝ et thopaſiondicitur minima caritas plꝰ diligit dei lege quam milia auri et argenti et eadē ratione qua omnia tꝑalia. Et qd̓ pl̓ us eſt ille qui caret caritate ſe off ferre pōt martirio et ſufferre ſꝫm illud. j. Coꝝ. xiij. Si tradidero cor pus meū ita ut ardeam. caritate autē non habeam nihil mihi ꝓdeſt Sed caritas ꝑfecta hoc facit ꝓmp te et delectabiliter vt patet d̓ lau rentio et vincencio qui ī tormētis hilaritatem oſtenderunt. hoc autē non poteſt facere caritas imꝑfecta ve etiā ille qui caritate caret. hec thomas. Sed an expediat imꝑfe cto ſe ſubicere ſpōte martirio. Rn̄ ꝙ non diuinitus ſit motus hoc in cautū eſt Et tales in magna multi tudine reperiūtur fidem negaſſe vt patet ꝑ euſebiū. li. vj. etiam his c. xxxiij. exigiʳ ad fidē vt quilibꝫ fa teatur oꝑe ſi vult ad vitā ingredi et meritorie agere. nam fides ſine oꝑbus mortua eſt. iacobi. ij. Et ſi vis ad vitam ingredi ſerua manda ta. vbi thema ¶ Tercio prin cipaliter videndū eſt quot genera
Capitulu Secundum hoīm preceptū de fide trāſgrediū tur. Sunt autem quinqꝫ Primo fi dem addiſcere neglientes. nam ī de cre. ꝑ Aug de cōſecra. di. iiij. Sta tutū ē ꝙ patrini tenent̉ filios do cere ſimbolū apoſtolorū. Et ratio eſt qꝛ ibi ea vel paulo pluracōti nentur ꝙquilibet credere teneatⁱ et ordinate ibi articuli ponūt̉ et memorie facilius imprimūtur. te nent̉ inꝙͣ diſcere neſciētes niſi ex cuſarētur vt ſupra inbecilitate in genij carentia doctoꝝ aūt ꝓpinqͥ tate puericie Secūdo in fide dubi tantes. Nā tales dicūtur heretici qui dubitāt de fide cathlica. vt pa tet autoritate extra d̓ hereticis. li v. M ¶ Vbi dicit̉. dubiꝰ ī fide infidelis eſt. nec eis oīno credēdū eſt qui fidē veritatis ignorāt. hec ibi. non credendū dicit apparatus id eſt teſtimoniū eorū non recipie dū. Et patent illa de Thoma. xx. cui xp̄s noli eſſe incredulus ſed fidelis. vnde et didimus d̓r ideo qꝛ dubitauit. Rōe etiam patet qꝛ du bitas nō eſt in fide. eo ꝙ nō aſſen tiat aliquo articulo certo vel oībꝰ Et qui non ē in fide eſt cōtra fidē ſꝫm illud. Mathei. xij et Luce. xj. Qui nō ē mecū contra me eſt. Sic apoſtoli fuerunt tꝑe paſſionis xp̄i licꝫ cōfirmatī fuerūt in aduētu ſpi rituſſancti. nam glo. ſuꝑ illud psͣ Ego cōfirmaui cōiunmas eiꝰ dicit apoſtolꝰ. qui paſſione titubauerūt Idem dicere videt̉ beatus Augꝰ. ſatis exp̄ſſe li. de origine. Ad vena tum vbi dicit latronem bene d̓ xp̄o et apoſtolos male de xp̄i diuinitate ſenſiſſe. Tercio preſumptuoſe fidei articulos ſcrutari volentes. Sicut augꝰ. ante cōuerſionem fecit ꝯtra

Tercium. Capitulum Preceptum.
illud Eccle. iij. Alciora te ne queſie ris et fortiora te ne ſcrutatus fue ris. et qui ſcrutator eſt maieſtatis opprimet̉ a gloria. vn̄ Bern̄. fideꝫ ſcrutari p̄ſumptuoſe temeritas eſt credere pietas. noſcere vero vita eterna eſt. N ¶ Quarto fidē ore negantes licet corde teneant tales mortaliter peccat vt sͣ patuit. qua les fuerūt Nicodemus Ioſeph ab aromathia et multi principes iude orū in xp̄m credentes. ſed ne extra ſinagogam eijcerent̉ eū non faten tes. de quibꝰ habet̉ Ioh. xij. pec cauerūt em̄ mortaliter. dicit ibi Ni colaus de lira. quia principes erāt qui plus tenebant̉ fidem aſtruere. et qꝛ erat d̓ neceſſitate ſalutis xp̄m cōfiteri ibi. ⁊ vt ibidem dicit̉. dile xerūt gloriā hominū magis ꝙͣ glo riam dei. Naꝫ vt dicit ſanctꝰ Tho. ij. ij. q. Cxxxj. Qn̄ quis gloriam ſuā p̄fert teſtimonio dei ſicut qtra pre fatos principes d̓r. Similiter et pe trus ter peccauit mortaliter nega do xp̄m vt ꝓbat Tho. in quodlibe. ſuis O Quinto heretici ⁊ ip̄is credentes. eoꝝ defenſores. recepto res et fautores. Om̄es iſti quinqꝫ ſunt excōmunicati qn̄ vicium eorū in aliquem actu exterioreꝫ publice vel occulte ꝓgreditur vt plura iu ra expreſſe dicunt. Capitulum Tercium. Secundo ſpes cadit ſub p̄cepto vt dicit.ſ. Tho. il. ij. q. xxij. ar. j. vn̄ Ie re. xvij. maledictus qui cōfidit in homīne et ponit carnem brachium ſnū. et a dn̄o recedit cor eiꝰ. vnde ſpe etiam colit̉ deus cor
de qꝛ ꝓcedit ab habitu infuſo A ¶ Eſt aūt ſpes vt dicit magiſter in iij. di. xxvj. certa expectatio future beatitudinis veniens ex dei gratia ⁊ me ritis p̄cedentibꝰ. Hic aut tria principaliter ſunt vidēda. Primo qͣ prīcipaliter ſperare ⁊ appetere de heamus. Sed̓o quo ꝙ hoc manda tum excedant deſperantes. Tercō quō p̄ſumētes. Circa primū ꝓ intel lectu habitus ſpei et exercitio eiꝰ actus eſt ſciendū ꝙ actus huiꝰ ſe cūde virtutis eſt ꝯfidere firmiter vel certa cōfidentia quaꝫ quilibet debet habere qn̄qꝫ in actu. ſed ſem per in habitu d̓ hoc ꝙ eternaliter ſaluetur qͥ cōfidētia debet inniti ex vna ꝑte ſuꝑ diuina gratia et miſe ricordia cui debet cōfidere ꝙ ip̄m ſaluabit et ex alia ꝑte ſuꝑ proprijs meritis q̄ ad hoc vult habere gra tia adiutrice debet eī firmiter ꝓpo nere in corde ſuo ꝙ peccata vitan do et bene viuēdo velit mereri vi tā eternam. qꝛ ſine hoc ꝓpoſito eſ ſet magis preſumptio ꝙ ſpes. ſicut ſunt qui confidunt fatue ꝙ ſalua būtur. ⁊ tn̄ nihil facere volunt vel dimittere ꝓ ſalutē ſua G ¶ Illa aūt que ſunt ſperāda et cōſiderada qꝛ nō poſſumus virtute ꝓpria ꝯſe qui debemꝰ ea petere a deo Et iſta ſub numero ſeptuplici enumeran tur breuiter. vtiliter. ordīatiſſime Math. vj. in oratione dn̄ica in qua ſꝫm. Tho. ij. ij. q. lxxxiij. ar. ix. In uocamus primo deū rememorando quis eſt. qꝛ pater noſter. puta fide liſſimꝰ pijſſimꝰ. ditiſſimꝰ. ſummus et prudentiſſimꝰ. pater inꝙͣ creati one gubernatione. redēptōe grati ficatione. et glorificatione. ſed vbi eſt in celis ſpecialiori effctu ⁊ ſum

Prceptum. Primum
Capitulum
ma poſſeſſione. Primū igitur diciʳ pater noſter. vt nihil diffidamus. Scd̓m addit̉ in celis. vt cor ſurſuꝫ habeamus. poſt hoc ſeptē ꝑ ordinē petimꝰ. vbi ſicut eſt ordo ita et di gnitas ſeptē bonoꝝ. penitꝰ em̄ pri mo. Sanctificet̉ nomē tuū i. hono rificetur ⁊ laudet̉. vt memoria tui nominis quo deꝰ noſter ⁊ pater di ceris ſemper ⁊ vbiqꝫ in reuerentia habeatur et hoc in cunctis oꝑibus prīcipaliter debemus intendere ⁊ ꝑfectiſſime fiet ī patria. vbi memo ria eoꝝ fecūdabit̉. intellectus vni etur et volūtas amore amplexabit non autē ſic petitur ſꝫm Aug. in ſer mone dn̄i in mote quaſi non ſit ſan ctum nomē dei. ſed vt ſanctū habe atur ab hoībꝰ. id ē ita innoteſcat il lis dn̄s vt non eſtimet aliquid ſan ctius qd̓ magis offendere timeant ſed qꝛ ꝑfecte in nobis ſanctificari non pōt nomē patris niſi in patria tuto loco. ideo dicimus Secundo. Adueniat regnū tuū. Eſt aūt ſola debita viā ad hoc regnū. vt volun tas dei impleat̉ que p̄ceptis inno teſcit clare Ideo tercio dicit̉. fiat voluntas tua ſicut in celo et in ter ra. ad hec auteꝫ p̄cepta cōtinuāda meritorie neceſſariꝰ ē panis et ſub ſidiū tā corporis ꝙ anime quod pe timꝰ. quarto dicendo. Pane noſtrū quotidianum c. et hec quatuor bo na poſitiua reſidua ſunt liberatio nis a malis. que ſunt tria. primū ⁊ peſſimū eſt culpa p̄terita cōtra quā dicimus. dimitte nobis ⁊cͣ. tenemur em̄ ad penam eternaꝫ. ad iram dei. et ad multa alia mala ſuſtinenda. ſecūdū eſt futurum malū. in qd̓ inci dere poſſumꝰ inclinante tēptatio ne. cōtra quod dicimus ⁊ ne nos in
ducas in temptationē Vltimo peti mus. libara nos a malo. pene ſcꝫ et ab omni qd̓ pōt impedire ſeruitiū dei. Amen id ē fiat optamꝰ C C Sed notandū. ꝙ oracō qn̄qꝫ eſt in p̄cepto ſꝫm. Tho. diuerſis locis. vt in. iiij. di. xv. et. ij. ij. q. lxxxiij. Pri mo ad horas canonicas tenet̉ mi niſtri eccleſie. qꝛ medij ſunt inter deū et populū. qꝛ nutriūt̉ a popu lo. ⁊ qꝛ ad eucariſtie ſacͣmentū dn̄t eē diſpoſiti ampliꝰ. vn̄ beneficiati et in ſacris cōſtituti et religioſi ꝓ feſſi ad horas tenetur. Scd̓o qͥlibꝫ tenetur interdū ꝓ ſe orare ⁊ ſibi ꝓ curare bona ſpiritualia q̄ nec ma rie virgini data ſunt ſemꝑ ſine ora tiōe. p̄ſertim tn̄ ad hoc tūc aliquis tenēt̉. quādo aliquis grauiter tē ptatur nec aliter p̄t adiuuari. Ter co ꝓ ꝓximo ī caſu ſue neceſſitatis. quo ꝑ alium nō iuuaret̉ in tempta tionibus ſuis in mortalibus me ſci ente hoc. et cū nec ſe alio mō iuua re poſſet. Tunc em̄ locū habet illd̓ Ambro. paſce fame ſcꝫ ſpūali mori ente. ſi nō pauiſti occidiſti. ſed hoc difficile eſt ſcire. Quarto dn̄icis di ebus et in feſtis precipuis ad con formandū ſe miniſtris eccleſie. hoc ſententialiter Tho. ſuꝑ. iiij. di. xv. ¶ D Quinto qn̄ quis vouit ali quid orare. Sexto ſi ſatiſ factionē in penitentie ſacramento ꝑ oracōꝫ recepit ꝓ ſe. Septimo ſi ſatiſ facti onem oracōnum pro alio promiſit. Octaus ex beneficio recepto in eli moſina ſpūali vel corporali ꝓ dan te beneficium. ſicut pauperes pro diuītibus a quibꝰ elimoſinam rece perunt. et diuites pro clero a quo ſermonem ⁊ ſacramenta receperūt niſi aliunde refundāt. Prefati aūt

Preceptum.
Tercium. Capitulum
vltimi quatuor modi ſunt ſaltē de biti. ⁊ ſi nō p̄cepti ſemꝑ quo ad om nes. Cōtra hoc mandatū ſpei exce dit̉. Primo ꝑ deſperantes. Vbi ſciendū ſꝫm. Tho. ⁊ bonauen. ſuper. ij. circa finem ꝙ deſperatio nō eſt ſemꝑ peccatū in ſpiritum ſan ctum. Aliquādo em̄ quis deſperat ſꝫm bonaue. ex puſillanimitate. ita ꝙ in ip̄a deſpratōe nō venit cōpla cētia ſed dolet et remititur contra ip̄am ⁊ ſic nō eſt in ſpm̄ſanctū. quia ex tali deſperatiōe nō ꝓijcitur ho mo in ꝓfundum. pōt em̄ hoc ex ve hemēti demonis temptatiōne ꝓue nire. vel aliqn̄ ex naturali īfirmita te. vt ex inania vt crebro cōtingit reꝑire in femis. vnde bonauē. ſuꝑ. ij. dicit deſperat aliqn̄ ex puſillani mitatē. ita ꝙ in ip̄a deſperacōe nō venit cōplacētia. ſed dolet ⁊ remit tit̉ cōtra ip̄am. ⁊ ſic nō eſt peccatū in ſpiritūſanctū. hec in ſecundo. di. xliii. Eſt autem alia deſperacō qua quis deſperat difinitiue abſcondēs ſe quaſi a facie diuine miſericordie ſꝫm ꝙ Cain fecit qui dixit a facie tua eicis me hodie et hoc ſimplici ter eſt peccatū in ſpiritūſanctū qꝛ eſt in cōtumieliam diuine miſericor die. cui ſuam p̄fert īqquitate. ſicut ait Cam maior eſt iniquitaſ mea ꝙͣ vt veniam merear. Ex hoc tn̄ non iudicatur infidelis. aut qꝛ talis be ne ſentit de alijs et male de ſe. aut certe quia eſtimat deū miſereri vel le. Et tale peccatū in ſpiritūſanctū ſemꝑ habet cōiunctaꝫ maliciā ꝓ eo ꝙ qui ſic deſperat ī tali culpa vult vita ſuā finire. vn̄ tales deſperatiſ ſimi frequenter ſibi inferunt mor tem. Et Tho. dicit ꝙ deſperatio in quātū deſperatio eſt ſpeciēs pecca
ti in ſpiritumſanctū que nō ꝓuenit ex hoc ꝙ aliquis negat remiſſione pec catorum. ſed remiſſione pecca torū quam fieri credit vt liberius vacet peccatis ſponte a ſe abijcit. dum non vult tendere in hoc ꝙ re miſſione peccatoꝝ cōſequat̉. Cau ſa aūt quare deſperacō eſt peccatū ſꝫm Tho. vbi priꝰ. Quia omnis mo tus appetitiuus ꝯformiter ſe ha bens intellectui falſo eſt ſꝫm ſe ma lus. et ecōuerſo bonus de vero de deo eſtimatō. Sed circa deū vera eſtimatīo intellectus eſt ꝙ ex ip̄o ꝓuenit homini ſalus ⁊ venia pec catoribus datur. ſꝫm illud. Ezech. xviij. Nolo mortem pctōris ſed vt cōuertat̉ ⁊ viuat. falſa aut opinio peccatoꝝ eſt ꝙ homini pctōri pe nitenti veniam deneget. vel ꝙ pec catores ad ſe nō cōuertat ꝑ gratiaꝫ iuſtificantem. Et ideo ſicut motus ſpei qui ꝯformiter ſe habet ad eſti macōem vera eſt laudabilis et vir tuoſus. ita oppoſitus motus deſpe racōis qui ſe habet ꝯformiter eſti mationi falſe de deo eſt vicioſus et pctm̄. f ¶ Secundo peccat cōtra ſpem p̄ſumentes. Vbi notandū ſꝫm bonauē ꝙ p̄ſumptio duplex ē. vna eſt de meritis alia de impunitate. Prima eſt qua quis de meritis ſuis p̄ſumit ⁊ ē ſuꝑbie Secunda eſt qua quis p̄ſumit de impunitate dās to tu diuine miſericordie. ⁊ auferens ei omnino rigore iuſticie ⁊ hoc eſt peccatū in ſpiritūſanctū qꝛ claudit viam ad gratiam et ad culpam ap perit. Et ſꝫm Tho. preſumptuoſus nō peccat ex hoc ꝙ miſericordiam dei nimis magna arbitrat̉ cū ſit in finita. ſed qꝛ iuſticiam eius ꝯtem nit. ⁊ in hoc etiam miſericordie de

Prceptum. Capitulum Primum
rogat abutēs ea ac ſi nō eſſet iuſta Et vt dicit. ij. ij. q. xxij. ar. ij. p̄ſum ptio ideo pctm̄ eſt. qꝛ ſicut falſum ē ꝙ deus penitentibus nō indulgeat vel ꝙ peccantes ad penitentia nō reuocat. ita falſuꝫ eſt ꝙ in peccato ꝑſeuerantibus veniam concedat et a bono oꝑe ceſſantibus gloriā lar giat̉ cui eſtimationi ꝯformiter ſe habet p̄ſumptionis motus. et ideo p̄ſumptio eſt minus pctm̄ ꝙ deſpe ratio quāto magis eſt propriū deo miſereri et parcere ꝙͣ punire pro pter eiꝰ infinitā bonitatem. Illud em̄ ſꝫm ſe cōuenit deo. hoc aūt pro pter peccata noſtra. vn̄ peccare cū propoſito ꝑſeuerādi ī peccatis ſub ſpe venie ad p̄ſumptionem ꝑtinet et hoc nō diminuit ſed auget. ¶ G ¶ Peccare auteꝫ ſub ſpe venie qn̄ qꝫ percipiende cū propoſito abſti nendi a peccato ⁊ penitendi de pec cato. hoc nō eſt preſumptionis. ſed hoc pctm̄ diminuit. qꝛ per hmōi vi det̉ habere voluntatem minus fir matā ad peccandū. Ideo mgr̄ dicit li. ij. di. xxij. ꝙ adam minus pecca uit. qꝛ ſub ſpe venie peccauit. hec Tho. Caueant hic primo inordina tam ſpem in quoſdaꝫ ſanctos ponē tes qui ſeruiūt beate barbare. Ca therine et ſimilibus. qui licet bene faciant his ſeruiendo. videāt tn̄ vt ſpem ſuā cū executione dei vocati nū et mandatoꝝ roborent. Secun do caueant ſpem in hoīem aliquem nimis ponentes ſicut faciūt paren tes interdū propter liberos. nego cia et oꝑa ꝯtra p̄cepta dei actitan tes ꝯtra quos d̓r Iere. xvij. Male dictꝰ qui ꝯfidit ī hoīe ⁊ ponit car nē brachium ſuum et a dn̄o recēdi cor eius. Caueat tercō penitentia
procraſtinantes et ſic deſperantes tandem cōuerti in fine qd̓ difficile xxeyo eſt nō impoſſibile propter ſex vidē licet propter infirmitatem vſuꝫ vo luntatis et raconis tardenteꝫ. pro pter dolorem mentē prepedientem propter habitū vicioſum ad mala inclinantem. ꝓpter timoreꝫ mortis naturam terrentē. ꝓpter familiam relinquendā ꝑſtrepentem et demo nem temptantē. Tercō peccant cō tra hoc p̄ceptum oracōem dn̄icam. et ſimbolum apoſtoloꝝ nō addiſcē tes. qꝛ ibi ꝯtinent̉ ſperanda. Capitulum Quartum Ercio dilectio cadit ſub p̄cepto qua ſibi ſeruire debemus. de qua dilecti one primo videbitur ꝙͣ ſtricte p̄cipitur et ꝙͣ neceſſaria eſt Scd̓o ꝙͣ vtilis. Tercio qualiter ca dat ſub p̄cepto. Quarto ꝙ racōna biliter et cur p̄cipitur. Quīto quot modis ꝯtra eam peccetur. A C Quantū ad primū ꝙͣ ſtricte p̄cipia tur dei dilectio patet ꝑ plura. Naꝫ Exo. xx. deum diligentibꝰ et deum odientibus terribilis pena indicit̉ ⁊ premiū promittit̉ cū poſt primū p̄ceptum immediate additur. Ego ſum dn̄s deus tuꝰ fortis zelotes vi ſitans iniquitatem patrū in filios in terciam et quarta generacōnem eoꝝ qui oderūt me. et faciens miſe ricordiā in milia his qui diligūt me et cuſtodiūt p̄cepta mea. Prima ꝑs vt dicit Tho. ij. ij. q. cviij. habꝫ ve ritatem de pena tꝑali qua filij pu niunt̉ qui ſunt aliquid parentuꝫ ⁊ ſic de cognatis qui ſepe viuūt vſqꝫ ad quartā generationē. Scd̓o ſꝫm

Orceptum. Primum Capitulum
mgr̄m in. ij. di. xxxiij. habet verita tem de filijs et cognatis imitanti bus peccata parentum. Sed tercō nunꝙͣ intelligit̉ ꝙ filius vel aliꝰ puniatur pena culpe vel eterna ꝓ peccato alteriꝰ. Scd̓a pars patꝫ ꝙ ſepe tota terra vna melius habet ꝓ ꝑfecto ī caritate homīe vt patꝫ de Ioſeph. Dauid. Abraam et de Helia celum aꝑiente ad pluendum B ¶ Item neceſſitas oſtenditur Deū. vj. vbi ſic d̓r. Diliges dn̄m de um tuū ex toto corde tuo ⁊ ex tota aīma tua ⁊ ex tota fortitudine tua Math. xxij. Addit̉ ex omni mente tua. Eruntqꝫ verba hec que p̄cipio tibi hodie in corde tuo et narrabis ea filijs tuis et meditaberis ſedes in domo tua ⁊ ambulans in itinere dormiens atqꝫ cōſurgens ⁊ ligabis ea quaſi ſignū in manu tua erūtqꝫ et mouebuntur ante oculos tuos. ſcribeſqꝫ ea in limine ⁊ oſtijs domꝰ tue nō tn̄ debent ad litteram intel ligi dicit Glo. in manu corꝑali liga ri ſed ſpūali. id ē in omni oꝑe adiū gi. ideo d̓r quaſi alias ſicut phariſei fecerimus ſi in manibus corporeis ea deferemus nec ſcribere ad lr̄am in liminibus et oſtijs oꝑtet ſꝫ in om nn egreſſu ad opus dn̄t obſeruari. nam ſꝫm Tho. dilectio dei ⁊ ꝓximi debet eſſe regula omniū humano rū actuū. Math. xxij. Exiſtens ſine veſte caritatis licꝫ in nupcijs ſit ec cleſie quo ad fidem. tn̄ ligatis ma nibus ⁊ pedibꝰ proijcit̉ ī tenebras exteriores vbi erit fletꝰ et ſtridor dentium. C ¶ Item. j. Coꝝ. xiij. oſtendit̉ ꝙ nulla eloquētia nec ſci entia nec miracula nec elargico ele moſinarū nec paſſio valet ſine cari te. Si inquit linguis hominum lo
Quartum xij quar ⁊ angeloꝝ. caritatem aūt nō habuero factꝰ ſum velut es ſonās et cimbalum tiniens. et ſi habuero propheciā et nouerim miſteria om nia ſcꝫ ſcripture ⁊ omne ſciētiam et ſi habuero fidem ita vt mōtes trāſ feram caritate aūt nō habuero ni hil ſum ſcꝫ qꝛ vitā caritatis careo. et ſi diſtribuero in cibos pauperuꝫ omēs facultates meas. ⁊ ſi tradide ro corpus meū ita vt ardeam. cari tate aūt nō habuero nihil mihi ꝓ deſt. Itē. j. Coꝝ. vlt. Si quis nō a mat dn̄m ieſum xp̄m ſit anathema. ſcꝫ maledictus ſꝫm glo. qꝛ maledice tur ī iudico illa maledictōe de qua Math. xxv. Ite maledicti in ignem eternū D ¶ ꝙͣ vtilis vero ſit dei dilectio patꝫ ex ſeptē. Primo filiuꝫ dei ꝯſtituit caritas. qꝛ miſit deus ſpiritū filij ſui in quo clamamꝰ Ab ba pater. Roꝝ. viij. et Gal. iiij. et Ioh. j. Dedit his qui eū receperūt ptātem filios dei fieri qui credunt in nomīe eius. Nā caritas pctōrem de infinita diſtentia in qua cecidit ꝑ mortale pctm̄ a deo in qua fuit ī regione linginqua filius prodigus eleuat ad vnionem cū patre celeſti hoc em̄ gracie officiū eſt dicit Al ber. ij. de mirabili ſcientia dei. Se cudo facit mereri quolibet oꝑe mo raliter bono vitā eterna aūt eiꝰ au gmnētū. qꝛ ſi filij et heredes vt d̓r Gal. iiij. ⁊ Ro. viij. Terco facit ꝙ ꝑ modica bona tꝑalia in caſu ꝓ d̓o data ⁊ ſic de alijs tm̄ meretur quis quantū aliꝰ ꝑ multa tꝑalia data vt patꝫ de vidua cū duobus minutis miſſis in gazophilaciū Lu. xxj. que xp̄i teſtimonio plꝰ ꝙͣ oēs miſit. ⁊ d̓ ſco petro qui licꝫ modicum reliq̄rit cū ait Mat. xix. ecce nos reliquimꝰ

Preceptum. Primum
Capitulum Quartum
oīa ⁊ ſetuti ſumus te. quid gͦ erit nobis. Rn̄. amen dico vobis ⁊cͣ cētu plū accipietis ⁊ vitam eternā poſſi debitis. Nō em̄ vt dicit ſuꝑ eodem Gre. quātū ſꝫ ex quato.i. ex quāta caritate quis dat deꝰ ponderat tūc ſcꝫ qn̄ non adeſt facultas exterior. Quarto facit interdū nihil haben tē de bonis exterioribꝰ tm̄ mereri de pͥmio eſſentiali quantū aliꝰ me ret̉ qui multū dat vt patꝫ in eo vi delicꝫ qui in pauꝑtate exīs ex ma gna caritate vellet dare centū flo renos ⁊ nō pōt dare tm̄ in caſu pōt mereri ſicut qui centū florenoſdat Exēpli gr̄a pauꝑ nihil habens. ī ca ritate tn̄ exn̄s vt duo quo ad gͣduꝫ qui ꝑfectū animū habet dandi alte ri mendico. x. florenos tm̄ meretur de p̄mio eſſentiali quantū diues ex equali caritate dans actu. x. flore nos. ſcd̓s tn̄ p̄miū accn̄tale habebit qꝛ gaudebit d̓ eo ꝙ volūtatē dādi habuit ⁊ ꝙ dedit ⁊ pauꝑ mēdicꝰ ꝓ eo ītercedēt ſꝫ hec modice ſūt reſpe ctu eſſentialis p̄mij qd̓ erit de crea tore. hoc ꝓbat ſnīaliter Tho. j. ij. q. xx. ar. iiij. E Quīto impetrat ⁊ meret̉ ſentētiā magnā ī patria ⁊ gaudiū. ſic ꝙ ſi ſimplex vetula ī ca ritate decedit q̄ hꝫ caritatē vt qua tuor; Et mgr̄ ī theologia ſi decedit in caritate vt duo. vetula habebit clariorē ⁊ ꝑfectiorē ſcientiā de vi ſis in deo ꝙͣ theologus. licet de ha bitibꝰ ſciētificis acquiſitiſ mgr̄ plꝰ habiturus ſit de ſcientia. ſꝫ hoc mo dicū eſt reſpectu ſciētie de deo īme diate habende Rōem aſſignat tho. in prima ꝑte. q. xij. ar. vj. qꝛ magni tudinem caritatis vie ſequit̉ in pa tria magnitudo luminis glorie. et magnitudinē luminis glorie ſequiʳ
intimior vnio ⁊ viſio diuine eſſen cie ⁊ quāto intimius videt̉ deus ⁊ vnit̉ alicui intellectui. tanto plu ra et intenſius ſciet quis ea q̄ relu cent in deo ⁊ ꝑ ꝯſequens maior de lectatio ſequit̉ et maius gaudium Caritas em̄ ſinū cordis primo ape rit id eſt capaciorem reddit. Sexto caritas facit ꝙ diligentibꝰ deum om̄ia cooꝑant̉ in bonū. Ro. viij. his celum eſt p̄mium. infernꝰ a peccatis prohibitoriū ⁊ ſimiliter linibus ⁊ purgatoriū. bona tꝑalia ſuſtentamentū et omīs aduerſitas lucrum ꝑ pacientie meritū. qꝛ dicit Greg. Nulla nocebit aduerſitas ſi nulla dn̄et̉ iniquitas nulla em̄ pru denti p̄t adeſſe mala fortuna. qꝛ vt dicit Boe. de ꝯſola. In ptāte eius eſt aduerſis bene vti vt proſperis. Septimo in via facit omnē opꝰ le ue. Iugum em̄ inquit xp̄s meū ſua ue eſt et onus meū leue. Math. xj. īmo finis p̄cepti eſt caritas. j. Thi mo. j. G Tercō qualiter cadat dilectio dei ſuꝑ omnia ſub p̄cepto videndū ē vbi Notādū ꝓut elicit̉ ex varijs dictis ſcꝫ Tho. et alioꝝ videt̉ ꝙ tripliciter dei d̓lectō in telligiʳ ꝑ p̄ceptū. Primo placabili ter ſiue fauorabiliter. Secūdo or dinabiliter. Tercō appreciabiliter Primo debet diligi placabiliter ſu ꝑ omīa ſic ꝙ velis deo honū et cō placentia in hoc habeas ſinerelacō ne ip̄ius in quodcūqꝫ aliud bonum Pro cuius intellectu notanda ſunt aliqua Primo quid ſit diligere Rn̄. ſꝫm philo. in Rethorica. Eſt alicui bonū velle vt diligere homine eſt ſibi bonum velle. Scd̓o quid ſit ho mini bonū. Rn̄det phūs. j. Ethi. et x. felicitas ſua virtutes et ſcientie.

Orceptum. Primum
Capitulum Quartum
et hec nunꝙͣ obſunt ſibi quantum eſt de ſe. Similiter bona tꝑalia et mala pene deſeruiētia ad virtutes H Tercio nota ꝙ duplex ē di lectio in hom̄ibus. quedam cōcupi ſcentie que vtilitatis noſtre gracia eſt puta cū aliquis diligit aliquam rem propter ſe diligentē. et ſic dili gimus aſinū. capram. cibum. ⁊ ſimi lia. qꝛ vtilia nobis ad honorem ad delectationē. vel ad cōmodū nr̄m ⁊ tali dilectione diligit homo ſe prin cipaliter nō aliud. Alia eſt dilectio amicicie puta cū quis diligit aliqͣꝫ hominē propter ip̄m dilectū homi nem vt cū quis videt aliquē ſapien tem. virtuoſum. ⁊ hmōi. ⁊ ſibi iſta vult ineſſe et complacet in eis dili git eū dilectione amicicie. Quarto nota ꝙ deo proprie nihil bonū eſt niſi id quod ip̄e eſt videlicet ꝙ eſt omnipotens. omniſciens. miſericor diſſimꝰ. pacientiſſimus. ditiſſimus. et ſimilia. Nam ieiunare. orare. vir tutes acquirere. vicia vitare. non ſunt deo bona. licet coram nobis eī ſint honorifica. qꝛ bonorū noſtrorū non indiget. ſed nobis p̄fata bona ſunt et ꝑ ea coram nobis glorifica tur pater qui in celis eſt. ex quo pa tet quid ſit deū ſuꝑ omnia diligere qꝛ ſibi bonū velle videlicꝫ meditari velle ꝯpacentiā habere ꝙ eſt om̄i potens ſapientiſſimꝰ. optimus ⁊ ſi milia. Et ſic amamꝰ ſcd̓o amore vi delicꝫ amicicie nō propter aliud nec relatiue ad aliud. Nō aūt diligere debemꝰ eū primo amore ſcꝫ ꝯcupi ſcentie videlicꝫ vt velimus ſibi bo nū miſericordie qui nobis dona dat qꝛ tunc nos plus diligeremꝰ. vnde Bern̄. li. j. de diligēdo deū abſqꝫ in tuitu p̄mij diligendus ē deꝰ. verus
em̄ amor in ſeip̄o cōtentus. ⁊ iterū licet deus ſit abſqꝫ intuitu p̄mij di ligēdus. nō tn̄ abſqꝫ p̄mio diligitur vn̄ quāto quis puriꝰ diligit deū ꝓ pter ſe ⁊ quāto minus habet reſpe ctū ad ſe diligentē tanto deo dile ctio plus placet et ampliꝰ hō mere tur. Rō aūt quare ſic diligere debe mus deū propter ſe eſt Prima qꝛ ni ſi ſic tunc nōdiligeremꝰ eū nobilio ri mō ꝙͣ diligimꝰ equum. aſinū ⁊cͣ. quibꝰ bonū volumus propter nos. Item naturaliter mater filio vult bonū ſepe ſine omni reſpectu vtili tatis proprie vt in caſu quo filius iuuenis moreret̉. gͦ plus tenemur deo. Itē idem patꝫ in amicis veris ad quos exigit vt nō diligant vti litatis aūt dilectionis gr̄a ſꝫ amicū propter ſe. Itē exꝑiētia eſt ꝙ quis diligit propter ſe eū quē nunꝙͣ vi debit vltra mare exiſtentē. vt ſi au dis d̓ probo milite ī armis ⁊ virtu tibꝰ vis ſibi bonum ⁊ cōplacentiaꝫ habes in eo licꝫ nulla vtilitas tibi inde ſequeret̉. Cur ergo nō dilige remus deū propter ſe ſine omni re ſpectu ad aliud ab eo. Ex quo patꝫ ꝙͣ multū merent̉ qui dei ꝑfectōes ſepe meditando ꝯſiderant ⁊ corde in hoc ſibi cōplacent. Optimus em̄ actus eſt diligere deū. Hic querit̉ primo an deū diligere poſ ſim vt det mihi vita eterna ſeu ce lū. Rn̄. nō ſed ꝑ plura oꝑa alia deo ſeruire poſſuns propter vitā eter nā. Nā differūt ſeruire deo et dili gere ſicut genus ⁊ ſpēs. vn̄ oꝑa bo na debeo facere plura ⁊ conari im plere alia precepta ⁊ alia propter vitam eternā. qꝛ opera talia bona ſunt vie ad celum. Sed diligere de um nō debeo vt vitam eterna mihi

Capitulum Preceptum. Primum
donet. qꝛ ſic ordinarē deum in crea turā ⁊ in vtilitatem meā quod illi citum eſt. Tum qꝛ hoc eſſet vti fru endis qd̓ nunꝙͣ licet vt dicit Aug. jͣ. de doctrina xp̄iana. Tum quia ſic me principaliter q̄rerem. Tum et ā qꝛ deteriora debet eſſe gr̄a melioꝝ ſꝫm philo. in polit. qd̓ hic nō fieret Scd̓o queritur poſſum ne diligere deū propter beneficia q̄ mihi dedit Rudet Tho. ij. ij. q. xxvij. ar. iij. Si li propter dicat cauſam finalem nō debeo. quia ſic vterer eo. Si auteꝫ dicat cauſam occaſionabilem vel motiuam poſſum. ſꝫm illud Psͣ. In clinaui cor meū ad faciendas iuſti ficacōes tuas in eternum propter retributionē. Beneficia em̄ q̄ deus nobis dedit velut caritatē dei faci le nos accendere debent ad deū di ligendū ⁊ occaſionem p̄ſtare. Hec aut queſtio ſicut ⁊ p̄cedens ⁊ ſimi les aut nunꝙͣ aūt cautē debēt p̄di cari ſecularibꝰ k Tercō queri tur. Cur tam durū apparet ſeculari bus deū a nobis nō debere diligi ꝓ pter beneficia. Rn̄ſio ſꝫm Vuilhel. pariſien̄ li. de virtutibꝰ hoc faciūt carentia doctorū realium ⁊ ignorā cia ſeculariū que prouenit ex eo ꝙ ſe querunt nō que dei ſunt qd̓ cari tas dei nō facit. ſed dilectio curua Querunt em̄ homīes nimis terrena honores. diuicias. et ſimilia. Que licet ſint minima bona tn̄ in eis con tentant̉. Similes pueris qui in pi ro plus amorem figunt ꝙͣ in tota domo. Contra hunc modū diligēdi deum peccant directe quidam pec catores qui vellent ꝙ deus nō no ſceret peccata eorū. vel vt ſibi pec cata eorum placerent. Cōtra quos in psͣ. dicit dn̄s. Exiſtimaſti. inique
ꝙ ero tui ſimilis arguam te et ſta tuam cōtra faciem tuā. Tales enim vellent deum nō eſſe omniſcientem vel ſumme bonum. et hoc eſt deum velle non eſſe deum. qꝛ ſcientia ſua eſt deus met. C Secundo con tra hoc faciūt odientes deum. vel lent em̄ eum nō eſſe iuſtum punien tem. immo triſtantur ꝙ iuſtus eſt. vt faciunt etiam damnati. dicit au tem Tho. ij. ij. q. xxxiiij. ꝙ odire deum inter omnia peccata grauius eſt. qꝛ in eo per ſe eſt auerſio ab in cōmutabili bono. In alijs autē eſt auerſio per accidens. verum licꝫ de us clare viſus a nullo poſſit odiri. qꝛ ſic in eo nec apparēs nec verum malum videretur. Tn̄ oditur a ma lis viſus in ſuis effectibꝰ videlicet punitionis. ſicut em̄ videns ꝑ cro ceum vitrum pulcrum hominem iu dicat pulcrum et bene coloratū ho minem pallidum vel croceum eſſe. Sic ꝑuerſi ꝑ penas a deo inflictas eum iudicant crudelem ſꝫm illd̓ psͣ. Suꝑcecidit ignis ſcꝫ peccati et ma lorum affectuum et nō viderunt ſo lem. M Secūdo preceptum de diligēdo deum ſuper omnia debet fieri ordinaliter ſic videlicꝫ ꝙ nos et omnia alia in deum referamꝰ et in ſuam gloriā vltimate ita ꝙ quic quid diligimus. volumus. agimus. propter deum et eius gloriam dili gamus. agamus. ⁊ obmittamus. qꝛ tunc in omnibus rebus plus diligi mus ꝙͣ res ip̄as quādo ſuam glori am in omnibus querimus vltimate qꝛ propter qd̓ vnum quodqꝫ tale ⁊ ip̄m magis. j. poſterioꝝ. N Et ſꝫm hoc intelligi debet p̄ceptū. dili ge dn̄m ⁊cͣ. Quod breuiꝰ et clarius ſic exponit Thomas tractatu de

Capitulum
Quartum
Primum. Preceptum ꝑfectōne ſpūalis vite Et eſt mens ſancti Aug. li. j. d̓ doctrina xp̄iana Nam dilectio eſt actus voluntatis que ſignificat̉ ꝑ cor. qꝛ ſicut cor eſt principiū materiale omniū motuuꝫ corꝑalium. ita voluntas quantum ad intentionem finis vltimi que ē obiectū caritatis eſt principiū om niū actuum quarucūqꝫ potentiaꝝ que mouent̉ a voluntate. He autē ſunt tres ſcꝫ intellectus qui ſignifi cat̉ ꝑ mentem. vis appetitiua infe rior que ſignificat̉ ꝑ animam. Vn̄ ſꝫm eam dicimur agere vitā anima lem. Et vis executiua exterior que ſignificat̉ ꝑ fortitudinem ſiue vir tutem ſiue vires. p̄cipit ergo nobiſ ꝙ tota noſtra intentio ferat̉ in de um. ſic ꝙ omnia actu vel habitū in deū referant̉ ſicut in finem. qd̓ im plet̉ cū aliquis vitā ſua ad dei ſer uiciū ordinat. et ꝑ cōſequens oīa q̄ ꝓpter ſeip̄m agit virtualiter ordi nant̉ in deū niſi ſint talia q̄ a deo abducat ſicut pctā ⁊ ſic diligit̉ deꝰ ex toto corde. Scd̓o vt intellectus noſter totaliter ſubdat̉ deo ſic ꝙ hō credat ea q̄ diuinitus tradūtur ſꝫm illud. ij. Coꝝ. x. in captiuitatem redigētes omnē intellectū in obſe quiū xp̄i ⁊ etiā in meditatis dei ꝑ fectionibus ei talia ineſſe velimus ⁊ oīa memorata alia ſcꝫ bn̄ficia dei in deum ordinemus. ⁊ hoc eſt tota mente diligere. Terco vt appetitꝰ noſter inferior regulet̉ ſꝫm deū et quecūqꝫ homo amat ſperat. et ſic d̓ alijs paſſionibꝰ in deo amat vniuer ſaliter omne affectionem ad dei di lectione referes nō in voluptates carnis. Et qui ſic perdit aīam ſuam in vitam eterna cuſtodit ea. Ioh. xij. Et hoc eſt ex tota aīa diligere.
Quarto vt omnia exteriora noſtra verba et oꝑa ex diuina caritate de riuent̉ ⁊ in dei honorem dirigant̉ ſꝫm illud. j. Co. vlti. Omnia oꝑa ve ſtra in caritate fiant. Et ſic diligit̉ deus ex tota fortitudine ⁊ talis ꝑ fectio deū diligendi cadit ſub p̄ce pto. ꝙ aut omīa in deū ſint refere da et ſuū honorem patet. j. Coꝝ. x. Siue manducatis ſiue bibitis ſiue quid aliud faciatis om̄ia in gloriaꝫ dei facite. vt in omnibꝰ honorifice tur deꝰ. Sic em̄ fit debita recōpen ſacio deo qui oīa in nos ordinauit vt dicit mgr̄ in. ij. di. j. Quia. j. Co. Omnia noſtra ſunt. Ius id docꝫ na turale vt cuiꝰ eſt arbor vel ager. eius etiam totus ſit fructus. Sed totū qd̓ ſumus et poſſumus ⁊ a d̓o accepimus et dei propriū eſt. ergo fructus operū noſtroꝝ deo crede re debet. Sed ꝑ talia deo nullam vtilitate adijcere poſſumꝰ. Cū ſꝫm psͣ. Bonoꝝ nr̄oꝝ n̄ indigeat. Ideo oꝑtet vt ad eius fiant honorē. Itē cuiuſlibet veri ſerui oīa oꝑa cedūt dn̄o lege ciuili. ſed dei ſerui ſumus. ꝑ omīa a quo anima. corpus ⁊ res. et quicquid in illis boni cōtinetur habemus. ergo nr̄a oꝑa dei honori ſeruire iuſtiſſimū eſt. Notanduꝫ tn̄ ꝙ ꝙͣuis omnia ſint in deū ordinan da vltimate. nō tamen de neceſſita te ſunt omnia immediate et in ſolū deū ordinandā. Quia ſunt multi fi nes ad inuicem ſubordinatī in quoſ res recte ordinari pn̄t. vltimate tn̄ totū ē ī deū ordinandū. Exēpli gr̄a comedere debes vt viuas nō econ uerſo. viuere vt oꝑa licita facias ad q̄ creatꝰ es. Oꝑari bene vt vitā eternam habeas. q̄ ſunt videre deū beatifice et eo frui. Et vitam eter

Precpetium. Capitulum pri mum.
nā habere nō propter cōmodū pro priū vltimate ſed propter gloriam dei que ibi plus exercetur. O ¶ Sed querit̉ cū nō debeā deum dili gere propter vitam eternam ex pri ma expoſicōne poſſum ne alia bona opera facere prepter deū diligere. videlicet deum laudare. orare. ieiu nare. et ſimilia propter acquirēdaꝫ vitam eternam. Reſpondet̉ ꝙ ſic. Ratio eſt quia omnia p̄enumerata oꝑa bona vie nō ſunt formiliter d̓i dilectio. ſed effectus dilectionis. di lectio em̄ dei facit quem deū cole re. orare. ſanctificare ſabbatū. mul ta p̄cepta ſeruare et ſimilia. Et ta lia tanꝙͣ minus bona ordinant̉ in maius bonum ſcꝫ in vitam eternam videlicet in dei viſionem claram et dilectionē. et hoc eſt rectus ordo. ¶ P Secundo querit̉ an ad bo nitatem actuum noſtroꝝ requirat̉ vt quis actualiter tendat ꝑ res p̄ nominatas in deum ordine tacto. Reſpondet̉ ꝙ nō oportet actuali ter ſic tendere ſed vt actus noſtri ſint vere boni ſufficit et requirit̉ vt cadāt ſuꝑ debitam materiā ⁊ vt alias ſint bene circūſtantionati et ꝙ referantur in deū actualiter vel virtualiter. Tn̄ quāto plus quis a ctualiter in deū referret. tanto plꝰ meretur ſicut mercator ad remotā terram parua rem portans lucrat̉ plus ꝙ alter cum equali re in pro pinquo manens. Oportet em̄ ad mī nus hominem taliter eſſe diſpoſitū in animo ꝑ habitum acquiſitū ex a qualibus relationibus in deū aut ꝑ habitum infuſum aut ꝑ generalē intentionem faciendi omnia ꝓpter deum ꝙ ſi vere ſolueret et actuali ter cogitaret de deo et de relatiōe
Quartum in ip̄m ſtatim referret in eum. Exē plum in ſimili pater amat filiū pro pter quem ditandū mercat̉. maria circuit. terras ꝑambolat. non ſemꝑ actualiter talia ordinans in filij di tationem. ſed ſufficit ꝙ labores p̄ nominati imꝑati ſint a dilectione filij cuius imperij virtus manet in ſequentibus. Simile de volente ire romam nō oportet ꝙ in itinere ꝑe grinus talis ſemꝑ actu cogitet de fine ſcꝫ de roma ſed mediante vna ciuitate attingit aliam. et ſic eſt in propoſito. Q Tercio queritur an ad hoc ꝙ actus noſtri ſint boni moraliter vel meritorie exigat̉ ꝙ a caritate ſeu a dilectione dei inci piant et terminent̉ originentur et ordinent̉. Rn̄ſio ꝙ ſic. Nā ꝙ oriri oporteat a dilectione dei patꝫ per Aug. in de ſpiritū ⁊ lr̄a dicens. Nō eſt fructis bonus qui de radice ca ritatis nō ſurgit. Caritas aūt eſt d̓i dilectio ex acquiſito habitu vel in fuſo procedens ꝙ etiam nullus a ctus ſit bonus moraliter niſi imme diate tendat in deū vt dei dilectio primordio expoſita vel immediate tendat ꝑ alia opera ī deū finaliter. ꝑ Aug. in de ciui. dei. li. xix. vbi di cit nullas eſſe veras virtutes ſi in deū finaliter nō referant̉. Ex qui bus patꝫ neceſſariū fore actus no ſtros originari et terminari a deo ī deuꝫ. verbi gr̄a. ad hoc ꝙ dilectio tua vel proximi ſit bona moraliter exgit̉ vt dei dilectio ſit cauſa dile ctionis proximi et ꝙ proximū fina liter diligas propter deum. ⁊ ſic de elemoſina ⁊ de alijs. Sꝫ ſint opera nr̄a etiā meritoria oꝑtet vt ex infu ſa dilectione procedat videlicet ex caritatis habitu. j. Coꝝ. xiij.

Prceptum.
Capitulum Quintum
Primum Quintum Capitulum Ontra hoc p̄ceptum A faciunt plurimini creaturam ſibi pro fine ſtatuendo qua creaturā plus deo diligūt vt honores. diuici as. voluptates. ſcientiam ⁊ plura alia. Pro cuiꝰ intellectu notanduꝫ ſꝫm Tho. j. ij. q. j. ꝙ ſemper eſt ali quid ī corde homīs qd̓ homo ſum me diligit et in qd̓ maxime vitā ſuā ordinat. et hoc dicit̉ vltimus finis hominis ⁊ ad illud habet hō quaſi ſpecialiter faciem anime id ē ſupre mā intentionem cōuerſam. Et ſi hͦ eſt deus tunc eſt in ſtatu ſalutis et ſi ſubito moreret̉ ſalueret̉. Si ve ro eſt creatura iam eſt in ſtatu dā nationis. B ¶ Vn̄ regula talis a doctoribus ſacre theologie elicit̉. Et ſit prima ad noſcendum peccata mortalia a venialibus qn̄ amor vel affectio ad creaturam ad ſe vel ad alium tantū creſcit vel eſt amor taꝫ maguus ꝙ in eo ꝯſtituitur vltimꝰ finis id eſt ꝙ aliquit nec actu nec habitū ordinat illam creaturā nec eius dilectione. aut ſeip̄m in deum ſed vellet cū tali creatura cōtenta ri et nō curare deum offēdere nec p̄ceptum eius tranſgredi propter il lam creaturam eſt mortale peccatū qꝛ eſt aliqualis contemptus dei. Et licet non ſit formalis tn̄ eſt fruitio creature ⁊ preponit̉ creatura deo vel etiam cū aliquis vellet cū crea tura hic ſemꝑ manere nō curando de beatitudine. licet em̄ nō ſint ru des ſuꝑ hoc temptandi tn̄ ſemꝑ ta lis amor eſt pctm̄ mortale. qn̄ autē aliquis diligit creatura plus ꝙ de
beret. ſed tn̄ propter hoc nollet de um offendere nec amiciciā eius ꝑ dere nec tranſgredi eius p̄ceptum. nō oꝑtet ꝙ tunc ſit mortale. Alia regula ſcd̓a videlicet ſatis concor dans cū prima eſt ꝙ qn̄ aliquid cō mittitur notabiliter ꝯtra dilectio ne dei hoc eſt mortale. qn̄ nō tunc eſt veniale. Qn̄ aūt aliquid fit con tra dilectionem dei pōt attendi pe nes hoc ꝙ repugnat caritati et a micicie quā ad deū habere debemꝰ ſuꝑ omīa C ¶ Tercō mō diligen dus eſt deꝰ ſuꝑ omīa appreciabili ter ſic ꝙ tā care habeamꝰ ⁊ app̄ci emur d̓ū ꝙ propter nullā creaturā eo carere vellemus. ſed om̄ibus ali is a deo eū eis p̄ponimus ⁊ ꝙ tam firmo amore deo adhereamꝰ ꝙ ꝓ pter nullam creatura nec propter om̄es ſimul aliquid faciamus aut velimus cōtrariū diuine dilectioni id ē ꝯtrarium dei p̄ceptis. que em̄ deliberate fiūt ꝯtra diuina p̄cepta ſunt cōtraria diuine dilectioni ⁊ ca ritati. qꝛ ſunt pctā mortalīa q̄ tol lunt caritatem. Illud etiā videtur velle Sco. in. iij. di. xxvij. vbi dicit ꝙ homo debet deū extenſiue dili gere ſuꝑ omīa ita ꝙ nullum aliud. nec omīa ſimul ſint equē appreciabi lia ſicut deus. ſed ꝙ oīa alia vellet cicius nō eſſe ꝙ deū nō eſſe. Et de bet etiā intenſiue deuꝫ diligere ſuꝑ oīa ita ꝙ faciliꝰ deberet inclinari ad ꝯrium dilectionis dei. Eſt aūt racō hoꝝ. quia deus eſt illa p̄cioſa margarita quā negociator ille in uenit qui abijt ⁊ vendidit vniuer ſa q̄ habuit et emit eam Mat. xiij. Item cū deus infinitus ſit in boni tate. miſericordia et ſimilibus attri butis intenſiue et exterſiue. Ideo

Capitulum
Preceptum. Primum
pro infinitis mūdis nō deberet of fendi ſꝫm Anſꝫhel. Cur deꝰ homo. Item ſtultiſſimus eſſet qui cōtem pto theſauro grandi papiliones in ſequeret̉ ſicut pueri quod tamen faciūt qui creaturā plus ꝙͣ deum diligunt. D ¶ Conta hoc precep tum faciūt quicūqꝫ intuitu alicuiꝰ lucri temꝑalis ꝯſequendi vt fit in emendo vel vendendo aut delecta cōis vt fit luxuriando. aut honoriſ vt fit ſuꝑbiendo vel vane glarian do faciunt cōtra dei p̄ceptum. Ta les nō diligunt deū ſuper omīa. ſed diligunt creaturam plus ꝙͣ deū qꝛ propter eam plus placet eis talis creatura ꝙͣ diuina voluntas in p̄ ceptis. Et appreciantur vere vel in terp̄tatiue creatura plus ꝙͣ deum vn̄ Augꝰ. li. de libe. arbi. diffiniēs pctm̄ mortale dicit. Eſt ſpreto incō mutabili bono rebus mutabilibus adherere. vn̄ Mat. x. Qui amat pa trem aut matrē plus ꝙ me non eſt me dignus. aut qui amat filiū vel filiam ſuꝑ me nō eſt me dignꝰ. Se cūdo ꝯtra hoc p̄ceptum faciūt qui amore alicuiꝰ ꝑſone vt adam reſpe ctu eue ⁊ malo amore capti reſpe ctu ꝑſpone dilecte ne ꝑſonam taleꝫ cōtriſtent. negligūt dei p̄ceptum ⁊ cōtra ip̄m faciūt dei beneplacitum nō curantes. Tercio qui timore ali cuiꝰ ꝑſone vt ſerui propter domīoſ deo obedire in p̄ceptis obmittunt. et ſic creaturā vilem creatori p̄cio ſiſſimo preponūt. E ¶ Ex dictis patere poſſunt doctorū quedam re gule ⁊ ſit tercia in ordīe. Quicquid cōmittitur vel obmittiʳ cōtra p̄ce ptum dei vel eccleſie vel legis na ture vel ſuꝑioris. ſi talia prece pta ſint de neceſſitate ſalutis vel ꝯ tra
Quintum votum ſolenne vel priuatū vel cō tra iuramentū licitum ſemꝑ eſt pec catum mortale. Quia eſt dictū vel factū vel cōcupituꝫ ꝯtra legē eter nam. ſic em̄ diffinit Augꝰ. et alle gat mgr̄m in. ij. di. xxxv. Qn̄ vero citra tunc nō oꝑtet ꝙ ſit mortale. Item patet ꝙ talia ſub dei manda tis p̄ceptiuis ꝯtinent̉. Alia regula eſt quarta videlicet quādo aliquid fit cōtra ꝯſcientiam vere vel falſe dictantē aliquid eē morta le. eſt mortale pctm̄. quia eſt ſpreto vere vel interp̄tatiue incōmutabi li bono rebus mutabilibꝰ adhere re vt beatus Augꝰ. diffinit pctm̄ mortale in de libe. arbi. Et eſt ꝯtra terciam expoſicōem. ⁊ cōtra apoſt. Ro. xij. Qui diſcernit ſi manducaue rit damnatus eſt qꝛ nō ex fide. glo. .i. ſꝫm ꝯſcientiā vn̄ cōſcientia erro nea ligat nō inqͥqͣtū erronea ſꝫ in quātū cōſcientia. Itē vel qui facit cōtra ꝯſcientiam formidantē pro babiliter vel dubitatiue an aliquid ſit mortale. tunc ſemꝑ eſt mortale pctm̄. Quod aūt nō fit cōtra ꝯſciē tiaꝫ adhuc poteſt eſſe mortale ſi cō ſcientia nō ſit ſatis inſtructa et ſuf ficiēter. vn̄ eſt regula mgr̄alis. du bitans de aliquo an ſit illicitum et ſtante dubio illud agens peccat. ſꝫ hanc regulam exponit Cancellariꝰ pariſien̄. iohēs de gerſona tracta. de pollutiōe vna cū Vuilhel. altiſ. dicit. Intelligendam eſſe de dubio tali quod eſt vehemēs ⁊ magis aut eque ſaltem inducit mentē credere ꝙ mortale eſt illicitum ſicut qd̓ eſt licitum. īmo Alber. adhuc eſt facili or. Secus eſt vbi mēs plus inclina tur et iudicat quod eſt licitū ꝙͣ illi citum. ꝙͣuis nō habeat vſqꝫquaqꝫ

Preceptum. Quintum Capitulum
certitudinem euidentē aut fixam. qꝛ nec hoc ip̄m requirit̉. Item can cella. in de vita aīe dicit iſtaꝫ regū lam exponens ſe diſcrimini peccati mortalis peccat mortaliter debere intelligi nō de omni dubio ſꝫ de ꝓ babili ⁊ vehementi. ꝓbat̉ ꝑ illud Eccle. iij. Qui amat ꝑiculum ꝑibit in illo. Exemplū ponit̉ de ſcienter ponente ſe dormitū prope ſerpētes qui ſe ꝑiculo cōmittit intoxicaconis Pro intellectu taliū ſunt notande regule. xiiij. quas ponit in diuerſis locis Cancellariꝰ in floribus regu laꝝ mortaliū et li. iiij. de ꝯſolacōe theologie. Prima equitas qua no minat philo. epicaīam p̄ponderat iuris rigori. Eſt aūt equitas iuſti cia penſatis omnibꝰ circūſtancijs ꝑ ticularibꝰ dulcore miſericordie te perata. hoc intellexit qui dixit Ip̄e etiā leges cupiūt vt iure regat̉ Et ſap. noli eſſe iuſtus nimis alioquin ſumma iuſticia ſumma iniuſticia fit et psͣ. Omnia mandata tua equitas dei ſcꝫ id eſt cū equitate penſanda Secūda amburlandū ē in via virtu tū doctrina. via regia vt nec ſtri ctius fiat dei mandatū nec laciꝰ ꝙ ip̄e mandauerit ꝙͣuis inde ſumere poſſint aliqui aūt malicie velamen aut ecōtra in deſperatīōꝫ corruere non tn̄ omībus ꝓ oī tꝑe et loco p̄di candam aſſerimꝰ ꝙͣlibet veritateꝫ Tercia bonaꝝ mēcium eſt ibi agno ſcere culpam vbi culpa nō eſt agno ſcere inquā nō ꝑ aſcenſum firmum hoc em̄ ſtultū ꝑiculoſumqꝫ foret ſꝫ ſic vt doleat aut peniteat homo poſtmodū quaſi veraciter in culpa tenet̉ intelligitur hoc de p̄teritis. Rō dicti ē qꝛ certiſſimū ē ꝙ ſine d̓i gratia damnati ſumꝰ. Et ꝙ nullus
oīode certꝰ ē ſe eē in gr̄a nihilqꝫ no ſtrum eſt et a nobis niſi peccata. Quaraa loquēoo de futuris agibili bꝰ vel credibilibus nō reputẻ cul pa vbi culpa nō eſt. alioquin cauſa ret̉ erronea cōſciencia hic 9 quā ſi aliquid attēptetur fieri iam culpa eſt ſi fluctuet animus. Quinta ſub hac dubitacōe fluctuās velut vtrū libꝫ neſciens quid dicturus ſit Con ſilium eſt vt nō agat. qꝛ exponeret ſe diſcrimini quo caſu certū habeat ꝙ peccet. Sexta ſi vis quicꝙͣ ſecu rus agere certꝰ ſis illud eē bonū ne qꝫ virtuti qͣrium. Sed refert qua certitudine ſufficit nempe certitu do moralis q̄ eſt infima. nec exigit̉ ſcd̓a certitudo ſuꝑnaturalis que ē nobiliſſima clare euidētie ꝓut vide tur deus ī gloria. nec ꝓphetalis re uelaco vt in prohecie dono. nec ad herentie q̄ dine auctoritati innit̉ vt in articulis fidei et ſacre ſcriptu re nec tercia certitudo exigitur na turalis q̄ habetur ex d̓mōſtratione vt prima principia. Eſt aūt mora lis ſiue ciuilis certitudo q̄ tāgitur ab ariſtotile in principio Ethicorū cuius ſententia eſt diſciplinati eſſe in vnaquaqꝫ re certitudinem quere re iuxta exigentiem materie. Eque em̄ vicōſum ē inquit ꝑſuadentē q̄re re mathematica et moralē demon ſtrare non em̄ conſurgit certitudo moralis ex euidentia demonſtrati onīs ſed ex ꝓbabilibus cōiecturis groſſis ⁊ figuralibꝰ magis ad vna ꝑtem ꝙͣ ad alteram. hec certirudo moralis ſufficit vel non ſis ī pecca to dum facis qd̓ in te eſt id eſt dum bene vteris donis iam habitis aut ſaltē pctm̄ non incurris nouū ꝑ te meritatem. Exempli gratia in celi

Capitulum
Primum. Preceptum brāda orta eſt em̄ ex diligentia tua preparationis excuſatio. Septima regula. certitudo moralis ꝑ doctri nam colligitur altro trium modo rum quoꝝ vnꝰ ꝓuenit ex alterius auctoritate. aliꝰ ex ꝓpria eruditi one. tercius ab exꝑimētali certitu dine. ſub primo viuūt inſipientes ⁊ aīales qui aūt nō habēt clarā ſue cōplexionis armoniā vel aliā grati am gratis datam qua faciliter cō cipiuntur agenda ab eis qni ſcrip turas intelligunt̉. vt augꝰ. Tales ab alijs reciꝑe habent intelligētiā ſcripturaꝝ et alijs credere et obe dire lracōribꝰ. Sub ſecundo ſunt ꝓficiētes et rōnales qui ꝓueniunt ſcꝫ ex ꝓpria eruditione et orit̉ hic modus nutrit̉qꝫ ex ſtudioſa ꝑſcru tatione diuinoꝝ mandatoꝝ ī ſacra ſcriptura cōtentoꝝ que legi debet puero fideli et integro corde. Sub iij. ſunt ꝑfecti et ſpirituales ſcꝫ ſub experimentali cōſuetudine de qui bus. apoſtulus Spiritualis homo oīa iudicat et ip̄e a nemīe iudicat̉ Et alibidicitur nichil dulciꝰ ꝙͣ re ſpicere in mandatis d̓i habentes eī virtutū habitus ex eiſdem inclinan tur ad recte iudicandū de agibilibꝰ eoꝝ non ex habitu ſciēcie ſolum ſꝫ ex naturali virtutis inclinatiōe pu to ꝙ religionum inſtituendaꝝ prī cipalis cauſa fuit autoritas regimi nis cui obedientia p̄ſtaretur plus ꝙ ꝓprie rationi q̄ ī plurimis dubia eſt valde et debilis et incerta. hu mana em̄ agibilia tantā habet va riabilitatē. dicēte ariſtotile. ⁊ teſte exꝑientia vt viſu magis ꝙ arte cō ſtare videant̉. Octaua eſt certitu do moralis non ſꝑ ſcrupulos omēs abicit ſufficit vt cōtenat vel ſuꝑet
Quintum ſic oꝑando quaſi non ſint. Eſt autē ſcrupulꝰ ī propoſito vacillatio ſeu dubitacō quedam ꝯſurgens cū for midine ex aliqͥbꝰ cōiecturis debili bus et incertis alioquin ſi ex vehe mentibus argumētis et ꝓbabiliori bus ꝓ hac ꝑte ꝙͣ ꝓ altera dubita cio cōſurgeret. iam non ſcrupulus ſolus vel eiꝰ dubitacō cū trepida cōne dici oportet ſed moralis d̓ trāſ greſſione certitudo. Nona regula eſt moralis certitudo non pōt ſub vna regula tradi q̄ ſufficiat ī oī ca ſu cōſciēcia agentis reddere ſecu ram ſe non delinquiſſe. id ex euētu reꝝ ꝓpēdi ſepius ſolꝫ ꝓpteria cō ſtitute ſunt ī figura tres ciuitates refugij fides. ſpēs. caritas. cōtinen tes lauacrū pn̄ie et īmunitatis aſi lum quatenus pax cōturbata ꝑ ea q̄ ſe feciſſe formidat homo reforme tur. Decima regula eſt oīs agens cōtra cōſciēciam edificat ad gehen nam ſi cōſcientia ſit fixa ꝙ id qd̓ a gitur eſt mortale vel veniale ſolū quantū eſt ex ꝑte vniꝰ circūſtancie q̄ eſt facere cōtra cōſcientiam ſi co ſciencia iudicet illud ſolū eē veīale Vndecima. exponere ſe ꝑiculo pctī mortaliſ eſt peccatū mortale vel ſic agere īcertū ⁊ dimittere certum in materiā morali eſt pctm̄ mortale ſi tale ſit incertū ꝙ ſit mortale nō ſo lū ꝑ cōiuncturas leues aut ex ſuſpi cōe trepida aut ſcrupuloſa ꝓueniē te ex nimio timore cadēdi in viad̓i ſed intelligit̉ dū tale eſt vehemē ter ⁊ ꝓbabiliter incertū eque ſicut oppoſitū vel magis tunc em̄ illud agitur n̄ carebit mortali culpa. ali ter nō oportꝫ. idē dicit Altiſiodor. Albertꝰ adhuc eſt benignior in li. d̓ hoīe. vbi ſic querit vtꝝ ꝯſciētia

Capiturum Prerepta mo Quintum
Primum ſꝑ obliget ad faciēdū. Rn̄. ſine p̄iu dicio loquendo dicimus ꝙ nō obli gat ad faciēdū niſi ſit opinatū vel vt creditū velut ſcitum illd̓ qd̓ ē in cōſciētia et tunc obligat ſiue ꝯſciē cia ſit erronea ſiue no. erronea nō autem obligat ſꝫm eundē ſi ē vt du bitatū aut vt ambiguū. Duodeci ma regula eſt ꝯſiliū ſalubre eſt fre quenter agere cōtra ſcrupuloſos le ues ⁊ trepidos citando eos ad alio rum iudicium quatenus ex cōſuetu dine fiat homo robuſtꝰ ſolidus et trāquillꝰ in exercitio ſpūali. Exem plum in domīficatoribus et funibu larijs. Tredecima in nullo caſu eſt ꝓplexus aliquis inter duo pctā qn̄ ei pateat exitꝰ abſqꝫ nouo peccato nam ſi iurauerat quiſpiaꝫ ſe occiſu rum petrum innocētem nō occidat eum ip̄e nō peccauit nouiter. ſed iā peccauerat iurando. Si aūt dictet ſibi conſcientia erronea ꝙ petrus innocens eſt ſtatim occidendus ab eo dimittat hanc cōſciētiam et libe rariꝰ eſt. Si poſtremo incidāt duo p̄cepta incōpoſſibilia ex culpa ſua agat id qd̓ de ſe ē magis obligato riuꝫ ⁊ a nouo peccato immunis exi ſtet. G ¶ Dubia plura hic occur rūt. Primo qn̄ homo teneatur dili gere deum ſuꝑ omnia. Rn̄. ꝙ nō ſꝑ et quandoqꝫ ſꝑ qꝛ eſt p̄ceptū affir matiuū. Ratio ē. qꝛ actualiter deū diligere ſꝑ eſſet impoſſibele ꝓpter humanaꝫ infirmitatem neceſſitatē ⁊ propter multa impedimēta dicit tn̄. ſco. in. iij. di. xxxvij. ꝙͣ ad actua liter implendū obligat diebꝰ feſti uis. Ita ꝙ omni die feſtiuo et po tiſſime domīcis diebꝰ in principali bꝰ feſtis teneatur homo ſe collige re ⁊ deū ſuꝑ oīa actualiter d̓ligere
vt patebit de ſanctificatiōe ſabati clariꝰ ⁊ ꝓ tūc licꝫ teneaʳ ex p̄cepto tn̄ oī momento tenemur peccata vi tare et bene agere. Et forte nimis in xp̄ianū eēt ſiue forꝫ n̄ quottidie de mane ſaltem aliqualiter cor ad deum cōuertere. etꝙͣuis p̄peditus legitime excuſetur de audiētia miſ ſe interdum die dominico. tn̄ nūꝙͣ vidẻ quis excuſari quin in die tali teneatur deum diligere ſuꝑ oīa qꝛ ſolo corde impleri pōt vn̄ dicit. ſco in. iij di. xxvij. ſi aliqua neceſſitas excuſat ab executione audiētie miſ ſe dn̄ico die neceſſe eſt ſupplere in aliquo equiualēte vt ſaltē die illo deputato in ſpeciali cultui dīno ali quis actus habeat̉ relatꝰ in media te in deū ad eiꝰ reuerentiā H I Dubitat̉ ſecūdo an p̄ceptū hoc de dilectiōe in via poſſit impleri a no bis. Rn̄ſio ſꝫm Tho. in li. de ꝑfecti one ſpūalis vite Triplex eſt gradꝰ deum diligendi Primus vt diligat̉ quantū diligibilis eſt et hic a ſolo deo attingit̉. Ratio qꝛ ſimpliciter infinite bonus diligibilis et amabi lis eſt ⁊ ſic nec in patria a creatura quacūqꝫ diligitur. Secundus vt di ligatur deus ſꝫm totā virtutē ali cuiꝰ diligentis et ſic ſolū in patria a nobis ꝓficietur. ⁊ ad hoc hic ſu ſpirare debemus. ibi em̄ oīa noſtra ſcꝫ cor id ē intentio mens id ē intel lectꝰ. aīa id ē omnis noſter appeti tus. et fortitudo id ē exteriora nr̄a totaliter in deum ferentur dilecti ue. Terciꝰ gradus eſt deum diligē di. ſicut expoſitum ē tripliciter hoc p̄ceptum. ⁊ ſic in via impleri poteſt Dubitatur. iij. andeū plus amare deberes ſi ꝓ te ſolo mundū creaſſet. redimiſſet. et glorificatu

Quintum Capitulum Orceptum. Primum
rus eſſet te ſolum inpatria et non alijs vel ꝓ alijs hec faceret vel fac turus eſſet. Rn̄. hugo li. ſoliloquij ſui vbi hō cum ſua aīa loquit̉ Qd̓ imo plꝰ qꝛ plura ſic ſingulꝰ cōtulit nā anima dicit. Ecce vnice dilectū et electum diligo. Sed hac huiꝰ di lectionis mee iniuriam pacior ꝙ ſolū dilges ſola nō amor vbi rn̄det hō caue aīa ne qd̓ abſit nō ſpōſa ſed meretrix dicaris ſi munera datis id eſt dei bn̄ficia plꝰ ꝙ amantis affec tum diligas. et plꝰ hoc oſtendit ꝙ tria velut arras quaſdam quelibet anima deo ſponſo ſuo recipit. Prīo quedam cōmuniter. Secundo q̄dā ſpecialiter. Tercio quedam ſingu lariter. Conmuniter vt celū ⁊ ter ram et eoꝝ ornatum qūo ꝑticipant piſces aues et beſtie. Specialiter i tellectum. memoriam. voluntatem dominium terre redemptionem in paſſione et glorificatione. Singu lariter vero ꝙ ī vtero mortuus nō fuiſti. ꝙ peccantem te exſpectauit penitentiam dedit. et innumerabi lia alia. Conmunia finaliter deꝰ ꝓ p̄ter te creauit que licꝫ deus amet plus tn̄ te qꝛ in tuum obſequiū. que ſi deus non creaſſet quot oblacta mentis careres. Specialia ꝓpter ſe in via fecit vt ꝑ ſocietatē ſine qua nulliꝰ boni iocunda eſt poſſeſſio ꝑ ꝓximos homines haberes. in prīa vero quot īdicibilibꝰ careres gau dijs ſi ſola ſaluaueris. plus ergo ti bi cōtulit alia diligendo ꝙ ſi ſola amareris. nec putes diſtrahi deum qui infinitus non minus te diligit plures diligēdo. oīa em̄ vt ait. Apo ſtolus noſtra ſunt. hec eſt ſentētia ibi hugo. k ¶ Quarto videndū eſt ꝙͣ rationabile ſit deum diligere
ſuꝑ omnia ⁊ quare teneamur. Prīo qꝛ ſimpliciter ſūme bonꝰ ē īmo bo nitas ip̄a. ⁊ ſic eſt amabilis infinite ⁊ deſiderabilis. id̓o ſi poſſibile eſſet infinite a nobis diligendꝰ foret. vn̄ Ber. de diligendo deum in qualibet alia affectione noſtra oportet ſꝫua re modū ⁊ terminum cōſtituere vl tra ꝙͣ aſcēdēdo fieret affectio vi tuperabilis vt patꝫ d̓ dormitiōe et vigilia. gaudio. triſticia. et ſic de ſi milibus anime paſſionibus. In di lectione aūt dei per quam maxime attingimus finem nr̄m vltimū non poteſt eſſe exceſſus. Itē naturale eſt vt bonū diligat̉ et melius ani plius. ergo optimū ſumme dilgen dū eſt. demonſtratio em̄ naturalis iſta eſt. Et hec ſcꝫ bonitas diuina d̓ bet eſſe finis et cauſa noſtre dilecti onis. ſed omnia quē in ſequētibꝰ di cent̉ debent eſſe occaſiones et cau ſe efficientes. ammonentes nos vt deū propter ſeip̄m finaliter diliga mus. Et propter hoc ſolū qꝛ bonus eſt. Scd̓a ratio qꝛ ip̄e prior dilexit nos et plus ꝙ noſip̄os diligamus. qꝛ ſꝫm Aug. de Catheſizandis rudi bus nulla maior eſt ad amorē inui tatīo ꝙ p̄uenire amantē. Et nimis durus eſt qui p̄impendentē dilecti onem remeare negligit. Dilexit em̄ nos deus infinite ꝑfectus miſeros dilexit eternaliter. dilexit neſcien tes et reſiſtentes. Ephe. ij. Deꝰ cū diues eſſet in miſericordia propter nimiam caritatem ſuam qua dilext nos et cum eſſemꝰ mortui peccatis cōuiuificauit nos in xp̄o. cuiꝰ gr̄a ſaluati eſtis. Io. iij. Sic deꝰ dilexit mundum vt filium vnigenitū ſuū daret vt omnis qui credit in eū nō pereat. ſꝫ hēat vitā eternā. Tercia

Preceptum. Capituium Quintum
ratio. qꝛ pater noſter ē amplius ꝙͣ parentes carnis. ideo deus nos et parentes creauit vt dicit Damaſ. li. j. c. xv. vnde cū naturale ſit ius et diuinū parentes diligere plꝰ d̓ū tenemur diligere ꝑpendamꝰ quan ta beneficia cōtulit in ſingulis mē bris corꝑis ⁊ potētijs anime d̓ qui bus ſi oculis priuatī a me dico gra tes reſtituciōem recipiemus grati valde eſſemus ei. vn̄ plꝰ ei dilectō exhibenda eſt qui totū corpꝰ dedit Quarta qꝛ noſter gubernator regit et fouet ꝓtegīt. multum deligitur rex optime regens. ergo ſumme di ligatur qui celū terramqꝫ et omnia elen̄ta optimo ordine regit ꝓpter homines electos potiſſime. Ro. viij ſcimus qm̄ diligentibus deū omīa cooperant̉ in bonū. nam ſꝫm Aug. deus mala fieri non ſineret niſi me liora inde elicere ſciret. Item mul tum diligit̉ paterfamilias qui regē do cibaria et neceſſaria miniſtraret Plus ergo diligendus qui propter noſtrum cōmodū oīa creauit omīa enim ſꝫm. Apoſtulū noſtra ſunt an geli nūc miniſtrando. tandem in pa tria cōletādo. mala etiā ꝓpter nos in bonū vertuntur maguū bn̄ficiū qd̓ generalem influentiam nobis et alijs ꝓpter nos irradiat quam ſꝫm Gre. ſi ad inſtans ſubtraberet in ni hilū oīa fluerēt. Quinta qꝛ noſter redemptor eſt. Quantum em̄ nobis bonum in hoc cōtulit. qui eramus in captiuitate diaboli. morti eter ne addicti p̄cīo carētes redepcōnis quos ꝑ filium ſuū vnigenitum dile ctiſſimū ſibi ꝑ eiꝰ vitā ꝑfectiſſimā ꝑ mortem crucemqꝫ redemit. Qui Ro. viij. proprio filio ſuo non peꝑ cit. ſed pro nobis omnibus tradidit
illū. Et quāuis oīa dei benifica ſint innumerabilia multitudine. ⁊ ineſti mabilia magnitudine. crebro ꝑ ocu lis cordis tenēda velut ſcintille di uine caritatis ad nos califaciendū apta. Et tn̄ q̄ moriendo ꝑtulit tāꝙͣ ingens ignis debēt nos maxime mo mouere ad deum diligendū. Sexta qꝛ ſuam p̄ſentiam veriſſime quotti die in eucauriſtie ſacramēto cū imo latur porrigit paratus nos exaudi re ampliꝰ ꝙ ſi oculis videremꝰ di recte corporis. Beati īquit qui nō viderunt et crediderunt. ait em̄ de hoc. Ego vobiſcum ſum vſqꝫ ad cō ſumationem ſeculi. Mat. vlt. Sep timo quia promiſit ſe diligentibus premiū inexcogitabile. qꝛ. Io. xiiij Si quis diligit me. ſermone meum ſeruabit. Et pater meus diligit eū et ad eum veniemus et manſionem apud eum faciemus qd̓ erit in pa tria ꝑfectiſſime. Capi tulum Sextum. Varto hic mandatur no bis ſeruitꝰ deo exhiben da noſtro corꝑe hoc em̄ xp̄s oſtēdit cū dixit. Mat iiij. Dominum deū tuum adorabis et illi ſoli ſeruies. Vbi primo vidē dum de ratione ſeruitutis corꝑalis quam deo tenemur. Et quot ſint quibus corꝑaliter deo ſeruire d̓be mus. Secundo cur illa facere debe mus et qn̄. Tercio qui cōtra hoc fa ciunt. Quo ad primū notandū ꝙ ſe cundum. Hiero. in primo mandato p̄cipitur latria id ē ſeruitus adora tio ſeu reuerētia et honor deo ſoli exhibenda. Et hoc fit corde ꝑ fidē ſpem et caritatem Sed corpore fit

Preceptum. Primum
Sextum. Capitulum
ſicut in p̄cedenti capitulo dictū eſt Rebus vero alijs ꝑ plura alia. Et d̓ tali dicit. Tho. 2. 2. q. lxxxv. ꝙ ado ratio duplex eſt. vna interior in ve ra mentis deuocione. alia exterior in corꝑis exhibicōe q̄ fit alicui tāꝙͣ ſup̄mo oīm dn̄o ⁊ talis cultus eſt ſo li deo debitus. quia deus eſt ſum mus noſter dn̄s rex et pater ratiōe creationis. vnde in recognicōnem noſtre ſubiectionis ad talem dn̄m ei obſequia exhibere tenemur cor ꝑalia. ſicut ⁊ ſerui dn̄is tꝑalibꝰ cor ꝑaliter ſeruiunt et etiam reueren tiam eis faciunt corꝑalē. Et hoc tā git̉. malach. j. ſi ego pater vr̄ vbi honor meus patris em̄ eſt produce re et gubernare vnde. Apoſto. Ro. xij. Exhibeatis corpora veſtra ho ſtiam ſanctam viuentem deo placē tem rationabile obſequium veſtrū Exhibetur autem reuerentia et ho nor ac ſeruitus deo noſtro a corꝑe multipliciter per geſtus. Quidam ſunt cōmunes alij quibuſdam ſpe ciales. Cōmunes ſunt inclinacio ca pitis oratio vel laus dei vocalis pe ctoris tūſio ꝑ manum dorſi inclina tio genuflectio amdulacō ad loca ſancta tociꝰ carnis maceratio ꝑ ie iunium ecleſie et tociꝰ corꝑis pro ſtraco vel Manuum ad modū cru cis extentio fletus et gemitꝰ ac his ſimilia q d̓o reuerēter exhiberi poſ ſunt ī recognicone vniuerſalis ſui dominij. Sꝫ notādū ꝙ taliū geſtuū quidā fiūt cōmuniter ī ecleſia vel ī publico ⁊ talibꝰ reuereri debemus in publico Quia d̓ hoc Math. v. di cit̉ ſic luceat lux vra cora homini bus vt videāt oꝑa vr̄a bona ⁊ glo rificēt patrē veſtrū qui ī celis e. a lia vero licꝫ ſint ſigna humilitatis
⁊ d̓i obſequia tn̄ ſi nō ſolent fieri a multis deuotis ī publico debēt fie ri ſolū in ſecreto vt ſunt venia ad modū crucis expāſio magna pecto ris tn̄ſio ⁊ d̓ his dicit̉. Mat. vj. Tu aut cū oraueris intra ī cubiculū ⁊cͣ nam ſꝫm. glo. ſuꝑ illud. Math. xvi. hoc genus demonioꝝ non eicitur niſi in ieiunio et oratione. Oratio vbi capitur pro talibus geſtibꝰ qui bus deo ſeruimus et eis mediātibꝰ cōtinue oramus. alij geſtus corꝑis ſunt quibuſdā deuotis ſpirituales vt criniū abſciſio oculoꝝ ad celum leuacō auriū ad dei verba vel lau des attencō. narium ī hoſpitalibꝰ cora infirmis fetidis afflictio om nium ſex oꝑum miſericordie exhibi cio. quia quod minimo feciſtis mi hi feciſtis. Math. xxv. lingue ꝑ ab ſtinētiam aliquoꝝ delectabiliū lici toꝝ cruciacō veſtiū durarū īduicō quibus tactꝰ affligit̉. Et ꝑ caſtita te quugalē vidualē ac virginea cor ꝑis ſui īmꝯlaco. Talia eī corꝑis ob ſequia d̓o exhibere debemus Sed diceres poſſumus ne talibus ſcōs venerari Rn̄ſio ꝙ ſic ſaltē quo ad aliqua aliter tn̄ ꝙ deū venera mur talia em̄ debemus deo exhibe re ī recognicōne vniuerſalis ſui do minij et talis honor iſto mō nulla tenus exhibendus ē ſanctis. ſꝫ eoſ dem geſtus aliquos ſaltem exhibe re poſſumꝰ ſanctis tāꝙͣ dei amicis quoꝝ reſpectu ſumus inferiores qui ſunt domini noſtri. ſed nō prin cipales potētes nos iuuare. Vbi nō tandū ꝙ venerari ſeu adorare poſ ſumus aliquā tripliciter. latrīa. du lia. et īperdulia. vt declarat. Tho in. iij. di. ix. et cōmuniter doctores ibideꝫ. Latria idē ē ꝙ ſeruitꝰ deo

Preceptum.
Capitulum Sextum.
Primum exhibita et pōt fieri vel potuit li cite his videlicet trinitati ꝑſona rū diuinaꝝ tribꝰ āgelis quos abra ham vidit. columbe ſuꝑ xp̄m appa renti. voci paterne ſcripture ſacre verbis inquantum a deo ꝓceſſerūt humanitati xp̄i deo vnice. cruci xp̄i imagini xp̄i ſacramēto eucariſtie veſtimentis. clauis ⁊ lācee xp̄i. Du lia vero ſꝫuitꝰ ē exhibita creature et veneraco qua honorare poſſumꝰ hec. videlicꝫ angelum. animā beatā imaginem vtriuſqꝫ corpus alicꝰ ſā cti canoniſati p̄ſerti et publice pul ueres eiuſdem oſſa tales veſtes vn gues et ſimilia cōtracta a ſanctis canoniſatis p̄ſertim et materiā de qua pōt ꝑcepi ꝙ fuerit alicꝰ talis ſancti. Sed iꝑdulia id ē maiordulia qua venerari poſſumus xp̄i crucem mariam virginem. et ſex ſacramēta alia ab eucariſtia hec. Henricus de gādano in qd̓li. et Bern̄. claromote ſis ibibem. Sed querit̉ poſſꝫ ne ali quis licite aliquem effectum quem ꝓbabiliter crederet eſſe in celo ve nerari et inuocare. Rn̄. Oſtien. et io. Andree. in nouellis de reliquijs et eoꝝ veneracōne. c. cū ex eo. Re liquie omīo de nouo inuente nō de bent venerari ſine licentia ſummi pontificis ſic ꝙ publice et ꝑ vniuer ſalem eccleſiam venerentur tn̄ ſi an tiqui reliquie nouiter inuenirētur licꝫ eas venerari ſecrete tn̄ licet de uotionem ad talem de quo querit̉ habere et eū in occulto p̄cari. Iteꝫ ibidem ca. audiuimus. refert tn̄ O ſtien. Ex tolerantia racōne eccleſie magnificū Carolum in ſola capella aquiſgram ⁊ nō in alijs eccleſijs ve nerari. hec io. an. Idem patꝫ d̓ qui buſdam ſanctis patribꝰ ordinis fra
trum p̄dicatoꝝ vt de fratre Ger culino et de fratre Ambroſio. qui ī quibuſdam ciuitatibus italie de pa pe licentia feſtiuantur licet nō ſint canoniſati vniuerſaliter ꝑ eccleſiaꝫ Sꝫ q̄reres qui geſtꝰ ſunt meliores pro deuocōe. Rn̄. ſꝫm humbertū ꝙ genuflectio manuū aliqualis pro tenſio et oculoꝝ in celum leuatio. vident̉ corpus cor et ſenſum ſurſuꝫ. eleuare occaſionaliter plus ꝙͣ alia. vni tn̄ ſeruit quod non alteri. ergo eligat quiſqꝫ ſibi accōmodum Quo ad ſecundū. cur iſta debeꝰ a corꝑe exhiberi qui bonoꝝ noſtro rum non indiget. Rn̄. iō. primo ſic deus honoratur quem honorē no bis facit vtilem. Secundo vt proxi mus edificetur ꝑ hoc. Tercio vt ꝑ talia exteriora ad intra deuotionē caleamus. Retinet em̄ animū vt mi nus ad mala profluat qꝛ ſigna ſen ſibilia plus mouent. de corꝑe vero ſunt ſpeciales rationes nam qꝛ deꝰ corpus noſtrū creauit. rexit. aſſum ſit redemit. ac glorificabit dignū ē vt ei obſequia p̄beat a qͦ talia ſunt ⁊ erūt. Sed queris qn̄ tenemur ad corꝑalia obſequia deo exhibenda. Rn̄ ſꝫm Sco. in. iij. di. xxvij. ꝙ die dn̄ico ⁊ magnis feſtiuitatibꝰ pedi bus ire debes ad eccleſiam audire miſſam tota propter p̄ceptum ⁊ re uerenter inclinare ad eleuationem corꝑis xp̄i imo hoc tenet̉ ſacerdos docere populum. vt habetur extra li. iij. de ce. miſſa. ca. ſane ſimiliter qn̄ portatur corpus xp̄i ꝑ ciuitatem Et quando quis vadit ꝓpe locum vbi ſituatur debet reuereri tantū dominū. Cautē tn̄. Sco. de hac ma teria ſic vbi s dicit. Qn̄ hō teneat̉ deuꝫ diligere gratuite ex precepto

Primum Preceptum. Capitulum Septimum.
forte determinauit illud p̄ceptum diuiuū. Sabbata ſanctifices. et ma neat vnuſquiſqꝫ apud ſe recolligen do et aſcendēdo ad deum ſuum Et eccleſia ſpecificauit quātū ad miſſā audiendam de cōſe. di. j. miſſas. hec ille. di. xxvij. E ¶ Quo ad terciū notandum ꝙ cōtra talem cultū d̓i faciunt. Primo male eucariſtiā ſu mentes. Secūdo loca ſancta deſtru entes. Tercio coram eucariſtia et reliquijs ſanctoꝝ ac cruce irreuerē ter ſe habentes. Quis em̄ dominus. ſuſtineret a ruſtico vt lutoſis pedi bus irreuerenter ante eiꝰ menſam ambularet. Similes exceſſus pond̓ ra ſꝫm geſtus ſupra allegatos. Capitulum Septimū Vinto mandatur nobis ſeruitus d̓ina deo exhi benda per oꝑa exteriora tripliciter. ſacrificijs ob lationibus et decimator. ſacrificia vt dicit. Tho. ij. ij. q. lxxxvj. ꝓprie dicuntur qn̄ circa res deo oblatas aliquid fit ſicut ꝙ aīala occideban tur a ſacerdote. et panis benedicit̉ hodie. vnde ſacrificium dicitur qꝛ aliquis ſacrū eo facit. oblatio vero eſt deo oblatū et ſi nihil circa ip̄m fiat. A ¶ Sed queritur. tenem̉ ne hodie ſacrificia ꝓprie offerre Rn̄. ꝙ ſic. Vbi notandum ſꝫm eūdē ꝙ lex naturalis dictat deo ſacrifici um offerendum vicꝫ ꝙ homo ſenſi bilibꝰ rebus vtatur offerēs eas d̓o in ſignum debite ſubiectionis ⁊ ho noris ſꝫm ſimilitudinem eoꝝ qui ho die in quibuſdā regnis domīs eoꝝ aliqua offerunt in recognicōnē do mini. ſꝫm illud Eccl. xxv. non apparebis ante cōſpectum dei vacuꝰ B ¶ Eſt autem duplex ſacrificium vnum principale interiꝰ quo aīa ſe offet deo in ſacrificium ſicut prin cipio ſue creaconis. et ſicut fini ſue beatificacōis. de quo psͣ Sacrifici um deo ſpiritus cōtribulatus cor cōtritum et humiliatum deus non deſpicias. Et ad hoc ſacrificiū om̄s tenemur. Aliud eſt exteriꝰ quo xp̄s a ſacerdote ī eucariſtia ſacrificat̉ ⁊ etam alij actus exteriores aliaꝝ virtutum que in diuinam reueren tiam aſſumuntur. quoꝝ alij cadūt ſub p̄cepto. alij ſub cōſilio. vn̄ quili bet xp̄ianus ꝓ modulo ſuo miſſe ſa crificio debet cooꝑari. qd̓ ſacrifici um dignius ē omnibus ſacrificijs Quia ibi ſocietas agelica. fons oīs gracie. memoriale xp̄i caritatis ſu mine quam paciēdo exhibuit. actio ſacerdotis digniſſima et pnīa veriſ ſima infiniti boni. Sunt autē quīqꝫ genera hominum ꝑticipantium de hoc ſacrificio miſſe. Primo fidelis eciam peccatores. Secundo fidelis in caritate exiſtens extra materialē ecleſiam. Tercio aſtātes miſſe ſiue ſint in caritate ſiue extra. Quarto offerentes bona ſua de quibꝰ oībꝰ patet ꝙ in canone orat ſacerdos Quinto ſacerdos met qui ſi diſpoſi tus eſt plus omnibꝰ ꝑcipere p̄t. ſꝫ p̄ cedentes plus et minꝰ ordine quo numerati ſunt. E ¶ Secundo de oblatione queritur. Primo quando ſit p̄ceptum offerre. Rn̄dꝫ. Tho vbi prius. q. ixxxvj. et. lxxxvij. Ratō na turalis dictat ꝙ eis qui diuino cul tui miniſtrant ad ſalutem tociꝰ po puli. populus totus neceſſitate vi ctꝰ miniſtret ſicut ⁊ his qui cōmūi vtilitati inuigilant ſcꝫ principibus

Capītulum Preceptin Primum
Septimum.
et militibꝰ et alijs hmōi ſtipendia victus debent̉. ꝓbat hoc Apoſt. Co. ix. ꝑ hūanas cōſuetudīes dicēs Quis militat ſuis ſtipendijs vnꝙͣ. vn̄ ⁊ habet̉ Gn̄. xlvij. rex gentilis pharao ſacerdotibꝰ ſpēalem terrā dederat ⁊ om̄ibꝰ ſecularibus p̄ fa me poſſeſſiones ſuas vendētibꝰ ſa cerdotes terrā ſuam quiete poſſide bant ⁊ eis cibaria ex horeis publi cis porrigebant̉. Sequit̉ in dictis Tho. poſtea ꝙ cōtingere p̄t ꝙ ali quis ad oblacones teneat̉ quadrū plici rōe. Primo ex p̄cedenti cōuen cōe ſicut cū alicui cōcedit̉ aliquis fūdus eccleſie vt certis tꝑibus cer tas oblacōēs faciat qd̓ tn̄ hꝫ rōnem cenſus. Scd̓s ꝓpter p̄cedentē depu tacōem ſiue ꝓmiſſionē ſicut cū ali quis offert donacōem inter viuos vel cū relinquit ī teſtam̄to eccleſie aliquā re mobilē vel īmobilē in po ſteꝝ ſoluenda. Tercōº ꝓpter eccle ſie neceſſitatē puta ſi miniſtri eccle ſie nō haberent vn̄ ſuſtentarentur. Quarto ꝓpter cōſuetudinē. tenēt̉ em̄ fideles ī aliquibꝰ ſolennitatibꝰ ad aliquas oblacōnes cōſuetas. Et ideo illi qui debitas oblacōnes nō reddūt pn̄t puniri ꝑ ſubtractiōꝫ ſa cramentoꝝ nō ꝑ ip̄m ſacerdotē cui ſunt oblacōes faciēde ne videat̉ ſacͣmentoꝝ exhibicōem aliquid exi gere ſꝫ ꝑ ſuꝑiorē aliquem. hec ille. Sꝫ querit̉ quante quātitatis debꝫ eſſe oblacō vel cuiꝰ ſpeciei. Rn̄. idē ꝙ quo ad talia in vltimis duobus caſibꝰ remanet oblaco qd̓ammō vo lūtaria ſcꝫ quo ad quātitatē ⁊ ſpēm Alicubi em̄ offert̉ panis ⁊ vinum Alicubi aīalia. alicubi pecunia. ali cubi candele ⁊ ſimilia. D ¶ Que rit̉ cur ſolis ſacerdotibꝰ debeant̉
oblacōes. Rn̄. tho. da maſ. papa di. x. q. j. Oblacōes q̄ intra eccleſiā off ferūtur tm̄ modo ſacerdotibus qui quotidie dn̄o ſeruire videntur licet comedere ⁊ bibere. Et racō eſt. pri mo qꝛ ſacerdos qd̓ammodo cōſtitui tur ſequeſter ⁊ medius inter popu lū et deū. Sicut de ip̄o moiſe legit̉ Deutro. v. Ego inquit ſequeſter ⁊ medius fui inter deū ⁊ vos. et ideo ad eum ꝑtinent diuina dogmata et ſcramēta exhibere populo. Secūda ea que ſunt populi puta p̄ces et ſa crificia et oblacōes ꝑ eum dn̄o dn̄t exhiberi ſꝫm illud Hebr. v. Oīs po tifex ex hominibꝰ aſſumptus ꝓ ho minibus ꝯſtituitur in his que ſunt ad deum vt offerat dona et ſcrifi cia ꝓ peccatis. Et ideo oblacōes q̄ deo a populo exhibentur ad ſacer dotes ꝑtinent non ſolum vt eas in ſuos vſus cōuertant. verū etiaꝫ vt eas fideliter diſpēſent. ꝑtim quidē exponendo eas in his que ꝑtinent ad cultum diuinū. ꝑtim vero ī his que ꝑtinent ad propriū victum. qꝛ qui altari deſeruiunt cū altari par ticipātur. j. Coꝝ. ix. ꝑtim etiam in vſus pauperum qui ſunt quantum poteſt de rebus eccleſie ſuſtentan di. quia et dominus in vſus paupe rum loculos habebat. vt dicit Hie ronimꝰ ſuper Math. Ea autē que dantur alias pauperibus nec ſunt propria ſacrificia nec oblationes. licꝫ dentur propter deum. quia nō immediate deo offeruntur. ¶ E Queritur aūt qualiter ſint oblacō nes dande. Reſpondet dominꝰ Al bertus ſuper miſſam. Oblatio ex terior debet eſſe vtilis valore. pinguīs deuotione. oblata in ca ritatis dilectione. et munda in

Preceptum. Primum Capitulum
acquiſicōe. vtilis quidem vt poſſit miniſtris dei cōuerti ad vtilitateꝫ vn̄ Galach. j. male offerre d̓r. qui debile offert. Similiter qui falſam monetā offerūt. pingue aūt vt plꝰ de cordis deuocōe ꝓcedat de manu Sicut vidua duo era. lu. xxj. munꝰ em̄ extrinſecū recognicō debet eſſe cenſualis vt ip̄e qui offert munus recognoſcat ꝙ dn̄s deus in ip̄m ha beat dominiū cui aīam corpꝰ ⁊ res ſubdit. Simile factū eſt in tꝑalibꝰ Lu. ij. vbi d̓r quēlibet dediſſe dena riū cenſualem imꝑatori romanoꝝ. pōt etiā intendere ꝑ oblacōeꝫ ſacer dotis ꝓmotionē ꝑ vite accomodis reuerentiā exhibendā ſancto cuiꝰ ſolennitas agit̉ profectū viui vel mortui ꝓ quo miſſa valebit. De de uota oblacōe d̓r Eccle. vij. De ne gligentia purgate cum paucis vbi Glo. ꝙͣuis ꝑua oblatio multoꝝ de lictoꝝ purget negligentiā. ſuꝑ que Tho. ij. ij. q. liiij. ar. iij. ſic di. ꝑua oblacō cū humili mēte ⁊ pura dile ctiōe ſacta vt ibidē d̓r nō ſolū pur gat pctā venialia ſed etiā mortalia De tercō Mat. vj. Si offers munꝰ tuū ad altare ⁊ ibi recordatus fue ris ⁊cͣ. De quarto. ꝓuer. xliij. hono ra dn̄m de tua ſubſtātīa. ⁊ ſꝫm tho. vb̓i sͣ. Obl̓acō tripliciter viciat̉ et refutat̉. Primo ſi merces meretri cis eſt ꝓpter ſcandalū ne eccleſia vi deat̉ fouere pctā ſi d̓ lucro peccati oblacōeꝫ recipiat. Scd̓o de illicite acquiſitis. qꝛ de tua ſubſtantia eſſe debet. Terco ſi oblacō vergat in de trimentū alteriꝰ. vt ſi filiꝰ offerat de quo patrē nutrire debt qd̓ imꝓ bat xp̄s Math. xv. f ¶ Tercō de decimis querỉ de quibꝰ rebus ſint dande. Rn̄. ſꝫm doctores ꝙ de ꝑſoSeptimum. na propria ſi eſt cōſuetū et de rebꝰ proprijs extrinſecis ſꝫm ꝙ conſue tudo iubet. vn̄ dicit Tho. qd̓lib. ij. q. iiij. ar. iij. Nulla cōſuetudo con traria ſoluit hominē ab obligacōe reddendi decimas. qꝛ hec obligacō fundatur ſuꝑ ius diuinū et ſuꝑ ius naturale. vn̄ ſemꝑ tenentur homi nes reddere decimas ſi eccleſia exi gat etiam cōtraria ꝯſuetudine nō obſtante. Et in terris in quibus eſt cōſuetudo ꝙ decime ſoluant̉ ipſa conſuetudo quaſi expoſtulat deci mas. vnde peccaret qui non redde ret. ſed in terris in quibus nō eſt cō ſuetudo cōmunis ꝙ decime dentur et eccleſia non petit videt̉ eccleſia remittere dum diſſimulat alias ho mines italie et orientaliū ꝑciū dam narentur qui decimas nō ſoluunt. hec tho. Et poſtꝙͣ probauit ꝙ in ſimili apoſtolꝰ nō poſtulauit victū ab his quibꝰ p̄dicabat propter ſcā dalum tollendum. addit Tho. Re ctores inquit eccleſiaꝝ nō bene fa cerent ſi in terris talibus decimas exigerent in quibus nō eſt ꝯſuetū dare qn̄ probabil̓iter crederent ꝙ ex hoc ſcandalū naſceret̉. hec ille. G Dubitat̉ vtꝝ pauper tene atur ſoluere decimas diuiti ſacer doti. Rn̄det̉ ſꝫm Tho. quodlib. vj. q. v. ar. iiij. Reddere debitum eſt a ctus iuſticie. et ideo ad hoc ꝙ alī cui reddat̉ quod ei debetur nō re fert vtrū ſit diues vel pauꝑ. Deci me aūt ſacerdotibus debent̉ in cō muni quidem ſꝫm ius naturale. Na turalis em̄ ratio dictat ꝙ illi qui pro populo in ſpiritualibꝰ laborāt a populo ſtipendia ſue accipiant ſu ſtentationis. Et ſꝫm hoc etiam in nouo teſtamēto eſt iure diuino ſan

Vndecimum Capitulum Preceptum.
ritum. Nam. j. Coꝝ. ix. dn̄s ordina uit his qui euangelium annūciant vt de euangelio viuant. In veter aūt teſtamēto quantitas fuit deter minata ſcꝫ decima. et idem ſtatuit eccleſia in nouo teſtamento ſoluen dum. vn̄ cū ſacerdotibꝰ decime de beant̉ tam de iure naturali ꝙ di uino. ⁊ etiam ex ſtatuto eccleſie ꝙ uis ſacerdos ſit diuēs. nihilominus pauper tenet̉ ei decimas ſoluere. Sed dicis alias habet vn̄ ſuſtenre tur. Cur ergo ſibi dabitur. Rn̄. pri mo ꝙ decimaꝝ ſolutio etiā ꝓpter pauꝑes eſt inſtituta ſuſtentandos. ſꝫ his ſacerdos prouidere debet de decima. Scd̓o ꝙ effectū eſt alicui debitum ꝑ ſtatutū eccleſie. nihilo minꝰ ei debet̉ ꝙͣuis ſit diuēs. Qui em̄ in ſimili emit rem aliquā debet ſoluere tantū quantū videlicꝫ ſiue a paupere ſiue a diuīte emat. addit Rai. in ſum. Clerici habentes ſufi ciens patrimoniū vel redditus re cipientes adhuc decimas ſi tales d̓ ſeruiūt eccleſie et decimas ꝑcipiūt no vt eas in malos vſus ſed ī pīos cōſumant nō peccant. alias ſacrile giū cōmittunt. xvj. q. j. qm̄ alie dif ficultates hic ſunt. ſcꝫ an laici ſine fendo poſſint decimas habere. ſed hoc ad pn̄s relinquo. Capitulum Octauum. Exto mandatū eſt nega tiuuū ſicut et ſequentia A ¶ Non habebis de os alienos coram me Cō tra hoc facerēt qui etiā ſine imagi nibus ſolem ⁊ lunam vel aliquid a liud pro deo colerent. ſic quidā fe cerunt. Sed qꝛ hic error etiā inter
paganos multos extinctus eſt. id̓o nihil iam opꝰ eſt dicere. B ¶ Sꝫ ꝯſequēter ſeptimo mandat̉ ꝙ nec imagines deoꝝ habere debemꝰ eaſ venerando deitatis cultu. Itē con tra hoc faciūt imaginibus abuten tes. vn̄ qꝛ hic mouenỉ adorare deū et cauere ab imaginum cultū malo Ideo hic trīa videnda ſunt Primo de inſtitutione imaginū. Secūdo d̓ veneracōe reliquiarū. Terco ver ſus quas mūdi ꝑtes adorare debe mus. Pro primo notandū ꝙ adora re eſt ſe totū adorato ſubijcere pro pter eminentiam virtutis et ſancti ficans totaqꝫ ſpem in ip̄m ponere. vn̄ et cultus ſiue ſeruitus d̓r. et ſic deo competit ſoli. nā ſine eo nihil poſſumus. Ioh. xv. Venerari vero ſanctos poſſumꝰ nos eis ſubijciēdo tanꝙͣ dei amicis et noſtris inter ceſſoribus. et hec ſpēs eſt ſuffragij Sed diceres cur faciūt xp̄iani īmā gines ꝯtra illlud p̄ceptum. Nō fa cies tibi ſculptibile. Rn̄. Primo ꝙ deus abſolutē non prohibuit fieri imagines. qꝛ iuſſit cherubin effigi ari obumbrātīa ꝓpiciatoriū. Exo. xxv. Sed ꝓhibuit modo qui ſequỉ ſcꝫ nō adorabis ea neqꝫ coles ea. nō videlicꝫ ſicut gentiles qui putabāt aūt aliquid diuini in imagine eſſe. aut creatū quid deū effigiare C ¶ fuit tn̄ in veteri teſtamento pro hibitu fieri imagines maxime dei. Tum propter pronitate populi ad idolatriā ꝓtunc et inter idolatras cōmorantis. Tū etiā qꝛ deꝰ nōdum homo factus fuit. vnde nec effigi ari debuit. hodie tn̄ introductꝰ eſt vſus imaginū prīo a xp̄o qͥ ſuā ima gine abagaro regi pano impſſam miſit vt refert euſebiꝰ ī eccleſiaſti

Octuaum Capitulum Preceptum. Primum
ca hiſtoria. et Damaſus li. ſententi arū ſuaꝝ. Scd̓o ab apoſtolis. Nam temꝑe eorum hec fuerunt. vnde lu cas imagines virginis marie et fi lij eius ſculpſiſſe legit̉. Et apoſto loꝝ temꝑe ſanctus Seruacius ima ginem xp̄i crucifixi ſecum detuliſſe reꝑitur in ſua hiſtoria. Tercō a cō tinuato ritu eccleſie que approba tionem imaginū in cōſilio romano fere mile ep̄oꝝ cōgregato diffini uit. D ¶ Sed cur inuente ſunt Rn̄det̉ ſꝫm Tho. in. iij. di. ix. tripli ci de cauſa ſꝫm tres ꝑtes imaginis anime ex parte memorie ad frequē tem recordationem ſalutis noſtre. et inſtrumentoꝝ ſalutis. Ex parte intellectus ad informacōem rudiū qui lr̄as ignorant qui docent̉ ima ginibus loco litteraꝝ. Ex ꝑte volū tatis ad maiorem excitacōnem de uotionis. Plus em̄ mouent viſa ꝙͣ audita. Et ſic inſtitute ſunt ꝓpter memorie labilitatem intellectꝰ ru ditatem et affectus tarditatē. Itē notandum ſꝫm doctores cōmuniter di. ix. tercij. Adoratur deus in qui buſdaꝫ ſignis latria puta eucariſtia imagine crucifixi. imagine crucis. ⁊ in ſacra ſcriptura potiſſime ī euā gelio poſſet a prudenti adorari. ve neremur etiam ſanctos ī quibuſdaꝫ dulia vt in imaginibus ſanctoꝝ ali orum eccleſijs altaribus reliquijs et ſimilibus E ¶ Quō ad ſecūdū Cur venerāde ſunt reliquie ſancto rum. Rn̄. ſꝫm daniaſ. in hiſtoria bar laam vbi recitaʳ de proceſſione ſan ctoꝝ patrum portantiū reliquias. ꝙ quadruplici de cauſa. Primo vt ex veneracōe eorum auxiliū ſentia mus. Scd̓o vt exempla eoꝝ quorū ſunt hic imitemur. Tercio vt requi
em̄ patrie vbi anime eoꝝ ſunt ſpe remus. Quarto vt nos in puluereꝫ redigēdos memoremur ¶ f Quo ad. iij. ſciendū ſꝫm Tho. vbi ſupra ad orientem adoramuus et altaria conſtruūtur quintuplici de cauſa. Primo ī ſignum ꝙ a xp̄o eſt noſtra illuminatio qui eſt lux mundi ſicut ſol eſt ab oriente. Secūdo quia ori ens eſt nobilior pars orbis ī ſignū nos ibi vertimus ꝙ credamꝰ omīa nobis a deo cōferri et nobiliora vt gratuita īmediate. Tercō ſicut mo tus incipit ab oriente ꝑ angelum. ita omīs noſtra actio a deo. Quar to qꝛ paradiſus eſt ibi a quo cecidi mus. ideo memoremur vt in celi pa radiſum intremus. Quinto qꝛ ab o riente ad iudiciū veniet xp̄s. Capitulum Nonum. Ctauo prohibet̉ hic om nis ſuꝑſtitio. diuinatio. et ſimilia in quibꝰ illud qd̓ a ſolo deo vel a ſan ctis expectare debemꝰ a creaturis illicite requirimus nō inquit adora bis ea neqꝫ coles. Circa hanc mate riam videndū. Primo de ſpēbus ſu perſtionum. Scd̓o de grauitate hꝰ peccati. Tercio de remedijs licitis et illicitis. ¶ G Quo ad primum ſꝫm Iſido. viij. Ethi. et ſꝫm Tho. ij. ij. q. xcij. et certe ſunt capitales. xiiij. ſpēs. Prima eſt phitōnum ho minū videlicꝫ in quibus demon lo quit̉ ad quā reduci videntur putā tes ſe localiter ad herodiana tradu ci. Item q̄dam mulieres ī quatuor temꝑibus extaſim ꝑ demonem paci entes. Secūda eſt ſomnia habenti um et deceptorie ibi iudicantium.

Nonum. Capitulum
Preceptum. Primum Tercia mathematicorū qui ſꝫm na tiuitates hominum ⁊ ſꝫm influxus celeſtiū iudicant diffinitiue de vo lutarijs humanis. Nā mathematici iudicant ſꝫm conſtellacōnes. Quar to ſortilegoꝝ. Quinta ariolorū. id eſt in aris idoloꝝ reſponſa dantes Similiter geomātici in terreſtribꝰ iudicantibus. vt in inſpectione vn guis. calibis politi. ſpatula. manu. et in ſimilibus futura vel ſecreta p̄ dicentes. Sexta auguria practicaꝫ ciū auditu ſcꝫ in cantū et volatū et motu auium iudicantiū. Septima carminatoꝝ ꝑ verba et exorciſtar demones et illicite ſerpentes adiu rantes. Octaua fit ꝑ remedia ſuꝑ ſtitioſa alia pro ſanitatibus vel ali is exercēdis vt in ligaturis verbis inordinatis vel inuſitatis caracte ribus et hmōi. Nona auruſpicū. id eſt horaꝝ ⁊ dierū vani inſpectoreſ Decima nigromanticoꝝ id eſt mor tuos ſuſcitantiū vt. jͣ. Reg. xxviij. et hodie ex dubio fidei morituros ad redeundū inuitantium. Vndeci ma tranſ formantiū ſe vel alia in ſi militudines animaliū vt ī lupos ⁊ beſtias alias. Duodecima fortunaꝫ inculpantiū aut eufortunium. Tre decima artem illicita addiſcentium vt diuinacōes artem notatoriam ⁊ que ſint ſimiles. Quartadecima ma leficorū qui nitutur immutare cor pora a ſanitate certa generationeꝫ impedire. animū in amore vel odi um concitare et his ſimilia. C Quo ad ſcd̓m de gͣuitate huiꝰ pec cati notandū ꝙ hoc primo ꝓhibi tu eſt in ſacra ſcriptura multiplici pena etiam ſub pena mortis anime et corꝑis. vn̄ Leuit. xix. anima que declinauerit ad magos et ad ariolos et fornicata fuerit in eis ponaꝫ faciem mea cōtra eam vt interficiā eam de medio populi mei. Itē ibi dem. xx. vir vel mulier in quibꝰ phi tonicus vel diuinus ſpiritꝰ fuerit moriat̉ lapidibus obruēt eos ſan guiseoꝝ fit ſuꝑ eos. vn̄ ꝓpter hͦ pctm̄ ochoſias in firmus mortuus eſt. iiij. Regū. j. Et ſaul. j. Parali. x. Item ſꝫm canones. ſi diuinatorū et maleficorum peccatū occultū ſit imponit̉ penitētia. xl. dierū. extra eodem. t. j. Si notorium eucariſtia negat̉ de cōſe. di. ij. pro dilectione Si ſit clericus deponendus eſt ⁊ ī monaſterio detrudendus. Si laicꝰ excōmunicandus. xxvj. q. v. nō oꝑ tet. Tales etiā infames ſant ⁊ qui ad eos cōcurrunt. vn̄ nec ad accuſa tionem debent admitti. ij. q. viij. Quiſquis nec. Item tales ſꝫm le ges debent plecti pena capitis. Et ſi accedant ad domū alteriꝰ debēt cremari et bona eoꝝ omnia debēt publicari. C. de maleficis. l. nemo. l. culpa. l. nulla. Contra omēs diui natores ⁊ maleficos iura ciuilia ſe uiſſima ſunt. Vn̄ li. ix. C. rubrica d̓ maleficis. ⁊ mathematicis et cete ris ſimilibꝰ. vt dicit azon in ſumma diuinantes circa ſomnia vel in gar ritu auium et in ſimilibꝰ talibꝰ nō ꝑmittitur ad limen alteriꝰ accede re alioquin cōcremant̉. nec aliqͥs d̓ bet eos ſuſciꝑe vel ꝯſulere alioqui deportat̉ in inſulam et omīa bona publicantur. Qui aūt arte magica vite innocentum inſidiant̉ animos mulierum ad libidinem flectunt et hi beſtijs obijciuntur. vt.. militi. Item nemini permittitur diuinare alioqui ſupplicio capitis fieret gla dio vltore proſtratꝰ vt in ſupra di

Capitulum Preceptum.
Primum
Nonum
ctis legibus patꝫ. Iteꝫ beatꝰ Aug. dicit ⁊ habet̉ xxvj. q. vij. Nō obſer uabitis. vbi enumeratis multis ſu ꝑſtitionibus ſic cōcludit. Qui has et quaſcūqꝫ diuinationes aut fata aut auguria obſeruat aūt attēdit. aut cōſentit obſeruantibꝰ aut tali bus credit aūt ad domū eoꝝ vadit aut in domum ſuam introducit aut interrogat. ſciat ſe fidem xp̄ianam ⁊ baptiſmū priuaricaſſe et paganu ⁊ apoſtotam et dei inimicū ira dei grauiter in eternū incurrere niſi ec cleſiaſtica penitentia emendatꝰ d̓o recōciliet̉ ¶ D Sed dubitat̉ an ſemꝑ ſit peccatū mortale talibus eſ ſe implicatum. Rn̄det̉ ſꝫm quoſdaꝫ ꝙ actum diuinationis ⁊ hmōi pōt quis tripliciter exercere. Primo ſic ꝙ credat ꝑ illum actū realiter aſſe qui quod intendit. puta alicuius a morem vel furti reuelationem. vel furti euentus p̄cognicōem de cōti gentibus. Certum eſt ꝙ qui talia credit ꝯſequi poſſe ꝑ actum illum oꝑtet ꝙ credat in illo aſtu aliquid exiſtere diuīni numinis. que aūt a deo ſolo expectare debemns. aut qͣ ſoli deo cōueniūt. vt immutare vo luntate aut cōtingentia futura cer titudinaliter p̄dicere. Et tunc taliſ fidem abnegat vt in Auoctritate aug. immediate tactuꝫ eſt. Et ſic de gͣuiſſimis peccatis mortalibus vnū eſt. qꝛ fidem tollit debitam. Scd̓o m odo ſic fieri pōt ꝙ licet aliquis nō credat ꝑ actum illū realiter aſſe qui qd̓ intendit. tn̄ vult curioſe ex periri vtrū aliquid efficacie ſit ī ta li actu vel nō. Et hoc iterū eſt pec catū mortale minus primo. Ratio qꝛ talis eſt dubius et fluctuans in fide poſtꝙͣ ꝯtra veritatem et fir
mitatē fidei proponit exꝑiri talia q̄ ſcit vel ſcire deberet ꝑ fidem catho licam eſſe reprobata. Tercō modo ſi ex ſola leuitate vel ſimplicitate hec exerceat nihil tn̄ in hoc credēs eſſe virtutis ⁊ efficacie nec etiā ex periri intendit an in hoc aliqua ef ficia exiſtat. ſed ſolū leuitate et ſim plicitate hoc facit. Et hoc videtur quibuſdam eſſe veniale pctm̄ maxi me apud laicos et ideotas. Sꝫ quā tū ad clericos qui tenent̉ hoc ſci re iure prohibitū ſemꝑ eſt mortale pctm̄. Quia excōmunicādi ſunt ſꝫm iura. Excōmunicatio aūt a iure ſo lum pro mortali infligitur. E Quo ad tercium dubitat̉ que ſunt remediā licita homini licita pro ad eptione bonoꝝ quorūcunqꝫ et pro euitandis malis quibuſcūqꝫ. Rn̄. v primo faciat homo id qd̓ pōt ex ꝓ pria induſtria ex propria potentia et viriū ſuarū exercitacōe. qd̓ apo. ij. Coꝝ. ix. iubet dicens. Abūdetis in omne opus bonum. Scd̓o homo recurſum habeat ꝓ ꝯſilio ad alios homines qui ſint in hoc prudentio res. et ſuꝑ hoc imploret auxiliū po tentioris vt cū perito in arte medi candi ſi eſt infirmitas naturalis. Ideo Eccle. xxxviij. Honora medi cum propter neceſſitatem etem̄ eū creauit altiſſimus ⁊cͣ. a deo em̄ eſt omnis medela. Tercō ſe cōmendet p̄cibus iuſtorū huiꝰ vie. vn̄ Eccle. xxxvij. Cū viro ſancto aſſiduꝰ eſto quencūqꝫ agnoueris obſeruantem timorem dei cuiꝰ anima eſt ſꝫm ani mā tuam. Quarto deuote inuocet ſanctos vatrie. de quibus Iob. v. dicitur. Voca ſi eſt qui tibi reſpon deat ⁊ ad aliquē ſanctoꝝ ꝯuertere Quinto ad deum immediate pro

Capitulum Prceptum. Primum
Nonum
adiutorio ad deum recurrat humi liter ſicut in veteri teſtamento ſan cta virgo ſacra fecit. Thobie. iij. que ait hoc pro certo habet omnis qui colit te. quia vita eius ſi in ꝓ bacōne fuerit coronabit̉. ſi autē in tribulacōe fuerit liberabit̉ ⁊ ſi in correptione fuerit ad miſericordiā tuam ꝑuenire licebit. Et ioſophat rex iuda in tribulacōe inimicoꝝ ex iſtens. ij. Parali. xx. ait. Cum igno remus quid agere debeamꝰ hoc ſo lum habemus reſidui vt oculos no ſtros dirigamꝰ ad te. Et ſi intentū nō adipiſcit̉ quis ꝑ primam viam addat ſcd̓am. ⁊ ſic ſi oportet terciā vſqꝫ ad vltima qd̓ ſi ꝑſeuerauerit⁊ ſi ad ſalutem eſt vtiqꝫ exaudietur. aut in propria petiti forma. aut in equiualenti. Exempli gr̄a ſi vis ca rere vicio aut occaſione eius. aut habere virtutes. deuotionē ⁊ huiꝰ mōi ſpūalia bona. ſiue habere tꝑa lia vel carere malis huiꝰ vite ali quibus. Primo primū arripe. Scd̓o adde ſecundū. et ſic ꝯſequenter. ſꝫ alia remedia querere ſuꝑſticōſa illi citū eſt. Sunt aūt tria quibꝰ nō ꝓ hibemur vti in remedium. Primo herbis. lapidibus. ⁊ ſimilibus. que naturalem habet virtutem. d̓ qua ratio ſꝫm naturales ⁊ medicos red di pōt. vn̄ beatꝰ Hiero. dicit ⁊ po nit̉. xvj. q. vij. Demoniū ſuſtinēti licet petras et herbas habere ſine incantacōne. Item verbis ſacris q̄ alicuiꝰ autoritatis ſunt et alijs ſa cris rebus. vnde ſi aliquis colligat herbam medicinalē cū ſimbolo di uino vel oracōe dn̄ica vel ſcribat ī carta ſimbolū vel dn̄icam oratione et ponat ſuꝑ aliquem infirmum vt ſic in iſtis tm̄ deus creator omnium
honoret̉ nō reprobat̉ dūmō nulla alia ſuꝑſticio admiſceat̉ vt hebet̉ in ꝯſilio Martini pape. xxvj. q. v. Nō liceat. Terco in ieiunijs. oracōi bus. elemoſinis et alijs oꝑibus que ſunt de genere bonoꝝ que certum eſt placere deo f ¶ Sed dubitat̉ vnde maleficia habeant efficaciam Rn̄. ex quinqꝫ. Primo ex ꝑua ꝯfidē cia qua homīes habent in deū. ideo ꝑmittit eos a demonibus impediri ſꝫm illud psͣ. Qm̄ in me ſperauit li berabo eum ſcꝫ iuſtum. Et ꝑ argu mentū a ꝯtrario ſenſuˢ qui nō ſpē rant in deū. demonis poteſtati re linquūtur. Scd̓o ex errore qui ī ho minibꝰ eſt cuiꝰ pena frequēter eſt effectus malificij. ſꝫm illud Ro. j. Cū cognouiſſent deū nō ſicut deū glorificauerūt ⁊cͣ. et obſcuratū eſt inſipiens cor eoꝝ. Tercio vt fides ꝓbetur bonoꝝ ſꝫm Aug. qd̓ probat ꝑ illud Deūt. xiij. Si ſurrexerit in medio tui ꝓpheta. aut qui ſomniū ſe vidiſſe dicat et p̄dixerit ſignum. aut portentū et euenerit quod lo cutus eſt et dixerit tibi eamus ⁊ ſe quam̉ deos alienos quos ignoras et ſeruiamus eis. nō audias verba prophecie illiꝰ aut ſomniatoris. qꝛ temptat vos dn̄s deus vt palam fi at an diligatis eum an non. Quar to propter pactum exp̄ſſum vel tā cicum cū demonibꝰ initum et ſocie tatem qualiter fit in omni ſuꝑſticō ne. vt dicit Aug. de doctrina xp̄ia na. li. ij. que ſocietas omniū vt ibi dicit penitus fugienda eſt criſtiano Quinto ex deſiderio diaboli qui co natur cōtinue deciꝑe nos. j. Pe. v. aduerſarius veſter diabolus tanꝙͣ leo rugiens circuit q̄rens quem de uorat. cui reſiſtite fortes in fide.

Preceptum. Primum G ¶ Dubitat̉ iteꝝ quibus ex cau ſis demones fciant ſutura interduꝫ et vn̄ tam miros effectus poſſunt cum deus ꝑmittit efficere. Rn̄. ſꝫm Aug. li. de natura demonū aſſignā do ſentētialiter ſeptē cauſas nō ꝙ futura cōtingentia ſciant ſed cōie cturant probabiliter. Prima qꝛ vi get ſubtilitate naturali plus ꝙ ho mines. Scd̓a plura ſciunt ꝙͣ nos ꝓ pter exꝑientiam tempoꝝ. Tercia ꝓ pter celeritatem motꝰ demon mul ta futura p̄diccre pōt que homine latent. Quarta nam potentia cū de us ꝑmittit pn̄t morbos immittere. ⁊ hos p̄dicere. Quinta ꝑ ſigna fu tura pn̄t p̄dicere ſubtilius ꝙ medi cus videndo pulſum ⁊ vrina. nam ſicut medicus videt ꝑ ſigna aliquid in infirmo quod homo ſimplex non videt. ita demon ꝙ nullus homo naturaliter videt. Sexta ex ſignis que procedūt ab animo homīs cōīe cturant ea que ſunt vel erūt in aīa aſtutius prudenti viro. Sciunt em̄ qui inſtinctus eoꝝ ſunt veriſimili ter ſecuturi. Septima acta prophe taꝝ ⁊ ſcripta noſcunt ex quibus fu tura p̄dicere pn̄t. Et hec tangūtur xxvj. q. iiij. Siciendū Decimum Capitulum. Vo ad primū mo a ¶ dum notandū prout ha bet̉. xxvj. q. v. Ep̄i ex cō ſilio acquirenſi. Tales ꝑ ſone nō tranſferūtur a demone lo caliter ad loca in quibꝰ ſe dicūt fu iſſe. ſed ip̄e ſathanas cū mentē cuiꝰ qꝫ mulieris ceꝑit ⁊ hanc ꝑ infideli tate ſibi ſubiugauerit ilico trāſ for mat ſe in diuerſarum formaꝝ ſpēs
Capitulum Decimum et mentem ꝙͣ captīuā tenet in ſom nijs deludens. modo ꝑ leta. mō per triſtia imaginarie ſolū deducit nō veraciter. Et cū ſola anima hoc pa ciat̉ infidelis hec nō in animo ſed in corꝑe euenire opinat̉. Exemplū refert̉ de vetula quam cū cōuerte re nō poſſet frater p̄dicator ad hac ex ꝯdicto venit frater qn̄ in cubel la ſe tranſituram dixit verſus dn̄aꝫ herodiadem vel venerem. nam pro tunc vetula ſine motu locali dormi re ceperit. et cum iam ſe ſomniaret verſus herodiadem vehi et manus leta ꝓijceret. verſum eſt ex motu vas ⁊ vetulam cū ꝯfuſione ad ter ram proiecit. Eadeꝫ de cauſa ficta ſunt interdum ⁊ imaginaria ſolum Quando quedā in quatuor tꝑibus ſe in raptu dicunt videre aīas pur gatorij. ⁊ plura alia fantaſmata. Hec inouere debet ꝙ quarundam vetulaꝝ pedes ꝓtunc aduſti n̄ ſen ciunt ignem. qꝛ demon fantaſmata in imaginacōe mulieris tanto inte dere pōt vt anima extra nihil ſenci at. Exemplum de habentibus mor bum caducū qui etiam aduſtionem nō ſentiūt in infirmitate ſua. quia anima in interioribus paſſionibus vel doloribꝰ preſſa extra nō ſentit ignem. Item naturaliter quidem ſpēaliter mulieres q̄dam faciliter ex imaginibꝰ poſſunt rapi ad intra adeo vt nō ſentiāt exteriora. vt po nit exemplū Aug. xiiij. de ciui. dei. de quodam ruſtituto nomīe qui ad modicū alicuiꝰ gemitū ſe ad interi ora cōuertere poterat vt nec voceſ nec puncturas nec vellicantes ſen tiret īmo tanꝙͣ in defuncto nullꝰ anhelitus ſentiebatur B Quo ad. ij. et ſomnijs notandum ꝙ raro

Preceptum. Capitulum Decimum
aliquis debet tenere de ſomuijs et iudicare. Interdum tamen poteſt et de aliquibꝰ debet primū patꝫ. qꝛ cauſe ſomniorum ſunt tam varie ꝙ pauci ſciant a quo fiant. Nam ſꝫm Gre. li. iiij. dialo. Aliqn̄ fiunt ple nitudine ventris. aliqn̄ ventris et capitis exinanicōe ⁊ hec exꝑiencia didicimus. aliqn̄ demonū illuſione. Eccle. xiiij. Multos errare fecerūt ſomnia. aliqn̄ dei reuelatione Gen̄. xxvij. ait ioſeph audite ſomniū me um quod vidi. aliqn̄ cogitacōne na turali ſimul et illuſione. vn̄ Eccle. v. vbi multa ſunt ſomnia multe ſūt vanitates. et infra. multas curas fe cerūt ſomnia. aliqn̄ fiunt cogitacōe ſimul et reuelatione dei. Dan̄. vij. vbi oſtendit ꝙ ſomniū pharaonis cepit a cogitacōe et terminabit̉ in reuelatiōe. Quidam tn̄ aliqualiter ſed caute iudicare poſſunt interdū de ſomnijs vt ſi pꝰ ſomniū d̓ cruce aqͣ vel calice exꝑtꝰ es tibi tribula cōem ſepe ſubſecutaꝫ timere potes ꝙ eueniat. Et pacientia et oracōe et alijs te ꝯtra temptacōem te pre parare. et forte ideo deus reuela uit. Similiter ſi de extremo iudico te ſomnias damnatū. Poſtea ſcru tare ꝯſcientiam. ſed nūꝙͣ curanda ſunt ſomnia de theſauris inuenien dis. de inimico inuadendo et ſimili bus. Poſſunt autem quintupliciter vt dicit Tho. ſomnia ſigna eſſe fu turoꝝ C ¶ Prīo qn̄ eſt cauſa effe ctꝰ futuri vt qꝛ ſomniaſti te iturū ad eccleſiam certā. ideo poſtea va dis. Scd̓o ſomnium eſt ſignū futu ri cuiꝰ cauſa in ſomniante eſt vt co lera preſſus ſomniat de nigro et ſic vtūt̉ medici ſomnijs. Terco inter dum a caſu euenit de quo quis ſom
niauit vt de igne ſomniaſti et eadē die a caſu domus incinerat̉. Quar to qn̄ impreſſio aeris vel celi corpꝰ dormientis alterat. ſequit̉ interdū ſimile ſomnium vt ſi aer vel celum eſt diſpoſitū influere humide corpꝰ facit ſomniare anima de pluuia. et hoc eſt cōmune in formicis muſcis pulicibus et gallo et in brutis alijs que ex talibus immutantur et iudi cant prudentes ex talibus quoſdaꝫ euentus naturales. Quinto qn̄ ab angelis bonis vel malis influxus a liquis de furto recipit̉. tn̄ qui ha beret de ſomnio deſcreconem ſpiri tuū. que eſt ſꝫm apoſto. j. Coꝝ. xij. gra ſpēalis ſpūſſancti iudicia repoſ ſet ⁊ deberet de ſomnio vt ſancti ⁊ prophete ſancti. inquit Gre. vbi s Viſiones ⁊ reuelationes quodā in timo ſapore diſcernūt vt ſciāt quid a bono ſpiritu percipiant. vel quid ab illuſionē paciant̉ ¶ D Quo ad terciū notandū ꝙ Gen̄. j. dixit deus. fiant luminaria in firmamen to celi et diuidant diem ac noctem et ſint in ſigna. glo. ſerenitatis et tepeſtatis et tꝑa glo. veris eſtatis autūni ⁊ hiemis vn̄ primū miniſte rium qd̓ faciunt nobis corꝑa celi ē ꝙ faciunt diem ad laborandum ho miuibus ⁊ nocteꝫ pro quiete noſtra Secundo ſeruiunt in quantuꝫ ſunt ſigna naturalium effectuuꝫ vt plu uie ſiccitatis caloris ⁊ ſimiliuꝫ. ſed nō ſic ſunt ſigua eoꝝ que depēdent a libero arbitrio noſtro. Sic ꝙ a liquis ex eis iudicare poſſit hunc furem omnio fiendum luxurioſuꝫ ⁊ hmōi. nam et ptolomeus ait. Sapi ens dominatur aſtris nā hec diuer ſimode influūt ſꝫm ꝙ deo ſeruimꝰ vel non vnde Leuiter. xxvj. Si nō

Decimum Capitulum Preceptum.
Primum
feceritis nō mādata mea dabo celū vobis deſuꝑ ferreum et terraꝫ eneā et conſummetur in caſſuꝫ labor ve ſter ſi autem in p̄ceptis meis ambu laueritis dabo vobis pluuias tꝑali bus ſuis et terra gignet germen ſu um. vnde ſꝫm tho. li. iij. contra gen tiles Tria ſunt ī homīe videlicꝫ cor pus ſeu corꝑalia intellectꝰ vt volū tas Item tria alia ſunt in celeſtibꝰ vidliecꝫ celum angelus et deꝰ. Celū ſolum pōt in corpus vt illuminādo frigefaciendo et calefaciendo. ange lus bonus p̄t intellectum illumīna re ⁊ malus non pōt intellectui quic ꝙͣ imprimere deus ſolus pōt volun tatem vertere ad placitum. poteſt etiam in intellectum et in corpus imprimere aliquid vult quicquid vltra p̄fata aſtris aſcribitur de acti bus ad libeꝝ arbirium ꝑ tinentibuſ eſt ſuꝑſticioſum vel ſuꝑſticioni pro pinquum. E ¶ Quo ad quartum d̓ ſortibus notandum ſꝫm tho. ij. ij. q. lxxxxv. ar. viij. et ſꝫm Nico. de li. ſuꝑ illo act..j. Sors cecidit ſuꝑ ma thiam. ꝙ vti ſortibus eſt ex vario euentū ſeu diſpoſione alicuiꝰ rei ſen ſibilis ꝓpoſite determīate aliqd̓ du biū vel incertum ſicut ex feſtucis ꝓ poſitis ꝑ hoc ꝙ aliquis accipit bre uioreꝫ vel longioreꝫ ſeu in proiectio ne taxilloꝝ ex hoc ꝙ aliquis proi cit plura vel pauca pūcta vel exſimi libus aliquid dubium inter homīes determinatur. f ¶ Secūdo notan dum ꝙ ſortibus vti cōtingit dupli citer aliquando eſt malū aliquādo eſt bouum. malum eſt octo modis. Primo qn̄ quis ea ītentōe vtitur ſor tibus quaſi actus humani qui requi runtur ad ſortes vel euentus eorū ſubdantur diſpoſioni ſtellaꝝ. hoc enim falſum eſſet non carens demo nuꝫ ſuggeſtōne. Secūdo qn̄ quis ex pectaret ſorcium iudicium a demoī bus quod fit qn̄ fiunt in quibus ve riſimile eſt demonis ibi eſſe opus ſi cut legitur Ezec. xxj. ꝙ rex babiloīſ ſtetit inbiuio ī capite duaꝝ viaꝝ omiſces ſaggitas īterrogauit ido la extra cōſultꝰ. Tercio qn̄ quis ex pectaret ſorcialium actuum euen tus euenire a fortuna et hoc ſolum locum haberet in ſorte que vocat̉ diuiſoria vt ſi queratur iudicō ſorci um quid cui ſit exhibendum ſiue il lud ſit res poſſeſſa ſiue honor ſiue dignitas ſiue pena aut aliqua actio et talis ſors non videtur habere. ni ſi forte vicium vanitatis. Sicut ſia liqui non valentes aliquid diuide re cōcorditer velint ſortibus ad di uiſionem vti quaſi fortune ex ponē tes quis quam partem accipiat vt dicit tho. ſed Nico. de lira ſic dicit. ſi diſpoſito vel euentus ſorcium ex pectetur in fortuna tm̄ nullum eſt viciū ſi mittantur ſortes ad d̓termi nandum inter homīes quis quaꝫ ꝑ tē accipiat alicuius rei et hoc ex 9 muni cōmittitur conſenſu fortune. Cauſa tamen motiuapoteſt eſſe pec catum vt ſic propter cupiditateꝫ ꝓ priaꝫ vel aliud vicium non poſſunt cōcorditer alio mō diuidere. Quar to quādoquis exſpectaret iudicium ſorciū vel euentū ſolū a d̓o vel a ſan ctis angelis G ¶ Et licet hoc d̓ ſe n̄ ſit illicitū quādo fieret in neceſſi tate ⁊ cū referencia tam̄ fit quadrū pliciter cuꝫ peccato. Primo ſi abſqꝫ vlla neceſſitate ad ſortes recurrat̉ hoc em̄ videtur ad dei temptatōeꝫ ꝑtinere vt dicit amb. ſuꝑ luc. Qui ī quit ſorte eligitur. humano iudicō

Capitulum
Preceptum. Primum nondep̄henditur. Secūdo ſi quis e tiam in neceſſitate abſqꝫ reuerentia debita ſortibus vtatur. videāt ta les dicit. Seda. ſuꝑ act. j. hoc ip̄os apoſtulos non niſi collecto fratru cetū et p̄cibus ad deum fuſis egiſſe Tercio ſi diuina oracula ad terrena negotia cōuertant̉ vn̄. aug. ad in quiſicōes ianuarij his qui de paga nis euangelicis ſortes legunt. et ſi optandum ſit ꝙ hoc faciant id ē ꝑ mittendum ne maius malū fiat vt pocius ꝙͣ ad demonia cōſulēda co currant tn̄ mihi diſplicꝫ iſta cōſue tudo ad negocia ſecularia ⁊ ad vite huiꝰ vanitate diuina oracula velle cōuertere. Quarto ſi electionibus eccleſiaſticis que ex ſpirituſancti inſpiracōe fieridebent aliqui vtan tur ſortibus contra prohibitōꝫ. ex tra de ſortilis. c. vlt. nec obſtat ꝙ mathias eſt ſorte electus. hoc enim adhuc n̄ erat ꝓhibitū. Itē cū reue rētia ſpēali ſpūſſancti inſtinctu fie bat quod in onam nō eſt trahēduꝫ vnde et bēda vbi ſupra dato ſpritu ſancto ſtatim. vij. diacones non ſor tibus ſed electōe facti ſunt N Sortibus tamen licite quis vti po teſt quītupliciter. Primo qn̄ p̄fata vitat licet vtatur ſorte in temꝑali bus dignitatibꝰ. qꝛ talia officia or dinant̉ ad terrena diſponendo. Se cundo in diuiſione reꝝ temporaliū dummodo vitent̉ vicia priꝰ tacta Tercio quando neceſſitas aliqua ab electōe dignitatis ecleſiaſtice imie ret. Tunc em̄ licitū ē cū debita reue rencia ſortibus diuinum auxiliū im plorare vnde aug. in epiſtola ad ho noratum. Si inter dei miniſtros ſit diſceptacio qui eoꝝ in tꝑe perſecu tonis maneat in fuga omniū. ⁊ qui
Decimum eoꝝ fugiāt ne morte eoꝝ deſerat̉ eccleſia. Si hec diſcepcō aliter nō poterit terminari quātū michi vid̓ t̉ qui maneant ⁊ qui fugiāt ſorte legēdi ſunt. Et hoc mō vſi ſunt ſor tibus ſancti viri qui in veteri et no uo teſtamento legunt̉ vſi fuiſſe ſor tibꝰ. ſicut ioſue achor reperit ibidē vij. Saul. ionathā. j. Regū. xiij. Et zachariaſ ſorte exijt Luc. j. Quarto licitū eſt vt dicit aug. j. de doctrina xp̄iana. Si tibi habundaret aliquid quod oporteret dare ei qui non ha beret nec duobus dari potuiſſet. ſi tibi occurrent duo quoꝝ neuter a lium vel indigencia vel erga te ali qua neceſſitate ſuꝑares nihil tuciꝰ faceres quā vt ſorte legeres cui dā dum eſſet quod dari vtriqꝫ nō poſſꝫ de talibus ſortibus dicit̉. Prouer. xvj. Sortes mittuntur in ſinuꝫ. ſed a domino temperantur. Quinto fit licite ſꝫm Inno. et Hoſti. pro litibꝰ dirimēdis in his que tꝑalia ſunt qn̄ fit ſorte ſimplici cum paleis vel hu iuſmodi cōcordat Ganfredus. Vndecimum Capitulum E alijs autem ſupra enu neratis modis ſuꝑſticio ſſis vt melius agnoſcātᵗ et vitentur a fidelibus mouebūtur plures breues et vtiles qneſtiones. numero. xlv. et ſoluent̉ A ¶ Primo tamen notanduꝫ eſt ſꝫm tho. ij. ij. q. lxxxxij. et. lxxxxiij. ꝙ cū ſuꝑſticio ſit religio ſupra modū ſer uata ſuꝑſticionis duo ſuut genera idolatria ſcꝫ et diuinatō ꝑ quā quiſ aut occulta aut futura inueſtigare nitit̉ per pacta aut occulta aut ma nifeſta inita cū d̓monibꝰ Diuinacō

Preceptum. Primum
Vndecimum Capitulum
autem vt dicit iſide. li. viij. ethi. habet plures ſpeciēs. Et ſꝫm. tho. numerantur de quibus infra dicet̉ diſtinctius. B Vna eſt p̄ſtigiū qua occuli hominuꝫ p̄ſtringūtur. Al ia ſomnioꝝ diuinatio. Tercia nigro mātīa ꝑ qua futura diſcūt̉ ꝑ viuos vt ꝑ arepticione ꝑ phitōnes. Quar ta nigromacia qua adhibitis p̄cata tionibus quibuſdam et ſaguine vi dent̉ reſuſcitari mortui diuinare et ab īterrogatare ſpondere Quinta geomancia qua in materia terreſtri ſꝫ vngue ferro vel lapide futura p̄ nuncciantur ꝑ aliquas figuras vel ſigna inanimata. verunitam̄ ad hoc genꝰ ꝑtinet diuinatīo que fit ex 9 ſideatione eoꝝ que eueniūt ſerio ꝑ ꝓtractionem punctoꝝ ſed ibi nō iſt inuocacio demonuꝫ niſi tacita. Sex ta idromancia que ī aqua ideꝫ facit Septima aeremancia in aere. Octa ua in ignē piromianciā idē facit. No no aruſpicium ꝑ quod in viſceribus animalium īmolatoꝝ in aris demo num idem fit. ſcꝫ inueſtigatio occul toꝝ vel futuroꝝ. Et per omēs iſtas ſpecies fiunt talia per exp̄ſſaꝫ demo num īuocationē. ſequentes autem ꝑ tacita. Vn̄ decīma eſt matheſꝫ qua ex ſideribus natiuitates hoīm conſi derat et diuinat futura. Vndecima ē augurium a garritū auium dicta licet ſe extendat ad motus vel vo ces auium ſeu quorūlibet animaliū ſiue ꝑ ſtrenutationes homīni fiat vel menbroꝝ ſaltus auſpicium tam ab īſpectione auium dictuꝫ ad occu los ꝓprie ꝑtinet augurium vero ꝓ prīe ad garritū auiū. qꝛ ī duobꝰ iſtiſ principaliter diuinatio in auibꝰ fi eri ſolet duodecima eſt omen et fit in verbis et circa eadē qn̄ quis ver
ba hoīm certa intentione dicta. ali a intencōne retorquet ad futuꝝ qd̓ vult p̄noſcere. ſicut maximꝰ valeri us di. oīm obſeruatio aliquo cōtra ctu religioni innixa eſt qm̄ non for tuito motū ſed diuina ꝓuidēcia cō ſtare creditur que facit celos. Tre decima eſt cironiancia qn̄ alique di ſpoſicones figuraꝝ conſiderant̉ in aliquibꝰ corporibus viſui occurrē tes vt ex lineamētis manꝰ ꝯſidera tis. Quartadecima eſt ſpatulaman cia et eſt diuinatīo facta in figuris ſpatule alicuius animalis. Quinta decima ſortilegium eſt quod fit per conſideracōem figuraꝝ que proue niunt ex plumbo liquefacto in aqͣ proiecto. ſiue ex quibuſdā cedulis ſcriptis vel nō ſcriptis in occulto repoſitis. dum ꝯſiderat̉ quis quā accipiat vel etiā ex feſtucis inequa libus poſitis quis maiore vel mino rem accipiat. vel etiam ex taxilloꝝ proiectione quis plura puncta pro ijciat. vel etiā dum ꝯſiderat̉ quid aꝑienti libꝝ occurrat que omīa ſor ciū omen habent C ¶ Primo igiʳ̉ querit̉ de p̄ſtigijs quot modis ocu li hominū poſſint deludi. Eſt autē p̄ſtigium ſenſuū quedam deluſio o culoꝝ p̄ſertim. Et d̓r a p̄ſtringo. qꝛ aciem oculoꝝ p̄ſtringit. dicit Iſid̓. viij. Ethi. c. ix. ita ꝙ res videant̉ aliter eſſe ꝙ ſint. Et vt alexan. de halis per te ſecūda dicit preſtigitꝫ ꝓpre ſumptum eſt illa illuſio demo nis que nō hꝫ cauſā ex parte muta cionis rei ſed ſolūmō ex parte cog noſcentis qui deluditur ſiue quan tū ad interiores ſenſus ſiue quan tū ad exteriores. Rn̄ allexander de ha ꝑte ſecūda D. Quod tribꝰ mo dis ī genere poteſt fieri preſtigiuꝫ

Capitulum Preceptum. Vndecimum
Primum vna deluſio nam que fit abſqꝫ d̓mo nibus artificialiter ſola videlicet a gitacōe hominū oſtendentiū ⁊ oc cultantium. Sicut fit in traiectio nibus ꝑ ioculatores vel per mimos Alius modus fit etiam ſine virtu te demonum ⁊ naturaliter virtute corpoꝝ mineralium que qui habet poſſunt ſꝫm quādam virtutē huiꝰ mōi corꝑibus inditam rem oſtende re vel facere apparere nō ſicut eſt. vn̄ Tho. prīa ꝑte. q. cxiiij. arti. iiij et ſꝫm alios plurēs. Quedā herba accenſa fumigans facit trahes ap parere ſerpentes. Tercius modus deluſionis eſt qui fit per demones. deo tn̄ ꝑmittente. habet em̄ demo nes quandā poteſtatem ex ordine nature ſuꝑ quaſdam res inferiores quam poſſunt exercere circa iſtas res qn̄ deus ſinit. E ¶ Et tūc eti am res apparent aliter ꝙͣ ſint. pōt em̄ demon quinqꝫ modis aliquē il ludere ꝙ iudicat rem aliter ꝙ eſt. Primo mō artificiali traiectione. Scd̓o naturali applicacone alicuiꝰ rei. de quibus dictū eſt. qꝛ ptātem in hoc habet plus ꝙ homo et ſcie tiā. et cū deus ꝑmittit exequi. Ter cō modo pōt in aſſumpto corꝑe ſe oſtendere eſſe aliquam rem que nō eſt vt lactucam. Sicut accidiſſe vi det̉ moniali de qua refert Grego. j. li. dialog. vel in maſſa auri vt de beato Anthonio factū legitur. vel lupum de qua infra dicet̉ ſe oſten dere pōt. et ſic tegere rem alienaꝫ ſuo aſſumpto corꝑe. Quarto poteſt turbare organum viſus vt videat̉ res nubiloſa que eſt clara et hmōi Sicut etiaꝫ poſt fletu lumen appa ret aliter ꝙ ante. Quito mō in ima ginatiuam potentia oꝑando tranſmutacōem ſpecieꝝ ſenſibilium. ſꝫm Tho. vel humores varios mouēdo vt appareant ignea vel aquea et hmōi vt ī melacolicis naturaliter fit vel in maniacis. f ¶ Queſtio ſecūda vn̄ proueniāt res viſe quas vident virgines in ſpeculis vel vn guibus maleficoꝝ ad furta ſublata et huiꝰ reperienda. Et cur malefi ci potius recipiūt vi rgines mares vel feminas ꝙ corruptos. Rn̄. ſꝫm Vuilhel. pariſien̄. in vlt. ꝑte de vni uerſo. ꝙ oꝑe demonum fit ꝑ modū vnū vel plures p̄cedēti dubio exp̄ſ ſos. virgines aūt tm̄ ad hoc idone as demon mentit̉ triplici de cauſa licet corruptis idem oſtendere va leret. Primo vt fingat falſo ſe caſti tatem amare quam odit. qꝛ caſtiſſi ma virginem ſumme odit qͥ contri uit caput eiuſdem ſerpentis. vnde inſideat̉ calcaneo eius. vn̄ deꝰ ait ſerpenti. inimicicias pona inter te ⁊ mulierem et ſemen tuū et ſemen illius ip̄a conteret caput tuū et tu inſidiaberis calcaneo eius. Gn̄. iij. Secūdo vt ſic animas maleficoꝝ ⁊ eis crendentium decipiat ad amici ciam demonum inclinatas ꝑ infide litatis vicium ſub ſpecie boni non ſub ſpecie mali. Tercio vt corꝑa ſic ledat innocentum vel minus vicijs infectoꝝ. Nam poſtea vt ꝑ experi entiam patet tales habent viſum frequenter horribilē ꝙ ante ex ve ſtigijs demonum relictis in oculis vel facie videntis. ¶ G Queſtio iij. an veritaſ aliqua ſubſit his que dicūtur de monte veneris. vbi cum pulcerrimis feminis dicūtur quidā frui luxuria et voluptate ad placi tum. Rn̄. Vuilhel. vbi s. li. de vni uerſo. ꝙ ficticium eſt totum. licet

Capitulum Preceptin Primum
demonum oꝑe tales homīes illudā t̉ modis tactis in primo dubio vt in veritate eis fieri videat̉ quod tamen in apparencia fit vn̄ refert ꝙ quidaꝫ miles ſe ſic putabat frui femia quadam luxurioſe que euigi lāſ ſe reꝑit ī luto qd̓aꝫ realiter aple cti q̄dā cadauer mortue beſtie. H. Queſtio quarta an veritas ſit ꝙ q̄ dam in linea reni begutte famant te circa bernenſe opidum ī quo refe et eis credentes de quodem mon runtur eſſe abſconditi ī antro fieri ⁊ femine deuotiſſime viuentes nul lam cōmunionē hn̄tes cum alijs fid̓ libus niſi ꝙ in feſtiuitabꝰ ꝓ ſacra mentis recipiendis tranſferuntur ꝑ aera ad quoſdam ſibi notos p̄ſbi teros in ꝑrochijs Rn̄ſio ꝙ demoniſ oꝑa iſta ſūt ꝓut funditꝰ inueſtiga ui ⁊ laquei ī nocentum ſicut ī prece dentibus duobus dictum eſt dubijſ noui em̄ quandam deuotam ſancti monialeꝫ quā diabolus quidaꝫ mul to tꝑe impugnauit etiaꝫ viſibiliter qui hanc de manaſterio conabatur educere illeſam ſub tali de quo que rit̉ mendacō ſed mendita eſt iniqui tas ſibi. nam ip̄a reſtitit de cōſilio prudentum et demonem non curra Queſtio quinta qd̓ ſcien uit dum eſt d̓ nocturnis exercitibꝰ qui aliquando dicunt̉ videri. et vn̄ ꝓ ueniant tales apparencie et cur ap parēt. Rn̄. ſꝫm vilh. vbi prius. et ſe cundum tho. in. iiij. d. xlv. ꝙ aliqn̄ viuentibus tales apparent. Et pōt cōtingere ꝙ ſeptem modis fit ap parencia talium exercituū. aliquā do oꝑe et pn̄tia bonoꝝ angeloꝝ ſi c ut heliſeo factū eſt in adiutoriuꝫ contra ſirios eū capere volentes. iiij. Regͣ. vj. aliqn̄ fiūt exercitus d̓
Octauum monū ab eiſdē viuoſ deludere vo lentes. Sicut rex demonum cū ſuis apparuit beato martino ī ſpecie xp̄i martinum coronare geſtiētes ꝓme ritis. Ita in vitas patrū de quibuſ dam legit̉. Item ī libro dialogoꝝ beati greg. de cōgregatōe demonū iudicia inter ſe diſcernentiū ſuper reos legimꝰ aliqn̄ apparēcia ſancto ruꝫ patria exiſtencuꝫ qui ꝓpria vir tute ad viuos veniſſe legunt̉ eis ī adiutoriū ſicut ſanctꝰ felix martir qui ciuibꝰ nolanis apparuit a bar bariſ obſeſſis. Et idem credendum eſſe de alijs ſanctis prout aug. reci tat li. decura pro mortuīs habenda aliquādofit ab animabus que ſunt ī purgatorio vt ſuffragīa expectāt vt beatus gr̄e. in. iiij. dlaio probat multipliter. Et vilh. ſimul et aliqn̄ fit ab animabus damnatis ad eru cionem hoīm et ad terrorem aliqn̄ fieri p̄t erudicōe et in miſſiōe bono ruꝫ angeloꝝ inſpiritū viuentis ali cuius ſine reali apparencia. aliqn̄ e tiam fieri pōt mera de cepcōne de monum ſicut in primo dubio dictū eſt Ex quo et ralſuꝫ eſſe quod dam nate aīe nunquam infernum exeāt imo hoc aliqn̄ fit dicit.ſ. tho. ſed ꝓ tunc damnacōnem ſecū ferunt. vnd̓ dicit tho. etiā modum quo iſte ap paricōnes fiūt aſſignando. quāuis iquit anime ſanctoꝝ vel damnatō rum principaliter aſſint vbi appa ret non tamen credendum eſt hoc ſēꝑ accidere aliquādo em̄ hmōi ap paricones fiūt vel in dormiēdo vel in vigilando oꝑacōne bonoruꝫ vel maloꝝ ſpirituū ad inſtructōnē vel deceptionem viuuencium ſicut etiaꝫ et viui hoīes aliqn̄ alijs apparēt ⁊ eis multa dicunt in ſomnis cuꝫ tam̄

Capitulum Preceptum. Vndecimum
tam̄ cōſtet eos non eſſe pn̄tes ſicutꝰ aug. ꝑ multa exempla ꝓbat. in li. d̓ cura ꝓ mortuis hn̄da. k ¶ Queſ tio. vj. an verū ſit ꝙ aliqui hoīes ſint ſilueſtres. Rn̄. Alb. in de aī. ꝙ ſic vel ſalteꝫ monſtra hominū ſunt Sunt em̄ in quintuplici differētia que in ſiluis apparent in humana ſpē aliqn̄ veri hoīes ratōnales ſi cut plures patres ſancti leguntur ī vitaſpatrꝝ nudi et irſutī qd̓ amo do vel tecti folijs heremiticam vi tam ſoli duxiſſe Et aliqn̄ pro beſtijſ a tirannis a caſu ī retibꝰ feraꝝ cap ti aliqn̄ ſunt m ꝯnſtra quedaꝫ in hu mana natura ratōnalia tamen ſicut ſatiri qualem vidit beatꝰ anth. cuꝫ paulum primū heremitam queſiuit Sicut ſcribit beatꝰ Iero. ait em̄ ſa tirꝰ ad anthoniū mortalis ego ſuꝫ vnꝰ ex acolis heremi legacōne fun gor gregis mei. precamurqꝫ vt cō munē dn̄m pro nobis dep̄ceris quē pro ſalute mundi olim veniſſe cog nouimꝰ et in omēꝫ terram exiuit ſo nus eiuſ. Erat autē humūtio ad vn cis naribus fronte cornibꝰ exaſpe ratꝰ cuiꝰ extrema pars in caprarū fines d̓ſinebat. aliqn̄ ſunt qui appa rent veri hoīes ſed neglecti et ve lut beſtie facti Sicut hodie ſūt cir ca terram galiciā inhiſpanis inſuliſ hoīes domeſticos fugientes velut fere vt docet exꝑienciā de talibꝰ ē tiā vident̉ fuiſſe mas et femīa cir ca ſaxoniā capti ꝑ venatores d̓ qui bꝰ refert alber. in d̓ aīali. ꝙ oīno ſpeciem humanā videbantur habe re. ſed velut in oriones eſſe videbā tur. vir viuꝰ ſed femīa mortua capi ebatur aliqn̄ ſunt pigmei qd̓ aīal ſe cūdum Alber. vbi priꝰ eſt multum ſimile homī qꝛ erecte incedit manibꝰ vtitur ad oꝑa quedam loquit̉ lingua. Et tn̄ ſimpliciter plꝰ eſt be ſtia quam homo licꝫ ſit nobiliꝰ aīa lium infra homīeꝫ. aliqn̄ etiam de mones ī ſiluis apparent eſſe hoīes vel femie vt decipiant incautos. ſi cut ꝯmuīter habet̉ in vitaſpatrū L. Queſtio. vij. an veꝝ ſit ꝙ malefici poſſint facere vera anima lia arte ſua. Rn̄ ſꝫm Alber. vbi s ꝙ ſic deo ꝑmittente aliqn̄ imꝑfecta q̄ dam aīalia procurare pn̄t fieri non inſtanti ſicut deꝰ facere p̄t ſed mo tu quodam licet. ſubito ſicut patet de maleficis ſꝫm aug. et. exqd̓ vij. vbiglo. ſtrahi ſuꝑ iſto vocauit pha rao ſapientes. dicit ꝙ demones diſ curruūt ꝑ mūdū et colligunt diuer ſa ſemina et ex eorum adaptatione pn̄t prorumpere diuerſas ſpecies. Et glo. ibidem ſic dicit duꝫ ꝑ incan tatōnem demonum malefici aliqd̓ efficere conant̉ diſcurrunt ꝑ mun dum et ſemina ſubito eoꝝ de quibꝰ hoc agit̉ afferunt. et ſic ex illis ꝑ mittente deo nouas ſpēs reꝝ ꝓdu cunt licet ergo demonum oꝑe fieri pn̄t deo ꝑmittente fera talia non il luſoria id eſt ſolum apparencia ta men talia dicuntur ſigna mendatia ſemꝑ. qꝛ demones talia ſolum ⁊ prī cipaliter faciunt ad ſeducēdum ho miēs vidētes. propter qd̓ ij. teſſa. ij. dicit apoſto. de antixpo ꝙ aduē tus eius erat ſꝫm oꝑatōnem ſatha ne in omni virtute et ſignis et pro digijs mendacibꝰ ſancti autē mira cula dei virtute increata impetrāt vtilia fidei et inſtātanee cū placet altiſſimo. M ¶ Queſtio. viij. an oꝑe demonum tranſformacōes pn̄t fieri hoīum in beſtias ſicut ī lupos et huiuſmodi. Rn̄. ꝙ non. vn̄. xxvj.

Vndecimum Capitulum Preceptum.
Primum q. v. Ep̄i ex cōſilio acquirenſi ſic d̓r Quiſquis credit poſſe fieri aliquaꝫ creaturam aut in melius aut in de terius immutari aut tranſ formari in aliam ſpeciem vel in aliam ſimili tudinē niſi ab ip̄o creatorē qui oīa fecit et ꝑ quem omnia facta ſunt ꝓ culdubio infidelis eſt et pagano d̓ terior. Idem late oſtendit beatus Ang. de ci. dei. li. xviij. c. xvij. vbi oſtendit ꝙ demones faciunt tales tranſ formacōes nō realiter ſed vi ſum humanū decipiendo. Sicut o ſtenſum eſt dubio primo multis mō dis vn̄ Augꝰ. ibi dicit ꝙ famoſiſſi ma maga circes mutauit ſocios vli xis in beſtias. Et quedā ſtabularie mulieres cōuertebant hoſpites ſu os in iumenta onera portantia. Re fert etiam ſocios diomedis in aues cōuerſos et poſtea longo tꝑe circa templum diomedis volabat. Et qd̓ p̄ſtantius narrauit de patre ſuo ve raciter qui dicebat ſe caballum fu iſſe et annonam cū alijs animalibꝰ baiulaſſe. Nam vt Aug. ibidē ſol uit in primo fola apparentia fuit ⁊ occulorū deceptio. In ſcd̓o et quar to vera onera fuerūt que demoneſ inuiſibiliter pn̄tes portauerūt. In tercō vero ſocij diomedis ꝑ demo nes fuerūt de medio ſubito ſuat̓ra cti et aues vere loco eoꝝ immedi ate poſite que ibi volauerūt in nul lo aūt p̄dictoꝝ de homine vere fa ctū fuit irracōnale animal. ſed ſolū apparenter. dicit tn̄ Tho. j. ꝑte. q. cxiiij. ar. iiij. ꝙ om̄es tranſmutacō nes corꝑalium rerū que poſſunt fi eri ꝑ aliquas virtutes naturales ad quas ꝑtinent ſemina que in ele mentis huiꝰ mundi inueniūtur poſ ſunt fieri ꝑ oꝑacōes demonū hmōi
ſeminibus adhibitis. Sicut cū ali qua res tranſmutat̉ in ſerpentes. vel ranas que ꝑ putrifactionem ge nerari poſſunt. Ille vero tranſmu tacōnes corꝑalium rerū que nō pn̄t virtute nature fieri nullo mō oꝑa cōne demonū ſꝫm reiueritatem ꝑfi ci pn̄t ſicut ꝙ corpus humanū mu tetur in corpus beſtie. aut ꝙ cor pus homīs mortui reuiuiſcat. Qd̓ ſi fieri videat̉ apparentia eſt ſicut oſtenſum eſt queſtionē prima ¶ N Queſtio nona. vnde ergo proue nit ꝙ quidam lupiʳ tam crudeliter aſtute ⁊ ꝑticulariter homīes come dunt. Rn̄. ſꝫm alber. in de aīalibꝰ. ⁊ ſꝫm alios ꝙ ex ſeptem cauſis proue nire pōt. Aliquando propter famiſ augmentū. Sicut et cerui. Aliqn̄ ⁊ alie beſtie hominibꝰ appropiquat. Aliqn̄ propter ferocitem viriū. in frigidis em̄ regionibus ſunt corꝑe minores et magis aſperi et feroceſ ſicut etiam tēꝑe coitus. et quando habent catulos. vt Ariſto. dicit li. de animalibus ſunt magis ſeui ſicut canicule aliquando propter aſtuci am ⁊ ſenium. Cupi em̄ quanto ſunt ſeniores tanto deteriores. et no cent hominibus. quia nō poteſt ve nari heſtias propter etatem et den tes eoꝝ conſtringunt̉ aliqn̄ ꝓpter Al exꝑienciam humanaꝝ carniuꝫ que quia optime ꝯplexionate ſunt ꝑ cō ſequens dulciores ſunt. Vnde ſicut voluptas leccatorem trahit ad vo luptuoſum cibuꝫ ſic humane carneſ a lupis aūt ī ſepulchro aut poſt bel lū hoīm vel alio mō guſtate. aliqn̄ ꝓpter cerebrum rabidū. Efficiunt̉ em̄ ſicut canes rabidi ⁊ tūc quencū qꝫ inuenerint trucidant. ſicut et ca nes aliqui aliqn̄ ꝓpter oꝑationem

Preceptum Capitulum Vndecimum
denionum vt homīes credant homi nes et vetulas falſo in beſtias mu tari. ſicut pagani putabant. vnde demonis opere potuit illd̓ fieri. qd̓ refert vincen. in ſpecū. hiſto. li. vj. ca. xl. in gallia inquit ante xp̄i incar nat onem et ante bellum punicum lupus vigile vagina gladium abſtu lit. Et Vuilh. vbi sͣ. refert de quo dam viro qui ſe cōuerti putabat in lupum certis temꝑibus quibꝰ ī an tris latitabat. Illuc em̄ certo te in pore iuit et opere demonis velut dormiens iacuit. et ſibi interim cū fixus maneret videbatur ꝙ lupus iſte ip̄e factus circuiret pueros de uorando. et cū illud realiter ſolum demon quendam lupum poſſidens faceret putabat falſo ſe ſomnians circuire. quomō tam diu dementa tus eſt vir ille quouſqꝫ inuentꝰ eſt iacere in ſilua raptus mentaliter. Aliquando etiam fit propter occul tum vel manifeſtū dei iudicium ꝙ demonum vel inſtinctu lupi ꝓpter peccata parentū vel puerorum ta les damnificant ſicut factum legi mus. xlij. pueris qui deridendo he liſeum dicendo. aſcende calue aſcen de calue a duobus vrſis de ſilua ex euntibus ſtatim iugulati ſunt. iiij. Reg. ij. Et de leone qui prophetaꝫ dei iuſſum non implentem occidit. iij. Reg. xiij. Sic etiam vt in hiſto rijs legimus temꝑe Auiti ep̄i vien ſi latanie minores que ante aſcenſi onem dn̄i celebrant̉ triduo inuen te ſunt quādo lupi ciuitates intran tes ibi homīes vorauerūt publice hec deus cōminatus eſt Leuit. xvj. dicēs. Si nō feceritis mādata mea emittam ī vos beſtias agri que co ſumāt vos et pecora veſtra. ⁊ deū
tro. xxxij. Dentes beſtiaꝝ immitaꝫ in eos cū furore trahentium ſuper terram atqꝫ ſerpentium. Quod on̄ dit deꝰ effectu. iiij. Reg. xvij. qua do leones immiſit qui deuorabat idolatras in terra ſamarie loco ve rorum dei cultoꝝ poſitos. O ¶ Queſtio decima quid d̓ raptis femi nis in vngaria et alias que reſtitu te ſenſibus mira dicunt de anima bus in purgatorio in inferno d̓ fur tis perditis et ſimilibus. Rn̄det̉ ꝙ ſuꝑſtitioſe agūt iſta opere demo num deluſe ſicut in prima queſtiōe dictum eſt. Nec obſtat ꝙ candele aduſte nō ſentiant quando ſunt in raptū. quia diabolus mentem inte riorem ſic ſtringit ꝙ exterius nil ſentiunt. ſicut fit aliquādo in melā colicis vel etiam naturaliter. Si cut de quodam viro nomīe reſtitu to refert beatus augꝰ. de ciui. dei. qui quādo voluit rapiebatur a ſen ſibus adeo ꝙ etiam vellicantes nō ſenſit. P ¶ Queſtio. xj. vtrum de mones ſint qui nocturno tempore in collis equoꝝ quaſi ſtipas faciūt de crinibus vbi gutte ceree reperi untur et plurā in ſtabulis beſtiarū facere videntur. Reſpondet Vuil helmꝰ ꝙ ſic niſi homīes talia ex a ſtutia facerent artificialiter. Q ¶ Queſtio duodecima vtrū demo num opere capſiones puerorum fi ant. Sic ꝙ infantes ponantur qui non impinguantur ſed ſemper miſe ri ſunt. Reſpondet Vuilhel ꝙ ſic. quando parentes infantes nō ora tionibus et cruce muniunt. Tunc e nim demon vicem infantis gerere poteſt. vel tranſ lationem facere deo permittente. Vix tamen talia ſunt credenda fieri oꝑe demonum

Preceptum. Primum
Vndecimum Capitulum
niſi litteratorum iudicia aſſint. R Queſtio. xiij. vtrum demon lo caliter poſſit tranſferre alique ho minem de loco ad locum inuitū Rn̄ dēt Vuilhel. ꝙ ſic. Sicut em̄ bonꝰ angelꝰ tulit in Ecmo capitis aba cuck de iudea ī caldeā. Exemplū il lud habes dubio tercio. ſed vt in p̄ cedenti dubio dictū eſt et in ſoluco ne primi dubij credendum eſt talia ſolum vt plurimū in ſpiritu id eſt ī imaginatiua homīs fieri n̄ realiter niſi forte raro. vt tenet dn̄s alber. Vlri. in ſum. Qd̓ aūt aliqn̄ corꝑalr fiat et localiter patꝫ de puero qui quenni cuiuſdā nobiliſſimi viri qui puer monachus protunc factus a monaſterio nocte illatus eſt piſtri no clauſo vbi mane reꝑtus ſe per quoſdam dixit ad magnū cōuiuium delatum et vt comederet iuſſum et ꝑ ſuperiora piſtrino immiſſuꝫ vt re fert pe. damīani. Et habet̉ in ſpe. hiſto. li. xxvj. c. xliij. ꝙ autē aliqui maleficiati vel amore mulierum ca pti dicūt ſe nō poſſe cōtinere quin oporteat eos currere ad amaſſias. verum eſt in ꝑte et in ꝑte falſum. Nam ſi dei gr̄am vellet inuuocare et facere quod in ſe eſt vt ꝯterent de peccatis deꝰ illa eis dimitterēt ergraciam infundendo robor reſi ſtendi demoni tribueret. Et ſic eos ad peccatū nemo poſſet cogere vel mouere localiter Sed ſi illa renuūt nō mirum eſt ſi in poteſtate demo nis poſiti eoꝝ dn̄s eis dn̄atur dia bolus vel voluptatis appetitus. dicit em̄ beatꝰ Augꝰ. in omel. ſuꝑ illo verbo Ioh̓. vj. nemo pōt veni re ad me niſi pater meꝰ traxerit eū Ctrahit vnumquenqꝫ ſua voluptas. Oſtendis oui viridem ramum et te
ſequit̉. nullo ſcꝫ corꝑaliter trahen te. Sic criſo. dicit ſuꝑ Math. xx. de aſina quam xp̄s equitauit. ꝙ cū de mon voluntatē homīs peccato poſ ſidet quaſi ad libitu trahit quō pla cet. Exemplum dans de naui in ma ri ꝑdito gubernaculo que ad venti libitū ꝓijcitur. ita equo potenter inſidens. ita rex tiranni habēs poſ ſeſſionē S ¶ Queſtio. xiiij. Quiſ faciat illos ſtrepitus ⁊ luſoria illa audiūtur aliqn̄ et vident̉ vt in in quietacōibus domorum nocturnis vbi proijciūtur lapides vel inquie tant pulſu homīes vel vident̉ in cendi fantaſtici ignes vel alie ludi cre oꝑatiōes. Reſpondet̉ ſꝫm Vuil hel. et Caſſianū in colla. patrū. qͣn̄ qꝫ illa fiunt et ſepe opere demonū talium qui plus nocere nō poſſunt homībus niſi in talibꝰ poteſtate di uina ligati. Ridiculoſi em̄ tales in utiles effectus demonū malignorū opera oſtendunt. Aliquando fiunt ſtudio malignoꝝ hominum qui do mos volunt euacuari hominibus. vel lucrari temꝑalia ſub titulo fal ſo apparentium animaꝝ. vel ſub il lo p̄textu introducere luxuriaꝫ vel furtum cōmittere. Aliquando etiā fieri poſſunt ex curioſitate homini volentium terrere proximos ioco. vel ex fantaſticis et melancolicis debilitatibus ꝓut experientia do cet in prefatis eos qui mundum im mundū nouerunt. Inime enim ſiue ſint damnate ſiue in purgatorio ſi ue in celo nullatenus ſunt creden de talia facere. quia primis non le gitur admiſſum reliquis. qꝛ in cari tate ſunt. Iſta trufatoria inutilia nō cōueniunt. vnde non eſt dubium quin demones aliquādo tales etiā

inquietudines faciant vt error pa ganicus redeat quo credebat̉ ani mas defunctoꝝ circa tumulos vel circa aras habitare nō in inferno. Si autē adeſſent anime de purga torio tales veriſimiliter aūt vtilia oꝑa vel ſalubria facerent et oſten derent aut auxilia a viuis peterēt ſicut beatus Greg. ponit exemplū. in. iiij. dialo. T ¶ Queſtio. xv. an demones poſſint ⁊ audeant gra uiter hoīes ledere. Rn̄ſio ſꝫm Tho ꝙ ſic. Poſſunt em̄ deo permittente quintupliciter ledere videlicꝫ in re bus. fama. corꝑe. vſu racōnis et in vita. De rebus patet Iob..j. et. ij. cui pecora. domum abſtulit et libe ros. de fama patet in legenda bea ti hhiero. vt refert io. an. in hero miano ꝙ diabolus ſe tranſ forma uit in formam ſancti ſiluani ep̄i in nazareth amatoris hieronimi. Qui demon primo feminam nobilem nō cte in lecto procare et ꝓuocare ce pit ad luxuriam verbis ⁊ deinde fa ctis ſolicitauit ad malū. que cū cla maret demon in ſpecie Ep̄i ſancti ſub lecto femine ſe abſcondit. vbi requiſitus et inuentus ꝑ luxurioſa verba ſe mentitus eſt eſſe ep̄m ſil uanū. In craſtinū igitur ſanctꝰ vir diſparente diabolo diffamatus eſt grauiſſime. que infamia tandē cir ca ſepulcrum ſancti hieronimi fa tente diabolo in obſeſſo corꝑe pur gata eſt. De corꝑe patet in beato iob qui ꝑcuſſus eſt a demone vlce re peſſimo. Iob..1. De tali refert Sigibertus et Vincen. in ſpe. hiſt. li. xxv. c. xxxvij. ꝙ temꝑe luduici ſcd̓i imꝑatoris in parrochia mogū tina quidam demon primo ſepe la pides iecit et quaſi mallio ad doCapitulum Vndecimum mos ꝑcuſſit. Et deinde publice lo quendo furta prodendo et diſcordi as ſeminando plures inquietauit. deinde om̄es cōtra vnum irritauit cuiꝰ hoſpicium vbicunqꝫ manebat incendit et ob illiꝰ peccata omnes pati affirmauit. vn̄ tandem tantuꝫ agros ꝓ hoſpicō habere potuit ꝓ pter qd̓ cum p̄ſbiteri latenias cele brarent multos lapidum iactibus demon vſqꝫ ad cruentationē leſit. aliqn̄ quieuit. aliqn̄ ſeuit et ꝑ trien niū iſta cōtinuauit quouſqꝫ ibi oīa edificia incendio cōſumpta ſunt. d̓ nocumento vſuraconis et vexaco ne interiorum ſenſuum patet in poſſeſſis et a repticijs ꝑ euangeli cas etiam hiſtorias De morte ⁊ ꝙ vitā etiam quoſdā priuet patꝫ To bie. vj. de ſeptem viris ſare virgīs occiſis qui propter luxurioſum ef frenem appetitum in virginē ſarā eiuſdem nō erat digni matrimonio ¶ V Queſtio. xvj. vtꝝ malefici poſſint veraciter ſuis maleficijs ho mines ledere. et ſi ſic quibꝰ modis et quibus rebꝰ. dicūtur aūt malefi ci vt dicit iſid̓. viij. ethimo. c. ix. ob facinorum magnitudinem hī elemē tā ſubdit cōcuciunt ſcꝫ oꝑe demonū turbant mentes hominū ac ſine vl lo veneni hauſtu violentia tm̄ car minis interimunt vt lucanus dicit hec. iſid̓. Rn̄. ſꝫm tho. in. ij. circa di. vij. et viij. et in. iiij. di. xxxiiij. ⁊ cō muniter ſꝫm omēs theologos ibi dem ſcribentes ꝙ malefici omnibꝰ iſtis modis pn̄t procurare leſiones in hominibꝰ et eoꝝ rebus cooꝑan te demone in quibus demon p̄t ſo lum ledere vel decipere de quibus mōīs iam dictū ē a principio huius materie de ſuperſtionibus p̄ſertim

Preceptum. Primum
Capitulum Vndecimum
q̄ſtione īmediate p̄cedenti videlicꝫ xv. de hoc etiam infra dicet̉. Non autem faciunt iſta immediate male ficorum oꝑa actione propria et im mediata. ſed talia fiunt ꝑ demones qui viſis malficijs īmediate ex pa cto dudum cum maleficis a princi pio mundi et temꝑe veteris idola trie habito ſciunt qualem effectuꝫ debent ad intentionem maleficoꝝ procurare vt exempli gracia. Sco ba quam malefica intingit aque vt pluat non cauſat pluuiam. ſed de mon talibus viſis. qui ſi deus ꝑmi ſerit poteſtatē habet in omnia cor ꝑalia et ī aerem vētos et nubes vt ſtatim talia ꝓcurare ⁊ cauſare va leat. maga ſiquidem ſignū dat per ſcopam. ſed demon illud procurat et agit vt pluat per demonis actio nem cui maga mala fide et oꝑe ſer uit et ſe tradidit obſequijs illlius. vel alijs. Sic quando imaginem ce ream vel ſimile ad maleficiendum aliquem. maleficus facit. vel quan do maleficio alicuius in aqua. vel plumbo imago apparet quicquid maleſtie infertur tali imagini tale experit̉ fieri imaginato. id eſt ho mini maleficiato puta pūctura vel alia leſura quecunqꝫ. que leſio reali ter quidem infertur imagini ꝑ ma leficum vel ꝑ alium hoīnem. ſed in uiſibiliter demon maleficiatum ho minem eodem modo ledit dei ꝑmiſ ſione ſi demeruit reus X Que ſtio. xvij. an licitum eſt talia male ficia tollere. Rn̄det̉ ſꝫm doctores ſub diſtinctione aut tolli poſſunt ſi ne ſuꝑſtitioſis modis vt per licituꝫ exorciſmum aut per orationem vel interceſſionem ſanctorum. vel per ſacram entalem maleficiati confeſſionem. vel ꝑ preciſam oſtenſionem ſeu indicationem alicuius qui ſcit vbi eſt imago vel per ſolum motuꝫ localem vel modo congruo ſimili ⁊ ſic eſt licitum. aut non poſſunt tol li niſi ꝑ ſuperſticioſum modum vel per noua maleficiorum opera ⁊ ſic eſt illicitum. quia ſꝫm apoſto. Non ſunt facienda mala vt eueniant bo na. h ¶ Queſtio. xviij. an ne hi qui in caritate ſunt ledi poſſunt ꝑ maleficos. ſicut hi qui in peccato mortali. Rn̄. ſꝫm Caſſianū in colla. patrum ꝙ nequaꝙͣ. Boni em̄ in re bus ꝑ demone et ſuos ledi poſſunt in meritum eoꝝ et probaconem vt in bonis fortune que ſunt exterio res res fama et ſanitas corꝑis. S cut de beato iob patuit. qui in tali bꝰ leſus fuit ꝑ demone. ſꝫ in nullū peccatum bonis hominibus inuitis ꝑ maleficia trahi poſſunt. licet te ptari valeant ab intra et in carne extra. ſed nullatenus violentari. Sic em̄ ponit exemplum caſſianus de duobus maleficis qui beatū An thonium ꝑ tres d̓mones ſucceſſiue miſſos d̓ cella mouere nequiuerūt licet temptatum ſe ꝑ hoc ſentiret Sed qꝛ ſigno crucis et oracōe tem ptationi reſiſtit in efficacia homi nū fuerunt maleficia. Verū in pec catoribus demon poteſtatem maio rem habet et magnam. vn̄ veritas ait Luc. xj. Cum fortis armatus cu ſtodit atriū ſuū in pace ſunt omnia q̄ poſſidet. ſi autē fortior ſuꝑueni ens vicerit illum vniuerſa arma ei us aufert in quibꝰ ꝯfidebat 3 Queſtio. xix. cur malefici inſtrumē ta ſue malicie ꝑ ſacramēta eccleſie vel ꝑ alia diuina tangī ꝓcurat vt filum trahendo ꝑ criſma ſacru. vel

Precepti Primum Capitulum Vndecimum
imaginem ceream ſub palla altaris ad tempus ponendo. et ſimilia fa ciendo. Rn̄det̉ Demonis inſtinctu iſta fiunt triplici de cauſa. Prīo vt nō ſolum homīes ꝑ talia ꝑfidi fiāt ſed etiam ſacrilegi diuina quantum ineſt eis cōtaminando plus deū cre atorem ſuum offendant intimius a nimas proprias cōdemnent et plu res in peccata ruere faciant. Secū do vt deus ſic grauiter ꝑ homines offenſus ſꝫm beati Aug. ſententiaꝫ demoni maiorem poteſtatem in ho mines malos tribuat quibus deus cōcedit iratus quod denegaret ꝓ picius. Tercō vt ſic ſub ſpecie boni apparentis plures ſimplices facili us decipiat qui tacta diuinis rebul et orationibus a deo putat etiā ali quid numinis obtinuiſſe vbi ſolum maiora peccata ſunt cōmiſſa. Aa ¶ Queſtio. xx. eſt cur plura malefi cia et ſuꝑſtitiones exerceri ſolēt ſa cratioribus anni temporibꝰ et pre ſertim circa feſtum natiuitatis xp̄i Rn̄. ꝙ triplici de cauſa ſicut in p̄ce denti dubio per omīa. qꝛ feſta plus frangūtur peccatis mortalibus ꝙ mechanicis oꝑibus vt Augꝰ. dicit li. de decem cordis. Suꝑſtitio autē de maximis ſeruilibus operibꝰ de monis eſt cōtra diuinam reuerenti am. Ratīo ſcd̓i eſt ſpēalis de Calen dis ianuarij. qꝛ vt iſid̓. dicit li. viij thimo. c. ij. Ianus a quo ianuariꝰ menſis dictus eſt qui in circuciſiōis xp̄i die incipit. idolum fuit diuerſis faciebus cōfictum. vna tanꝙͣ eſſet finis anni p̄cedentis. et alia tanꝙͣ eſſet principium futuri et imminen tis anni ꝓtector et fortunatus au tor in cuiꝰ reuerentiā potiꝰ demo nis ī idolo venerati ſunt. demones
varias cōmotiones luxurioſas fece runt ſtrenas et iocalia ſibi mutuo homīes tradiderūt. choreas variaſ duxerūt. menſas preparauerunt de quibꝰ mentio fit ꝑ beatum Aug. in multis locis et libris. et. xxvj. q. v. habes fere ꝑ totum. ſed has cor ruptelas falſi xp̄iani imitantur ho die circa eadem feſta. licet p̄dicacō ne ſanctoꝝ extirpate ſint in multiſ locis. et tn̄ demonum oꝑacōne alicū bi tranſlata ad temꝑa carniſpriuij. quādo cū laruis et ludis et alijs ſu perſtitionibus ſimilia fiūt Gb ¶ Queſtio xxj. vnde prouenit ꝙ femi ne ſepe in maiori multitudine repe riūtur ſuꝑſtitioſe et malefice ꝙ vi ri. Rn̄. ꝙ triplici de cauſa. Primo qꝛ proni ſunt ad credendū. fidē aūt malam demon principaliter querit vn̄ Eccle. xix. Qui cito credit leuis eſt corde et minorabitur. Secūdo qꝛ a naturā propter fluxibilitatem complexionis facilioris ſunt impͥſ ſionis ad reuelacones capiendas ꝑ impreſſionem ſeꝑatorum ſpirituū. vt Vuilhel. dicit vbi s. qua cōple xione cū bene vtuntur multum bo ne ſunt. cū male peiores ſunt. Ter co qꝛ linguam lubricam habent et ea que mala arte ſciunt eis comꝑa ribus feminis vix celare poſſunt ſe qꝫ occulte cū vires nō habeant per maleficia vindicare querunt facili ter. vn̄ Eccle. xxv. Cōmorati leoni et draconi plus placebit ꝙͣ habita re cū muliere nequam. Breuis om nis malicia ſuꝑ maliciam mulieris Cc Queſtio. xxij. vtrum credi poſſit licite ꝙ demones incubi ſint et ſuccubi mulieribus infeſti et fe mīas cognoſcētes. Rn̄. Aug. de ci. dei ꝙ ſic. ⁊ iſid̓. li. viij. ethimo. et

Capitulum Preceptum. Primum
Vndecimum
Tho. ī multis locis. Quomodo aūt et quibus de cauſis illa proueniant Quomodo vel an liberari poſſit quis ab hac vexatione vide in dia logo quem collegi de formicarum proprietatibus li. v. Dd ¶ Que ſtio. xxiij. an ne poſſint alique regu le dari ꝑ quas agnoſcatur vtrū ali quid ſit ſuꝑſticōſum vel nō. dicit̉ aūt ſuperſtitio vt patet coll. ij. ſuꝑ illo que ſunt racōem̄ habentia ſapi entie in ſuꝑſticōne. Gloſa em̄ dicit ibi ꝙ ſuꝑſticō eſt religio ſupra mo dum ſeruatā. id eſt modis vel circū ſtancijs malis et defectuoſis. Eſt vero religio virtus inclinans ad ex hibendū deo racōne ſue excellencie debitum cultū et honorem tam in cordis ꝙ corꝑis actibꝰ. Rn̄ſio ſꝫm Tho. ij. ij. q. xciij. ꝙ ſic ſaltē in ge nere et litteratis ꝓut ex verbis eli citur eiꝰ ſancti et ſunt quinqꝫ. Pri ma eſt cū gloria dei ſit finis noſter principalis quem in om̄ibus quere re debemꝰ. attendatur an opus ſit ad gloriam dei et homo in oꝑe det principaliter gloriā ꝑ ip̄mqꝫ opus mens homīs deo ſubijciatur. iuxta illud. j. Coꝝ. x. Siue manducatis ſi tie bibitis ſiue aliud quid faciatis. omnia in gloriam dei facite. Scd̓a videatur an opus quod fit et quod ꝑtinet ad aliquam abſtinentiā cor poralem vel ad corꝑis exercicium vtꝝ ſit refrenatiuum cōcupiſcētie modo virtuti debito ſꝫm ritum ec cleſie vel ſꝫm moralem doctrinam. qꝛ apoſto. dicit Ro. xij. Racōnabile ſit obſequiū veſtrum loquendo de corꝑalibus exercicijs. Tercia vide atur an opus ſit ſꝫm ſtatutum vni uerſalis eccleſie. vel ſꝫm ſcripture ſacre teſtimoniū vel ſaltem ſꝫm ꝑti
cularem eccleſie ritū aut de ꝯſue tudine generali. que ſꝫm Aug. pro lege habenda eſt. vn̄ beatus Gre. ſcribit aug. anguloꝝ ep̄o dicenti. ꝙ ſint diuerſe eccleſie cōſuetudi nes in miſſarum celebracōne. ideo inquit Gre. placet vt ſiue in roma ſiue in galliaꝝ ſeu in quacūqꝫ eccle ſia aliquid inueniſti qd̓ plus omni potenti deo poſſit placere ſolicite eligas. Diuerſe inquit Tho. eccle ſie cōſutudines in cultu diuino in nullo veritati diuine repugnant et ideo ſunt ſeruāde et eas p̄terire il licitum eſt. Quarta inſpiciatur an opus ad habitum vel exerciciū ad effectum qui expectat̉ habeat na turalem proprietatem vel non. de quo philoſophi medici et aſtrolo gi inquantū tales multa iudicare poſſunt et theologi. Quinta conſi deret̉ ſi n̄ opꝰ ē merito res alicuiꝰ ſcandali dati p̄bens occaſionem ru ine. qꝛ tunc licet nō eſſet ſuꝑſticio ſum. tn̄ propter ſcandalum eſſet di mittēdum vel differendū vel ocul te ſine ſcandalo faciendū. quicquid eſt vni ex p̄miſſis cōtrarium timen dum eſt vt ſuꝑſtitioſum vel vt pec catum. propter p̄romam illicitū eſt exercere in nouo teſtamēto cerimo nialia vel iudicialia veteris teſta menti niſi de nouo inſtituta eſſent ab eccleſia vel gente. propter ideꝫ et propter regulam ſecūdam fatue faciunt vouentes nō pectinare ca put ſabbato. vel ieiunare die dn̄ico tanquam meliori die et ſimilia, pro pter terciam ſuperſtitioſe agunt qui in ritibus alicuius eccleſie par ticularis in proceſſionibus vel hu iuſmodi ſe non conformant com munitati niſi aliunde excuſetur.

Preceptum. Primum
Capitulum Vndecimum
propter quartam ſuꝑſtitioſe agūt qui vtuntur caracteribus ignotis. vel nomibus ſuſpectis vel allegacō num modū nihil cooꝑantibus natu raliter effectui qui expectatur. qꝛ p̄fata de ſe naturaliter nulliꝰ a ctiuitatis ſunt cū ſint artificilia ſo lum et quantitates. Ide eſt de ima ginibus ꝑ aſtrologos factis et an nulis ac lapidibꝰ ſuis artificialibꝰ Similiter qͥ credunt ꝙ celi vel ſtel larum influētia aliquem neceſſitet ad aliquod viciū. propter quinta ſi res ſcandaloſa eſſet. notabiliter e tiam benedictōnes alique que a ſe cularibꝰ ꝑ verba deuota fiunt ſine malis ritibus ſuper infirmos eſſent ſaltem nō publice faciende Ee Queſtio. xxiiij. vtrum faſcinacōes ſeu inuultuacōes habeat efficaciā malam ī puris a vetulis malis. Re ſpondet tho. ij. ij. q. xxxvj. nō eſſet illicitum cauere ſi quis timeret no cumentū alicui puero ex oculo fa ſcinante. quam faſcinaconem ſic de clarat. jͣ. ꝑte. q. xvij. Nā vt inquit ex forti imaginacōne anime immū tant̉ ſpiritus corꝑis cōiuncti. que quideꝫ immutacō ſpirituū maxime fit ī oculis ad quos ſubtiliores ſpi ritus ꝓueniunt. Oculi em̄ inficiūt aerem cōtinuum vſqꝫ ad determīa tum ſpaciū. ꝑ quem modum ſpecu la ſi ſint noua et pura contrahunt quandam impuritatem ex aſpectu mulieris menſtruate vt Ariſto. di cit in lib. de ſomno et vigilia. Sic igit̉ cū aliqua anima fuerit vehe mēter cōmota ad malicia ſicut ma xime ī vetulis cōtingit efficit̉ ſꝫm modum p̄dictum aſpectus eius ve nenoſus et noxiꝰ et maxime pueris qui habēt corpus tenerum et de fa
cili receptiuū impreſſionis. poſſibi le eſt etiam ꝙ dei ꝑmiſſione vel ex aliquo occulto facto cooꝑetur ad hoc malignitas demonū cū quibus ſortilege vetule pactū aliqd̓ habet hec ille. ff Queſtio. xxv. Cur plus vexati videntur fantaſijs vel mirabilibus apparitionibus puer pere et purgaconis ſue tempore ꝙ alie infirme ꝑſone. Rn̄. ꝙ triplici de cauſa. Prima ſꝫm albertū. in de ſomno et vigi. ꝓpter cōdicōem ſue infirmitatis protuc horrende ima ginis faciliter naturaliter eis ī ce rebro p̄ſentant̉ quas demones vel ſimilia credunt eſſe cū nihil ſit rea liter. Secūdā qꝛ tales ſepe vetulaſ pro famulabꝰ habent que ſunt ple ne ſuꝑſticionibus. vn̄ gladio puer peras de ſero quodāmodo benedi cunt gallinam nigram lecto cōiun gunt. ſi puerpere moriūtur in puer perio eas iam defunctas in eiſdem calcijs et veſtimentis quibꝰ veſti te erant viuentibus propinquare certo temꝑe affirmant et multa ſi milia fatua aſſerūt. Tercia qꝛ alie femine ſuꝑſtitioſe puerperas cre bro viſitant que etiam plura ſuper ſtitioſa ſolent ſeminare. ꝓpter que ſi puerpere cito talibus credūt. nō mirum ſi plus ꝙ alie vel alij infir mi fantaſis fatuis a deo vexari ꝑ mittuntur. iuxta illud Eccl. xxxiiij fantaſias patitur cor tuū niſi ab al tiſſimo emiſſa fuerit viſitatio. Gg Queſtio. xxvj. vtrū licitum ſit ꝑ carmina ſcripta vel verba ſacͣ benedicere infirmos homines vel iumenta. et an licitum ſit eadem ſe cum deferre et portare que incan tatiōis ſpeciē hr̄e vident̉ Incan tatores em̄ dicuntur qui arte aliꝙͣ

Preceptum. Capitulum. Primum Vndecimum
verbis ꝑagunt vt dicit Iſid̓. viij. ethimo. Rn̄. Tho. ij. ij. voī s. ꝙ ſic ſeptem cōdicōibꝰ ſeruatis. Vna eſt vt videat̉ ne verba aliquid ꝯtine ant quod ꝑtineat ad inuocacōnes demonū exp̄ſſas vel tacitas. Scd̓a ne ꝯtineant ignota nomina. qꝛ ſꝫm Criſo. talia metuenda ſunt ne ali quid ſuꝑſticōnis lateat. Tercia ne materia verboꝝ aliquid falſitatis cōtineat. qꝛ ſic eiꝰ effectus nō poſ ſet expectari a deo qui nō eſt teſtis falſitatis. Quarto ne ibi cōtinean tur vana et caracteres inſcripti p̄ ter ſignum crucis. Quinta ne ſpes habeat̉ in modo ſcribendi aūt liga di aūt in quacūqꝫ hmōi vanitate q̄ ad diuinam reuerentiam nō ꝑtinē at. qꝛ alias iudicaret̉ ſuꝑſticioſum eſſe. Sexta vt in allegacōe proba cōne vel ſcriptura diuinoꝝ verbo rū reſpectus ſolum habeat̉ ad ſacͣ verba et ad intellectū eoꝝ ⁊ ad d̓i reuerentiam ſeu ad virtutem diuī nam a qua expectatur effectꝰ vel ad ſanctoꝝ reliquias a quibꝰ etiaꝫ prefata expectantur ſcd̓ario licet a deo principaliter. Septima vt cō mittatur effectus qui expectat̉ d uine volūtati qui ſcit vtrū ſanitas vel tribulatīo plus proſit inuocan ti vel minus vel an obſit. Et hanc ꝯdicōem ponit Tho. in. j. ij. in ma teria de gracia et di. xv. in. iiij. ali as erit licitum ſi nulla dictaꝝ ſeptē cōdicōnum opus infecerit. probat Tho. ꝑ illud Mar vlt. xp̄o dicente. Signa eos qui crediderūt. et cōſe quenter. In nomine meo demonia eijcient. linguis loquentur nouis. ſerpentes tollent ⁊cͣ. Item nō mino ris ſanctitatis ſūt verba dei ꝙ ſan ctoꝝ reliquie dicente Aug. non e ſt
minus verbum dei ꝙͣ corpus xp̄i ſꝫ ſꝫm omnes licet reliquias ſanctoꝝ ſecum reuerenter portare. gͦ quali tercunqꝫ nomen dei inuocet̉ rite ꝑ oracōem dn̄icam. ꝑ ſalutaconem an gelicam. vel alio modo licito ſpes haberi pōt in eo cōmittendo effe ctū diuine volūtati. Ex p̄dictis eli cit ſanctus doctor ꝙ p̄dictis ſerua tis cōdiconibus ꝑ diuina verba li citum eſt arcere ſerpētes. Et eadē racōe vt dicit quēcūqꝫ animalia ſi ſolus reſpectus habeatur ad ſacra verba et ad diuinam virtutem. de ſerpentibus tn̄ caute eſt agendū in incantacōnibus. qꝛ vt dicit ſepe ta les habent illicitas obſeruantias. et ꝑ demones ſorciūtur effectu pre cipue in ſerpentibꝰ. qꝛ ſerpens fuit primū demonis inſtrumentū ad ho minē decipienduꝫ Hh ¶ Queſtio xxvij. vnde ortum habeant benedi ctiones et carminacōes quas vetu le hodie ſuꝑ infirmos ⁊ viri quid a faciūt. Rn̄. ꝙ principium hoꝝ fuit ſanctiſſimū Sed ſicut omnia demo nis inſtinctu deprauant̉ medianti bus demonibus et malis hominibꝰ ita ⁊ diuina nomina. Nam apoſtoli ⁊ ſancti viri ſꝫm illud Mar. vlt. in nomine meo demonia eijcient. infir mos viſitarunt et oracōēs ſuꝑ eos ꝑ ſacra verba fuderunt. deinde ſa cerdotes deuoti ſimilia rite ꝑege runt ꝓpter qd̓ deuotiſſime oracōeſ ⁊ exorciſmi ſancti reperiūtur in an tiquis hodie eccleſijs ad omīa que homines facere vel pati poterant ꝑ deuotos viros applicati olim ſi ne omni ſuꝑſticōe ſicuti etiam ho die lr̄atos ⁊ ſacre theologie docto res noui qui infirmos viſitantes ſi milia verba egrotis applicauerūt

Preceptum. Capitulum Primum
nō ſoluꝫ de demoniacis. Sed ſuper ſticioſi homīes a ſe multa vana et illicita ad inſtar hoꝝ inuenerunt. quibꝰ hodie vtūtur circa infirmos homīes et iumenta. nec clerus ani plius ex ſua deſidia licitis vtỉ ver bis viſitando infirmos niſi raro ꝓ pter quod Vuilhel. dictus durandi gloſator Raimūdi dicit ꝙ talia pre fata ſacerdos religioſus aut diſcre tus aut etiam laicus vir ſiue muli er excellentis vite ꝓbate diſcrecōiſ facere poteſt. fuſa oracōe licita ſu per infrinum nō ſuꝑ pomum aūt ſu per cingulum et ſimilia. ſed ſuꝑ in firmantes. iuxta dictū Mar. vlti. Suꝑ egros manns imponent. nec ſunt hmoi ꝑſone ꝓhibende a talibꝰ niſi forte timeat̉ ꝙ ad exemplum illorum indiſcretī ⁊ ſuꝑſticioſi alij carminacōis ſibi vſurpent abuſum tuentes ſe exemplo illorū. ¶ Queſtio. xxviij. vtrum ne credi poſſit licite ꝙ d̓moniaci iuuari poſ ſint ⁊ melius habere ꝑ herbaꝝ vel lapidum aliquoꝝ applicatōneꝫ. Rn̄ ꝙ licet demon talibus inmediate arceri non poſſit quia ſuper omnia corꝑalia potencior eſt iuxta illud. Iob.xlj. non eſt poteſtas ſuꝑ terrā que ei cōparari poſſit tamen ꝑ p̄fa ta que naturaliter compeſcere ha bent aliquas inanīe vel alterius in firmitatis ſpecies quibus demon inſtrumētaliter vtitur in poſſeſſo homine leuius habere poteſt d̓mo niacus Et ſꝫm quoſdam totaliter li berari vn̄. xxvj. q. vlt. Et eſt autori tas beati hiero. demoniū ſuſtinen ti licet petras vel herbas habere ſi ne incantacione. Ad idem eſt ma giſter in hiſtoria ſcolaſtica ſuꝑ tho biam et Nico. de lira ſuper. j. Regū
Vndecimum de ſaulis obſeſſiōe kk ¶ Queſtio xxix. vtruꝫ ſit licitū demones adiu rare Reſponſio ſꝫm tho. ij.. ij. q. xc. ꝙ ſic dūmodo modi teneant̉ debi ti expreſſi sͣ. q. xxiij. ⁊. xxvj. Pr cꝰ intellectu ſꝫm eundem tho. Primo notandū ꝙ iurare ꝓmiſſorie eſt ſe ip̄m īmobiliter ordinare ad aliquid agendum. Nam ille qui iurat iura mento promiſſorio ꝑ reuerentiam diuini nomīs quod ad 9 firmacōem ſue ꝓmiſſionis inducit ſeip̄m obli gat ad faciendū qd̓ promittit. Se cūdo notandum ꝙ adiurare eſt per quandā ſimilitudinem iuramēti ꝓ miſſorij a ſe inducti aliū ad aliquid agendum prouocare. Terco notan dum ꝙ ſicat homo iurando pro miſſorie ſeip̄m ad aliqua agendum ordinat ſeu ꝓuocat ita poteſt aliū ad agendum dupliciter prouocare. ſuꝑiores quidem dep̄cando. inferio res aūt imperando ſeu compellēdo Et ſic eſt duplex adiurandi modus Vnus quidem ꝑ modū dep̄cationis vel inductionis ob reuerentia ali cuiꝰ ſacri. vel ꝑ modū amicicie ſeu beniuolentie. Alius modus eſt via imperij ſeu compulſionis. ꝑ hoc ad propoſitū. Primo em̄ mō non licet demones adiurare. quia videt̉ ad amiciciam et beniuolentiā ꝑtinere qua nō licet ad demones vti. d̓ quo dicit Origines ſuꝑ Math. Nō licet ſꝫm poteſtatem datam a ſaluatore adiurare demonia. Iudaicū em̄ eſt hoc. iſto modo vtūt̉ nigromantici adiurationibus demonū. Secundo aūt mō adiuratiōis ꝑ compulſionē videlicet licet nobis aliquid vti et aliquid non. Demones em̄ incurſu huiꝰ vite nobis aduerſarij ꝯſtitu unt̉. Nō aūt eoꝝ actus noſtre di

Capitulum Precepti Primum
ſpoſicōi diuine ⁊ ſanctoꝝ angeloꝝ qꝛ vt dicit Aug. iij. de tri. Spiritꝰ deceptore regit̉ ꝑ ſpiritum iuſtum poſſumus demones adiurando per virtutem diuini nomīs tanꝙͣ inimi cos repellere ne nobis noceant vel ſpūaliter vel corꝑaliter ſꝫm ptāteꝫ datam a xp̄o Luce. x. Ecce dedi vo bis poteſtatem calcandi ſuꝑ ſerpen tes et ſcorpiones et ſuꝑ omnem po teſtatem inimici et nihil vobis no cebis. nō tamen licitū eſt eos adiu̓ rare ad aliquid diſcendū ab eis vel etiam ad aliquid ꝑ eos obtinēdum qꝛ hoc ꝑtineret ad ſocietatem ali quam cū ip̄is habitam. ꝓter qd̓ ſu per illud xp̄i. obmuteſce ⁊ exi. dicit Criſo. Mar. j. Salutiferū nobis do gina datur ne credamꝰ demonibus quantūcunqꝫ denuncient veritateꝫ niſi forte ex ſpēali inſtinctu vel re uelatione diuina aliqui ſancti ad a liquos effectus demonum oꝑacōe vtant̉. ſicut legit̉ de beato Iaco bo ꝙ ꝑ demones fecit hermogineꝫ ad ſe adduci. hec tho. Il Que ſtio. xxx. vtꝝ liceat adiurare irra cōnabilem creaturam. Rn̄det tho. ibidem ꝙ ſic ꝑ modū compulſionis que referri tunc debet ad diabolū. qui in nocumentū noſtrum vtit̉ ir racōnabilibus creaturis et talis eſt modus adiurandi in eccleſie exor ciſmis ꝑ quos demonū poteſtas ex cluditur ab irracōnabilibꝰ creatu ris. Si em̄ intencō referretur ad ir racōnalem creaturam quo ad ſe que nihil intelligit vana eſſet. ¶ Am Queſtio. xxxj. vtꝝ homini liceat alium homine adiurare. Rn̄. ſꝫm Tho. ibidem ꝑ modū dep̄cacōiſ licet quēlibet hominē īmo deum et angelum adiurare ꝑ inuocacōnem
Vndecimum diuini nomīs vel alicuiꝰ rei ſacre. ſed ꝑ modum compulſionis licet ſu perioribꝰ reſpectu inferioꝝ quibꝰ etiam iuramēta imponere poſſunt ī caſu nō tamen poſſunt inferiores ſuꝑioribus ꝑ adiurauōem ꝑ modū compulſionis neceſſitatē imponere ſicut ſe ad iuramēta ligare poſſunt qꝛ ſic vſurparent poteſtatē in aliū qua nō habent. licet poſſint ꝓpter aliꝙͣ neceſſitatem inferiores ſuos ſuꝑiores retringere tali genere ad iuraconis. ¶ Qn Queſtio. xxxij. vtꝝ ſecularibus nō ordinatis ad ex orciſtatum licitū ſit demoniacoſ ad iurare. Rn̄. ſꝫm Tho. in. iiij. di. xxij ij. q. iij. ar. j. ſub ar. iij. ꝙ ſic nō tn̄ tanꝙͣ ex officio. ſicut etiā qd̓ maiꝰ eſt miniſtrare ad miſſam priuatam p̄ſertim licet ſeculari puro cande las accendere et hmōi que accolita tus ſunt ordinis. et tn̄ laicus p̄t ea facere ſed non ex officio. Oo C Queſtio. xxxiij. vtꝝ verū ſit ꝙ ma lefice alienas vac̓cas lacte priuare valeat ⁊ ſi ſic quale remediū poſſit applicari. Rn̄. ſꝫm p̄dicta ꝓ prima queſtione ꝙ ſic vt patet queſtione xvj. Cū em̄ ſꝫm alber. in de aīalibus lac de natura ſit menſtruum in ani mali quolibet. Sicut fluxus talis humoris infirmitate aliqua reīſtr gitur vt dicunt medici de femina. idem pōt demon ſi a deo ꝑmittitur ī beſtia facere. Notandū tn̄ ꝓ ſolu cōne ſecūde queſtionis ꝙ iſtiꝰ flu xus ſcꝫ lactis reſtrictio tripliciter fieri pōt. Vno mō ex cōdicōe natu rali ſicut poſt cōceptum fetū. Alio modo ex infirmitate accidentaſi ſi cut forte ex omeſtione alicuiꝰ her be que lac reſtringere habeat et al terare vaccam. Tercōº ex maleficō

Capitulum Preceptum. Vndecimum
Primo modo remedio non indiget. Scd̓o mō ſi quis ſciret naturale re mediū applicare poſſet. Sicut etiā cōtra alias infirmitates pōt ſeclu ſis ſuꝑſtitionibus tactis. q. xxiij. et xxvj. Contra tercium modū diuina remedia applicari poſſent ſicut di ctū eſt. q. xxvj. vnde a deuotis ꝑſo nis et virginibus expertum habeo ꝙ adhibito ſigno crucis et dn̄ica o racōe cū ſalutacōe angelica trinis vel circiter ceſſat opus demonis ſi eſt ꝑ maleficiū. de hoc habes. c. ix. sͣ. f. Nō aūt licet applicare ſuꝑſtico ſa vt quedam faciūt ſeruantes qd̓ dam brodiuꝫ de die carniſpriuij qd̓ notat ſuꝑſtitione demonis Pp Queſtio. xxxiiij. vtꝝ ꝑ ſacra verba modis ante dictis et etiam linatis licet ꝯtra grandines ſeu cōtra tem peſtates procedere. Rn̄. ꝙ ſic. Cer tum em̄ eſt vt beatus Th. dici Iob j. ꝙ demones grandines fulmina ⁊ tempeſtates deo ꝑmittente procu rare poſſunt. ſicut ꝯtra Iob fece runt cuiꝰ oues igne cōſumpte ſunt celeſti id eſt de aere deſcendente ꝑ demones procurato etiam ad con ſumptione paſtorum. Similiter ve hementē ventum qui domū deiecit et ſeptem filios et tres filias inter fecit ruina. vn̄ licitis remedijs de moni reſiſtere poteſt. quis hāc ob cauſam vniuerſaliter vel cōmūiter in eccleſia campane ꝯtra aurā pul ſant̉. Tum vt tanꝙͣ tubas deo cō ſecratas demones recedant a ſuis maleficijs. Tum etiaꝫ vt populꝰ ex citatus deū ꝯtra tempeſtates in uocet. Et eandem ob cauſam cū al taris ſacramento et ſacris verbis ad auram ſedendā procedit̉ cōmu niter ex antiquiſſima conſuetudine
eccleſiaꝝ in gallia et in germania. fiant aūt talia ⁊ nō ꝯtra ea que di cta ſunt queſtione. xxiij. Et in alijſ his cōcordare vident̉ iura ciuilia. C. de maleficis ⁊cͣ. vbi notanter d̓r. ꝙ qui faciūt illud id eſt impedien tes ne labores hominū ventorum grandiniſqꝫ lapidacōe ſternant̉ nō pena ſed pͥmio digni ſunt. l. eorum ibidem. Qq ¶ Queſtio. xxxv. de genetaliacis et fortuna vtꝝ aliqui homines ſint a naturā bene vel ma le fortunati. et quid de fortuna te nendum ſit. Dicūtur aūt genetali aci vt dicit Iſid̓. viij. ethimo. c. ix. propter natalium ꝯſideracōnem ſi derum qui vulgo mathematici vo cant̉. fortuna vero vt ibidē dicit. c. ij. a fortuitis nomen habere dici tur quaſi deam quandam res hūa nas varijs caſibus et fortuitis illu dentē. vn̄ et cecam appellant eo ꝙ paſſim in quoſlibet incurrens ſine vllo examine meritoꝝ et ad bonos et ad malos venit. hec iſid̓. Sed ta lem deam credere idolatria eſſꝫ nec. ita de fortuna loquitur Ariſto. ij. phi. nec inde fortūa bona. nec the ologi. vn̄ queſtioni p̄fate rn̄dꝫ ſan ctus Tho. li. iij. ſumme ꝯtra genti les. q. lxxxvij. ⁊ ſequentibusū. Pro quorum intellectu notandum ſꝫm eum. Primo ꝙ alicui tunc bene di citur a fortuna cōtingere qn̄ aliqd̓ bonum accidit ſibi p̄ter intencōem propriam. ſicut ſicut qui fodit vine am intencōne vites nutriendi inue nit theſaurū. potuit tn̄ talis inten cōne aliena videlicet dn̄i ſui qui ſci uit ibi theſaurum abſconditū ex in tentione dirigi. Male aūt fortuna ti dicit̉ ſi fodiendo frangit tibiam Scd̓o notat ꝙ in homine ſunt tria

Preceptum. Capitulum Vndecimum Primum
que a tribus celeſtibus cauſis diri gūtur. voluntatis actus intellectꝰ actus et corꝑalia quoꝝ primum a deo tm̄ et immediate. ſcd̓m ab ange lo. et terciū a celeſti corꝑe dirigit̉ Nam electiones et voluntates im mediate a deo diriguntur. dicente ꝓuer. xxj. ſcriptura. Cor regis ī ma nu dn̄i. et quocūqꝫ voluerit inclina bit illud. Et phus. deꝰ eſt qui oꝑa tur in nobis et velle et ꝑficere pro bona voluntate. Cognico vero hu mana in intellectiua a deo median tibus angelis ordinat̉. Ea vero q̄ ad corꝑalia ꝑtinent ſiue ſint exteri ora ſiue interiora in vſum hominiſ venientia a deo mediantibꝰ ange lis et celeſtibus corꝑibꝰ diſpenſan tur. dicit em̄ beatus Dio. c. iiij. de Di. no. ꝙ corꝑa celeſtia ſunt cauſe eoꝝ que in hoc mundo fiunt. Cum igit̉ hō ſit ordinatus ſꝫm corpꝰ ſub corꝑibus celeſtibus. ſꝫm intellectū vero ſub angelis. ſꝫm volūtatē aūt ſub deo. poteſt ꝯtingere aliquid p̄ ter intencōeꝫ hoīs. qd̓ tamē eſt ſꝫm ordine celeſtiū corpoꝝ vel diſpoſi tionē angeloꝝ vel etiā dei. Tercō notat ꝙ nihil prohibet ꝙ etiā ali quis homo habeat ex imp̄ſſiōe cor poris celeſtis aliqua efficacia in a aliquibus corꝑalibus faciēdis ꝙͣ a lius non habet. puta medicus in ſa nando et agricola in plantādo. et miles in expugnādo. hanc etiā effi caciā multo ꝑfectius deus homībꝰ largit̉ ad ſua oꝑa efficaciter exeqͣꝫ da. hec tho. Vnde Vuil. in de vni uerſo dicit ꝙ ꝑ exꝑienciā habet̉. Si meretrix nititur plātare oliuā. non efficit̉ fructifera. que tn̄ ꝑ ca ſtū plantata fructifera efficit̉. Ad uertēdū tam̄ hic dicit tho ꝙ p̄fata
corꝑis diſpoſicō et etiā angeli per ſuaſio non neceſſitet homīem ad e ligendū qui liber eſt. pōt em̄ homo non ſequi inclinacōꝫ qualitatis cor poralis. et angeli ꝑſuaſiōem. Quar to notandū ꝙ aliqd̓ bonū pōt acci dere homī ⁊ p̄ter intencōem ꝓpriā et p̄ter inclinacōem celeſtiū corꝑū et p̄ter angeloꝝ illuīacōem. nō au te p̄ter diuiua ꝓuidentiā queē fa ctiua ⁊ gubernatiua cuiꝰ libet en tis. Vnde reſpectu dei ſimpliciter. nec pōt eſſe a caſu vel a fortuna ſꝫ reſpectu noſtre vel angelice uatu re Rr ¶ Queſtio. xxxvj. vtꝝ vel quō differt aliquē eſſe bene natum vel male. bn̄ fortunatū vel male. be ne gubernatū et bene cuſtoditū Re ſpōdet tho. ibidē. q. lxxxx. Ex diſpo ſicōe relicta a corꝑe celeſti in cor pore noſtro dicit̉ aliquis nō ſolum bn̄ fortunatus aut male ſed etiā be ne natus. ſꝫm vero ꝙ ab angelo il lumīatur d̓r bene cuſtoditus. Sed ſꝫm ꝙ a deo in bonū inclinat̉ dicit̉ bene gubernatus. Et qn̄ aliquis ex imp̄ſſiōe celeſtiū corpoꝝ inclinat̉ ad aliquas electōes ſibi vtiles qua rum tn̄ vtilitatē ꝓpria racōne non cognouit. Et cum hō ex lumīe intel lectualiū ſubſtāciaꝝ illuminat̉ eiꝰ intellectus ad eadē agenda. ⁊ ex di uina oꝑacōe inclinat̉ eius volun tas ad eligendū aliquid ſibi vtile. cuiꝰ rōem ignorat d̓r bene fortuna tus. Et ecōtrario male fortunatus qn̄ ex ſuꝑioribus cauſis ad ꝯtraria eius electio inclinat̉ Sicut de quo dam d̓r Iere. xxij. Scribe iſtū ſteri lem virū qui in diebus ſuis non ꝓ ſperabit̉ Ss ¶ Queſtio. xxxvij. Vtꝝ homo poſſit eſſe bene fortūa tus vniuerſaliter. id eſt vt aliquis

Preceptum. Capitulum Primum Vndecimum
habeat in natura ſua aliquā diſpo ſicōeꝫ vt eligat ſemꝑ vel vt in plu ribus aliqua quibus ꝯiūcta ſint ꝑ accidēs aliqua ꝯmoda vel incomo da. Rn̄. tho. ibidē Ex corꝑe celeſti hō pōt habere talē imp̄ſſionem. qꝛ natura tm̄ ad vnū ordinat̉. ea aūt que hoī accidūt bene vel male ſꝫm fortunā nō ſunt reducibilia in ali quod vnū. ſed ſunt indetermīata ⁊ infinita. ij. phi. Sed pōt eſſe ꝙ ex inclinacōe celeſti inclīetur ad elige dum aliquid cui ꝯiūgitur per acci dens aliqd̓ ꝯmodum. ⁊ ex alia incli nacōne aliud. ⁊ ex tercia terciū. nō aūt ꝙ ex vna inclīacōne ad omnia. Ex vna an̄t d̓ina diſpoſicōe pōt hō ad omīa dirigi. Hec Tho. Tt Queſtio. xxxviij. Vtꝝ per aſtra lici te futura cognoſci poſſint. qd̓ diui nare d̓r ꝑ aſtra. Rn̄. Tho. ij. ij. q. lx. xxxv. ar. v Quedam ſciri poſſunt ꝓ certo. quedam nequaꝙͣ. quedam ex cōiectura nō certitudinaliter. Cer titudinaliter pn̄t ſciri ꝑ aſtronimoſ que neceſſario eueniūt ꝑ curſus ce lorum vt eclipſes et aſpectus ſide rum adinuicem. Nō poſſunt aūt ſci ri ꝑ ſidera duo que ſubtrahunt̉ eiſ que ꝑ certitudinem ſic ſciri nō pn̄t. Primo effectus cōtingentes ꝑ acci dens ſiue in rebus humanis ſiue in naturalibus ſicut ſunt euentus for tuiti et caſuales. qꝛ ex vj. Metha. ens per accidens nō habet cauſan et p̄cipue naturalem cuiuſmodi eſt virtus celeſtium corpoꝝ. Secundo meri actus liberi arbitrij quod eſt facultas voluntatis et racōis ſicut ſunt futura oꝑa hominū ſolum a li bero arbitrio dependentia. qꝛ nul lum corpus pōt ſic directe imprime re in rem incorporeā qualis eſt vo
luntatis et intellectus. Iſtis ergo duobus modis ex aſtris diuinare ē ſuꝑſtitioſum ⁊ illicitum. poſſunt tn̄ corꝑa celeſtia ad hoc inclinare libe rū arbitriū diſpoſitiue inquantum imprimunt in corpus humanū et ꝑ ꝯſequens ī vires ſenſitiuas q̄ ſunt actus corporalium organorum q̄ in clinant ad hūanos actus. qꝛ tamen vires ſenſitiue obediūt racōi ex. iij de aīa. et. j. Eethi. ideo nulla ne ceſſitas ex hoc libero arbitrio im ponit̉. ſed cōtra inclinacōem cele ſtium corpoꝝ homo pōt ꝑ racōem oꝑari. Si quis vero vtatur ꝯſide racōe aſtrorum ad p̄cognoſcendum futura que ex celeſtibus cauſantur corporibus. puta ſiccitates et plu uias et alia hmōi nō erit diuinatio ſuꝑſtitioſa et illicita. hec Tho. Di cit etiā dn̄s alber. ſuꝑ. iiij. c. de di. no. ꝙ inferiora nō pn̄t ī ſuꝑioribꝰ cognoſci certitudinaliter ſed tantū coniecturaliter. et adducit ad hoc ptolomeū Ariſto. et Auicū. multis racōibus. Vv Queſtio. xxxix. vnde ergo ꝓuenit ꝙ aſtrologi ex cōſideracōnē aſtroꝝ frequenter ve ra pronunciant etiā in his que ꝑti nent ad humanos actus. Rn̄. Tho. ij. ij. q. x. c. v. ar. v. hoc cōtingit du pliciter. Vno quidem mō qꝛ plures hominū paſſiones corꝑales ſequun tur. ⁊ ideo actus eoꝝ diſponuntur vt in pluribus ſꝫm inclinacōem cele ſtiū corpoꝝ. pauci aūt ſunt.i. ſoli ſapientes qui rōe hm̄oi inclinacōeſ moderent̉. Et ideo aſtiologi ī mul tis vera pronūciant et precipue in cōmunibus euentibꝰ qui dependēt ex multitudine ⁊cͣ Alio mō propter demones ſe immiſcentes. vn̄ Aug. dicit ī. ij. ſuꝑ Gn̄. ad lr̄am. fatendū

Vndecimum Capitulum Preceptum Primum
eſt qn̄ a mathematicis vera dicūt̉ inſtinctu quodam occultiſſimo dici qd̓ neſcientes humane mentes paci unt̉ qd̓ cū ad decipiendos homīes fit ſpirituū immūdoꝝ et ſeductoꝝ oꝑaco ē quibꝰ q̄dā vera d̓i tꝑalibꝰ rebus noſſe promittūt. vn̄ ꝯcludit Quaꝓpter bono xp̄iano ſiue matē matici ſiue quilibet impīe diuinan tium. et maxime dicētes vera caue di ſunt ne ꝯſorco demonioꝝ aīam deceptā pacto quodā ſocietatis ir retitant Rx ¶ Queſtio. xl. Vtrū licitū ſit ꝯiecturare futura per au guria. et per alioꝝ aīaliū motꝰ ſeu voces vel geſtus. Augures autem ſunt dicit Iſid̓. vbi priꝰ qui per vo latus auium et voces intendūt ali qua ſigna rerū vel obſeruacōes im prouiſas homībus occurrētes. qui et auruſpices dicunt̉. Auruſpices tn̄ proprie qui oculis et viſu. auſpi ces vero qui auditū et ex voce ꝯīe cturant. Rn̄. tho. ibidē ꝙ ſic. ſub di ſtinctōe tam̄. Nam cū bruta aīalia non habeāt niſi anima ſenſitiua. cꝰ omēs potentie ſunt actus corꝑaliū organoꝝ. ideo ſubiacet eoꝝ anima diſpoſicōi ꝯtinentiū corꝑū. et pri mordialiter celeſtiū corpoꝝ Et id̓o nihil ꝓhibet aliquas eoꝝ oꝑacōes eſſe futurorū ſigna inquantū ꝯfor miant̉ diſpoſicōnibus corpoꝝ cele ſtium et aeris cōtinentis ex qua ꝓ ueniūt aliqui futuri euentus. in hͦ tn̄ duo cōſiderari oportet. Primum quidem vt hmōi oꝑacōēs nō exten dant̉ niſi ad p̄cognoſcenda futura que cauſant̉ ꝑ motus celeſtiū cor porum vt ſupra dictū eſt. Scd̓o vt nō extendant̉ niſi ad ea que aliqua liter pn̄t ad hmōi animalia ꝑtinere Conſequūtur em̄ aīalia cognicōem
quandā naturalem et inſtinctū tri pliciter. Vno mō ꝑ celeſtia corpora ad ea que eoꝝ vite ſunt neceſſaria ſicut ſunt immutacōes que fiuūt ꝑ pluuias. ventos. ⁊ alia hmōi. vn̄ ſi quis ex hoc ꝙ cornicula frequēter crocitat p̄dicat pluuiam cito ven turaꝫ nō eſt illicitū. Alio mō inſtin ctus hmōi cauſant̉ ex cauſa ſpūali bona angelo vel ex deo vt patet in columba ſuꝑ xp̄m deſcendente Lu. iij. Et in coruo qui pauit heliam. iij Regū. xvij. et in ceto qui abſorbuit ⁊ eiecit ionam. Ione. j. Alio mō ex cauſa ſpirituali mala vt ex demoni bus qui vtuntur huiꝰ moī oꝑacōni bus brutorum animaliū ad implicā dum animas vanis opinionibꝰ. Et eadem ratīo videt̉ eſſe de omnibꝰ alijs hmōi. Om̄is igitur hmōi diui nacō ſi extendat̉ vltra illud ad qd̓ pōt attingere ſꝫm ordinem nature. vel diuine ꝓuidentie eſt ſuꝑſticōſa et illicita. hec tho. y ¶ Queſtio xlj. vtꝝ ꝑ omen poſſint futura co gnoſci. Eſt aūt ſꝫm Tho. omen ver bum ex inſpirato prolatū ex quo ſe quit̉ bonum alicuiꝰ. et tunc dicit̉ omen illiꝰ. Et ponit̉ exemplum de romanis querētibꝰ locū aptum vt ibi manerent et ciuitatē edificarēt et cū veniſſent ad locum vbi nunc eſt roma vexlllariꝰ qui ferebat ve xillum p̄cedendo fixit illud in terra dicens. Stemus qꝛ hic optime ma nebimus. et hoc verbum fuit acce ptum ꝓ omnnie. Rn̄. Tho. ibidem a liter eſt dicendū de omine ꝙͣ de p̄ fatis augurijs. qꝛ verba humana que accipiūtur ꝓ omine nō ſubdun tur diſpoſicōi ſtellaꝝ. diſponuntur tn̄ dupliciter. aliqn̄ ſꝫm diuinam ꝓ uidentia. aliqn̄ vero ſꝫm demonis

Preceptum. Primum
Capitulum Vndecimum
oꝑacōem. ſꝫm primū modū cōiectu rare eſt licitū. vn̄ gedeon qui in ca thalogo ſanctoꝝ Hebre. xj. ponit̉ vſus fuit omine ex hoc ꝙ audiuit recitacōem et interp̄tacōem cuiuſ dam ſomnij vt legit̉ Iudicū. vij. Et ſimiliter heliezer ſeruus abrae vt legit̉ Gen̄. xxiiij. ſed gedeon ob ſeruauit recitacōem et expoſiconem ſomnij accipiens eadem ꝓ omine. quaſi ordinata ad ſui inſtructioneꝫ a diuina ꝓuidentia. et ſimiliter he liezer attendit verba puelle oracōe p̄miſſa ad deum. hec Tho. Secūdo mo cōiecturare eſt illicitū quo mō receperunt omen ſerui benedab re gis ſirie qui audientes ab ore regiſ iſrael achab hoc videlicꝫ verbū. ſi adhuc viuit frater meꝰ eſt. accipe runt ꝓ omine et feſtinantes rapue rūt verbū ex ore eius atqꝫ dixerūt frater tuus benedab viuit. iij. Re. zz ¶ Queſtio. xlij. vtrum ex arte phiſonomīe diuinare licitū ſit id eſt ex diſpoſicōe mēbroꝝ homīs cōiecturare de moribus hominum. Rn̄. dn̄s alber. li. j. de aīali. tracta. ij. ꝙ ſic dumodo caute fiat videli cet ſolū de naturā coniecturaliter. ſed de moribꝰ et electionibus non diffinitiue iudicando et ad hoc plu res allegat philoſophos vbi notat primo ꝙ phiſonomīa eſt ſciētia do cens diuinare id ē cōiecturare d̓ af fectibus hominū ꝑ phiſicas formas membroꝝ. Scd̓o notat ꝙ ex multiſ que ſunt in homīe accipit̉ cōiectu ra illa. Primo ex ſanguine ſiue hu more. qꝛ ex talibus paſſionat̉ facili ter homo ⁊ afficit̉ humore videli cet quadruplici. ſanguineo. melan colico. colerico. flegmatico. Scd̓o ex ſexū maſculinitatis et femineita
tis. Tercō ex oculis. capillis. auri bus. facie et alijs membris patenti bus. Propter qd̓ ptholomeꝰ dicit. diuinare meliꝰ ex ſtellis ſecūdis et verius. Stellas ſcd̓as vocans figū ras et accidentia inuenta in rebus phiſicis que a ſtellis ſuꝑioribꝰ im preſſa materie ſcimus. ſed ſuꝑioreſ ſtelle aliqn̄ nihil imprimūt licet in eis nō deficiat. ſed in materia infe rius indiſpoſita. Tercō notat ꝙ ni hil p̄fatoꝝ neceſſitat voluntatem. vn̄ nullus diffinitiue iudicandijs ē ex talibꝰ malus eſſe niſi manifeſtū ſit ſuū malum. licet p̄fata aliqn̄ in clinent aut ſignet inclinaconem af fectus. vn̄ ꝑ trīa poteſt quis ꝯtra talia oꝑari. Primo ꝑ hoc ꝙ mēbrū quod inſpicit̉ eſt forte ſignū ꝑ acci dens infirmitatis alicuiꝰ et nō na ture. Scd̓o ꝑ liberū arbitrium quo vt philo. in. iij. Ethi. dicit. Sumus domini noſtraꝝ actionū. Tercō per habitum virtutis vel ꝯſuetudinē. Vnde ariſto. refert diſcipulos ipo cratis eiꝰdem faciē optime depictā obtuliſſe philemoni optimo phiſo nomo. qui iudicauit illud eſſe viri luxurioſi et deceptoris idolū. qd̓ cū indignāter īpocrati retuliſſent. rn̄ dit vere iudicauit qꝛ ad hoc natu ra inclinauit. Sed illud qd̓ natura nō dedit amor virtutū et phīe ꝯͣtu lit. ſcꝫ ꝯtinētiam et fide. hec alber. Certū aūt eſt ꝙ gratia plus valet ꝙ omīa ante dicta. vnde deuoti vi ri minus alijs ſunt iudicādi. vn̄ ar te p̄fata approbat ſalo. ꝓuer. xvij. In facie prudētis lucet ſapientia. oculi ſtultoꝝ in finibus terre Et ec cle. xix Ex viſu cognoſcit̉ vir. ⁊ oc curſu faciei cognoſcit̉ ſenſatus Sꝫ iudicia veritas vitare iubet cū iu

Preceptum. Expitulum
Primum deis ait Io. vij. Nolite iudicare ſe cundū faciē ſed iuſtū iudiciū iudica te N ¶ Queſtio xliij. vtꝝ aliqua vera ſciētia per artē notoriā poſſit acquiri. Eſt aūt ars notoria quedā obſeruātia qua per ieiunia abſtinē tias et orōnes verbales cum inſpe ctione quarūdā figuraꝝ ſeu cara cterū ac prolacōe verboꝝ ignotoꝝ et ſimiliū quis ſcientiā adipiſci mo litur. Rn̄. tho. ij. ij. q x. ca. vj. ar. j. ꝙ ars notoria illicita ⁊ inefficax ē et ideo penitus repudiāda et fugiē da a xp̄iano. Primū probat qꝛ vtit̉ ignotis caracteribus et verbis. vt q. xxvj. dictū eſt. vnde ſuꝑuacuis ſi gnis vtens tacita demonū pacta hꝫ Scd̓m patet. qꝛ nullus demon intel lectū homīs illumīare pōt. quē ex obſtinacōe obtenebrare intendit ſꝑ vt docet tho. j. ꝑte. Acquiſico autē ſcīe et ſapīe fit per illumīacōeꝫ. vn̄ vt augꝰ. dicit. x. li. de ci. dei. etiā te ſte porphirio phō. Demonū oꝑacō nibus et obſeruācijs et purgaconi bus anima nec diuina nec verā ſciē tiam adipiſcit̉. Terciū patet ex au gu. li. ij. de do. xp̄iana. eadē rōne ſi cut de ſuꝑſticōnibus. 79 ¶ Que ſtio. xliiij. Vtꝝ ſaliatores peccet iu dicātes in ſuis ꝯiecturis. Sunt em̄ ſaliatores vt dicit jſid̓. li. viij. ethi mo. ſic dicti. qꝛ dum eis mēbroꝝ q̄ cunqꝫ partes ſalierint. aliquid ſibi exinde ꝓſperū ſeu triſte ſignificare p̄dicūt. Rn̄. idem ibidē ꝙ ſic Idem ex q̄ſtionibus. xxiij. et. xxvj. patet. vnde ꝯcludit ex ſupra dictis omni bus Iſid̓. ꝙ in his omībus ars de monū ex quadā peſtifera ſocietate hoīum et angeloꝝ maloꝝ exorta ē vnde et cūcta vitanda ſunt xp̄iano et omni penitus execracōne repudi
Vndecimum anda atqꝫ damnanda. Hec Iſid̓. 9 9 Queſtio. xlv. Vtꝝ ne lici tu ſit dies annos obſeruare aut mē ſes ad exeundū d̓ domo per itinera ad induēdū nouas veſtes et ad fa ciēdū ſimilia pro habēda ꝓſperita te ⁊ vitanda aduerſitate. Rn̄. textꝰ xxvj. q. vj. non licet. et ſequētibus multis autoritatibus ſummoꝝ pon tificū. et augꝰ. ꝙ non. vnde ibi im probant̉ obſeruatores kalēdaꝝ ia nuarij ſub ritu paganoꝝ. videlꝫ ne aliquid plus noui fiat propter an num nouū ne menſe cum epulis pa rent̉ vel lampadibus. ne per vicos et plateas chori ducant̉. nec caucō nes fiant. Et tales anathema ſunt qui faciūt. Item in alio. ca. d̓r. non obſeruētis dies qui dicunt̉ egipci aci. glo. quos egipcij inuenerūt. vt qui aliquod opus in die tali inchoa ret malum haberet exitum. Tamen ex antiquitate eccleſia ſignat hos dies in calendarijs ſuis. hec ibi. vn̄ Augꝰ. in encheridion. et ibidem in decreto habetur. Quis exiſtimaret ꝙͣ magnū pctm̄ ſit dies obſeruare et menſes et annos et tꝑa ſicut ob ſeruant qui certis diebꝰ ſiue annis ſme menſibus volunt vel nolūt in choare aliquid eo ꝙ ſꝫm varias do ctrīas hominū fauſta vel infauſta exiſtimant tꝑa nō huiꝰ mali magni tudinē ex timore apoſtoli penſate mus qui de talibꝰ ait. Nunc cogno uiſtis deum īmo cogniti eſtis a deo quomō cōuertimī iteꝝ ad infirma et egena elementa quibꝰ denuo ſer uire vultis. dies obſeruatis et men ſes et temꝑa et annos. Timeo vos ne forte ſine cauſa laborauerim in vobis. Tn̄ bene obſeruare quis p̄t temꝑa qn̄ luna eſt ī certa quota ꝓ

Preceptum. C apitulum Duodecimum
ſecandis lignis vt diutius durent. et minus a vermibꝰ rōdantur. Sic de pomorū colligendis fructibꝰ et de ſimilibus que ex naturali philo ſophia vel ex arte autentica ſine ſu ꝑſtitionibus ſeruari debēt vel pn̄t Capitulum Duodecimum. Ono prohibet̉ in colen do vnum deū ſuperbia. qua quis renuit obedi re deo. ſicut humilitate deum reueremur d̓bite. Vbi primo videndum erit quid ſit ſuꝑbia quo mō differat ab inani gloria et ꝙ d̓ teſtabile vicium ſit. Secundo que ſint eiꝰ ſpēs. Tercio qn̄ ſit mortale pctm̄ ⁊ de eius remedijs. Circa pri mū notandū ſꝫm Tho. ij. ij. q. clxij. ⁊ queſtionibꝰ d̓ malo. q. de ſuꝑbia. ꝙ ſuꝑbia eſt ꝯtemptus dei vel ſu ꝑioris vel nolle obedire taliū p̄ce ptis. et hoc eſt formale et prīcipale ſed materiale eſt audax ſeu p̄ſump tuoſus appetitus et inordinatꝰ ꝓ prie excellentie. d̓r primo ꝯtemptꝰ B ¶ Vbi nota ꝙ tunc ſꝫm Tho. ij. ij. q. clxxxvj. ar. ix. aliquis cōmit tit vel tranſgredit̉ aliquid ex ꝯtē ptū qn̄ voluntas eius renuit ſubijci ordinacōi legis vel regule et ex hͦ ꝓcedit ad faciendum cōtra legem vel regulam. Quādo aut ecōtra ꝓ pter aliqua ꝑticularem cauſam pu ta ꝯcupiſcentiam vel iram vel de ſiderium cuiuſcūqꝫ alteriꝰ rei indu citur ad aliquid faciendū cōtra ſta tuta legis vel regule nō peccat ex cōtemptū. ſed ex aliqua alia cauſa etiam etſi frequenter ex eadem cau ſa vel alia ſimili peccatum iteret. frequentiā tamen diſpoſitiue indu
cit ad cōtemptum. Nam ſꝫm Bern̄. Contemptus eſt timor ſuperbie. di citur ꝯſequenter in deſcripcōne ſu perbie nolle obedire quod d̓clarat cōtemptum id eſt renuere obedire. Eſt em̄ tranſgreſſio p̄cepti effectuſ exterior ſuꝑbie qui eſt ī omni mor tali peccato. Sed cōtemptꝰ p̄cepti eſt interior actus ⁊ non eſt in omni peccato mortali. quia quedam fiūt ex ignorantia. alia ex fragilitate. ſꝫ ſuꝑbia ex quadaꝫ malicia. dicit̉ vel ſuꝑioris. quia quemlibet debemus ſuperiorem arbitrari vt poſtea di cetur. dicitur appetitus audax. qꝛ ſuperbia eſt in iraſcibili de proprio bono p̄ſumptio q̄dam qua ſe exigit cōtra deuꝫ vel alios hoīes eos vel eorū mandata paruipendendo ſeu cōtemnendo. dicit̉ inordinatus. qꝛ ſi ordinate quis appeteret excelle tias non peccaret. Nam rex francie p̄ferre p̄t diuicias ſuas diuicijs mi litis. et ꝯſiderare dona temꝑalia ⁊ ſpūalia ſibi collata a deo ſed cū gͣci arūactione in deum debet ea redu cere ꝙ ſi ſe extollat de eis contra deum aut proximū aut eorum man data inordinate tūc appetit. dicit̉ proprie excellētie. vnde dicit alex. de alis in ſumma ꝙ cū ſuperbia ſit appetere excellentiaꝫ ſui. aliud eſt appetere excellentiam et aliud ap petere excellentiam vt propria. ap petere em̄ excellentiam cū ſit natu rale homini et angelo inquantum ſunt facti ad d̓i imaginē nō eſt pec catū. ſꝫ appetere excellentiā ꝓpriā vt ꝓpria ſꝑ ē pctm̄. Et fit multipli citer vt ī ſpēbꝰ apꝑebit iiij. C Ex quibꝰ pꝫ prīo ꝙ ſuꝑbia duplici virtuti q̄riat̉ directe hūilitati qͦ ad formale in ſuꝑbia. et quo ad ma

Preceptum. Primum
Duodecimum. Capitulum
teriale magnanimitati que virtus importat extenſionem animi ad ma gna et ardua in omni virtute. Se cūdo ſuperbia differt ab appetitu inanis glorie ſeu ab inani gloria. Pro cuiꝰ intellectu nota ſꝫm aure olum in. ij. di. xxj. q. ij. ꝙ aliud eſt complacere ⁊ delectari in ſui excel lentia habitā quod eſt vane glorie et aliud eſt erigere ſe ſuꝑ alios qd̓ eſt ſuperbie. affectiones em̄ appeti tus ſequūtur cōformiter exiſtima tiones intellectus. ſed alia eſt exi ſtimacō ī intellectū exiſtimare quā titatem ſue excellentie abſolutē. et aliud eſt exiſtimare excellentiam ſu am comꝑatiue ad alios ſꝫm exceſſū īmo hec ſecūda oritur ex prima. Pri mo em̄ intellectus inordinatus exi ſtimat ſuas ſufficientias eſſe ma gnas et ſupremi gradus. Secundo ex hac exiſtimatione oritur ſtatim exiſtimatio inſufficientie aliorum qua exiſtimat excellentias aliorum paruas. Et hoc dupliciter vel exi ſtimando ſufficiētias proprias ma gni gradus vel ſufficientias ſibi e qualium modicas. igitur in appeti tu erunt cōformiter due affectio nes coreſpondentes vltimis exiſti mationibꝰ duabus. Primam quidē exiſtimacōnem qua inordinate exi ſtimat excellentiam ſuam magni g dus abſolute ſequitur in appetitu delectatio et complacentia in pro pria excellentia que eſt inanis glo ria. ſed ſecūdam eſtimationem qua paruipendit aliorū bona. ſequitur erectio et talis erectio eſt ſuꝑbia. Et ſi erectio talis eſt reſpectū ſupe riorum vel maiorū tunc dicitur ir reuerentia ſequitur exiſtimationeꝫ qua iudicat quis ſuas ſufficiētias
magnas et ſuperiorum paruas. Re ſpectu vero equalium dicitur pre fata erectio cōtemptus qui ſequit̉ exiſtimationeꝫ qua quis bona equa lia aliorum reputat quaſi nulla. vi detur igit̉ ꝙ ſuperbia quadrupli citer differt ab inani gloria. quia ſuperbia eſt in appetitū irraſcibili reſpectu alicuiꝰ ardui cū quodam cōtemptū aliquādo et in illo qui nō curat manifeſtacōeꝫ. ſed inanis glo ria eſt in concupiſcibili nō ſemper de ardu̓o nec ſemꝑ cū contemptū ⁊ ſemper eſt in appetitu manifeſtacō nis. D ¶ Dubitatur que ſint ra dices ſuꝑbie. Rn̄. ꝙ triplicices. Pri ma eſt inordinatus amor ſui. Ex il lo em̄ quis faciliter retorquet inor dinate in ſe excellentias veras vel falſas. Secūdā eſt conſideratīo in cauta bonoꝝ ſuorum que cū omīa ſint a deo principaliter aut totali ter. Si ꝑ graciarūactionem non in deum diriguntur ſe erigit animus in ſuꝑbiam. Tercia eſt negligentia cōſiderandi deum et ꝓximum. nam ſi ſepe conſideraremus deum omni potentiſſimū. ſapientiſſimum. opti mum. a quo manant p̄cepta non fa ciliter nos cōtra eum erigeremus. Similiter ſi ꝯſideraremus debite proximum nō faciliter eum cōtem neremus ſi equalis eſt aut irreuerē ter tractaremus ſi ſuperior eſt. Cō ſidera igitur in proximo quolibet quomo raro eſt aliquis tam paruꝰ quin aliqn̄ magno prodeſſe poſſit. Item ꝙ aliqua virtute occultam habet qua cares. Itē ꝙ forte p̄de ſtinatꝰ ē ⁊ tu damnādꝰ vt ī iuda et magdalena claruit īꝓuiſe ī multis. ¶ E Dubitatur cum ſuperbire ſit ſupra regulam a deo nobis tradita

Duodecimum. Capitulum Preceptum.
ire. que ſint regule ſꝫm quas menſu rare debemus opera ne ſuꝑbiamus Rn̄detur ꝙ quatuor oppoſita qua tuor ſpeciebus ſuperbie. de quibuſ Grego. dicit. xxiiij. moꝝ. Prima vt credamus firmiter omnia bona no ſtra que nō ſunt peccata et defectꝰ a deo nobis data. Secūda vt ſi que meruimus deus principaliſſimꝰ au tor extitit ſine quo ne dum ſumus aliquid ſufficientes facere aut vel le bonum. ſed nec cogitare vt dicit apoſto. Tercia eſt agnoſcere bona noſtra que habemus a deo eſſe ni hil alieni nobis aſcribendo. Quar ta amare proximum in nullo eū de cipiendo. f ¶ Quam malū ſit ſuꝑ bia patet primo autoritatibus. Eſt em̄ quaſi rex vel regina aliorum vi ciorum. vnde Psͣ. Emundabor a de licto maximo id ē ſuperbia ſꝫm glo Item Eccle. x. Inicium omnis pec cati ſuperbia. qui tenuerit eam im plebitur maledictis. Item Tobie. iiij. ſuperbiam nunꝙͣ in tuo ſenſu. aut in tuo verbo domīari permit tas. in ip̄a em̄ inicium ſumpſit om nis ꝑditio. Secūdo patet exemplis Nam ſuperbia de ſupremo angelo fecit peſſimum demonem. Eſa. xiiij Quomodo cecidiſti lucifer de celo qui mane oriebaris. ecce de angelo fit demon. de nobiliſſima creatura peſſima fit. ⁊ de celo eiecit in infer num. Item eua ꝑ ſuperbiaꝫ que vo luit effici ſciens vt deus facta eſt neſciens quodāmodo vt pecus. psͣ. Homo cū in honorē eſſet non intel lexit comparatus eſt iumentis inſi pientibus et ſi. factus eſt il. Item ſaul poſt humilitatem in regnum ꝑ deum ducitur ſuperbiens deijcit̉ poſteri ſui et a demone poſſidett̉.
j. Regū. xv. Item nabuchodonoſor Dan̄. v. ſuperbiens depoſitus eſt d̓ ſolio regni ſui. et gloria eius abla ta eſt et a filijs hominum eiectus. Item phariſeus qui ſe dixit nō eſſe vt ceteros vt ſe ſuꝑ ceteros extol leret non eſt iuſtificatus. ſed humi lis publicanus. Luce. xiiij. Item pe trus qui ꝑ ceteris preſumpſit dicēs et ſi omnes fuerint ſcandaliſatī in te ego nō ſcandaliſabor Mat. xxvij vilius ceteris lapſus eſt ꝑ ancillaꝫ ꝑiurando ⁊ trina vice G ¶ Quo ad ſcd̓m principale de ſpeciebꝰ ſuꝑ bie notandū ꝓ intellectu earudem ſꝫm Tho. q. de malo. materia d̓ ſuꝑ bia. q. iij. ꝙ q̄dam ſe habent antece denter ad ſuꝑbiam vt ſunt ex qui bus orit̉ faciliter. alia ſunt in qui bꝰ eſſentialiter ꝯſiſtit ſuꝑbia. alia aūt ſunt que ꝯſequūtur ſuꝑbiam ⁊ ab ip̄a eliciūtur. Et quodlibet iſto rū eſt multiplex. nam cū ſuꝑbia ſit inordinatus amor ꝓprie excellētie tot erunt antecedentia et cauſe et origines quot bona in quibꝰ quis excellentia inordinate appetere p̄t Sunt aūt in genere triplicia bona Primo infima que dicūtur fortune vt diuicie. delicie. dignitates offi cioꝝ amici et honores. Scd̓o bona nature quo ad corpus vt pulcritu do. fortitudo. ſanitas. nobilitas. quo ad animā intellectus. ꝑſpicaci tas naturalis. ſciētia acquiſita. me morie tenacitas. ad virtutes natu rales abilitas ſeu virtꝰ naturalis. virtꝰ acquiſita. ptās tollerandi ex ercicia ſpūalia et artes acquiſite. Terco bona gr̄e vt fides ſpēs ⁊ ca ritas ⁊ alia. Cū igit̉ hō inordinate diligit ſe qd̓ ē radix oīm pctōꝝ.i. cū nō refert oīa bona in deū primo

Capitulum Duodecimum. Preceptum. Primum
principaliter et finaliter ꝓut in pri mo precepto dictum eſt quodlibet p̄fatorum bonoꝝ faciliter homo re torquet in ſe et ſe extollit vltra ꝙͣ debet H ¶ Eſſentialiter vero ſu ꝑbia ſꝫm Grego. xxiij. mora. ꝯſiſtit in quatuor ſpeciebꝰ quas declarat ſanctꝰ Tho. vbi sͣ. Nam ſꝫm Aug. li. ſententiaꝝ ꝓſperi. ſuꝑbia eſt in ordinatꝰ amor proprie excellentie. vt cū homo vult ſibi aliquod bonū ſolum. ideo quia hoc habendo. vel iſto modo habendo excellentior ꝙͣ non habendo vel non ſic habendo. In iſto autē capitulo ſolum de pri mis duabus ſpeciebꝰ dicetur. Pri ma igitur ſpecies ſuperbie eſt cum bonum quod ſibi ineſt ab alio a ſe metip̄o habere ſe exiſtimat. Excel lentius em̄ eſt ꝙ aliquod bonum in ſit alicui a ſe ꝙͣ ab alio Quando er go homo propter inordinatū amo rem proprie excellentie mouet̉ ad eſtimandum illud bonum quod ha bet ab alio ſe ſolum habere a ſe. et vult etiam ſic habere a ſeip̄o. tunc ſuperbit prima ſpeccie. contra illud j. Corint. iiij. Quid habes quod nō accepiſti. ſuper quo Glo. aug. Sci endum neminem poſſe diſcerni ab illa perditionis maſſa niſi qui hoc bonuꝫ habet ꝙ credat ꝙ quicquid boni habet a gracia ſaluatoris ac ceꝑit. vn̄ philo. in primo de celo et mūdo. Ab hoc quidem ente ſcꝫ deo dependet celum et tota eiꝰ natura et ab vno ente ſingulis cōmunica tum eſt eſſe ⁊ viuere. Nā quicquid habemus a deo habemꝰ. aut imme diate a ſua manu potēti nobis por recta vt animam. intellectum. vo luntatem. memoriam. fidem et vir tutes infuſas. aut mediantibꝰ dei
nuncijs. qui ſunt celum. elementa. homines. beſtie. et alia temporalia nobis porrecta. patet illud Math. vj. vbi dicitur ꝙ aues nōnent nec ſerunt. et tamen pater celeſtis eas paſcit. nō inquit ip̄e ſe paſcunt. licꝫ volent et querant. Item patet ex perientia. nam agricola qui inter dum ex vno anno bene colit vine am minus ꝑcipit ꝙ precedēti anno quando male coluerat vineā. Cur quia labor humanus non ſufficit. ſed ſolis ⁊ celorum influētia ac ae ris temperies et natura in qua deꝰ dn̄atur nō homo. I ¶ Sed dicis credo me omnia bona a deo habere ergo careo prima ſpecie ſuꝑbie. Re ſpondet Vuilh. in ſumma viciorū. ꝙ etiam ideo d̓r de ſuꝑbo ꝙ credit bona ſua habere a ſe. qꝛ ſcꝫ facit ac ſi crederet. ſicut in ſimili aliquis d̓r non credere xp̄m filium dei qui nec illiꝰ terret̉ cōminacōibꝰ nec attra hit̉ promiſſionibus nec p̄ceptis ob temperat nec ꝯſilijs acquieſcit. vt dicit Bern̄. Sunt aūt tria quātum ad hoc ꝙ d̓r ſuꝑbum facere quaſi crederet bona ſua a ſe habere ⁊ nō a deo. Primo ſi gloriat̉ ī corde ſuo de bonis ſuis ꝑuerſe. ꝓpter qd̓ apo ſto. dicit vbi sͣ. Quid habes qd̓ non accepiſti. ſi aūt accepiſti quare glo riaris quaſi nō acceꝑis. Scd̓o quā tum ad hoc ꝙ aliquis de bonis ſu is ſe iactat ꝯtra illud Iob.xxj. Si oſculatus ſum manū meam. in ma nu oꝑacō. in oſculo vero intelligit̉ audatio. vn̄ oſculum manꝰ eſt lau dacō proprie oꝑacōis. Terco qꝛ de bonis ſuis deo gracias non agit. Ideo ingratus dicitur vulgariter nō agnoſcere beneficiū. vn̄ Greg. non eſt dignus dandis qui nō agit

Capitulum Preceptum. Duodecimum.
gratias de datis. k ¶ Secunda ſpecies ſuꝑbie eſt cū quis bonū qd̓ habet ab alio de gracia cognoſcit et fatet̉ ſe ab alio habere. ſed pu tat ſibi hoc debitum fuiſſe ⁊ ꝓ me ritis recepiſſe. Excellentius em̄ eſt aliqͥd habere ab alio ex meritis ſu is ꝙ mere de gr̄a. Cum ergo homo ꝓpter amorem proprie excellentie mouet̉ ad eſtimandū illud bonum quod ab alio habet de gr̄a habere ſe ab eo meritis proprie vt ſi famū lū habes ſuo labore vix merentem calceos. qui datis ſibi tunica et cali gis et calcijs putaret hoc ſe bn̄ me ruiſſe hͦ ēſuꝑbire ꝯtra deū vel ho minē. Scire aūt debes ꝙ quicquid habes a deo habes. j. Coꝝ. xij. De us oꝑat̉ omīa in omnibꝰ. īmo deꝰ in omni actione noſtra principaliꝰ cōcurrit. ſed dicis diuicias et ſcien tiam ſtudio ⁊ labore proprio acqui ſiui. quomō ergo a deo habeo. Rn̄. ꝙ deꝰ tibi manus cōtulit pedes ⁊cͣ et intellectus tui induſtrīa. Et hͦ eſt primū quod habes ſꝫ a deo. hec aūt omnia velut penna mortua ma nū ſcriptoris non recta nihil feciſ ſent ad tuam ſcientia. aut ad diuici cias tuas niſi ſummꝰ artifex eſſe et intelligere tibi dediſſet et ꝯſeruaſ ſet. et hec ſunt principaliſſima et ſi ne noſtra induſtria et immediate a deo. vn̄ Luc. xvij. Cū omnia feceri tis que precepta ſunt vobis dicite ſerui inutiles ſumus qd̓ debuimus facere fecimus. et merito inutiles. qꝛ nihil deo ꝓficimus ſed nobis ex ſua bonitate merito qd̓ facere d̓bui mus ⁊cͣ. qꝛ dei veriſſime ſerui ſumꝰ creatione. racōe cuiꝰ omīa nr̄a ſibi debemus. plus ſi poſſibile eſſet te nemur ex ꝯſeruatione. amplius ex
redemptione ⁊cͣ. dicit etiam Alexā. de alis in ſumma credere ſe habere bonū pro meritis inquantū credit ſe quis eſſe cauſam principalem me ritoꝝ illorum deū vero ſecūdariaꝫ eſt peccatum et ſuꝑbia. Similiter cū ſe credit habere bonum a deo ꝓ meritis inquantū ſe ponit cauſam ſcd̓ariam tanꝙͣ ex merito condigni illud tribuentem eſt ſecūda ſpecies Credere aūt ſe habere aliquid bo num ꝓ meritis ponendo deum cau ſam principalem nō eſt peccatum. vn̄ ſuꝑbꝰ ſecūda ſpecie appetit ex cellentia propriā vt ꝓpriam inqua tum ponit ſe cauſam principale de um vero ſcd̓ariam. hec ille. Contra iſta quidam putant merita ſua tam magna vt merito deus ꝓ eis debe at eis dare vitam eterna. p̄ſeruare a tribulacōibus. et ſimilibꝰ. Quod ſi nō facit deus murmurant ſuꝑbe. Ad illam ſpem et ad primaꝫ etiaꝫ reducit̉ ingratitudinis viciū ſꝫm Tho. Quia ingratus eſt qui ſi bi attribuit qd̓ ab alio habet. Con tra hanc ſpēm peccās multipliciter errat. Primo qꝛ liberaliſſimū largi torem deum putat venditorē dum credit emere meritis a deo qui non eſt eſtimator meriti id ē opus nō ē de ſe meritoriū ſed a dei miſericor dia. Scd̓o talis putat ſoluere quod impoſſibile eſt ſibi ſoluere qꝛ alias omnia tenemur deo vt p̄tactum eſt Terco qꝛ ea que ī oculis noſtris in terdū putant merita ſunt demeri ta. vnde Iob. iiij. Ecce qui ſeruiūt ei nō ſunt ſtabiles et ī angelis ſuis reperit prauitate. quato magis hi qui habitat domos luteas qui ter renū habet fundan̄tū ꝯſumenʳ ve lut a tineis. Eſa. lxiiij. facti ſumus

Preceptum. Primum
Tredecimum Capitulum
ſicut immūdi om̄s nos quaſi pannꝰ menſtruate vniuerſe iuſticie nr̄e Capitulum Tredecimum Via igit̉ ſuꝑbia multis rebus ſe immiſcet. ideo hic tria ſunt videnda. Primo de duabus vlti mis ſuperbie ſpeciebꝰ in capitulo p̄cedenti enumeratis et quibus re bus ſe immiſcet. Scd̓o qn̄ ſit pctm̄ mortale. Tercio que ſunt remedia ꝯtra eandem A ¶ Quantū igit̉ ad primū notandū ꝙ tercia ſpecieſ eſt cū iactat ſe quis de bono qd̓ no habet. Excellentius em̄ eſt habere in ſe aliquod bonū ꝙͣ nō habere il lud et quanto bonū eſt maius. tāto eſt excellencius et tanto maiorem excellentiam habēs ꝑ hoc ꝯſequiʳ Cū igitur qͥs ex appetitu ꝓprie ex cellentie mouet̉ ad attribuendum ſibi aliquod bonū quod nō habet. aut maius bonū ꝙͣ habeat tunc eſt tercia ſpecies. Exempli gracia cum homo ꝓpter appetitu proprie ex cellentie eſtimat ſe ſapientē. pulcrū iuſtum. fortem. et ſic de alijs bonis nature aut gracie. Aut etiam eſti mat ſe magis ſapientē. aut doctum iuſtum. fortem. et in p̄nomīatis ꝙͣ ſit. aut dicit ſe ſapiente. doctū. for tem. iuſtum. aut ſimilia. aut magis ꝙͣ ſit in talibus dictis. aut etiam ſi talia alio mō ꝙͣ ꝑ verba oſtendat. vt in p̄cioſitate veſtium. ampla fa milia. vel quacunqꝫ exteriori alia habitudine eſt in tercia ſpecie ſuꝑ bie G Ad idem ꝑtinet cū quis negat aliqd̓ vicium quod in ſe eſt. ꝑ hoc em̄ attribuit ſibi virtutē op poſitū vel attribuit ſibi bonū inno
centie quod nō habet. vn̄ Aug. iiij. de ciui. dei. dicit ꝙ excuſare ſe de peccato cōmiſſo ad ſuꝑbiam ꝑtinet et dixi notanter qn̄ ex amore pro prie excellentie mouet̉ ad ſe ſic ia ctandum. Si em̄ ex aliqua alia cau ſa moueret̉ vt ex vanitate quadaꝫ vel delectatione ſola quam habet ī mentiendo. vel propter lucrū. tunc nō reduceret̉ ad ſuꝑbiam. ſed ad a liquod aliud viciū. Et licet iactan tia opponat̉ veritati. tn̄ ꝓprie ra cōne cauſe ex qua frequēter proce dit. ponit̉ hic ſpecies ſuꝑbie. vn̄ di cit Tho. q. de malo vbi sͣ. et alexā. de alis. in ſum. licet in iactantia ſit falſa vocis ſignificatio. qꝛ tn̄ eius intencō principalis nō eſt vt fallat ſed vt excellat d̓r ſpecies ſuꝑbie et nō mendacij. Iactantia ponit̉ ſpe cies ſuꝑbie nō quantū ad ip̄m exte riorem actū qui ꝯſequēter ſe habꝫ ad ſuꝑbiam. ſed quantū ad interio rem affectū ex quo talis actus ex terior ꝓcedit dum ſcꝫ homo preſu mit de ſeip̄o ac ſi haberet quod nō habet. et in talem excellentiaꝫ ani mus eiꝰ tēdit que ſibi nō competit niſi haberet que nō habꝫ. et in ſum ma dicit ꝙ iactantia ꝓcedit ex ſuꝑ bia ſicut ex cauſa interiꝰ motiua ⁊ impellēte. Ex hoc em̄ ꝙ aliquis in terius ꝑ arrogantiam ſupra ſeip̄m eleuatur ſequit̉ plerūqꝫ ꝙ exteriꝰ maiora de ſe iactet. licet qn̄qꝫ nō ex arrogantia ſed ex quadam vanita te aliquis ad iactantiam ꝓcedat et in hoc delectet̉ qꝛ eſt talis ſꝫm ha bitum. et ideo arrogantia ꝑ quā ali quis ſupra ſeip̄m extollitur eſt ſpe cies ſuperbie nō tamen idem iactā cie. ſed vt frequentius eius cauſa. ideo ponit̉ Grego. ſpeciem terciā.

Tredecimum. Capītulum Preceptum. Primum
tendit autē iactator plerumqꝫ ad hoc ꝙ gloriam ꝯſequat̉ ꝑ ſuam ia ctantia. et ideo ſꝫm Greg. ex inani gloria oritur ſꝫm racōnem finis. De hac materia vide infra p̄cepto viij. ca. ij. ¶ ¶ Quarta ſpeciēs ē ſꝫm Grego. cū quis deſpectis alijs ſingulariter vult videri. Excellen cius eſt em̄ ꝙ quis habeat aliquod bonū quod alij nō habent. aut ꝑfe ctius illud habeat ꝙͣ alij. Cū igit̉ inordinatus amor proprie excellen tie facit ꝙ quis d̓ſpectiſ alijs vult ſolus videri habere qd̓ non habet tunc eſt quarta ſpecies. veꝝ eſt ꝙ illud videri plus ꝑtinet ad inanem gloriā cuiꝰ cauſa eſt ſuꝑbia. vn̄ di cit Tho. vbi sͣ. q. de malo. Peccatū ſuꝑbie qn̄qꝫ magis euidentiꝰ appa ret ꝑ aliqua p̄cedentia et ſubſequē cia ꝙ ꝑ illud ī quo eſſentialiter co ſiſtit. ideo beatꝰ Grego. ſpecies ſu ꝑbie aſſignauit ſꝫm aliquos actus antecedentes vel ꝯſequētes. cū tn̄ omnes ſpēs ſuꝑbie in quadā p̄ſum ptione animi eſſentialiter cōſiſtant Velle em̄ ſingulariter videri conſe quēter ad ſuꝑbiam ꝑtinet. Eſſenti aliter aūt quarta ſpēs ſuꝑbie ī hoc ꝯſiſtit ꝙ homo preſumit de ſe ac ſi omnes ſingulariter excelleret. Ad hmōi em̄ excellentiam animus eiuſ afficic̉. hec ibi. Suꝑbia em̄ inordi nate propriā excellentiā appetit. ſed inanis gloria appetit excellen tie inordinate manife ſtacōnem. ad hanc ſpeciem reducit̉ cū quis ali quod bonū habet in ſe ꝙ alij n̄ ha bet. aut etiam excellentiꝰ poſſidet ꝙͣ alij. et ſibi in hoc complacet in ordinate inquātū ꝑ hoc ſupra alios eſt et eis excellentior. vel cū quis nō habet ſed appetit habere aliqd̓
bonū maius vt ꝑ hoc ſuꝑ alios ſit et eis excellentior. et ꝑ hoc ſe eſti mat al̓ijs ſimpliciter meliore. et ſic vult eis p̄ferri. nec eis vult ī alijs ſubeſſe vbi deberꝫ. tūc ē ī illa quar ta ſpecie ſuꝑbie. Exempli gracia ſi quis habet maiorem ſcientiā alijs et in hoc cōplacet. aut appetit hre magnam propter hoc vt ꝑ eam ſuꝑ alios ſit ⁊ eis excellentior eſt quar ta ſpēs. Si aūt cognoſceret ſe eam habere de munere dei ⁊ complacet in ip̄a. ideo vt melius noſcat quid bonū et quid malum ſit ad ſe et ali os regendū ad dei laudem tunc eſt virtus. Sed ſi ꝓpter hmoi ſcientiā eſtimat ſe nō ſcientibꝰ meliorē ite rum eſt in iſta quarta ſpecie. quia ſi ip̄e excellit in ſcientia ⁊ in iſta eſt ſuꝑior. in alio deberet putare ali qua bona que ignoraret racōe quo rum alter eſt multo melior. ⁊ ſicut dictū eſt de ſcientia. ita de quacun qꝫ virtute īmo de diuīcijs ⁊ robore corꝑali et de alijs quibuſcunqꝫ bo nis corꝑalibus et ſpūalibꝰ D ¶ Ad hanc ſpeciē ꝑtinet qn̄ quis pre ſumptuoſe tendit in aliquid qd̓ eſt ſupra ſe ⁊ ſupra ſuā dignitatem vt ſi quis nō eſſet ſufficiens ad regen dum ciuitate qui ex amore proprie excellentie moueret̉ ad appetendū fieri magiſterciuiū aut ſimile. aut inſufficies ad curam animaꝝ. attu ad talem ſtatū appetitu tenderet. aūt ſe ingereret. et hoc ꝓpter inor dinatū amorē ꝓprie excellētie quo vellet alijs p̄ferri ī ſtatu ep̄ali vel in huiuſmodi alijs eſſet quarta ſpe cies. Et dicta nunc ſint de his ī qui bus eſſentialiter ſuperbia conſiſtit et de interiori ſuperbia. Ad hanc etiam ſpeciem pertinere videtur

6
Primum Preceꝝtum 1 iudicium temerariū de malicia ꝓxi mi. Vbi notandum ꝙ triplex eſt iu diciū. vnum ꝑfectorum. de quo. j. Coꝝ. ij. ſpūalis omīa iudicat. aliud eſt iudiciū autoritatis. de quo Sa pie. j. diligite iuſtitiam qui iudica tis orbem. Terciū eſt iudiciū ſuſpi conis. de quo ſꝫm Tho. ij. ij. q. lx. tria ſunt notanda. Primo an iudici um ex ſuſpicōe ꝓcedens ſit illicituꝫ Vbi ſciendum ꝙ ſicut dicit tuliꝰ. Suſpicō importat opinionē mali. qn̄ ex leuibus iudicijs ꝓcedit. et cō tingit ex tribꝰ. Vno quidem modo ex hoc ꝙ aliquis in ſeip̄o malus e. et ex hoc ip̄o quaſi ꝯſcius ſue mali cie faciliter malū de alijs opinat̉. ſꝫm illud Eccle. x. in via ſtultus am bulans cū ip̄e ſit inſipiēs omēs ſtul tos eſtimat. Alio mō ꝓuenit ex hͦ ꝙ aliquis male afficit̉ ad alterū. Cū em̄ aliquis cōtemnit vel odit a liquem aut iraſcitur vel inuidet ei ex leuibus ſignis opinat̉ mala de ip̄o. qꝛ vnuſquiſqꝫ faciliter credit qd̓ appetit. Tercō modo ꝓuenit ex longa exꝑientia. vn̄ philo. dicit. ij. Rethori. ꝙ ſenes ſunt maxime ſu ſpicioſi. qꝛ multociens exꝑti ſunt a lioꝝ defectus. Prime aūt due ſu ſpicōis cauſe manifeſte ꝑtinent ad peruerſitatem affectus. Tercia vero cauſa diminuit racōnem ſu ſpicōnis: ideo ſuſpico vicium quod dam importat. et quanto magis ꝑ cedit ſuſpicō tanto magis eſt vicio ſum. hec Tho. Scd̓o notandū ſꝫm eundem ꝙ triplex eſt gradus ſuſpi cōnis. Primꝰ vt homo ex leuibꝰ in dicijs de bonitate alicuiꝰ dubitare īcipiat i hͦ ē veniale ⁊ leue pctm̄. ꝑtinet em̄ ad temptacōem hūanam ſine qua iſta vitā nō ducitur vt ha
Capitulum Tredecimum betur in glo. ſuꝑ illud. j. Coꝝ. iiij. Nolite ante tempus iudicare. ad hic Cancella. ꝑiſienſꝫ. Iudicare ꝓ pria eſtimatione alium ex aꝑtis ſi gnis exterioribus que nō pn̄t bene fieri nō eſt ex ſe mortale. licet qn̄qꝫ ſit curioſitas venialis qn̄qꝫ morta lis dum homo ab alijs melioribus aut debitis nimis impeditur. aut dum ꝑ hoc in ſuperbiam erigitur. Scd̓s gradus dicit Tho. eſt cū ali quis ꝓ certo maliciam alteriꝰ exi ſtimat ex leuibus indicijs et ſignis et hoc ſi ſit de aliquo graui eſt pec catuꝫ mortale inquantū nō eſt ſine cōtēptu proximi. ꝙ em̄ aliquis ma lam opinionem habet de aliquo ſi ne cauſa ſufficienti ex iſto indebite cōtempnit ip̄m et ideo iniuriat̉ ei. vn̄ Glo. ibidem dicit. Si ergo ſuſpi cōes vitare nō poſſumus qꝛ homi nes ſumus. iudicia tn̄ id ē diffiniti uas firmaſqꝫ ſententias cōtinere d̓ bemus. Cancellariꝰ etiam dicit. iu dicare alterū leui ſuſpicōne ſꝫm pre ſumptiones exteriores p̄ſertim ve hementes nō ex ſe mortale eſt. ſecꝰ ſi firma aſſertione interiori vel ex teriori illud fieret in magnū proxi mi dedecus et malū. Nullus etiam in vita iudicandus eſt tanꝙͣ dignꝰ inferno. qm̄ ſpūſſanctus oꝑatur ſu bito. facta igit̉ a nobis non ꝑſona ſunt iudicandā. zelotipia etiaꝫ que eſt vehemens amor ſuſpicōſus non ſatis fidens de re amata et alie ſu ſpicōnes maliuole vt dum quis ſꝑ putat irrideri et falli vt quidā me lancolici et quidā ex religioſis faci liter cadunt ſi nō deprimant̉. ſed ſi addatur conſenſus liber ſunt pluri mū mortalia delicta aut mortaliuꝫ delictoꝝ vehemens cauſa. Terciuſ

Priocertiume Capitulum
gradus eſt vt dicit Tho. cū aliquis iudex ex ſuſpicōe ꝓcedit ad aliqueꝫ cōdemnandū. et hoc directe ad in iuſtitiaꝫ ꝑtinet. vn̄ eſt peccatū mor tale. Terco notandū ſꝫm eūdem ꝙ dubia ſunt in meliorem ꝑtem inter p̄canda vt dicit Glo. ſuꝑ illo. Ro. xiiij. Qui non manducat māducātē non iudicet. cuiꝰ racō eſt. qꝛ ex hoc ip̄o ꝙ aliquis habet malā opiniōeꝫ de alio abſqꝫ ſufficiēti cauſa iniuri atur ei et ꝯtemnit ip̄m. nullus aūt debet alteꝝ ꝯtemnere vel qd̓cunqꝫ nocumentū inferre abſqꝫ cauſa co gente. Et ideo vbi nō apparet ma nifeſta iudicia de malicia alicuius. debemus eū vt bonū habere. in me liorem ꝑtem interp̄tando qd̓ dubiū eſt. Sed diceres. cum hō debet dili gere ꝓximū ſicut ſeip̄m. ſed circa ſe ip̄m homo debet dubia interp̄tari ī peiorem parte. ſꝫm illud Iob ix. ve rebar omīa oꝑa mea. ergo videtur ꝙ ea que ſunt dubia circa ꝓximos ſint in peiorē parte interp̄tāda. Re ſponſio Tho. interp̄tari aliquid in meliorē ꝑtem vel deteriorē ꝯtingit dupliciter. Vno mō per quadam ſu ſpicōem. et ſic cum debemus aliqui bus malis adhibere remediū. ſiue noſtris ſiue alienis. expedit ad hoc vt ſecuriꝰ remedium apponat̉ ꝙ ſupponat̉ id qd̓ deterius eſt. qꝛ re mediū qd̓ eſt efficax ꝯtra maiꝰ ma lū multo magis eſt efficax ꝯtra mi nus malū. Alio modo interp̄tamur aliquid in bonū vel malū diffinien do ſiue determinādo. Et ſic in rerū iudico debet aliquis niti ad hoc vt interptet̉ vnūqd̓qꝫ ſꝫm ꝙ eſt. In iudico aut perſonaꝝ vt interp̄tet̉ in melius ſicut dictū eſt. Hec Tho. E Nunc videndū eſt de ꝯſeqn̄
Tredecimum tibus ſuꝑbiam interiorē que a vul go vocat̉ ſuꝑbia Vbi ſciendū ꝙ ſu perbia imꝑat et inuoluit ſe multis oꝑibus exterioribus. et in genere quituplicibꝰ. Primo corꝑi vbi ſunt ſuperbia criniū. oculoꝝ excellentia ceruix erecta. labia magniloqua. greſſus pomipoſus. ⁊ brachia mina tia. Scd̓o in ornatū corꝑis omitti tur ſuperbia. p̄cioſitate mollicie ex traneitate multitudine amplitudi ne vel ſtrictitudine. Et hec omnia ꝯmitti pn̄t in peplis. capucijs. tu nicis. pallijs. ſuffoderaturis. cami Iijs. cingulis. caligis et in calceamē tis. Terco in quiuijs. per inuitaco nem diuītū multoꝝ. ⁊ paupeꝝ pau coꝝ. in multitudine ferculoꝝ. et in p̄cioſitate cibarioꝝ et ſꝫm verſum pre. prope. laute nimis ardēter ſtu dioſe. Quarto in equis et curribus per multitudine equoꝝ. per orna tum eoꝝ aut curruū. per nimis eo rum frequentem vſum. pro deo em̄ ⁊ pro peccatis deberemus aliqn̄ pe ditare. xp̄i exemplo et virgīs marie Quinto in voce aut ꝑ verba vt ia ctando ſe. aut in cantu in quo mul ti ſuꝑbiunt frequentando. ſuauiter vociferando et notas frangendo. nec ſolum exteriorem veruentiam ſimplciter omnia bona ſupra enu merata homīs ſuꝑbia pōt deſtrue re. vn̄ beatus Aug. in regula. alia quippe iniquītas in malis oꝑibꝰ ex ercet̉ ve fiant. Superbia vero eti am bonis oꝑibus inſidiat̉ vt pere ant. Poteſt em̄ quis de virtutibus īmo de humilitate veſtiū et in ſimi libus ſe exaltare. f ¶ Notandum aūt ꝙ ſuꝑbia multis nocet. Primo quodamodo d̓o cuiꝰ templa exiuit Templum inquit aplūs. j. Coꝝ. iij.

Capitulum Preceptum. Primum
Tredecimum
dei ſanctū eſt quod eſtis vos. ſꝫ hͦ ſuperbia deuaſtat. Scd̓o nocet ſan ctis. qꝛ in feſtiuitatibꝰ eorum plus ſolent multi in ſuꝑbia veſtium. cri nium et ſertoꝝ offendere ꝙͣ in die bus ferialibꝰ. Tercō nocet angelis ī cuſtodiā noſtra d̓putatis qui gau dium haberent ſuꝑ vno peccatorē per humilē pnīam redeūte. quo pri uamur cum in ſuꝑbiam excidimus. vn̄ etiā. j. coꝝ. xj. d̓r. mulier debet habere velamē ſuper capūt ſuū pro pter angelos ſcꝫ ne offendant eos. Vnde glo. ibi angelici ſpūs adeſſe credendi ſunt maxime. cum diuinis mniſterijs vel obſequijs macipamur id eſt cum eccleſiam ingreſſi vel le ctionibus ſacris aurem accomoda mus vel oracōi incūbimus. vel miſ ſaꝝ ſolennia ce lebramus. vel pſal modie oꝑam damus. Quarto nocet alteri ꝯiugū interdū cum muliere ſuperbe vir per phas et nephas ex penſas lucratur. ⁊ ecōuerſo mulier viro aſſentit. Quinto nocet ip̄i ſuꝑ bienti. ſuꝑbis em̄ deus reſiſtit. iaco. iiij. Sexto nocet alijs hoībus qui bus datur ſcandalū et occaſio ſimi lia faciēdi. Septimo aīabus in pur gatorio. nam cum expēſe in appara tu ſuꝑbo creſcūt elemoſine pauperi bus hic et in purgatorio decreſcūt G Quo ad terciū prīcipale qn̄ ſuꝑbia ſit pctm̄ mortale notat tho. vbi sͣ. ꝙ ſuꝑbia ſꝫm ſuū genus eſt pctm̄ mortale. accidit tn̄ ꝙ aliqui motus ſuꝑbie ꝓpter ſui imꝑfectōꝫ ſunt ſolum venialia peccata. vt qui p̄ueniūt racōis iudiciū. aut ſunt p̄ ter eius ꝯſenſum. Dicit aūt de ma licia ſuꝑbie beatus grego. ꝙ euidē tiſſimū ſignū reproboꝝ eſt ſuꝑbia. Et criſo. ſuper math. Nihil nos ita
a dei clementia alienos facit et ge henne tradit igni vt ſuꝑbie tiranꝰ Que aūt ſit differētia in grauitate quatuor ſpecieꝝ ſuꝑbie oſtenditur ſꝫm alex. de alis in ſumma. Prima ē de ſe grauiſſima. quia ibi maior d̓o fit iniuria. Secūda eſt minus gra uis. quia minor fit deo iniuria. ali quid em̄ a deo ſe quis recepiſſe fa tetur. Tercia eſt d̓ ſe minus grauis ꝙ ſecūda. veꝝ qn̄ ſuꝑbia vel aliud qd̓cūqꝫ viciū ſit mortale vel n̄ mēſu randū eſſet penes quatuor regulas de hoc datas in expoſicōe ſecūda ⁊ tercia primi p̄cepti de dilectōe dei ſuper omīa. H ¶ Vnde pro intel lectu taliū ſit hec alia regula ſimi lis quaſi prime et ſit quinta in ordi ne. alie em̄ capitulo quīto ſunt po ſite. Qn̄ aliquid omittit̉ notabili ter ꝯtra dilectōem ꝓximi tunc eſt mortale. qn̄ non tūc eſt veniale. qn̄ aūt fit aliquid ꝯtra dilectōem ꝓxi mi poteſt attēdi penes iſta p̄cepta legis naturalis. Quod tibi non vis fieri alteri ne feceriſ. Et qd̓ tibi vis racōnabiliter et ex debito fieri. al teri hoc idem facias. Et pōt etiam attendi penes ſcandalū actiuū. qd̓ ego infero proximo meo malo exem plo. ſed in quanto ꝯporteat aliquid eſſe ꝯtra dilectōeꝫ proximi vel quā tum ſit illud ſcandalū ad hoc ꝙ ſit mortale. non eſt determinatū p̄ciſe qꝛ in modico facere ꝯtra proximū non eſt mortale. aut in paruo eum ſcādaliſare. vnde attēdat quilibet penes ſeip̄m quid ſibi vellet vel nō vellet fieri. et per qd̓ factū ſeruare tur inter ſe ⁊ proximū amicicia vel non. ſꝫm hoc iudicet aliquid morta le vel veniale I ¶ Eſt igit̉ ſuꝑ bia peccatū mortale. per prima re

Preceptum. Capitulum Tredecimum
gulam sͣ ca. v. poſitam. dum quis ſe nitit̉ ſubiectōi diuine ſubtrahere. ſic ꝙ totā vitā ſuam et actus ſuos et ad humana laudē ⁊ gloriā mūda nam ordinat et in his fineꝫ vltimū ꝯſtituit. et hoc quo ad inanē glori am que ex ſuꝑbia procedit. vel qn̄ habet nolle obedire dei mandatis vel deo ſeu ꝯtemnit. vt in deſcrip tione ſuꝑbie patuit. Similiter ē ſu ꝑbia pctm̄ mortale penes quintam regulā. Cū quis proximos pro ſua ſuꝑbia ꝑficienda grauat. ſicut faci unt nobiles pro fauſto ſuo pauꝑes excoriantes et viri ꝓ ornatu muli erū proximos damnificantes. Eſt e tiam ſuꝑbia peccatū mortale ꝑ quī tam regulā cū quis ꝑ ſuꝑbiam non curat ſcandaliſare alios. ſicut muli eres quedam alienos viros ad lap ſum ꝓuocantes. et ideo ſe ornātes et occaſionem dantes lapſui mētis eſt etiam mortale pctm̄ ꝑ terciā re gulam. Cum quis ꝓpter ſuꝑbiā trāſ gredit̉ p̄ceptum eccleſie. ſicut ſꝫm quoſdam doctores. milites exercen tes torneamenta ꝑ eccleſiam prohi bita. k ¶ Sunt aūt remedia plu ra ꝯtra ſuꝑbiam et inanem gloriā Primū ꝯſideracō magnitudinis di uinaꝝ ꝑfectionum cōtra quē deuꝫ vel eius ordinacōnem quis ſuꝑbit. Contra qd̓ d̓r Iob.xv. quid tumet cōtra deum ſpūs tuus ad huiꝰ mōi intuitū et dei locutionē abraam ſe cinerem Gen̄. xviij. et moiſes impe dicōris lingue ꝓfitebant̉ humili ter. Exo. iiij. Scd̓m eſt ꝯſideratio humilitatis xp̄i et ſanctoꝝ. vn̄ phi lippen̄. ij. Xp̄us factus eſt obediēs vſqꝫ ad mortem mortē aūt crucis. Mat. xj. Diſcite a me qꝛ mitis ſum et humilis corde. Terciū eſt ꝯſide
racō ſui in ꝑfectionibꝰ quas habe mus. nam corpus et eiꝰ ꝑfectioneꝫ animā et eius ꝑfectōem a ſolo deo principaliter accepimꝰ ꝓ quibꝰ tā to plus grati eſſe debemus quanto excellentiora dona recepimus aliaſ ampliꝰ puniremur. faciliter etiam ꝑdere poſſumus omnia bona nr̄a. qꝛ Eſai. xl. Omnis caro fenū et oīs gloria eius ſicut flos agri Quartū eſt ꝯſideratio ꝓpriarū imꝑfectio nū cōmuniū omnibꝰ. Nam corpꝰ de viliſſima materia cōceptum eſt in vermibus finaliter putreſcet defū ctum. medio vero tꝑe ſuꝑ omīa ani mantia. in naribus. auribus oculis ore et alibi emittit immūdicias p̄ ter ea que latent intrinſecus. ſꝫm il lud Aichee. vj. humiliatio tua in medio tui. Eſt aīma aūt ebes intel lectū. curua eſt affectu. labilis me moria. ꝓna ad lapſum. et tarda ad reſurgendū. vn̄ Iere. xvij. Paruū eſt cor hoīs et inſcrutabile et quis cognoſcet illud. Quintū eſt ꝯſide ratio imꝑfectionū moralium. Nam neſcimus licet ſperare poſſumꝰ an aliqd̓ opus meritoriū fecerimꝰ cun ctis diebus vite noſtre. Tum qꝛ ſe pe vicia virtutis pallium induunt Tum qꝛ omiſſio vnius circūſtantie debite totum opus viciat et pauci ibi diligentiā adhibent. Tum quia ſuꝑbia vel inanis gloria ſepe totū opꝰ viciat. vn̄ Eſa. lxiiij. Sicut pā nus mēſtruate vniuerſe iuſticie nō ſtre. et Iob. ix. Verebar omīa oꝑa mea ſciens ꝙ nō parcis delinquēti Gre. v. moꝝ. Sepe iuſticia nr̄a ad examen diuine iuſticie deducta in iuſticia eſt et ſordet in cōſpectu di ſtricti iudicis qd̓ in oculis fulget oꝑantis. Sextū eſt cohabitacō hu

Capitulum Preceptum. Primum.
artūdecimum.
milium in corꝑe et oꝑe. Sicut em̄ ille qui cōmunicat ſuꝑbo induet ſu ꝑbiaꝫ. Eccl. xiij. ſic qui cōmunicaue rit humili induet humilitatē. vnde Odo ep̄us parienſꝫ. in menſa ſemꝑ ante ſe poſuit deſpectiores paupe res et a latere alios. Requiſitꝰ aūt quomō poſſet hoc tollerare. Rn̄dit ꝙ quidā nobilis miles eum docue rat. Iob. v. ſcꝫ viſitans ſpēm tuam nō peccabis. Septimū eſt et forte optimū ꝯſid̓acō ꝓprioꝝ pctōꝝ q̄ qͥlibꝫ meliꝰ ſcit ꝙͣ alter vel ſcire d̓ bet. Si em̄ peccaſti ſemel mortali ter. deū et omnē creaturā ſibi ſer uientē offendiſti. ideo ſꝫm dei iuſti ciam panis te ſuffocare debꝫ. aqua ſubmergere. ignis incinerare. aer inficere. beſtie deuorare. et ita d̓ ſi milibus intelligendū eſt ſꝫm hugo Quia ſꝫm augꝰ. peccator nō eſt di gnus pane quo veſcit̉. quid igit̉ d̓ te qui forte cencies peccaſti morta liter. Cōſideremus igit̉ in alijs bo na et mala. in nobis vero frequen ter noſtra mala. Capitulū Decimūquartum. Ecimo prohibet̉ primo precepto inanis gloria. 6 prout eſt pctm̄ mortale quo propriū dei videlicꝫ regis ſecū loꝝ et immortalis honor et gloria j. thi. j. tollit̉ quodamodo. Et Ro. jͣ. Qui cum cognouiſſent deū non ſi cut deū glorificauerūt. et obſcura tum eſt inſipiēs cor eoꝝ. De hͦ vi dendū eſt primo quante prauitatis ſit hoc viciū et ꝑiculi. Secūdo que et quottuplex ſit inanis gloria. ter cio qn̄ ſit peccatū mortale vel non ¶ G Quantum ad primum nota
dum ſꝫm Tho. ij. ij. q. xxxj. ꝙ inaniſ gloria differt a ſuperbia. Nam ſu perbia non eſt inanis gloria nec ap peticō eius. ſed ſuꝑbia eſt cauſa ap peticōis inanis glorie. vnde ſuꝑbia facit appetere inordinate ꝓpria ex cellentia. et ex iſto faciliter mouet̉ homo ad appetēdū manifeſtacōem eiuſdē excellētie. et illa eſt appeti tio īnanis glorie. Et concurrere ibi pn̄t quatuor. Nam vane glorioſus putat. in ſe aliquid eſſe excellentia certa dignū qualiter tn̄ non eſt. ap petit vt alij hoc cognoſcāt et mani feſtū fiat. vult vt hoc alij approbēt laudent et honorēt. et in tali laude vel approbacōe delectat̉. Secūdo notandū. ſꝫm eund̓ ꝙ inanis gloria licet non ſit ſemper peccatū morta le. eſt tamē valde periculoſum pec catum triplici de cauſa. primo quia nulle perſone parcit. Iuuenes im pugnat. vt patet in vitaſpatrum. de pueris. vno in duodecimo anno alio in. xv. ſerpentem illeſe ad mo naſterium portantibꝰ quos abbas flagellauit. cur nō diſcerent mites et humiles eſſe corde. Senes exce cat vt patet in ſolitario p̄dicante et miſſam cantante cathecuminis cū nullus adeſſet niſi pater obſer uantes. nobiles ꝓijcit vt patet in Ezechia rege qui vnica oracōe ob tinuit ꝑcuſſione centum octuagin taquinqͣꝫmiliū hominū alia oracōe xv. annos adiectos vite ⁊ regreſſū ſolis facienteꝫ. xxxij. horas die. qui tn̄ tandem eleuatus niſi penitenti am egiſſet deo valde diſplicuiſſet. vt dicit Caſꝫ. de. viij. principalibꝰ vicijs et origīaliter ponit̉. iiij. Re. xx. et Eſa. xxxviij. et. xxxix. Rurales inflat. vt patet in fratre mattam

Preceptum. Capitulum Quartūdecīmum.
veſtibus allegante vt eſſent longi ores. Cui demon ait. O monache ſi maiora valeres maiora faceres. fe minas eciam ſanctas inficere nitit̉ vt patet de ſancta melaī a romana vidua. ccc. libras argenti ſancto bā bone p̄ſentante. cui cū pater nihil grande reſponderet. mulier ait. pa ter. ccc. li. ſunt. Rn̄dit pater ſi deo dediſti ſcit quantū. ſi mihi mercede ꝑdidiſti in celo. Viros ſanctos decī pit vt patꝫ de ſancto eleuterio ab bate. de quo refert Gre. iiij. dialo. Qui cum puerum a demone nocte vexatum ad monaſterium ſuum de tuliſſet ⁊ ibi puero exn̄te illeſo pa ter diceret. ecce fratres quomō de mon monialibꝰ illuſit. ſtatim puer obſidẻ titerato. et pater eleuteriꝰ plorans imperat vt nemo cibū gu ſtet niſi puer ſanet̉. qd̓ cum fletū factū eſt. demon abſceſſit et pater deinceps humilior fuit Secūdo qꝛ hoc viciū omībus oꝑibus ſe infle ctit. malis quidē in his qui gloria tur cum malefecerint. et exultat in rebus peſſimis ꝓuer. ij. Bonis etiā vt oracōi p̄dicacōi lectioni correcti oni cantui taciturnitati veſtimētis humilibus religioſo inceſſui diuiīs officijs et ſimilibus inſidiat̉ operi bus. vt ꝑeant qd̓ alia vicia non fa ciunt. vnde augꝰ. in regula. Super bia etiā bonis oꝑibus inſidiat̉ id̓o ſancti patres vt caſſianꝰ refert hoc viciū aſſimilauerunt cepe. vbi vna ſublata pellicula ꝯtinue decortica da alia reſtat. Itē aſſimulat̉ ſcopu lo maris ad que illiſa nauis refer ta omībus bonis ſtatim immergit̉ Itē ſꝫm grego. latroni qui theſau rū in via recipit oſt enſum. Itē ſꝫm criſo. arbori iuxta viam plātate cꝰ
poma raro matu reſcūt. Itē vento vrenti qui fructū tenerū ſtatim de ſtruit Exēplū in vitaſpatrū vbi fra ter vt putabat̉ deuotus onogros in ſolitudine vocauit vt onera por taret. qd̓ cum anthonio fratres re tuliſſent. ait. iſte inquit ē velut na uis plena diuicijs. ꝑiculo expoſita maris. poſt pauca aut tꝑa flente an thomo queſitū eſt quid fleret. Rn̄. lapſum inquit illiꝰ de quo mihi di xiſtis. itē et videte in matta eū flē tem. iuerūt et reperierūt. et quinta die defunctus eſt. Tercio eſt hoc vi cium deteſtabile. qꝛ in omī loco ho mine reꝑit etiā in ſolitudine. vnde beatus appolonius cū. xv. annorū exīs heremū intraret. et ibi per xxx annos māſiſſet. vocatus eſt ab an gelo vt exiret. ⁊ per verba ſua egi pcios querterēt plures. ait. aufer a me queſo ſpūm inanis glorie. cui angelus. ſubter pedes ꝓuce quic quid circa ceruice tua reperis. quo facto diabolū proiecit clamantē. ⁊ ſic primo liber effectus eſt. Itē de alio patre qui cum obſeſſos libera ret impugnatus ab hoc vicio obti nuit obſideri. et tandē fratꝝ orōne ſanatus liberatus eſt a demone. et ab inani gloria. īmo hoc vicium vi ctum acrius inſurgit. Et primū eſt in vite ſancte inchoacōe. et vltimū in victoria. qd̓ nec xp̄m dimiſit. qn̄ eum impugnaret. ⁊ in pinnaculo cū eo demon deſcendit. C ¶ Sunt aūt quinqꝫ remedia. Primū vt ſoli cite videamus ne in principio me dio aut in fine oꝑis boni vana glo rīa ſe immiſceat. ſed omīa in deo di rigamus ſꝫm illud pͣs. Nō nobis do mine non nobis ⁊cͣ. ſicut ſanctꝰ tho feciſſe d̓r crucifixo qn̄ honorabatur

Capitulum Preceptum. Primum
cum pollicē. videlꝫ. ſecrete crucē fa ciendo ſub ſcapulari. ⁊ dicendo pre fatum verſiculū. Secūdo vt verea mur omīa oꝑa noſtra cū beato iob. job. ix. ne forte niſi fecerimꝰ vt de buimus. ſꝫm illud Luce. xvij. Cum omīa feceritis que p̄cepta ſunt vo bis dicite ſerui inutiles ſumus. qd̓ facere debuimus fecimꝰ. Tercio cō ſideremus quantū malū faciat. qꝛ omīa oꝑa bona pōt deſtruere. ſꝫm il lud xp̄i. receperunt mercedē ſuā. qd̓ xp̄s ait de ipocritis math. vj. Quar to vt oꝑa apparēter rara et bona occultemus quatū poſſumus. vt ne ſciat ſiniſtra quid faciat dextra tua Mat. vj. Quinto vt oremus cōtra tantum viciū. vn̄ ſuꝑ illud Teſſal. ij. deo qui ꝓbat corda noſtra dicit glo. vt ſibi nō homībus placeamus qd̓ niſi ip̄e in nobis oꝑet̉ vitare ne quimꝰ. Et augꝰ. idem dicit. Quas vires nocendi habeat humane glo rie amor nemo ſentit niſi qui ei bel lum indixerit. D ¶ Quo ad ſecū dū principale notandū ꝙ gloriā in ꝓpoſito ſignat ꝙ bonū alicuiꝰ de ueniat in noticia alteriꝰ vel alioꝝ et ad approbacōem eoꝝ. Et ſic ap petere gloriam eſt aliquē appetere vt bonum ſuum veꝝ vel apparens veniat in noticiam et ad approba cōem alteriꝰ vel alioꝝ. ſed aliqueꝫ querere gloriā ꝑ exteriora facta. fit ꝑ hoc ꝙ aliquis oꝑa ſua agit cō ram alijs aut loquit̉. aut qn̄ mani feſtatur ꝑ laudem alienā vt qn̄ ho noratur ab alijs. qꝛ tunc videntes eū honorari maiora de eo eſtimat. Et iſta ꝑtinent ad filias inaniſ glo rie de quibꝰ poſtea dicet̉. Secūdo notandum ꝙ nō omnis appetitus glorie eſt malus. ſꝫ appetitꝰ inanis
Quartū decimum. glorie ſemꝑ eſt malus. Nā vt tho. vbi prius dicit ad ꝑfectionē homīs ꝑtinet ꝙ ip̄e ſe cognoſcat. ſꝫ ꝙ ip̄e cognoſcat̉ ab alijs nō ꝑtinet ad ei us ꝑfectōem. et ideo nō eſt ꝑ ſe ap petendū. pōt tn̄ appeti inquantum eſt vtile ad aliquid E ¶ Vnde tri pliciter eſt vtile et licitū ꝙ aliquis cognoſcat̉ ab alijs bonus. Primo ad hoc vt deus ab hominibꝰ glori ficet̉. vn̄ Math. v. Sic luceat lux veſtra coram hom̄ibus vt videant opera veſtra bona et glorificēt pa trem vr̄m qui in celis eſt. Scd̓o ad hoc ꝙ homīes ꝓficiant in bono ꝙ in alijs cognoſcūt vt in p̄cedēti au toritate etiam patet. Et ſic fecit A poſto. ij. Coꝝ. xj. et. xij. vt diſcipuli ſui ꝑ p̄ſeudo apoſtolos nō deciperē tur vel eis plus crederent ait. Ter virgīs ceſus ſum et multa alia que ibi enumerat de ſe apoſtolꝰ bona. Tercō ad hoc ꝙ ip̄e homo ex boniſ que in ſe cognoſcit ꝑ teſtimonium laudis aliene ſtudeat in eis ꝑſeue rare et ad meliora ꝓficere. et ſic li cet habere curam de fama et eam tueri. Etiam ſic fit in treugis que fiunt ſuꝑ graduandis in vniuerſi tatibus. et ſꝫm hec tria laudabile ē ꝙ quis habeat curam de bono no mine. et ꝙ ꝓuideat quis bona co ram hominibus nō tm̄ coram deo. Ro. xij. non tn̄ ꝙ in hominū laude inaniter delectet̉. pōt igit̉ lauda biliter ad alioꝝ vtilitatem gloriaꝫ ſua querere ſicut et deꝰ gloria ſua querit nō ꝓpter ſe ſed ꝓpter nos. Eſt ergo notandum hic ꝙ in genere eſt gloria triplex. vna vera ſcd̓a vana. tercia diabolica. Prima eſt ſeptuplex. vera qn̄ quis nullius peccati ſibi ꝯſcius de qua. ij. Coꝝ.

Capitulum Quartūdecimum. Preceptum.
Primum j. Gloria noſtra hec eſt teſtimoniū ꝯſciētie noſtre. verior qn̄ dulcedo ſanctiſpūs manifeſte ſentit̉ qui ſpi ritus ſanctus teſtimoniū dat ſpūi noſtro ꝙ ſimus filij dei. Ro. viij. Sic hic cauendū eſt ne quis decipi atur in dulcedine ſpūali et ſentimē tis. qꝛ quedā ſunt cōmunes malis ⁊ bonis. Alie ſpeciales tm̄ bonis vt beatus bern. tradit in epiſto. ad fra tres de monte dei. Veriſſima ē eter na gloria. alie tres ſunt prius reci tate. Tercio notandū ꝙ gloria ſuā pōt quis q̄rere vt p̄miſſum eſt. ſꝫ il lud ꝯpetit potiſſime ꝑfectis viris vnde et math. v. xp̄s diſcipulis ait et doctoribus. ſic luceat lux ⁊cͣ. nec tn̄ talibus ſemꝑ opetit. ſed qn̄ ē no tabilis nec eſſitas vel vtilitas. infir mis aūt ⁊ imꝑfectis non eſt tā cau tum propter ꝑiculū inanis glorie. qꝛ ſꝫm grego. Bona innoteſcere ho minibus ſine ꝑiculo vix fieri p̄t. pa tent hec vbi prius per apo. qui ait j. coꝝ. xij. Inſipiēs factus ſum id ē ad modū inſipiētis qd̓ammodo feci gloriādo vos me coegiſtis ſcꝫ malis faciliter acquieſcēdo doctoribus. ¶ G Secūda gloria videlꝫ vana fit quītupliciter ſꝫm tho. Primo ex parte materie bone glorie paulos cum quis appetit ꝙ alijs appareāt aliqua bona in ſe. et illa approbent tanꝙͣ bona ⁊ magna que tn̄ nō ſūt in eo. vt cū appetit ꝙ alij eū eſti ment doctū et deuotū aūt multum doctū aut liberalē. aut diuīte aut pulcrū. nobilē et ſic de ſimilibꝰ. cū non ſit talis. aut cū appetit vt alij putent eū feciſſe tale opus qd̓ tam non fecit. Secūdo gloriā eſt vana. cū quis querit gloriā de re que non eſt gloriā digna. vt de caduca re et
fragili. ſicut eſt pulcritudo corꝑis. diuicie. criſpitudo criniū ⁊ hmōi. in ane em̄ eſt et vanū ꝙ homo hmōi res caducas fragiles et modicas. q̄ ꝯūiter magis nocent ꝙͣ proſint. tā magnas repetet ꝙ etiā gloriā d̓ eis querit. et vult ꝙ alij in eo talia nō ſcāt. et tanꝙͣ bona et magͣ reputēt et approbēt. Tercio eſt vana cum quis gloriā querit de rebus inutili bus et nociuis. que non ſunt apud multos grauia peccata reputata vt de ſuꝑfluis ſumptibus in quiuijs. in veſtibus edificijs familia. et fit gloria vana ex ꝑte materie. Quar to eſt vana ex parte eiꝰ a quo quis gloriā querit. puta cum quis appe tit bona ſua vera vel apparētia fie ri manifeſta homībus vt ea appro bent. quoꝝ tn̄ hoīm iudiciū eſt fal libile et incertū vt homībus ſimpli cibus mūdanis ⁊ ſecularibus qui a ctus hoīum frequēter ſolū extrinſe cus ꝯſiderat. et multociēs non bo na aut modicū bona eſtimant mag na et excellētia. imo frequēter d̓ re bus modicū aut nihil iudicare ſciūt vt ſi quis appeterēt doctus appa rere apud ideotas et rudes. quia d̓ hmōi iudicare nō ſciunt. tales em̄ noſcūt ſolū ſenſibilia et pn̄tia vt di uicias potentia pulcritudinē ⁊ ſimi lia modica. imo talia ſunt bona mi nima. nō media vt virtutes. nec ma xima vt beatitudine faciētes. que tn̄ minima bona maxima eſtimant. Et illos qui talia habent eſtimant glorioſos. et reuerēter tales hono rant. vera aūt bona hn̄tes et vere bona vt virtutes ip̄i nō noſcūt aut modicū reputāt aut ꝑuipendūt aut qd̓ deterius eſt ꝯtemnūt. et iō ina ne et vanū eſt teſtimoniū hmōi bo

Preceptum. Capītulum Primum
norū ab eis querere. Quinto modo gloria fit inanis ⁊ vana ex ꝑte ip̄iꝰ qui gloriā querit vt qui gloria ſuā nō refert in debitū fine puta in dei honorem ⁊ ꝓximi ſalutē. Omē em̄ bonū de quo quis recte gloriā que rit debet credere a deo ſibi eē datu et ita nō habet hō hoc a ſe. ſed eſt quoddā bonū diuinū et deo de iſto principaliter debet̉ gloria ⁊ laus. Et ideo qn̄ homo appetit vt bonuꝫ ſuū alijs fiat manifeſtū debet hoc appetere ad iſtū fine vt deꝰ ex hoc laudet̉. qui tale bonū largitus eſt. Ideo dicit aplūs. ij. Co. x. qui glori at̉ in dn̄o gloriet̉.i. de bono oꝑe ſi querat ſibi gloriā ſꝫ deo. Tale em̄ bonū dat̉ homī a deo vt ex illo ali is ꝓſit. ⁊ ideo intm̄ debet appetere gloriā de tali inquatū ꝑ ea parat̉ ſibi via ad hoc vt alijs ꝓſit ſicut a poſto. vt sͣ patuit. Qn̄ ergo hō ap petit gloria et in illa ſiſtit aūt ī ſe ip̄m ſolū refert in ſui laude et recō mendacōem ⁊ nō in ꝓfectū ꝓximi. aut in dei laude ⁊ gloriā finaliter. tunc eſt vana gloria ⁊ inanis ⁊ pec catū. qꝛ qd̓cunqꝫ vanū appetere eſt pctm̄ ſꝫm illud Psͣ. filij hominū vſ qꝫ quo graui corde vt quid diligi tis vanitate ⁊ q̄ritis mendaciū. H Tercia gloria videlicꝫ diaboli ca eſt etiam ex ꝑte materie qn̄ quis gloriā querit de pctīs mortalibꝰ ⁊ de rebꝰ magis ignominioſis ꝙ glo rioſis vt cū quis ꝑ potentia alique. opprimit aut cū notabili ꝑſona lu xuriatus eſt. aut aliquid iniuſte a tali recepit. aut haſtiluſit in pctīs. aut ꝓ multo luſit ⁊ vult vt alij hͦ noſcant ⁊ approbēt. hoc ē diaboli cū pctm̄ qꝛ demones ſic coram ſuo principe gloriari ſolent de malis in
Quartūdecimum. que alios ꝓiecerunt. ꝯtra quos in psͣ. Quid gloriaris ī malicia qui po tens es iniquitate dilexiſti malicia ſuꝑ benignitatē. iniquitatē magis ꝙ loqui equītate ꝓpterea d̓ſtruet te deꝰ in finē I ¶ Quō ad terciū principale qn̄ ſcꝫ inanis gloria ſit pctm̄ mortale Notandum ſꝫm tho. vbi s. ꝙ aliqn̄ vane glorie appeti tus eſt mortale aliqn̄ veniale. Om̄e em̄ pctm̄ qd̓ fit ꝯtra caritatem eſt mortale ⁊ ſolū tale. mō inanis glo ria qͥdam eſt ꝯtra caritate quedaꝫ nō. Et licet pctm inanis glorie pre ciſe ſꝫm ſe ꝯſideratū ⁊ ꝓut ſibi nō cōiungit aliud pctm̄ nō repugnat caritati ꝓximi vt ꝙ quis appetat bona q̄ in ip̄o ſunt vel apparet ma nifeſtari alijs ⁊ laudari ⁊ hoc p̄ciſe ꝓpter delectacōem quā hꝫ in alio rū laude hoc nō eſt ꝯtra caritatem ꝓximi. nec aliquo mō nocumentum eius k Pōt tn̄ inanis gloria eē cōtra caritate ꝓximi inquatū aliud pctm̄ ei ſcꝫ inani glorie cōiunctū ē. vn̄ hec prima regula eſt ꝙ qͥn̄cūqꝫ ordinat̉ inanis gloria in aliud pec catū mortale tanꝙͣ in finem vt cū quis vult videri doctus vt alij ſi hi credant ⁊ ſic eos ꝑducat in ꝑfidi am. vel cū quis ſe laudat de fideli tate vel facit ſimulata oꝑa vt eum eſtiment ꝓbum ⁊ fidelē. ⁊ ſic poſſit eos damnificare in rebꝰ ꝑ furtum vel ꝑ aliā fraudem notabiliter pre ſertim damnoſam vel cū quis vult videri diues vel nobilis ꝓpter hoc vt muliere aliquā poſſit alicere in ſui amorem ⁊ ꝯſenſum luxurioſum Tum qꝛ illud eſſet ꝯtra caritatem ꝓximi. qꝛ in magnū nocumentū fie ret pctm̄ mortale. Et de illo ſona bant etiā regule poſites de ſuꝑbia

Preceptum. Capitulum Decimumquartū.
quod ſit pctm̄ mortale. L¶ Se cūda regula eſt. ꝙͣuis peccatū ina nis glorie preciſe ſꝫm ſe ꝯſideratuꝫ ⁊ ſine cōiunctione alterius peccati nō ſit ꝯtra earitatem ꝓximi tn̄ eſt vt ſic ꝯtra caritateꝫ dei tripliciter ſꝫm tho. Primo rōe materie de qua quis gloriat̉ vt cū quis gloriat̉ de aliquo falſo qd̓ eſt qtrariū diuiae reuerentie ſicut illud Ezechie. xxv. iij. Eleuatum eſt cor tuū dixiſti de us ego ſum. Suo mō ſi gloriaretur de omīpotentia omniſciētia. vel ꝙ eſſet deus et ſic laudari appeteret valde peccaret qtra dei reuerētia et mortaliter. Sicut fecit alexāder magnus qui filius iouis a multis di ci delectabat̉. attū cū telo gͣuiter ī expugnacōne ciuitatis vulneratus eſſet ait. om̄es me dei filiū clamāt ſed hoc telū me homine eſſe fatet̉ Item idem cū ſe ꝓ deo adorari vel let. Quidam miles ei ait Si dij cor pus aīo tuo equaſſent. capite celuꝫ et manibus vtroſqꝫ fines terre ca peres aut tangeres. cū ſis igitur e qualis alijs. alijs te nō p̄feras. Sic feciſſe voluit octauianus ſi ſibilla maiorē ei nō oſtendiſſet. ⁊ herodes fecit ſe adorari ꝓ deo vt patꝫ Act. xij. Similiter ſi quis gloriā quere ret de aliquo bono tanꝙͣ a ſe habi to et nō tanꝙͣ a deo accepto mere gratuitu gloriaretur de falſo ſcꝫ ꝙ aliquid haberet a ſeip̄o et nō a deo eſſet ꝯtra dei reuerētiam peccatū mortale. ſicut feciſſe videt̉ Nabu chodonoſor monarcha qui in palla cio deambulans ait. Nonne hec eſt babilon ciuitas magna qua ego edi ficaui in domū regni in robore for titudinis mee et in gloria decoris mei. Dan̄. iiij. quo loquente ſtatim
vox ſibi cōminabatur ꝙ ſeptem an nis vt bos fenum comedere deberꝫ et priuari ſenſibus. ad illum primū modum etiam ꝑtinet ſꝫm tho. Cum quis bonuꝫ temporale de quo quis gloriatur p̄ferret deo. quia hoc ꝓ hibetur hiere. ix. Non glorietur ſa piens in ſapientia ſua nec fortis in fortitudine ſua. nec diues in diuici is ſuis. ſed in hoc glorietur qui glo riatur ſcire et noſſe me. qꝛ ego ſum dn̄s qui facio miſericordiam et iudi cium et iuſticiam in terra. hec em̄ placent mihi ait dn̄s. M Secū do mō appetitus inanis glorie con trariat̉ dilectioni dei ex ꝑte eius a quo gloria queritur. vt cum quis teſtimonium et approbaconem ho minum p̄fert teſtimonijs et appro bacōnibus dei. ſicut ꝯtra quoſdaꝫ de principibus ſacerdotum d̓r ioh. xij. ꝙ dilexerunt plus gloriam ho minū ꝙ gloriaꝫ dei. nam vt ibi ha betur multi ex principibus et legiſ peritis et ſacerdotibꝰ crediderunt in xp̄m. ſed ꝓpter phariſeos nō cō fitebant̉ ne de ſinagoga eijcerent̉ quod erat apud eos valde ignomi nioſum. Iſti ergo plus refugierūt illam ignominiam ⁊ plus dilexerūt gloriam hominū et plus voluerūt honorari et tanꝙͣ boni reputari et approbari ab hominibꝰ ꝙ gloriam dei id ē quam appecierūt a deo ap probari et coram eo iuſti exiſtere. Et ſꝫm nicolaū de lira. d̓ iuſtoꝝ nu mero in ꝑte vel in toto fuerunt ni cōdemꝰ qui ad ieſum venit nocte ⁊ principes ⁊cͣ. jo. vt sͣ et ioſeph ab a romathia ⁊ gamaliel ⁊cͣ N ¶ Ter co mō appetitus vane gloriē repu gnat delectōi dei ⁊ hͦ ex ꝑte ipiꝰ gloriatis ſcꝫ qui intēcōeꝫ ſuā refert

Preceptum. Primum
Capitulum Quindecimum.
ad gloriam tanꝙͣ ad vltimū finem ita ꝙ gloriam appetit propter ſe ipſum nullo modo referendo e am in vtilitate ꝓximi aut dei honoreꝫ finaliter. ⁊ qui oꝑa virtutū ordīat vltimate ī gloriā ſuā tanꝙͣ ī ſuū et optimum ſibi vt ꝙ ieiunat dat ele moſina ⁊ ſimilia vt alij ſciāt ⁊ eum glorificēt. et qui tm̄ diligit eā ⁊ ap petit ꝙ etiā ꝓpter ip̄am ꝯſequen da nō p̄termittit facere ꝯ deū ſic ē pctm̄ mortale. Qn̄ vero gloriā eſt 7 Valiā aliquo mōꝝ sͣ poſitorū circa ſcd̓am ꝓpoſicōeꝫ attū nō repugnat dilectōi aliquoꝝ mōꝝ nūc p̄tacto rū. tūc appetitꝰ vane glorie nō eſt pctm̄ mortale ſꝫ ſolū veniale vt di cit Tho. ¶ Capitulum Quindecimum Adecimo hic ꝓhibetur ipocriſis. nam ex p̄miſſis patꝫ ſicut finis ſuꝑbie ē ꝓpria excellētia qua in tēdit ſuꝑbꝰ. ſic finis appeticōis ina nis glorie eſt manifeſtacō ꝓprīe ex cellētie. qꝛ illā intendit vane glorio ſus. ad hac aūt manifeſtacōem ſꝫm tho. ij. ij. q. cxxxij. ar. v. p̄t quis ten dere ⁊ directe tripliciter. Primo ꝑ verba ⁊ ſic ē iactantia. Scd̓o ꝑ fa cta falſa ⁊ ſic ē ipocriſis Terco per facta vera hn̄cia quandā amiracō nem ⁊ ſic ē p̄ſumpcō nouitatū. De īpocriſi gͦ tria ſunt dicēda. Primo qͥd ſit ⁊ qualiter ꝯmittit̉ ⁊ ꝙͣ ma la ſit Scd̓o qn̄ ſit mortale pctm̄ ſeu ſub p̄ctato ꝓhibita. Tercō an quis ſe minorē poſſit on̄dere ꝙ ſit in re qd̓ vocat̉ ironia B ¶ Quātū ad jͣ. notandū ſ.ꝫm tho. vbi s ꝙ ipocri ſis dupliciter capit̉. vno ꝯmūiter alioº ꝓprie. Cōmuniter ſeu genera
liter īpocriſis idē ꝙ ſimulacō ⁊ ſic ē mendaciū ꝯſiſtēs ī ſignis exterio rū factoꝝ. vt cū quis ꝑ aliqua exte riora ſigna reꝝ aūt factoꝝ aliquid de ſe ſignat qd̓ ī eo nō ē. aut meliuſ aut excellentiꝰ ꝙ ī eo veraciter exi ſtat. ⁊ iſtoꝰ magnꝰ apꝑatus veſtiū ē ſimulacō ſeu īpocriſis lr̄ature ſeu ſapīe. et magnꝰ ſtatus ⁊ ſumptuo ſus ī equis. ſeruis ⁊ ſimilibꝰ ē ſimu lacō diuiciaꝝ ⁊ potētie. et ſic omīs ſimilacō ſeu īpocriſis ē mendaciū ⁊ ideo pctm̄ ⁊ aliqn̄ mortale ſi ē ꝙͣ ca ritate. aliqn̄ veniale ſicut de mēda cio dicet̉ infra in p̄cepto. viij. c. j. ¶ ¶ Cauſa aūt quare ſimulacō ē pctm̄ eſt illa. dicit tho. ibidē qꝛ ad virtute veritatis ꝑtinet vt aliquis talē ſe exteriꝰ exhibeat ꝑ ſigna ex teriora qualis e. ſigna aūt exterio ra nō ſolū ſunt verba ſꝫ etiā facta. ſicut ergo veritati opponit̉ ꝙ ali quis ꝑ verba exteriora ſignificet a liud ꝙͣ hꝫ apud ſe qd̓ ad mendaciū ꝑtinet ita etiā veritati opponitur ꝙ aliquis ꝑ aliqua ſigna factorum vel reꝝ aliquid de ſe ſgnificet ꝯri um eiꝰ qd̓ in eo ē qd̓ ꝓprie ſimulaco d̓r D ¶ Tn̄ ſic dicit augꝰ. in li. de q̄ſtiōibus euāgelij. nō omē qd̓ fingi mus mēdaciū ē. ſꝫ qn̄ illud fingimꝰ qd̓ nihil ſignificat tūc ē mendaciū. Cū aūt fictio nr̄a refert̉ ad aliqua ſignificōēꝫ nō ē mendaciū. ſꝫ aliqua figura veritatis. et ſubiungit exe plū de figuratiuis locucōibꝰ ī qui bus quidē fingimꝰ res. nō vt aſſe rat̉ ita eſſe ſꝫ eas p̄ponimꝰ vt figū rā alteriꝰ qd̓ aſſerere volumꝰ. Sic igit̉ ſe finxit dn̄s longiꝰ ire. lu. vl. quia compoſuit motū ſuū quaſi vo lentis longiꝰ ire ad aliud figurati ue ſignificanduꝫ ſcꝫ ꝙ ipſe ab eoꝝ

Preceptum. Capi tulum
fide longe erat vt Greg. dicit. Eſt igitur vt dicit Tho. ſimulacō pctm̄ ſimpliciter. qꝛ non refert vtrū quis verbo vel quocūqꝫ facto alij mēci at̉. tn̄ vlri. dicit. ſi quis dat ꝑ aliqd̓ opus vel ꝑ verbū duplex aliquid in telligere qd̓ nō ē. nō intencōe fallē di. ſꝫ intencōe vtilitatis ꝯſequētis talē ſimulacōeꝫ nō eſſe pctm̄ E Circa qd̓ tn̄ notat tho. ꝙ ſicut ali quis verbo mentit̉ qn̄ ſignificat ꝙ nō ē. nō aūt qn̄ tacet qd̓ ē qd̓ quidē aliqn̄ licet. Ita ſimulacō eſt qn̄ ali quis ꝑ exteriora ſigna factoꝝ. vel reꝝ ſignificat aliquid qd̓ nō eſt. nō aut ſi aliquis p̄termittat ſignifica re qd̓ eſt. vn̄ aliquis pōt occultare ſuū pctm̄ ſine pctō. Alioº capitur ipocriſis ī ſacra ſcriptura ꝓprie. ⁊ eſt ſimulacio ſanctitatis et iuſticie qua quis nō habꝫ ⁊ ſic īpocrita eſt qui ꝑ exteriora ſigna factoꝝ ſancti tate aut quācūqꝫ virtutē quā n̄ ha bet ſimulat cū intencōe vt alij cre dāt eū talē eſſe. et talis īpocriſis ſꝑ ē pctm̄ ſicut ⁊ om̄e mēdaciū ē pctm̄ ip̄a aūt ipocriſis eſt mendaciū in fa cto. vn̄ īpocriſis duo dicit ſcꝫ defe ctū ſanctatis ⁊ ſimulacōem ſancti tatis ip̄iꝰ. ideo augꝰ. dicit ſuꝑ psͣ. lxiiij. Simulata equitas nō eſt equi tas ſꝫ duplex eſt iniquitas. Eſt em̄ ibi duplex pctm̄ ſcꝫ in ipocrita vid̓ licꝫ inquitas occulta. ⁊ falſitas ſan ctitatis in oſtenſiōe. f¶ Hec aūt ipocriſis in quīqꝫ ꝑſonis ſe inflecte re ſolet ſepiꝰ. Primo in hereticis d̓ quo mat. vij. attendite a falſis pro phetis qui veniūt ad vos in veſti mētis ouiū. intrinſecꝰ aūt ſunt lupi rapacēs. Scd̓o in fictis clericis et religioſis de quibꝰ d̓r. dū ore et ha bitū nō corde deo ſe ſeruire on̄dunt ꝑ xp̄m mat. xv. ipocrite bn̄ ꝓpheta
Quindecīmum. uit de vobis Eſa. xxix. populus hic labijs me honorat cor aūt eoꝝ lon ge ē a me. ⁊ mat. xxiij. ve vobis ſcri be ⁊ phariſei īpocrite qui clauditiſ regnū celoꝝ ante hoīes. vos em̄ nō intratis ſcꝫ male viuendo neqꝫ in troeu̓tes ſinitis intrare ſcꝫ ꝑ exen pla mala eos inficiēdo. Tercō infi c̓tis iudicibꝰ ⁊ ſcabinis ac dn̄is tꝑa libꝰ qui cū iuſticiā deberet defēde re ⁊ ſe hoc facere p̄tendat intrinſe cus ſunt pleni dolo ⁊ auaricia. De quibꝰ mat. xxiij. ve vobis ſcribe et phariſei ipocrite qui mūdatis qd̓ d̓ foris ē calicis ⁊ parapſidis. intꝰ au te pleni eſtis rapina ⁊ immūdicia. ve vobis ſcribe ⁊ phariſei ipocrite qui ſimiles eſtis ſepulcris. de alba tis q̄ apparet hoībꝰ ſpecioſa. intus vero plena ſunt oſſibꝰ mortuoꝝ et ⁊ omī ſpurcicia. Quarto ī fictis vi duīs ⁊ virginibꝰ q̄ in delicijs viue tes vel nequicijs alijs p̄honorari volūt. vn̄ Iob. xx. ſi aſcēderit vſqꝫ ad celos ſuꝑbia eiꝰ ⁊ caput eiꝰ nu bes tetigerit quaſi ſterquiliū ī fine ꝑdet̉. Quinto in pauꝑibꝰ ficte mē dicantibꝰ. de quibꝰ lu. xx. ait xp̄us attendite a ſcribis qui volūt ambu lare in ſtolis ⁊ amat ſalutacōnes ī foro ⁊ primas cathedras in ſinago gis ⁊ primos accubitus in cōuiuijs qui deuorat domos viduaꝝ ſimulā tes longa oracōeꝫ hi accipiet dana cōem maiorē G ¶ Sꝫ quo cogno ſcit̉ quis īpocrita er. Rn̄ augꝰ. ſuꝑ illo Lu. vj. Non p̄t arbor bona fru ctꝰ malos facere ⁊cͣ. ꝙ a tribus co gnoſcunt̉ īpocrite. primū ē bonoꝝ oppreſſio vel ꝑſequendo vel detra hedo. Omēs em̄ īpocrite detracto res ſunt. Scd̓m ē facilis rep̄henſio alioꝝ qd̓ faciūt vt videant̉ hr̄e ze lū. Terciū ē impaciētiā in aduerſis

Capitulum. Quindecimum.
Creceptum. Primum ſuꝑ om̄s em̄ mouēt̉ ⁊ offendūt̉ ad ꝯtumelias ſibi dictas qꝛ q̄rūt glēꝫ. ideo dolēt ad ꝯtunielia. vn̄ dicit ie ro. Nō q̄ras gloriā ⁊ nō dolebis cū inglorioſus fueris qui laude nō aꝑ petit nō ſentit ꝙtumielias. H Sꝫ diceres ſūt gͦ mali religioſi vel clerici īpocriti. Rn̄. tho. habitꝰ ſan ctitatis puta religicis vel clericatꝰ ſignificat ſtatū quo quis obligatur ad oꝑa ꝑfectōis. ⁊ ideo cū quis ha bitū ſanctitatiſ aſſumit inteēdes ſe ad ſtatū ꝑfectōis tranſ ferre ſi ꝑ in firmitate deficiat nō eſt ſimulator vel ipocrita. qꝛ nō tenetur manife ſtare ſuū pctm̄ ſanctitatis habitum deponēdo. Si aūt ad hoc habitum ſanctitatis aſſumeret vt ſe iuſtum on̄deret eſſet ipocrita ⁊ ſimulator. vn̄ Gre. xxxj. moꝝ. dicit ſunt nōnul li qui et ſanctitatis habitum tenet et ꝑfectōnis merita exequi nō va lēt hos nequaꝙͣ credendum eſt in īpocritarum numero currere. quia aliud eſt infirmitate peccare aliud maliciā I Sed iteꝝ dubitares vtꝝ aliquis ſimulas ſanctitate ad honorē dei ⁊ edificacōeꝫ ꝓximi pec cet. Rn̄. pe. d̓ thar. in qd̓li. duplex ē ſimulacō. q̄dam q̄ fit ab aliquo vt ī iquitas ſua palliet̉ ⁊ ip̄e ab hoībꝰ laudet̉ ⁊ bonꝰ reputet̉ ⁊ hec eſt pctm̄. alia fit ad dei honorē ⁊ ꝓxīo rū edificacōem. vt ſi aliquis religi oſus maiorē religionē on̄dit cora ſe cularibꝰ ꝙͣ coram ſuis fr̄ibꝰ vt ip̄i magis edificent̉. iſte nō peccat ſed meret̉. hec ille. Exēplū ī btō dn̄ico ꝑ quadrageſimā ī pane ⁊ aqua cum ſocio ieiunāte vt hereticos cōuer teret. et ſic ep̄s oxoniēſis didacus olim ꝯ hereticos albiēſes hortaba tur abbates eadē intēcōe vt pedes irent in pauꝑtate k ¶ Quō ad. ij
prīcipale notand̓ ſꝫm tho. ꝙ ipocri ſis ſcd̓oº ſumpta aliqn̄ ē pctm̄ mor tale ⁊ aliqn̄ veniale Qn̄ aūt ſit mor tale vel veniale ē attendendū ex fi ne quē ip̄e fingēs intēdit. ſi nāqꝫ ta lis eſt O caritate eſt pctm̄ mortale. ſicut cū quis ſimulat ſanctitate vt falſam doctrina ſeminet in qua ſibi nō tam cito crederet̉ niſi ſanctꝰ et iuſtus appareret quales ſunt ꝗmū niter heretici. propter qd̓ dicit dn̄s Mat. vij. attēdite a falſis ꝓphētis qui veniūt ad vos ī veſtim̄tis ouiū intrinſecꝰ aūt ſūt lupī rapaces. vel cū qͣs ſimulat ſanctitate vt dignus adipiſcat̉ eccleſiaſtica dignitatem vel vt adipiſcat̉ alia tꝑalia q̄cūqꝫ cū dano alioꝝ. vel ſimilat ſanctita tē vt familior fiat alicui mulieri a liene vt ea ꝑ hoc decipiat ⁊ in ſuū ꝯſenſū alliciat ⁊ ſic de alijs hmoi fi nibꝰ qui ſūt 9 caritatē dei vel ꝓxi mi. hec videt̉ eē mes ſancti docto ris. yn̄ ⁊ vlri. li. vj. tract. iij. c. xxv iij. dic̄. Cū aliquis ſimilat ſanctita te quā nō hꝫ ꝓpter hoc vt detur ei aliquid ſicut illi de quibꝰ Mat. xxiij d̓r. ve vobis īpocrite qui comeditiſ domos viduaꝝ. pctm̄ mortale ē. qꝛ rapit qd̓ debet̉ ſancto. qꝛ qd̓ datur ei dat̉ in noīe iuſti. Itē qn̄ talē ſi mulacōem facit ex inſacīabili auari cia. ſi aūt aliquis ꝓ ſua neceſſitate ſimulet ampliorē indigentiā ꝙ ha beat nō eſt hoc mortale pctm̄. ſicut faciunt illi qui cōmuniter trutanni vocantur. de his em̄ dicit Criſo. ꝙ talis ſimulacō pociꝰ ē culpa diuitū ꝙ pauperū qui ex ſui ijdigētia ad hoc ꝯpelluntur. L ¶ Si aūt ſꝫm tho. finis intentꝰ nō repugnat cari tati tunc manet veniale vt cū quis fingit ſolū qꝛ delectat̉ in ſic fingē do. d̓ quo dic̄ phi. iiij. eth. ꝙ magis

Preceptum. Capitulum Quindecīmum. Primum
videt̉ vanꝰ ꝙͣ malꝰ vel ſi fingeret ꝓpter iocū. Eadē em̄ rō ē de fictōe ⁊ mēdacō vt dictū ē p̄cedēti caº. tn̄ ſiue īpocriſis ſit veniale ſiue morta le pctm̄ ē ꝑiculoſuꝫ ⁊ multipliciter nociuū vt ptꝫ primo ex verbis xp̄i qui ipocritas fere p̄ alijs impugna uit Mat. xxiij. ſeptēpliciter ⁊ mat. vj. Exterminant em̄ facies ſuas vt appareāt hoībꝰ ieiunātes. ⁊ lu. xij. Attēdite a fermēto phariſeoꝝ qd̓ ē ipocriſis. ⁊ Mar. vij. īpocrita eij ce primū trabe de oculo tuo. Scd̓o qꝛ raro ad meliꝰ ꝯuertūt̉. tum qꝛ ſe bonos putāt alioꝝ laude d̓lecta ri. Iob.xxxvj. Vincti nō clamabūt Glo. qꝛ hūane laudis auiditate ſu ꝑati ſanctos ſe eē miſeri etiā cū in pctis morent̉ putāt. tū qꝛ ſpūſſan ctus eos fugit ſine quo querti nō pn̄t Sap. j. ſpūs diſcipline effugiet fictū. tū etiā qꝛ diabolus noſcitur eſſe ī eis ⁊ dormit. Iob.xl. ſub vni bra dormit in ſecreto thalami ſcꝫ in quo nullꝰ fructꝰ ſtips vacuꝰ et ra dix in limo landis ē fundatꝰ. Tercō qꝛ ſunt ſimiles ſterquilinio niue te cto. ſepulcris pulcris cadaueribus plenis vulpibꝰ quaꝝ pellis ē bona ⁊ carnes inanes. ſimoni qui angari atus crucē dn̄i portauit. ⁊ vulpi q̄ ſe mortuā fingit quoaduſqꝫ cornice capiat. cigno qui exteriꝰ ē albꝰ ca ro aūt eiꝰ nigra M Quo ad iij principale q̄rit̉ vtꝝ ironia ꝑ quam aliquis mīora de ſe fingit ſit pctm̄. Rn̄. ſꝫm tho. ij. ij. q. Cxiij. ꝙ aliquiſ de ſeip̄o minora dicat p̄t ꝯtingere dupliciter. vnoº ſalua veritate dū ſcꝫ maiora q̄ ſunt ī ſeip̄is recitēt. q̄ dam vero minora deteguūt ⁊ de ſe ꝓferūt q̄ tn̄ ī ſe eē cognoſcunt. ⁊ ſic minor a d̓ ſe dicere nō ꝑtinet ad iro
niā nec etiā ē pctm̄ ſꝫm genꝰ ſuum niſi ꝑ alicꝰ circūſtantie corrupcōem Alioº aliquis dicit minora a ver tate declinanſ puta cū aſſerit aliqͥd̓ vile de ſe qd̓ in ſe nō cognoſcit. aut cū negat d̓ ſe aliquid magnū qd̓ tn̄ ꝑcipit in ſeip̄o eſſe. ⁊ hoc ꝑtinet ad ironiā ⁊ ē ſꝑ pctm̄. vn̄ Augꝰ. li. de verbis dn̄i. Cū hūilitatis cauſa mē tiris ſi nō eras pctōr anteꝙͣ menti reris mēciendo pctor efficieris. Et ſi obijcis illud Gre. ad aug. angulo rū ep̄m. bonaꝝ mentiū ē ibi culpas agnoſcere vbi culpa nō ē. Rn̄. ꝙ ad bonitate mentis ꝑtinet vt hō ad iu ſticie ꝑfectōeꝫ tēdat. ideo in culpā reputat nō ſolū ſi deficiat a cōmui iuſticia q̄ vere culpa eſt. ſꝫ etiā ſi de ficiat a iuſticie ꝑrectōe q̄ qn̄qꝫ cul pa nō ē. nō aūt culpā dicit qd̓ ꝓ cul pa nō recognoſcit. qd̓ ad ironie mē daciū ꝑtinet. Nota tn̄ ꝙ īronia per defectū ꝓprie opponit̉ iactantie. q̄ ambo ꝯſiſtūt in verbis. in factis aūt videt̉ aliquid opponi īpocriſi ꝑ diminucōeꝫ ſuo mō ſicut d̓ ironia ¶ Capitulum Sedecimum Vodecimo ꝓhibet̉ pre ſumpco ſiue ſit nouītatū ſiue alia A i vn̄ eccl. xxxvij. O preſumpco ne quiſſima vn̄ creata es. Glo. a mala volūtate ſcꝫ deficiēte. Vbi notand̓ ꝙ p̄ſumpco q̄dam eſt bona que ſcꝫ ī quibuſdā id qd̓ in nobis ē facimꝰ ⁊ de reſiduo in diuinū auxiliū ſpera mus ⁊ de deo p̄ſumimus. alia mala qua quis ſe inordinate ⁊ nimis ꝯfi dit. de vtraqꝫ d̓r Iudith. vj. qui nō deſeris p̄ſumentes de te et de ſe p̄ ſumētes humilias. Mala p̄ſumpco

Capitulum Sedecimum Preceptum. Primum
ē duplex. q̄dam vocat̉ p̄ſumpcō no uitatū q̄ eſt filia inanis glorie ſꝫm Gre. Alia ē p̄ſumpcō reſpectu alio rū illicite q̄ etiā nō habet nouitatē ſeu amiracōem ſpēalē. Itē qͥdam ē ī ſumpco qͥ ē pctm̄ in ſpmnſanctū. A lia eſt pctī alleuiatiua de quibꝰ du abꝰ hēs s in p̄cepto videlicꝫ de ſi e Eſt igit̉ p̄ſumpco quintup lex. Pri ma bona de meritis vel de dei bo nitate ꝯfidentia hūilis. Scd̓a pctī excuſatiua in ꝑte. ſꝫ bn̄faciēdi p̄te latiua. Tercia p̄ ſumpco generalis. Quarta ſpēaliſ q̄ dr̄ nouītatū p̄ſum ptio. Quita pctm̄ in ſpm̄ ſanctū B ¶ De p̄ſumpcōe igit̉ nouitatū. Prio aduertēdū ꝙ nouitatū inuen co e triplex. Quedā licita ⁊ virtuo ſa vt modꝰ acquirēdi ꝑfectōem vi te ſpūalis. ſic ſamuel cuneos reꝑit ꝓphetaꝝ dauid cantoꝝ numerum helias ānachoreſim in veteri teſta mēto. in nouo iohēs baptiſta. Itē maria ⁊ ioſeph matrimoniū virgi neū. anthoniꝰ monachatū vel po ciꝰ xp̄s. vel iohēs baptiſta ſꝫm Crī ſo. Alia ē vana ſuꝑflua vel modicū pctm̄ vt inutiliter in artibꝰ labora do in alchamīa ⁊ in alijs exꝑiēcijs vltra ꝙ oꝑtꝫ occupādo. Tercia eſt nouitatū inuenco vicoſa. qꝛ nouus peccadi modꝰ reꝑit̉ ꝑ que alij ꝓfi Se ciētes in malis imbuūt C cudo notandū ꝙ hoc viciū multis generibꝰ hoīm ſe inflectit. Primo ī hereticos qui d̓ ſuo ingenio p̄ſume tes noua ꝯſingūt. Scd̓o in religio ſos qui ꝙͣ vel ſupra ſtatuta ſemorū ſicut phariſei ſingularia qͥdā inter dū ꝯfingūt viſiōes vt ſancti appa reant ⁊ ſimilia. Terco in artifices mechanicos vt ſutores ſartores fa bros ⁊ etiā hoīes ſe ſuꝑbe veſtientes. Quarto mercatores cum ꝯtra ctibꝰ raris. cambijs. reempcōibus vitalicijs ⁊ ſimilibꝰ vanis. Nam cū ꝑ vſurā manifeſtā lucrari nō aude ant ꝑ auaros ꝯtractꝰ tanꝙͣ varijſ vijs ad lucrū tēdūt. Quito iudices ſcabini. aduocati ⁊ bmōi nouis mo dis iuſticia dēfendētes. Sexto dn̄i tꝑales nouos modos illicitos exa ctionādi reꝑientes in tacijs. ī ſteu ris ⁊ ſimilibꝰ. Septimo clerici ⁊ re ligioſi nouos modos cantādi thea tricos ꝓpter q̄ſtū vel ob aꝑentiam reꝑiētes D ¶ Tercō notandū qn̄ ſit mortale. nā qn̄ aliquis p̄ſumit a liquid inuenire de ſcīa vt nouos er rores vt alios ī errorem ducat. vel nouos modos quibꝰ alios notabili ter deprimat vel exactionē indebi te inueniat vel ī finē q̄ tēdit ī mor tale pctm̄ aliquē inducat. In his ⁊ alijs qn̄ caritati d̓i vel ꝓximi repu gnat ſicut s dictū eſt mortale pctm̄ e. Et qꝛ quis ꝑticeps efficit̉ in ma lis ſequētibꝰ qͥ quis primo inuenit valde latū pctm̄ ē ⁊ ꝑiculoſuꝫ noui tatū inuenco illicita vt inuentores veſtiū ſuꝑbie deſeruiētiū. nouaruꝫ catilenaꝝ ⁊ ſimiliū E Quarto notādū ꝙ ꝙͣuis nō ſꝑ ſit pctm̄ mor tale nouītatū inuētio tn̄ ꝑiculoſū ē vt on̄dūt plura. Primo vt dictū eſt ꝙ aliquis tot maloꝝ hic ꝑ pcta et in futuro ꝑ penas ꝑticeps efficit̉ quot malis alijs futuris ⁊ pn̄tibus hoībꝰ occaſionē ꝑ inuencōem noua adminiſtrat. Scd̓o qꝛ oēs inuento res nouītatū illicitaꝝ om̄s mali fu erūt ⁊ filij hoīm. Nā primus inuen tor auarie fuit cain qui primꝰ ciui tatē fecit. Gn̄. iiij. iniuria facies il luc fugit. mēſuras fec̄ ⁊ termīos ī a gris ſtatuit ab iſto cam ſeptīo gͣdū

Preceptum. Capitulum Sedecimum Primum
d̓ſcēdit lamech qui primꝰ bigamiā reꝑit. ⁊ ſic primꝰ adulter fuit huiꝰ filij ⁊ filie om̄s fere curioſas artes reꝑierūt vt habes Gn̄. iiij. qꝛ eiꝰ fi lius iabel pr̄ fuit habitantiū ī ten torijs. Thubalchain primꝰ ſculptū ras minoraliū curioſas fecit. Noe ma filia primo varia texturā reꝑit cū a prīcipio a deo aīaliū pellibꝰ co oꝑimēta fuerīt ordīata. Cubal ip̄e fuit pater canentiū in cithera ⁊ or gano. hec oīa Gn̄. iiij. ⁊ li. ij. ſpec. hiſto. vinj. hi etiā cū om̄i ſua cogna cōe diluuīo interierūt. Tercō quia oēs qui poſtea auxerūt vel dilata uerūt nouitatū inuencōes mali fu erunt ⁊ miſerabiliter mortui vt ex maritiana pꝫ hiſtoria vbi legit̉ ꝙ tuliꝰ hoſtiliꝰ terciꝰ de primis regi bus romanoꝝ ſcꝫ poſt rōmulū ſcd̓s qui primꝰ purpura ē vſus ⁊ tandeꝫ cū tota domo ſua fulmine arſit. Ne ro imꝑator quintus ab octauiano qui piſcabat̉ retibꝰ aureis q̄ ſericiſ funibꝰ extendebant̉ nullā veſtem bis induit. ſoleas argenteas mulis fecit. tande a romanis de pallacio fugatꝰ ex roma ſeip̄m inter fecit et a lupis d̓r cōmeſtus. Aureliꝰ imꝑa tor romanus primū apud romanos diadema capiti inuexit. gēmis ful mine corripit̉ ſꝫ nō morit̉. tandem fraude ſerui ſui occiſus ē. Diocle cianus imꝑator primꝰ gēmas veſti bus calceamētiſqꝫ immiſit cū omēs retro prīcipes ſola purpura vteren tur. tande veneno perijt. Tarqui nus ſuꝑbꝰ rex romanoꝝ a rōmulo ſeptimꝰ excogitauit oīa tormētorū genera cathenas. tormēta. carcereſ cōpedes. exiliū. ⁊ hmōi. hic ꝓpter tarquinū filiū ſuū qui luc recia no bilem feminā corrupit a regno ⁊ a
roma ē expulſus in exilium. hec de martiniana. Itē ſimon magꝰ vola re volēs corruit occiſus. Itē ethie rus monachꝰ poſtea primo iuueniſ ingenioſus volare volēs cecidit nō mortuꝰ ſꝫ ꝯfractis pedibus vt re fert vincen. in ſpe. hiſto. Ecce quō omēs curioſitatū inuētores gͣuiter puniti ſunt. A ¶ Capitulum Decimūſeptimum Redecimo hic ꝓhibetur p̄cioſitas veſtiū q̄ ex ſuꝑ bia inani gloria vel ex p̄ ſumꝑcōe ꝓcedit. Mode ſtia em̄ vt ambro. li. j. de offi. dicit. Circa exteriorē cultū ſeu ornatū cō ſiſtit cui opponit̉ īmodeſtia. Circa qd̓ primo videndū de illicitis veſti mētis. Scd̓o de his q̄ diſſuadēt ta liū ſuꝑbiā. Terco an vtilitas veſtiū ſit laudabilis. Quātū ad primū eſt dubiū vtꝝ circa exteriore ornatuꝫ poſſit eſſe virtꝰ ⁊ viciū. Rn̄. tho. ij. ij. q. clxix. In ip̄is rebꝰ exterioribꝰ quibus hō vtit̉ nō ē aliqd̓ viciū. ſꝫ ex ꝑte hoīs qui īmoderate vtit̉ eis ſꝫ qꝛ quidā dicunt ꝙ cū in corde ſit virtꝰ nō aūt in veſtibꝰ p̄t quis eq̄ deferre tunica p̄cioſaꝫ ⁊ ī hrbitu ſe culari latere cor hūile ſicut ī hūili veſte. ecōuerſo in ouili. cor lupinū p̄t latere. Idcirco trīa ſunt notāda ¶ G Prio ꝙ circa exteriore ve ſtitu virtutes ꝯſiſtūt ſiue exercēt̉ qꝛ licꝫ om̄s virtutes ſubiectiue ſint ī aīa ⁊ eſſentialiter. tn̄ circa actus exteriores exercent̉ qui eoꝝ ſunt materia. Exēpli gra mīa ē mētis ha bitꝰ. ſꝫ ī diſtribucōe pecuniaꝝ exer cet̉. ſic fides ꝯfeſſiōe. Sic etiā hūi litate ⁊ ſimplicitatē nomīat andro nicus. dicit Thomas. habitus mo deratiuus veſtimentoꝝ. vnde ſicut

Capitulum Decimumſeptimū Preceptum.
Primum ſtultū eſt dicere ſi cor ē miſericors nulla vis de oꝑibꝰ mīe exterioribꝰ Sic etiam d̓r. iiij. ethi. eutropelia ponit̉ habitꝰ modificatiuꝰ verbo rū vel factoꝝ ſolacioſoꝝ. Scd̓o no ta ꝙ ꝑ exteriorē veſtitū virtutes menti adeſſe ꝯprobant̉. vn̄ ſi hūi liter in veſtimēto ꝓcedis ex corde hoc manauit. dicēte Bern̄. in appo logetico. Ex cordis theſauro ſine dubio ꝓcedit quicquid foris appa ret vicioꝝ ſcꝫ ſiue virtutū. vn̄ ſi p̄ cioſum defers veſtitū de corde vi cioſo ꝓcedit. nā ſꝫm phm̄. ij. Ethi. habitꝰ ſꝑ inclināt ad actꝰ ex quibꝰ generant̉. Tercō notandū ꝙ ꝑ ex teriorē veſtitū virtutes acquirūt patꝫ qꝛ ſtudendo ⁊ legendo ſcīa ac quirit̉. ⁊ eadem rōe hūilia veſtim̄ ta portando hūilitatis habitus ac quirit̉. patet igit̉ ꝙͣ fatue dicant qui inquiūt ſi cor bonū ē nulla vis erit in veſtimēto. C ¶ Dubitat̉ ſcd̓o vtꝝ veſtes p̄cioſas deferre ſit pctm̄. Rn̄. ꝙ ſic. vn̄ ſuꝑ illd̓ lu. xvj Induebatur purpura ⁊ biſſo. dicit glo. Gre. ſi cultus p̄cioſaꝝ veſtium in culpa nō eēt ſꝫmo dei nō tam vi gilāter exprimeret ꝙ diues purpu ra et biſſo indutꝰ apud inferos tor quebat̉ ⁊ ꝓbat̉ racōe. qꝛ p̄cioſum d̓r relatiue. ⁊ ita ſonat p̄cioſitas in exceſſuꝫ ꝓprij mōi īmo inciudit cor rupcōem mōi circa ꝓpriū ſtatū. ſed corrupcō vel exceſſus mōi eſt pctm̄ dicit Aug. li. de natura boni. pctm̄ cōſiſtit ī corrupcōe boni qd̓ ꝯſiſtit in mō. ſpēcie. ⁊ ordīe. D ¶ Dicit tn̄ Tho. vbi sͣ. ſi illi qui in dignita tibꝰ ꝯſtituuntur. vel etiā miniſtri altaris p̄cioſioribꝰ veſtibus ꝙ ce teri induunt̉ hoc nō eſt ꝓpter ſui gloriā ſꝫ ad ſignificandā excellētiā
ſui miniſterij vel cultus diuini. et ideo ī eis nō eſt vicioſū. ⁊ ſꝫm pe. d̓ palu. in. iiij. di. xxiiij. p̄cioſa veſtis ad pompā md̓i eſt in culpa. ſꝫ ad ho norē dei portata ē latrīa. d̓ hac ma teria dicit alex. de alis ī ſumma ſic vti p̄cioſis veſtibꝰ ē in ſe malū eo ꝙ vſus veſtis debet eſſe ad neceſſi tate nō ad curioſitatē vel volupta tē. p̄cioſitas aūt veſtis curioſitatē dicit. ⁊ ideo in ſe malū ē. vn̄. j. thi. vj. habētes alimēta ⁊ quibus tega mur his cōtenti ſumꝰ. Glo. qui vl tra tēdit malū inuenit. Pōt aūt bn̄ fieri vt cū aliquis vtit̉ p̄cioſis ve ſtibꝰ ex officō dignitatis vt reges ⁊ nobiles ⁊ eis aſſiſtentes qui licet pauꝑes ſint vtūtur tn̄ p̄cioſis n̄ ad oſtentacōem ſui ſed honorē dn̄oꝝ. Similiter ⁊ mulieres cū vtūtur p̄ cioſis veſtibꝰ nō ad oſtentacōeꝫ ſui vel ad voluptatem carnis. ſꝫ tm̄ vt placeāt viris ſuis vti p̄cioſis nō eſt eis pctm̄. et ſi dicis ꝙ oīa facta ſūt ꝓpter hoīem. Dicendū licꝫ hoc ve rū ſit. tn̄ p̄cioſitas veſtiū nō eſt fa cta ꝓpter ſtatum omniū hominū. ſꝫ ꝓpter eos quibꝰ cōuenit ex offi cio dignitatis. hec alex. de alis. Et poſt pauca dicit. ⁊ licꝫ mulieres or nari auro ⁊ margaritis ī ſe malū ſit ꝓpter ꝯiūctione actus ad materiā indebita eo ꝙ mulier cū ſit facta ad imaginē dei nō debꝫ q̄rere deco rem ex artificō. Tn̄ qn̄ de volūtate maritorū faciūt vt ꝯſeruēt eorum gr̄am vel vt morē regionis vel ciui tatis obſeruēt cū modeſtia tn̄ vel vt gradū dignitatis obſꝫuent excu ſant̉ a pctō. Sicut de heſter legit̉ heſt. v. ꝙ induta eſt regalibꝰ indu mētis habebat etiā coronā in capi te ſuo quā nō geſtabat cauſa ſuper

Preceptum. Primum
Capitulum Decimūſeptimum
bie. ſꝫ vt gradū dignitatis obſerua ret. heſt. xiiij. hec ille. E Sed quid d̓ virginibꝰ vel de illis q̄ ma ritos nō hn̄t. Rn̄. idē ſi virgo nō ꝓ ponat nubere peccat gͣuiter ſe p̄cio ſis ornādo niſi hͦ faciat ꝓpter gra dū dignitatis. qꝛ in tali virgine de bet eſſe ornatꝰ ſimplex nō p̄cioſus. ſic dicit Iero. q̄ ſcꝫ neſciat eſſe pul cra ⁊ q̄ negligat forme bonū ⁊ ꝓce dens ad publicū nō pectꝰ aūt collū denudet. nec pallio reuelato cerui cem apperiat. ſꝫ q̄ celet faciē. virgo em̄dū virgo ē cogitet q̄ dei ſūt vt d̓r. j. Co. vij. Si aūt ꝓponit nubere nō peccat ſe p̄cioſis ornādo placeat illi cui proponit nubere. moderate tn̄ vt nō ꝓuocet ad libidinē. ſꝫ in ſe habeat decētiā muliebrē. vn̄. j. co. vij. Virgo nō peccat ſi nubat. ergo nec ornādo vt nubat. hec ille. huic cōcordare videt̉ augꝰ. ad poſſido niū in epiſtola. Nolo inquit d̓ orna mentis auri vel veſtis perperā ha beas in ꝓhibendo ſnīam niſi in eos qui neqꝫ ꝯiugati neqꝫ cōiugari cu pientes cogitare debet quo placeat deo. Illi aūt cogitant que ſunt mū di quo placeant. vel viri vxoribus vel mulieres maritis niſi ꝙ capil los nudare femias. quas etiā vela re caput apo. iubet. nec maritatas decꝫ f ¶ Ex p̄miſſis pꝫ ꝙ p̄cioſitas veſtiū noue generibꝰ hoīm plus ⁊ minꝰ ꝯcedit̉. Prīo ſacerdotibꝰ in diuino officō ꝯcedit̉ ⁊ in eis ē cul tus latrie et quibus ōpetit ex offi cio dignitatis. ſicut dn̄s papa vt a lexāder vbi priꝰ vtit̉ p̄cioſis ex of ficō dignitatis ſcꝫ romani imperij. quā dignitatē ꝯſtātinus d̓r romane eccleſie ꝯtuliſſe. vn̄ in ſignū huius dn̄s papa defert ſigna imꝑalia. Se
cūdo reges et nobiles et eis aſſiſtē tes etiā ſi ſint pauꝑes. Terco quicū qꝫ alius qn̄ hoc exigit ꝯſuetudo re gionis ⁊ mores eoꝝ inter quos ali qui viuūt. tūc em̄ pn̄t p̄cioſis veſti bus vti ſꝫm tho. ⁊ alex. vn̄ di. xlj. d̓r ſicut in cibis mores eoꝝ cū quibus viuimꝰ obſeruare monemur. ſic de indumētis intelligēdū eſt. ⁊ loquiʳ ſpeāliter d̓ clericis. Clerici etiā qui nō hn̄t de pr̄imonio crucifixi ſꝫ tm̄ viuūt de ꝓprio pr̄imonio pn̄t vti p̄ cioſis veſtibꝰ ea intecōe vt ſeruet grādū ſue nobilitatis. Qui aūt vi uunt pr̄imonio crucifixi vel ſunt in ſacris ordinibꝰ cōſtituti peccāt vtē do veſtibꝰ p̄cioſis. niſi eis ꝯpetat ex officō dignitatis vt de papa di ctū fuit. vn̄ ſuꝑ illo math. iij. iohā nes hēbat veſtimētū. glo. ſeruꝰ dei nō debet hr̄e veſtimētū ad decorē vel ad delectacōeꝫ ſed tm̄ ad tegen dū nuditatē. Et. xxxj. q. iiij. omis ia ctantia ⁊ iactura corꝑalis aliena ē a ſacrato ordinē. Omēs ergo ep̄os ⁊ clericos qui ſe fulgidis ⁊ claris veſtimētis ornāt emēdari oportet Itē di. xlj. parcimonia cū veſte hui li nō reprobamꝰ ſicut ⁊ ornatū pre ter corꝑis diligentiā infucatū lau damꝰ diſſolutos ⁊ fractos veſtibꝰ nō recipimꝰ. nec obſtat illud. j. pe. j. Vos eſtis genus electu regale ſa cerdociū. Ex quo videt̉ ꝙ cū habe ant dn̄acōem ī populo rōe dn̄acōīs pn̄t vti veſtibꝰ p̄cioſis. Rn̄. ꝙ licet aliqui habeat dn̄acōeꝫ ī populo. qꝛ tn̄ eis data ē in elemoſina nō tenēt̉ cauſa dn̄acōis talis vti veſtibꝰ p̄ci oſis. pn̄t tn̄ clerici vt p̄miſſum ē ve ſtibus p̄cioſis vti ex offico dignita tis vel ſꝫm patrie ꝯſuetudinē mo derate tn̄ ⁊ his exceptiſ que exp̄ſſe

Dec īmūſeptimum Capitulum Preceptum.
Primum ꝓhibent̉ exͣ. iij. de vi. ⁊ ho. cle. vbi d̓r pānis rubeis aut viridibꝰ clere ci nō vtant̉. Corrigias auri vel ar gēti ornatū hn̄tes nō ferāt ſꝫ neqꝫ anulos niſi quibꝰ cōpetit ex offico dignitatis. hec oīa alex. Quarto cō iugate pn̄t vti veſtimētis nobilibꝰ ſꝫm ſuū ſtatū. Quinto virgines nu pture vt dictū ē. Sexto virgīes no biles etiā nō nupture. vn̄ cecilia in tus celicio ⁊ extra aureis veſtibus tegebat̉. Septimo vidue nupture eadem rōe ſicut virgines nupture. Octauo hūili habitu ⁊ decenti vt dn̄t virgines ⁊ vidue ī caſtitate vi uere volētes. nō ſuꝑbo. Nono reli gioſi mīme G ¶ Dubitat̉ tercio quot mōis in veſtitu quis peccare poſſit. Rn̄. ſꝫm Tho. multipliciter ta in īmoderatīa ꝙͣ ī defectū inter q̄ virtꝰ mediū tenet q̄ modeſtia d̓r. Igit̉ peccat̉. xij. moīs in īmoderā cia. Primoº ꝑ cōꝑacōem ad ꝯſuetu dinem hominū cū quibꝰ aliquis vi uit. vn̄ dicit beatꝰ augꝰ. iij. ꝯfeſ. q̄ Otra morē hoīm ſūt flagicia ꝓ mo rū diuerſitate vitāda ſūt vt pactū inter ſe ciuitatis ⁊ gētis ꝯſuetudi ne vel lege firmatū nulla ciuis vel ꝑegrini libidini violet̉. Turpis eſt em̄ ꝑs oīs vniuerſo ſuo nō cōgruēs Ex quo pꝫ ꝙ peccat nouarū inciſio nū inuētores in veſtibꝰ ⁊ alijs pe grinis moīs ſe veſtiētes qꝛ 9 ꝯſue tudine faciūt. ⁊ ſub iſto qͣtinet̉ ex tranei̓tas veſtiū..i. cū quis vult ha bere veſtes alijsdiſſimiles. vn̄ So pho. j. Viſitabo ſuꝑ prīcipes ⁊ ſuꝑ filios regis ⁊ ſuꝑ omēs qui veſtiti ſunt ⁊ induti veſte ꝑegrina. Scd̓oº p̄t eſſe īmoderacō in vſu taliū rerū ex inordīato affectu mētis ex quo qn̄qꝫ ꝯtingit ꝙ hō nimis libidino
ſe vtat̉ talibꝰ ſiue ſꝫm ꝯſuetudinē eoꝝ cū quibus viuit ſiue etiā p̄ter eoꝝ ꝯſuetudinē. Et fit ꝑ ſuꝑabūdā tiā tribus mōis. Vno ꝑ hoc ꝙ hō ex ſuꝑfluo cultū veſtiū gloriā ho minū q̄rit ꝓut ſcꝫ veſtis ⁊ alia hꝰ mōi ꝑtinēt ad quēdā ornatū vt pa tuit in ꝓbacōe ꝑ gre. in ſcd̓o dubio Nemo quippe veſtim̄ta p̄cipua vel p̄cioſa ſcꝫ excedēcīa ſtatū ꝓpriū niſi ad inanē gloria q̄rit. nemo vult eti am ibi p̄cioſis veſtibus indui vbi a nemine p̄t videri. Quartoº ſꝫm ꝙ hō ꝑ ſuꝑfluū cultū veſtiū q̄rit deli cias ſꝫm ꝙ veſtes ordinant̉ ad cor ꝑis fomētū. ⁊ ideo mollicies veſtiū ē viciū. d̓ quo mat. xj. Qui mollibꝰ veſtiūt̉ in domibus regū ſunt. vbi Gre. nemo eſtimet ī fluxū atqꝫ ī ſtu dio p̄cioſaꝝ veſtiū pctindeeſſe. qꝛ ſi hoc culpa nō eēt nullo mō dn̄s io hānē de veſtimēti ſui aſꝑitate lau daſſet. hāc molliciē Criſo. ſuꝑ apo. etiā ī mulieribꝰ reꝓbat eas on̄des nō ſꝑ naturaliter delicatas eſſe ſed ex ꝯſuetudine mala vt apparet in ruſticis femīs dure ſuſtinētibꝰ et in delicatis virginibꝰ q̄ celicio corpꝰ domabat. Quintoº ſꝫm ꝙ nimiā ſo licitudine quis apponit ad exterio rū veſtiū culturam etiā ſi nō ſit ali qua inordinacō ex ꝑte finis. vn̄ ī vi taſpatꝝ quidā pr̄ vidēs ornatā me retricē fleuit. ⁊ q̄rentibꝰ cauſaꝫ ait due res me flere faciūt. iſtiꝰ mulie ris ꝑdicō. ⁊ ꝙ deo meo nūꝙͣ tanto ſtudio meā aīam ornaui. Itē d̓ ſan cto nono ep̄o ibidē ſic legit̉. ꝙ vi lo ornatiſſima meretrice margare ta noīe fleuit ob ſcd̓am cauſaꝫ dictā has. v. ponit Tho. Sexto ſuꝑflui tas ī quātitate ꝯtinua vt ſunt qui nimis lōgas veſtes portat terram

Primum Preceptum. Capitulum Decimumſeptimū
cooꝑiētes pulueres ſuſcitātes pu lices colligētes ⁊ demones interdū vehētes. exēplū de pr̄e vidēte dia bolū ridere a quo cauſam querens Rn̄. demō ſociū meū in cauda muli eris equītatē vidi. et in tractu lu tū incidere. Et de alio ſolitario le gimꝰ ꝙ p̄ pauꝑtate matta veſtē ꝓ lōgauit. et vocē audiuit. ſi amplius poſſes grandiora faceres. Sic qui da viri vt lōgīores ſint faciūt colo pedia alta et indunt. qͣ quos psͣ. ne qꝫ in tibijs viri bn̄placitū erit eī. ⁊ j. re. xvj. cū pater dauid pn̄taret e liab priogenitū tanꝙͣ regno dignū ſamuel. dixit deus ad ſamuel. ne re ſpicias vultū eiꝰ et altitudinē ſta ture eiꝰ. qm̄ abieci eū. nec iuxta in tuitū hoīm iudico. Septimo ſuꝑflu itas ī quātitate diſcreta. qui volūt hr̄e diuerſa paria veſtiū. ⁊ potiꝰ a tineis cōmedi ꝙͣ xp̄m indui qͣ quoſ Iaco. v. agite nūc diuites ⁊ plora te vllulātes ī miſerijs vr̄is q̄ eueni ent vobis diuicie vr̄e putrefacte ſunt ⁊ veſtimēta a tineis comeſta. Bern̄. clamat nūdi. clamāt famelici coquerūt̉ vobis frigore ⁊ famē mi rabiliter laborātes. qd̓ ꝯferūt tot mutatoria veſtiū exteſa īꝑtitis vel plicata ī manicis H ¶ Octauo ma terie p̄cioſitas ī ſerico auro vel ar gēto vbi nota quōdefecit ī curioſi tate hūana īduſtria. Ormo fuit ve ſtis pellis cū lana. qꝛ gn̄. iij. d̓r fecit deꝰ ade ⁊ vxori ſue tunicas pellice as Scd̓o ꝓceſſit ad purā lunā q̄ le uior ē pelle. ꝙͣ arte noema reꝑit fi lia lamech primi adulteri. Tercō ꝓ ceſſu ē ad cortices herbaꝝ ſcꝫ ad li nū. Quarto ad ſtercora vermiū ſcꝫ ſericū. Quīto ad aurifigiū ⁊ ad la pides p̄cioſos qui nūꝙͣ viui fuerūt
nec pars rei viuētis. Nono coloris varietas. nā clericis ꝓhibet̉ color viridis ⁊ rubeꝰ ⁊ varius Rō qꝛ de us naturā velleris ī neutro ſic cō lorauit. exemplū. Quedā deuotiſſi ma virgo talia ferre noluit dicens ouis q̄ nūꝙͣ peccauit naturali ꝯtē tat̉ colore. cur gͦ q̄ peccaui vtar p̄ cioſo. Decimo veſtē hn̄di iniuſta ī portunitas. volētes em̄ veſtiriſuꝑ flue occaſionē dāt ꝙ pecunia acqͥri tur arte illicita. vn̄ Iere. ij. in alis tuis inuentꝰ ē ſanguis aīaꝝ paupe rū ⁊ innocentū. Vndecimo ex ꝑte d̓ fectꝰ habitꝰ fit rep̄hēſibilis dupli citer dicit tho. ſꝫm affectum. Vnoº ex negligētia hoīs qui nō adhibet ſtudiū vel laborē ad hoc ꝙ exteri ori ornatu vtat̉ ſꝫm ꝙ oꝑtꝫ. vnde philo. dicit. vij. ethi. ꝙ ad molliciē ꝑtinet ꝙ aliquis trahat veſtimētū ꝑ terrā vt nō laboret eleuādo ip̄m. Alioº ⁊ ēduodecimꝰ ex eo ꝙ ip̄m defectū exterioris cultꝰ ad gloriā ordinat. vn̄ dicit aug. in ſꝫmōe dn̄i ī mōte. nō ī ſolo reꝝ corporeaꝝ ni tore atqꝫ pomꝑa. ſꝫ ī ip̄is ſordibꝰ ⁊ lutoſis eē iactantiā. ⁊ eo ꝑiculoſio rē quo ſub noīe ſeruituts dei deci pit. ⁊ philo. dicit. iiij. eth. ꝙ ⁊ ſuꝑ abūdacia ⁊ īmoderatꝰ defectꝰ ad iactantiā ꝑtinēt. Ideo d̓ btō augͥ. d̓r ꝙ nec veſtes nimis p̄cioſas nec nimis abiectas hr̄e voluit. quia in vtroqꝫ hoīes ſuā gloriā q̄runt. ¶ Capitulum Decimūoctauum ¶ Vbitả vtrum mulieres peccēt mortaliter ī ſuꝑ fluo ornatu. Rn̄. Tho. vbi sͣ. Circa ornatū mu lierū ſunt eadē attendēda q̄ sͣ ꝯmū niter dicta ſunt circa exteriore cul tū videlꝫ quinqꝫ prīa ⁊ duo vltima

Preceptum. Primum
Decimūoctauum. Capitulum
⁊ inſuꝑ qd̓dā aliud ſpēale ſcꝫ ꝙ mu bris cultꝰ viroſ ad laſciuiā ꝓuocat ſꝫm illud ꝓuer. vij. Ecce mulier oc currit illi ornatū meretriceo p̄ꝑata ad capiendas aīas. p̄t tn̄ mulier lici te oꝑam dare ad hͦ vt viro ſuo pla ceat ne ꝑ eiꝰ ꝯtēptū ī adulteriū la bat̉. vn̄. j. cor. vij. Mulier q̄ nupta ē cogitat q̄ md̓i ſūt quō placeat vi ro. ⁊ id̓o ſi mulier cōiugata ad hoc ſe ornet vt viro ſuo placeat p̄t hoc facere abſqꝫ pctō. vn̄. j. thi. ij. dicit apoſt. mulieres ī habitu ornato cū reuerētia ⁊ ſobrietate ornātes ſe n̄ ī tortis crinibꝰ nec auro nec marga ritis aut veſte p̄cioſa ꝑ qd̓ dat̉ in telligi ꝙ ſobriꝰ ⁊ moderatus orna tus nō ꝓhibet̉ mulieribꝰ ſꝫ ſuꝑflu us ⁊ inuerecūdꝰ ⁊ impudicꝰ. Ille aūt mulieres q̄ viros n̄ hn̄t nec vo lūt hr̄e ⁊ ſūt ī ſtatū n̄ hn̄di n̄ pn̄t ab ſqꝫ pctō appetere placere viroꝝ a ſpectibꝰ ad ꝯcupiſcēdū qꝛ hͦ ē eis dare incētiuū peccādi. ⁊ ſi quadā in tencōe ſe ornet vt alios ꝓnocēt ad ꝯcupiſcētiam mortaliter peccāt. ſi aūt ex quadā leuitate vel ex vani tate ꝓpter iac̓tatīa nō ſꝑ ē mortale pctm̄ ſꝫ qn̄qꝫ veniale. Et eadē rōne quatū ad hoc d̓ viris. ⁊ licet mulie res caput nudantes a pctō poſſint excuſari qn̄ hͦ n̄ fit ex aliqua vani tate ſꝫ ꝓpter terre ꝯſuetudine. tn̄ ſuetudo talis nō eſt laudabilis. hec tho. G ¶ Sꝫ qͥd de religioſiſ Qn̄. vli i. li. vj. tract. ij. c. iii. p̄cioſi tas veſtiū vel ornatus tūc ē morta le pctm̄ cū ē 9 ꝓfeſſionē alicꝰ ſicut cū aliqͣ moniales ꝓfeſſe pauꝑtateꝫ ⁊ ſeculi abrenūciacōem ornat ſe ad modū theatricaꝝ mulieꝝ vel etiaꝫ monachi abiecto habitu religionis ſue deferūt habitū clericoꝝ ſecula
riū. vel cū hoc ꝓcedit ex ſuꝑbia dā nahiliter vel ordinat̉ ad ꝓuocan dū alios ad ꝯcupiſcētias illicitas. inexcuſabiles aūt ſunt mulieres cū a viris ꝓhibite nihilominꝰ īmode rate ſe ornat. patꝫ em̄ ꝙ tūc faciūt ex ſuꝑbia vel ex libidine. pcta aūt oīm hn̄ciū incitamētū libidis ex ta li ornatu redūdat ī talē ꝑſona ꝑ ag Sꝫ gͣuacōeꝫ culpe. hec vlri. C quo tenebit ſe vxor ꝓpter marituꝫ ſuū ſe ornas ne peccet alijs occaſio ruine exiſtēdo. Rn̄. dur. i. iij. di. xxx vij. nō ſolū peccat qui dat alijs di recte occaſionē peccādi. ſꝫ etiā qui ſciēter ⁊ abſqꝫ iuſta neceſſitate ꝓ ponit alicui materia vn̄ ſumit occa ſionē peccādi maxīe qn̄ credit eū di ſpoſitū eſſe ad tale pctm̄. verbi gr̄a ſi mulier credit aliquē male diſpoſi tū ad ꝯcupiſcēdū ea ſi ſciēter ⁊ abſ qꝫ neceſſitate iuſta vel debita vtili tate pn̄tet ſe ei peccat vnicuiqꝫ em̄ deꝰ mādauit de ꝓxīo ſuo. nō aūt di ſplicet ſatis danatio ꝓximi qui ſcie ter ꝓponit ei materiā vn̄ ſumit oc caſſionē peccādi. D ¶ Sꝫnūquid ē mortale pctm̄ viris induere muli ebria veſtimēta ⁊ ecōuerſo muleri bꝰ induere veſtimētū virile. Rn̄dꝫ alex. vbi sͣ. viꝝ indui muliebri ve ſte ⁊ mulierē veſte viri ī ſe malū eſt eo ꝙ vtriqꝫ ſexui diuerſa indumē ta dedit natura vt d̓r Deū. xxij. in glo. ſuꝑ illd̓ nō induet̉. tn̄ excuſat̉ a pctō cū aliquis hͦ facit cauſa ne ceſſitatis vt ſi quis q̄reret̉ ad mor tē ⁊ vt ocultaret̉ veſtimētū accipe ret muliebre vel cū mulier vt ſer uet corꝑis caſtitatē veſte viri īdui tur. ſicut legit̉ d̓ btā marina ⁊ btā eugenia. Cū aūt hoc fit ex ꝯſuetu dine vt poſſit licentiꝰ libidinē ſuaꝫ

Preceptūm. Capītulum Decimū octauum.
Primum implere vir cū mulieribꝰ ⁊ mulier cū viris. ſicut aliqn̄ factū ē vel cum hͦ fit vt alij hoc vidētes ad libidi ne ꝓuocent̉ mortale pctm̄ ē. hec a lex. Cōcordat tho. vbi priꝰ di. cultꝰ exterior ꝯpetere debet ꝯdicōi ꝑſo ne ſꝫm ꝯmunē ꝯſuetudinē. et ideo de ſe vicioſū ē ꝙ mulier vtaʳ veſte virili vel ecōuerſo. Spēaliter aūt hoc ꝓhibet̉ ī lege deū. xxij. qꝛ gēti les tali mutacōe habitꝰ vtebantur ad idolatrie ſuꝑſticōem. pōt tn̄ hoc qn̄qꝫ fieri ſine pctō ꝓpter aliquam neceſſitatē vel cauſa occultandi ab hoſtibꝰ vel ꝓpter defectū alteriuſ veſtimenti. vel ꝓpter aliud hm̄ōi. hec tho. E ¶ Sꝫ quid de mulie ribꝰ ſe colorantibꝰ vel alia figmen ta ad apparentē pulcritudinē adhi bentibꝰ. Rn̄. Ciprianꝰ li. de habitu virginū. nō virgines tm̄ aut vidu as ſꝫ etiā nuptas. puto etiā oēs fe mias oīno eſſe admonēdas ꝙ opus dei ⁊ facturā eiꝰ ⁊ plaſma adulte rare nulloº debeat adhibito flauo colore vel nigro puluere vel rubo re aūt quolibꝫ lineam̄ta natiua cor rumpēte medicamīe. manꝰ deo infe rūt qn̄ illud qd̓ ille formauit refor mare ꝯtendūt impugnacō iſta diuī ni oꝑis ē p̄uaricacō ⁊ veritatis. d̓ū videre nō poteris cū oculi tibi nō ſint quos deꝰ fecit ſꝫ quos diabolꝰ infecit. de inimico tuo tēpta cū illo ꝑiter arſurꝰ. vbi tho. dicit fucacio de qua loquit̉ Cipri. ē qͣdam ſpēs fi ctōis q̄ nō p̄t eē ſine pctō. q̄ etiā vt nō dubitat aug. in eplā ad poſſido niū. Ip̄is maritis nolentibꝰ decipi diſplicet nō tn̄ ſꝑ talis fucacō ē pec catū mortale ſꝫ ſolū qn̄ fit ꝓpter la ſciuiā vel ī dei ꝯtēptū. de quibꝰ ca ſibꝰ loquit̉ Cipri. Siendū tn̄ ꝙ ali ud ē fingere pulcritudinē nō habitā ⁊ aliud ē occultare turpitudinē ex aliqua cauſa ꝓueniente puta e gritudine vel aliquo hmōi. hoc em̄ ē licitū. qꝛ ſꝫm aplm̄. j. coꝝ. xij. Que putamꝰ ignobiliora mēbra eſſe cor ꝑis his honorē abūdantiorē circu damꝰ f¶ Querit̉ vtꝝ artifices ornamētoꝝ ſuꝑfluorum p̄fatoꝝ fa ctores peccet mortaliter. Rn̄. tho. ibidē. ſi qua ē ars ad faciēdū oꝑa a liqua quibꝰ hoīes vti nō pn̄t abſqꝫ pctō ꝑ ꝯſequēs artifices talia faci endo peccarēt vtputa p̄bendo dire cte alijs occaſionē peccādi puta ſi quis fabricaret idola vel aliqua ad cultū idolatrie ꝑtinētia Si qua ve ro ars ſit cuiꝰ oꝑibus pn̄t hoīes bn̄ vel male vti ſicut gladij ſagitte et alia hmōi. vſus taliū arciū non eſt pctm̄. ⁊ he artes ſole ſūt dicēde ſꝫm Friſo. ſuꝑ mat. ſi tn̄ oꝑibꝰ alicꝰ ar tis vt pluries aliqui male vterent̉ ꝙͣuis de ſe n̄ ſint illicite. Sūt tn̄ ꝓ pter officiū prīcipis a ciuitate ex tirpāde ſꝫm documēta platōnis. qꝛ gͦ mulieres licite pn̄t ſe ornare vel vt ꝯſeruēt decentiā ſui ſtatꝰ vel a liquid etiā ſuꝑaddere vt placeāt vi ris. ꝯſequēs ē ꝙ artifices taliū or namētoꝝ n̄ peccāt ī vſu talis artis niſi forte inueniēdo aliqua ſuꝑflua ⁊ curioſa. vn̄ Criſo. dicit ſuꝑ Mat. ꝙ ab arte calceoꝝ ⁊ textoꝝ multa abſcindere oꝑtet etem̄ ad luxuriaꝫ deduxerūt neceſſitatē eiꝰ corrūpen tes artem mali arti ꝯmiſcētes. hec tho. Alex. vbi sͣ dicit. Qui viris fa ciūt indumēta muliebria ⁊ mulieri bus virilia vt ſe inuicē magis exci tēt ad luxuriā ⁊ vt libentiꝰ poſſint explere libidinē. tales artificeſ pec cāt mortaliter. de talibꝰ loquit̉ cri ſo. cū inquit viros in mulierū for mas deducāt ⁊ molleſcere faciāt ꝑ

Preceptum. Capitulum Primura
calceamenta laſciuie cū ſuꝑfluis et nociuis eas arceri ſtatuimus et lo quit̉ de arte textoria qua fiunt ve ſtimēta viris ⁊ arte ſutoria qua fi unt eis calceamēta muliebria. hec alex. G ¶ Sꝫ nunquid ſi artifex requirat̉ ⁊ petat̉ vt ſibi faciat ve ſtē vane diſpoſicōnis curioſam vel vana nouiter inuenta ⁊ ſic de alijs nūquid ꝓpter lucrū debꝫ facere ta lia. Rn̄. mgr̄ heinricꝰ d̓ haſſia in le ctura ſuꝑ Gen̄. ꝙ artifices nō dn̄t eē taliū veſtiū excogitatores. et a fortiori n̄ taliū factores. niſi forte caſus ſpēalis qn̄qꝫ aliud expoſcat. Racō ē qꝛ nullꝰ debet aliū ad vani tates ꝓuocare nec ad ſuꝑfluos ſū ptus occaſionare nec quicꝙͣ iurare debꝫ vt vani hoīes ſuas ad inuencō nes friuolas ⁊ cogitatꝰ noxios ex pleat ī oꝑe. hec ille. ſꝫ nūquid tali uſmōī ornamēta aliqn̄ ꝑ ꝯſuetudi ne ſine gui pctō pn̄t deferri. Rn̄det mgr̄ io. de tābaco li. de ꝯſo. theo. i his q̄ ſūt ſolū mala qꝛ ꝓhibita mul tu excuſat ī toto vel in tanto ꝯſue tudo. ideo ī talibꝰ ex vi racōnabiliſ ꝯſuetudinis p̄ſertim ſi p̄ſcripta ſit eſt 9 ius ſcriptū multociēs facien dū. nā vt gͣcianꝰ ille gͣcioſe dicit ꝙ ꝯſtitutio ⁊ entiū moribꝰ ꝯfirmat̉ ꝙͣuis etiā ſuꝑflua ornamēta geſta re ad ꝯplacendū multis ſanctorum autoritatibꝰ reꝓbet̉. tn̄ hͦ fine ex cluſo. rōe ꝯſuetudinis geſtari pn̄t ſine gͣui pctō Cauſa aūt quare ī ta libꝰ ſaltē circūſcripto ſcandalo va leat ꝯſuetudo ē qꝛ res q̄ ꝓpter ſui nouitatē ⁊ ꝑ ꝯſeqꝫs raritatē imagi nacōeꝫ excitat ⁊ ꝓuocat ad libidine eo ſcꝫ ꝙ ꝓpter amirari homīes res hmōi magis ꝯſiderāt ⁊ ꝓfundius cogitant. ille quidē res qn̄ ī ꝯſuetu dine veniūt ceſſant imaginacōeꝫ ex
Decimūoctauum. citare ⁊ ad libidinē ꝓuocare eo ꝙ tūc ceſſant q̄dā rara eē ⁊ amiracōe digna ⁊ cogitare ꝯſideracōe ꝓfun da. hec ibi. H ¶ Quo ad. ij. prici pale notandū ꝙ ſuꝑbiā ornatꝰ diſ ſuadet primo pctm̄ multiplex inde ories Primū ē inanis gloria quā ra riſſime ibi quis deuitat. exēplū de diuīte epulone ī purpura luc. xvj. vn̄ Greg. in ome. ibidē. nemo veſti mēta p̄cipua niſi ad inane gloriā q̄ rit. Scd̓m ē tumor mētis ſuꝑ alios vn̄ herodes veſt ē p̄cioſa indutꝰ e latꝰ in ſeip̄o ab angelo necat̉ act. xij. Terciū ē ꝙ qfūdūt pauꝑes ta lia nō hn̄tes. nā ſicut ꝑ apo. j. coꝝ. xj. Corinthei arguūt̉ ꝙ ꝑ eſcā ſuaꝫ ꝯfundebāt nō hn̄tes ſic ꝑ veſtime ta fieri p̄t ſꝫm Baſilium in regula. Quarto mollē ⁊ effemīatū efficiūt Exēplū de epulone qui ſicut ꝓpter ſuꝑbiā purpura induebat̉ ad extra ita biſſo ꝓpter molliciem ad intra ſꝫm glo. Quintū ē rapina vel furtū aut illicitꝰ labor qui a talibꝰ faci liter exercet̉ vt ſuꝑflua veſtim̄ta habeāt ⁊ ſpoliāt pauꝑes. vn̄ petrꝰ damiam de ꝯtemptū md̓i. Illa ve ſtis nō immerito rapina eē nūcupa tur q̄ duoꝝ vel triū etiā veſtiū ſū ma cōemitur. Rapinā ꝓculdubio ꝑ petrat qui vani honoriſ ardore ſuc cenſus duaꝝ impēſas veſtiū ī vna redigit ⁊ ꝓxim ſuū quē ſicut ſeip̄m amare debuerat ī ſua nuditate reli quit. Sextū ē ſcandalū ꝓximi. Naꝫ qui ſcandaliſauerit vnū ex minimiſ iſtis qui ni me credut expedit ei vt ſuſpendat̉ mola aſinaria ī collo eiꝰ ⁊ demergat̉ ī ꝓfundū maris mat. xviij. Septimū ē ꝑticipacō oīm cri minū q̄ alij eiꝰ exēplo faciūt vel ad lr̄am ſꝫm psͣ. pctm̄ ꝗcōmittet̉ eum qd̓ ammo ſicut veſtim̄tū qͦ cooꝑit̉

Preceptum. Capitulum Decimūoctauum. Primum
⁊ ſicut zona qua ſꝑ p̄cingit̉ I C Scd̓o diſſuadent ſuꝑbia veſtiū exe pla ſanctoꝝ. Primo dei qui nobiliſ ſimū ſpm̄ ī nobis veſtiuit carne fra gili ſꝫm illud Iob. x. pelle ⁊ carne veſtiſti me. Scd̓o deꝰ qui primis pa rentibꝰ fecit tunicas pelliceas gn̓. iij. Itē heſter. xiiij. ait tu ſcis dn̄e infimitate mea ⁊ neceſſitate meam ꝙ abhominer ſignū ſuꝑbie ⁊ glorie mee qd̓ ē ſuꝑ caput meū ī diebꝰ on̄ ſionis mee ⁊ deteſtor illud quaſi pa nū menſtruate ⁊ nō portē illud ī di ebꝰ ſilencij mei. Itē iob.xvj. ſaccū ꝯſui ſuꝑ cute mea. Itē mat. iij. ip̄e iohēs erat veſtitꝰ de pilis camelo rū. Itē ſꝫm maximū ī ſꝫmone. beatiſ ſima virgo vix tunica vnā habuit. Itē xp̄s ſꝫm criſo. veſtim̄ta abiecta habebat. Ide de antiquis pribꝰ di cit apo. hebre. xj. Circuierūt in me lotis in pellibꝰ caprinis. Itē aug. dixit vt eiꝰ canit legēda. fateor de p̄cioſa veſte erubeſco k ¶ Tercio idē diſſuadet multiplex ſuꝑboꝝ in veſtitu ſtulticia quaꝝ prima eſt ꝙ exteriora vilia interioribꝰ nobiliſſi mis p̄ponūt ſcꝫ corpꝰ aīe. Scd̓o ꝙ dei ordinē ꝑuertūt ⁊ nature. qꝛ an cillā ſcꝫ carne p̄ponunt dn̄e id ē aīe et dn̄e ꝓpria ancille tradūt. Tercō qꝛ plus extendūt vt oculos aliorū paſcāt ꝙ ꝓpriū ventre. Quarto pu tant ꝙ ex p̄cioſitate ſelle et freni equꝰ id ē corpꝰ appreciet̉. Quinto qꝛ oīa bona ſua volunt hr̄e bona et ornata et ſolā aīam ſꝫm augͥ. turpe C ¶ Quō ad terciū principale q̄ rit̉ vtꝝ ſit virtuoſum ⁊ luadabile deferre veſtimēta huilia nō p̄cioſa vel abiecta. Rn̄ tho. qͥdli. x. q. xiiij Quō ad iſtud aliter ē loquēdūdē ꝑ ſona publica ī dignitate aliqua vel ī p̄latura ꝯſtituta. aliter de ꝑſonā
priuata cui nulla cura regimīs vel placōis eſt ꝯmiſſa. In ꝑſona em̄ pu licaduo ꝯſiderant̉ ſcꝫ ſtatus digni tatis ⁊ ꝓprie ꝑſone ꝯdico. Eirca q̄ duo ita ſe debꝫ hr̄e ne dignitatis au toritas veniat ī ꝯtēptū ⁊ ne ip̄e in ſuꝑbia efferat̉. vtrūqꝫ igit̉ eī pōt eē laudabile ⁊ ꝙ p̄cōſis vtat̉ ad re uerentia autoritatis inducēdam et ꝙ vilibus vtat̉ rōe ꝓprie huilita tis ſic dutaxat ne q̄ ad autoritateꝫ ꝯſeruanda fiūt ī ſuꝑbiā degeneret ⁊ ne dunimis ſeruatur hūilitas re vendi fragat̉ autoritas. ſicut dicit aug. hec tho. Ex quo ſequit̉ ꝙ vir tuoſum ⁊ laudabile ſit ī ꝑſona pub lica ſi ꝓprie īfirmitatis intuitu ve ſtimēta deferat huilia. vn̄ ī laudeꝫ beati martim ep̄i d̓r ꝙ poſt ſuſcep tu epatū eadē ī eiꝰ veſtibꝰ manſit vilitas ⁊ abiectō. Et de demoſtene philo. legit̉ ꝙ tam diu vtebatur toga philoſophica. ꝙ diu fuit vul go incognitꝰ. ſꝫ vita ⁊ eloquēcia co gnitꝰ ait. Malo venerari vita ⁊ ſa piam ꝙ toga. vn̄ tūc ꝯmunibꝰ vtē bat̉ veſtibꝰ. Itē gre. j. dia. de bt̄o equico abbate dicit ꝙ tam vilis e rat ī veſtibꝰ atqꝫ ita deſpectꝰ vt ſi quis illū fortaſſe neſciret ſalutatꝰ etiam reſalutare deſpiceret. vn̄ vix aūt nūꝙͣ legit̉ de ſanctis ꝙ auto ritatē ſua in reginie veſtiū p̄cioſita te ephibuerat venerandā. ſꝫ pociꝰ veſtiū vtilitatē. moꝝ hūilitate. et vite ſanctitate vt apoſtoli d̓ quibꝰ legit̉ ꝙ fuerūt panoſi.i. vilibꝰ pā nis induti. et xp̄m pannis mater in uoluit.i. ſꝫm ber. ⁊ alber. vilibꝰ. nō inquit bern̄. fit mencō de pellibus aut alijs p̄cioſis ſuppellectilibꝰ vt nobis ꝯmēdet pauꝑtate habitus ⁊ indumēti vilitatē. De ꝑſonis vero priuatis quibꝰ nulla cura regimīs

Capitulum Decimūoctauum. Preceptum. Primum
vel p̄lacōis ē ꝯmiſſa. Dicendū ſꝫm Tho. loco p̄allegato. Meritorie et virtuoſe agūt ſi portat intuitu ꝓ prie hūilitatis ⁊ amore qtemptus md̓i veſtimēta hūilia ⁊ hūiliora et viliora ꝙͣ ſtatꝰ ꝓprius requirit. M Nec obſtāt cauillacōes iniquo rū qui primo ī qͣriū arguūt attēdē dū ab his qui in veſtimētis ouium veniūt intrinſecꝰ aūt ſunt lupi ra. Rn̄. ſꝫm Tho. ꝙ hoc ē ꝓ vtilitate veſtiū qꝛ nunꝙͣ lupi vilia induerēt niſi xp̄i ouiū hec veſtimenta eſſent ꝓpria. Scd̓o dicūt talem habitū d̓ ferētes ſcandalizare. Rn̄. hiero. in epiſtola ad marcellā ſcādaliſat quē piam veſtis fuſtior. ſcandaliſaſſet ⁊ iohēs quo inter natos mulieꝝ nul lus maior fuit qui angelus dictus dn̄m quoqꝫ baptiſauit qui camelo rū veſtitꝰ tegimīe zona pellicea cin gebat̉. Tercō dicūt cū ī corde vir tus lateat nihil officit veſtimētū ſi cor fuerit bonū. Rn̄ſum ē de hoc sͣ. Quarto obijciūt. aug. iij. de doctr. xp̄ia. ⁊ hēt̉ di. xlj. c. quiſquis Quiſ quis rebꝰ tranſeūtibꝰ ſtrictiꝰ vtit̉ ꝙ ſe habꝫ ꝯſuetudo eoꝝ cū quibꝰ viuit aūt inteperans ē aut ſuꝑſtici oſus. Rn̄. gͣcianus falſe allegat. qꝛ in om̄ibꝰ correctis originalibꝰ bea ti aug. hēt̉ tēperas ⁊ nō intēperās et ſic Tho. ⁊ om̄es famoſi allegant Quinto arguūt btm̄ bartholomeū vſum fuiſſe purpura clauata. Rn̄. bonauē. li. de ꝑfectōe euāgelica ꝙ illud in legēda romana nō het̉. Et ſic veꝝ ē qd̓ d̓r. dico ꝙ neceſſitate ductꝰ hͦ fecit qꝛ aliud ī regiōe illa calida veſtimētū portabile nō inue nit. Itē nota ꝙ diabolꝰ dixit conſi milia verba ꝑ idolū. Criſti etiā ve ſtimētū tunice incōſutilis p̄cioſum fuiſſe negat exp̄ſſe crīſo. ſuꝑ mat. ī
oꝑe imꝑfecto ¶ Quantū vero ſit meritoriū talia deferre. pꝫ ꝑſpe tꝝ damiani li. de ꝯtēptu md̓i dicen te. rex niniue purpura indutus ꝓp ter ciuitatis excidiū cooꝑtus ſac̓co diuini furoris motū ꝯtriti cordis hūilitate placuit. Ezechias quoqꝫ cultū regio decoratꝰ terribiles re gis aſſirioꝝ minas tremefactꝰ au diuit. ſꝫ mox vt ip̄e celicioqꝫ tectoſ ad ꝓphetā mittere nūcios nō eru buit ꝓpīquū diē victorie ⁊ optate ꝓſperitatis oraculū reportauit. nā ecce angelus dn̄i centū octuaginta quīqꝫ milia aſſirioꝝ vna nocte ꝑcul ſit. Egregius ille ꝓphetaꝝ Eſaias ad diuine iuſſiōis imperiū veſtimē ta depoſuit ⁊ triū annoꝝ ſpacō nu dꝰ ⁊ diſcalceatꝰ inceſſit Erubeſcat igit̉ dicit pe. dā. hūana ſuꝑbia. Ex quo pꝫ ꝙ hūilitas veſtiū deū pla cat gr̄am meret̉ ⁊ ꝓximū edificat. vn̄ tho. vbi s dic̄ ſic. ſi vilioribꝰ ve ſtibꝰ ꝙ ceteri qͥs induat̉ nō ſꝑ pec cat. ſꝫ ſi hͦ faciat ꝓpter maceracōꝫ carnis vel hūiliacōꝫ ſpūs ad virtu tē tꝑantie ꝑtinꝫ. hͦ aut p̄cipue ꝑti net ad hos qͥ alios verbo ⁊ exēplo ad penientia hortant̉. hec tho. ¶ Capitulum Decimunonum Ec imoquarto ꝓhibetur hic dei tēptacō. vn̄ deū. vj. nō tēptabis dn̄m deū tuū. ⁊ idē xp̄s 9 diabolū allegauit Mat. iiij. A Vbi pri mo vidend̓ qͥd ſit deū tēptare. Se cūdo quot gnera hoīm ī illd̓ viciū incidat. Tercō de gͣdibꝰ deū tēptā ciū. Quo ad. j. ſꝫm tho. ij. ij. q. xcvi. ꝑ totū. deū tēptat qui exꝑimētū ſu mit ſeu explorat ex intecōe rōe pro prīe ꝑſone ꝑ ſua verba vel fcā d̓ d̓i potētia ſapīa pi etate bonitate vel volūtate ſpeculatiue ſeu ſpēali dei

27⁊ A5 Capitulum Preceptum.
Primum inſtinctu ſine iuſta neceſſitate. vel pia vtilitate ⁊ ſine alijs debitis cir cūſtātijs vel qua etiā p̄ter intentio ne talia exꝑiēdi aliquid loquit̉ pe tit vel facit qd̓ ad nihil aliud vtile ē niſi ad ꝓbandū dei poteſtatem ſa pīaꝫ volūtatē vel bonitatē. vn̄ ſuꝑ illo deūt. vj. nō tēptabis dominum deū tuū dicit glo. deū temptat qui habens qd̓ faciat ſine rōe cōmittit ſe diſcrimī vel periculo experiens vtꝝ poſſit liberari a deo. d̓r primo q̄ exꝑimentū ſumit ſeu explorat qꝛ tēptare eſt exꝑimētū de aliquo ſu mere. nullus autē exꝑimentū ſumit niſi de re ignota vel dubia. Ex quo patꝫ ꝙ oīs deū tēptās deū ignorat vel dubitat d̓ aliqua ꝑfectōne dei qd̓ ſꝑ eſt peccatū. Ex quo patet̉ ꝙ deū tēptare ſꝑ eſt paccatū. d̓r ex in tētiōe addifferētiā tēptacōis p̄ter intētionē. B Vbi notandū ꝙ duplex ē dei tēptacō. vna intēta a lia nō intenta. Intenta fit duplici ter vno mō exp̄ſſe. alio modo īterp̄ tatiue. Cxp̄ſſe cū aliquis dicto vel facto ītendit ex ꝑimētū d̓ aliquo ſu mere Interp̄tatiue vero qn̄ nō in tēdit exꝑimētū ſumere ꝑ ſua dicta vel facta tn̄ agit vel dicit ꝙ ad ni hil aliud videt̉ ordīabile niſi ad ex ꝑimentū ſumēdū. vn̄ quaſi īterpre tatiue deū tēptat. qui et ſi nō inte dat de deo exꝑimētū ſumere aliqͥd tamē petit vel facit ad nihil aliud vtile niſi ad ꝓbandū dei porſtatem bonitatē ⁊ ſimilia. dicit̉ rōe ꝓprie ꝑſone quia ſi quis exꝑimētū fume ret et de d̓o vel ad deū ꝑtinētibus nō vt ipſe experimentū ſumens de his ſeu talia expiorans talia ogno ſcat. ſed ut ea alijs demōſtret qn̄ ē iuſta neceſſitas aut pia vtilitas.
hoc em̄ nō eſſet temptare deū. d̓r ꝑ ſua verba vel facta non cogitata. ad diffirētia infidelitatis. nā īfide lis inquantū hmōi ī mēte dubitat de dei ꝑfectione puta bonitate. po tencia et ſimilibus. ſed deum tem ptare cum directe opponater cul tui diuino ſeu latrie vel religioni in exterioribus conſiſtit actibus. dicitur etiaꝫ ꝑ ſua verba vel facta quia homo deum temptat expreſſe dupliciter. Quandoqꝫ expreſſe ver bis quando homo in ſua peticone orando vel ſimilia verba formādo ea intentione aliqꝛid a deo poſtu let vt exploret dei ſententiam. po tentiam vel bonitatem vel volun tatem. factis aūt deum expreſſe te ptat qn̄ ꝑ ea que facit intendit ex perimentū ſumere diuine poteſta tis ſiue pietatis ſiue ſapientie. ¶ Dicit̉ de dei potentia bonitate ſpeculatiue nō practice. Nā duplex eſt cognitio diuine voluntatis vel bonitatis. vna quidē ſpeculatiua ⁊ quantū ad hanc non licet dubitare nec probare vtꝝ dei voluntas ſit bona vel vtꝝ deus ſit ſuauis. alia practica affectiua ſeu exꝑimētalis dum quis experit̉ in ſeip̄o guſtum diuine dulcedinis ⁊ ꝯplacentiā di uine voluntatis ſicut de ierotheo dicit dio. de diuinis nomībus. c. ij. ꝙ didicit diuina ex comaſſione ad ip̄a. Et hoc modo mouemur vt pro bemus dei voluntate ⁊ guſtemus eius ſuauitatem ſꝫm illud Ro. xij. Probetis que ſit volūtas dei bona benēplacens ⁊ ꝑfecta ⁊ in psͣ. Gu ſtate ⁊ videte qm̄ ſuauis ē dn̄s. d̓r ſine ſpeciali dei inſtinctu. vn̄ Abra am nō peccauit Gen̄. xv. cum dixit ad dominum. vnde ſcire poſſum ꝙ

Preceptum. Capitulum
Primum poſſeſſurꝰ ſum eā ſcꝫ terram repro miſſam a deo. Similiter nec beata agatha que noluit medicinā recipe re. qꝛ exꝑta erat erga ſe diuinā be niuolentiam. vel vt infirmitates n̄ pateret̉ pro quibꝰ corporali medi cina indigeret vel ſtatīm ſentirꝫ di uine bonitatis effectum. ſed achaſ peccauit nō petens ſignū. Non em̄ ſi petiſſet deū temptaſſet. quia deꝰ iuſſit eū petere ⁊ etiaꝫ qꝛ ꝑtinebat ad cōmunem vtilitatē. Gedeon ve ro qui Iudicū. vj. ſignum a deo pe tiſſe legit̉ de victoria repromiſſa ex debilitate fidei ſꝫm Glo. petiſſe videtur. ideo peccauit. Sicut ⁊ za charias Luce. j. qui dixit ad angelū vnde hoc ſciam. vn̄ propter incre dulitatē punitus fuit. D ¶Vbi ſciendum ꝙ dupliciter aliqd̓ ſignū petit̉ a deo. Vno mō ad exploran dū diuinam poteſtatē aut veritatē dicti eius ⁊ hoc de ſe ꝑtinet ad dei temptacōem. Alio mō ad hoc ꝙ in ſtruat̉ quid ſit circa aliquod factū placitum deo. ⁊ hoc nullo mō perti net ad dei temptacōem. Dicit̉ ſine iuſta neceſſitate. qꝛ ſi iuſta neceſſi tas foret nō eſſet peccatū. vnde. i ꝑali. xx. Cū ignoramus quid agere debeamꝰ hoc ſolū habemꝰ reſidui vt oculos tuos dirigamus ad te. di e cit̉ ſine pia vtilitate. qꝛ ex pia vti litate ſancti ⁊ apoſtoli pecierūt vt in nomine xp̄i fierēt miracula Act. iiij. Similiter de quodā. j. dialogo. refert Gre. qui ſuſcitauit paruulū ad lacrimas matris eius Similiter ꝙͣuis p̄dicatores pro victu corpo rali non ſint ſoliciti vt verbo dei et doctrine vacent ſi ſic ſoli deo īmi tantur nō deum temptant. qꝛ nō ſi ne neceſſitate vel vtilitate faciunt
ſed ſi ſine tali facerent deū tempta rent. vn̄ Augꝰ. xxiij. ꝯtra fauſtum dicit. ꝙ paulus nō fugit quaſi non credendo in deū. ſed ne deum tem ptaret ſi fugere noluiſſet cū fuge re potuiſſet. Dicit̉ ⁊ ſine alijs de bitis circūſtancijs. qꝛ pie ⁊ humili ter petendū eſt aliquid a deo. et ſic ſeruiendum eſt deo. Dicit̉ vel qui etiam p̄ter intencōem propter tem ptacōem dei interp̄tatiuam E I Quo ad ſcd̓m principale notandum ꝙ ꝯtra hoc mandatū excedit̉ qui tupliciter. Primo veritatem inqui rendo de alia vita qui in fide nutā tes reuocant morituros. Scd̓o iu ſticiam qui volūt ꝑ duellū oſtendi vniꝰ innocentiam ⁊ alteriꝰ malum Tercō ſapientiaꝫ qui p̄termiſſo ſtu dio humano artes vel ſcientias de ſuꝑ expectant ꝑ oracōes ſolū Quar to potentiam qui nō fugiūt necem cū poſſint ⁊ debeant. Paulus em̄ ꝑ ſportam fugit ⁊ xp̄s de templo de orſum ſe non dimiſit ſed deſcendit. Quinto bonitatem qui refutant me dicinalia in caſu ſine neceſſitate et vtilitate. Similiter qui ꝑ tempus miſerendi deo ꝯſtituūr vt dicit̉ iu dith. viij. Hi em̄ om̄es aliquo mō videntur explorare diuina illicite. Quo ad primū querit ſanctꝰ Tho. quodli. iij. q. ix. ar. ij. vtrū liceat ab aliquo moriente requirere vt reue let ſtatum ſuū poſt mortem. Rn̄. ꝙ ſic ſupponendo hoc tn̄ diuino indi cio ⁊ dūmodo nō ex dubitacōne fi dei de futuro ſtatu quaſi temptan do inquirat. Et pia et humilis in tentio habeatur. videlicet ad ſub ueniendum defuncto per ſuffragia Ratio eſt. quia ſꝫm Damaſce. libro iij. Implecō naturalis deſiderij nō

Preceptum.
jIT55 Capitulum
Primum eſt pctm̄ niſi aliqua inordinacō ad iungat̉ vt patet de cibo. naturali ter aūt ſcire deſideramꝰ. j. Metha. ſed cū prefatis tribus ꝯdicōnibus d̓ſid̓are ſcire ſtatū alicuiꝰ poſt mor tem nihil inordinate videt̉ habe re annexum. vn̄. ij. Mach. xij. San cta ergo ⁊ ſalubris eſt cogitacō ꝓ defunctis exorare vt a peccatis ſol uantur. hec Tho. Quidam aliꝰ do ctor addit ꝙ qui expeteret redituꝫ vt certificari vellet d̓ ſtatu illo an videlicet celū ſit vel infernus qd̓ cōmuniter p̄dicator mortaliter pec caret. qꝛ infidelis foret. dicit etiam ꝙ iſtam peticōem nō debent face re niſi homines deuoti ⁊ illi poſſūt ſic expeti qui fuerūt in ſtatu iſto d̓ uoti ⁊ de quibus p̄ſumitur ꝙ ſunt ſaluandi. Diabolus em̄ ſepe immi ſcere pōt illuſiones qn̄ ſic mortui re uocantur. Contingit em̄ qn̄qꝫ mor tuum eſſe in purgatorio ⁊ demon in eius ſpecie dicit eū in inferno vt anima ſuffragio priuetur. ⁊ viuus de deuota vita mortui quā recolit imitari deſiſtit. Scd̓o cōtingere p̄t animā eſſe in purgatorio quam de mon dicit eſſe in celo vt anima ſuf fragio priuetur. Sed queris nun quid tenet̉ vnius apparenti crede re quod aperit. Rn̄det idē doctor. poſito ꝙ defunctus reuerteretur nō eſſet quis obligatus credere ea que reuelaret licet etiam eſſent ve ra. hec ille. f ¶ Scd̓o pn̄t pecca re qͣtra iſtud duellantes. vbi nota dum ꝙ ẜm Nicolaum de lira ſuper materia duelli Dauid cū golia. j. Re. xvij. Duellum pōt dupliciter accipi. Vno mō proprie ⁊ ſic eſt ſin gularis pugna duoꝝ vt ꝑ victoriā vnius appareat tandem eius iuſticia ꝑ diuinū iudicium ⁊ alterius in iuſticia. ⁊ ſic ſꝫm om̄s doctores du ellum eſt illicitū tam ex ꝑte appel lantis ꝙ etiam recipientis ⁊ etiaꝫ iudicātis ⁊ ꝯſulentis ſcꝫ ex officio ⁊ fauore p̄ſtantium. Similiter ſa cerdotes qui darent benedictioneꝫ talibus. qꝛ ibi manifeſte eſt tempta tio diuina grauiter ibi videt̉ pec care appellatus inuite ſeu ſuſpici ens inuite grauiꝰ qui ſponte ſꝫ of feres grauiſſime. Similiter videt̉ de iudice ⁊ cooꝑantibus. hec vide tur Raimūdi ſententia. et hoc mō ſꝫm quoſdam videt̉ loqui de duel lo iura ip̄m duellū prohibentia. q. v. monarchiam. et exͣ de purgacōe vulgari. cū ſuſcipiſti. niſi ꝑ reuela cōem diuinam manifeſtū fuerit ꝙ de us vult ſic iudicare iuſticiā ſuaꝫ ⁊ hͦ mō dauid aggreſſus eſt goliā qꝛ ei dixit ego venio ꝯtra te in no mine dn̄i viuentis. nec proprie ſic dauid fuit duellator ſed diuiue iu ſticie executor G ¶ Alio mō pōt accipi duellū large ꝓut eſt bellum ſingulare vnius cū vno abſqꝫ expe ctatione diuini iudicij. ſed vt ꝑ vir tutē artem vel fortunam vel omni bus iſtis vel aliquibus eoꝝ cōcur rentibus aliqua 9 uerſia inter eos criminalis vel cinilis terminet̉ an tale duellū ſemꝑ ſit mortale diſcor dant tam theologi ꝙͣ iuriſte. fit au tem duellū tripliciter. Primo a ſpi rituſancto vt in dauid. j. ℟e. xvij. et in rolando vt habet̉ in hiſtoria Caroli. Scd̓o ſꝫm multos p̄ſertim ex ꝑte appellantis cū peccato. vt ī ſecūdo mō tactū eſt. Tercio ſemper eſt graue pctm̄ vt in primo caſu. et Notandum ꝙ iudicium ferri candē tis ⁊ aqua feruentis ⁊ ſimilia ꝓhi

A Capitulum Preceptum. Primum
bita ſunt ſicut ⁊ de duello dictū eſt Tercō peccare poſſunt ꝯtra hͦ vo lentes ꝑ artem notoriam vel ſimilē ſine humano ſtudio ſcientiā adipi ſci. Quarto qui nō fugiunt vbi te nent̉ et poſſunt dei auxiliū ad hoc ſine cauſa expectantes ꝯtra quos xp̄s ait. Cum vos ꝑſequent̉ in vna ciuitate fugite in aliam Math. x. Qn̄ aūt fugienda ſit mors in xp̄ina ꝑſecutione ⁊ qn̄ non. vnctio et ꝯſi deratio ſcandali ꝑiculum gregis et hmōī docere poſſunt. Naꝫ aliqn̄ cō tingit eodem temꝑe ⁊ in eodē loco vnū debere fugere alteꝝ nō vt de ſantulo quem gladius ferire nō po tuit ⁊ de diacono recedente. Gre. ponit exemplum in li dialo. Quīto quidam fugiūt medicinalia vbi oꝑ tet etiam ꝙ licet agatha feciſſe vi deat̉. tn̄ vt Tho. ij. ij. q. xcvj. dicit fecit certa de dei adiutorio vt s H ¶ Quo ad. iij. prīcipale nota ſꝫm Tho. quadruplex eſt gradus deum temptantiū. omnes tn̄ nō ſunt pro prij. Primus eoꝝ qui animū nō p̄ parant ante oracōem. ſed diſtrahū tur ſcmn̄ter ⁊ negligenter qui labijs deum honorat ſolum. Scd̓us eorū qui nō dimittunt ante oracōem de bitoribus rancorem tenentes. De ambabus dicit̉ Eccle. xviij. ante o racoeu prepara anima tuam et no li eſſe quaſi homo qui temptat deū vbi dicit Glo. interli. Temptat de um qui orat qd̓ docuit ſed nō facit quod iuſſit. Supra que dicit Tho. ij. ij. vbi prius. ꝙ iſte qui ante ora cōem ſuam anima nō preparat di mittendo ſi quid aduerſus que ha bet vel aliquis ſe ad deuotioneꝫ nō diſponendo nō facit qd̓ in ſe eſt vt exaudiat̉ a deo. ⁊ ideo quaſi inter
p̄tatiue temptat deū. ⁊ ꝙͣuis huiꝰ mōi quaſi interp̄tatiua temptatio videatur ex preſumptione ſeu indi ſcrecōe ꝓcedere. tn̄ hocip̄m ad dei irreuerentiam ꝑtinet vt homo pre ſumptuoſe ⁊ ſine debita diligentia ſe habeat in his que ad deū ꝑtinēt dicit̉ em̄. j. Pe. v. humiliamini ſub potenti manu dei. ⁊. ij. Thi. ij. ſolli cite cura teip̄m probabilem exhibe re deo. vn̄ etiam hmōi temptacio ē ſpecies irreligioſitatis. hec Tho. Tercius eoꝝ qui p̄ter intencōnem petunt vel faciunt que dicỉ in dif finicōis declaratione interp̄tatiua temptatio. Quartus eoꝝ qui ex in tencōe talia faciunt vt ibidē patꝫ. ¶ Capitulum. XX. Ecimoquinto ꝓhibetur hic accidia cuiꝰ propriū eſt triſtari de obſequio diuino ſicut caritatis ē gaudere in bono diuino. A ¶ V bi tria principaliter ſunt videnda. Primo de quidditate ⁊ malicia ⁊ o rigine accidie. Scd̓o de ſpeciebus. Terco de remedijs. Quantū ad pri muꝫ ſꝫm Tho. ij. ij. q. xxxv. Accidia eſt triſticia de bono diuino qd̓ ho mo debet facere. Dicit̉ primo tri ſticia ſed nō quelibet. Eſt em̄ qͥdam triſticia bona vt illa qua ꝯpatim̉ miſerie proximi ſicut miſericordia fācit triſtari et paſſionis xp̄i medi tacō. Similiter triſticia quā habe mus de peccatis cōmiſſis in ꝯtrico ne. Alia eſt triſticia mala in appe titu vindicte inordīato ⁊ cōſtituit ſpem pctī ire vel triſticia de bōo ꝓ ximi ⁊ facit odiū vel inuidia. ſꝫ tri ſticia d̓ bōo d̓ino ꝯſtituit acccidiaꝫ

.. Capitulum
Preceptum. Primum dicitur ſcd̓o de bono diuino. id eſt de bonis ſpūalibus iſtis potiſſime que hominē ꝑ ſe ordinant in deum vt ſunt ſeruitutes deo exhibende corde. ore vel oꝑe. de quibus dictū fuit a primo precepto ꝑticulari vſ qꝫ ad ſextum. ⁊ ſic etiam ſunt omīa oꝑa virtutum nō inquantum circa talem materiam ſed inquantū pro pter deum facta. et in deum relata Ex quo patet ꝙ eſt accidia cordis. oris et oꝑis. Quia quis tediū ⁊ tri ſticiam habere poteſt meditandi fi dem. ſperandi in deum. deū diligen di quo ad cor. quo ad os laudando orando. loquendo de deo ⁊ ſimilia Et in opere multipliciter fit. Dici tur ꝯſequenter quod homo debet facere. quia ſi quis triſtaret̉ de ſpi rituali bono ad qd̓ qͥs nō teneret̉ ſub pena peccati venialis aūt mor talis. puta de ꝑficiendo aliquo qd̓ ſolum cadit ſub conſilio nō eſſet ac cidia. Exemplū de iuuene euangeli co qui triſtis abſceſſit. cum ei xp̄us dixit. Si vis ꝑfectus eſſe vade et vende omnia q̄ habes et da pauꝑe ribus Math. xix. B Sed quot ſunt radices ⁊ cauſe triſticie. Rn̄de tur ꝙ tres Prima cū quis nō amat deum nec gaudet in eo. ideo conſe quēter nō amat opera ſpūalia. nec in eis gaudet ſed triſtatur. Scd̓a ꝙ quis non noſcit vel aduertit vel nō meditatur honeſtatem ⁊ vtilita tem ac ſuauitutem bonoꝝ ſpūaliū ex hoc prouenit ꝙ nō reputat ſpiri tualia. ſꝫ ea vilia et quaſi nihil va lentia eſtimat. ⁊ triſte ea facit aut ea refugit. Tercia quia ſenſus app̄ hendit ſpūale bonum vt laborioſū ⁊ priuatiuum delectationis ſenſibi lis. et ideo ſenſualitas a ſpirituali
bono fugit ad delectabilia ſenſuali tatis. et talis ſenſualitas interdum ad ſe trahit racōem ⁊ voluntatem que triſtant̉ de ſpiritualibꝰ bonis et diuinis C Sed quare accidi a eſt peccatum. Rn̄ ſꝫm Tho. tripli ci de cauſa. Primo qꝛ in ſe malū eſt triſtari de bonis optimis qualia ſūt diuina. de talibus em̄ ſumma placē cia eſſet habenda. Scd̓o qꝛ imme diatus accidie effectus eſt ꝙ facit tedioſum et grauem in ſpūalibꝰ di uinis operandis. Terco qꝛ multa a lia mala ex accidia. ſequūtur in ſpe ciebus effectibus eiꝰ. Qn̄ vero ſit peccatum nota ſꝫm Tho. vbi prius ꝙ triſticia debono ſpūali aliquādo nullum eſt pctm̄. ſed forte defectꝰ nature vt qn̄ opus deeſt ſolum cōſi lium nullo mō debitum. Secundo aliqn̄ materīa eſt meriti. Tercō ali quādo eſt veniale. Quarto aliqua do mortale. Pro quoꝝ intellectu notandum primo ꝙ in nobis ſunt duo. Primum eſt caro ſiue ſenſuali tas ſimilis beſtijs alijs hͦ dempto ꝙ ꝑ racōem poteſt frenari hec ca ro habet complacentiā in luxuria ī vana gloria. in gula. ira ⁊ ſimilibꝰ ⁊ habet triſticiam de omnibus que ſuūt ꝯtraria carni vt patet in ieiu nio. oracōe. humilitate. paciētia ⁊cͣ Scd̓m eſt anima racōnalis a deo o ptimo immediate creata que natu raliter vellet beatificari. hec dei derare deberet virtutes. deum. et beatitudinem et ſpiritulia bona. ⁊ de ſolo peccato principaliter triſta ri ſicut etiam naturaliter philo. re ꝑierūt. ⁊ de hoc ſcripſerunt ⁊ fideſ amplius inſtruit. D ¶ Secundo notandum ꝙ caro ꝯcupiſcit aduer

Preceptum. Primum
Capitulum 3k.
Gala. v. quod idem ſenſit. Ro. vij. dicens video aliam legem in mem bris meis repugnante legi mentis mee. ⁊ idem quilibet experit̉. Exē pli gracia. ratio iubet diuitem vel religioſum ad matutinam ſurgere ⁊ premiū delectat rōem ſed mollici es lecti ⁊ calor corpus tenēt. ꝙ nō vult ſurgere. Ex iſto cauſat̉ q̄dam triſticia in ſenſualitate. vn̄ ſi ꝓpter talem repugnantiam triſticia d̓ bo no ſpūali veniat homini ſubito et indeliberate ⁊ omnino ꝯtra aut p̄ ter voluntatē tunc eſt ſolū primus motꝰ ⁊ mere naturalis ⁊ ꝙͣdiu ma net ſolum primus ⁊ naturalis motꝰ nullo mō dependens a voluntate. tunc nullū eſt pctm̄ moris ſed defe ctus ſeu pctm̄ nature. qꝛ non eſt in poteſtate hoīs dicēte beato Aug. Nō eſt in poteſtate noſtra quibus viſis tangamur. E ¶ Et ſi homo ſtatīm vt hmōi motū accidie racōe ꝑcipit. incipit reſiſtere racōe ⁊ vo luntate tunc illa reſiſtentia eſt ibi meritoria ſicut ſepe accidit ꝙ ho mo ſentit aliquod tedium in exerci cio ſpūali ratione ſenſualitatis. qd̓ tn̄ racōe diſplicet. ideo etiā reſiſtit conando ꝑ exercicia bona delecta ri ī diuinis pro poſſe talis triſticia nō eſt peccatū. quia in ſola ſenſuali tate ꝯſiſtit ſed eſt materia meri ti. qꝛ voluntas deteſtatur eam. Si ve ro homo hmōi primo motui accidie nō ꝯſentit ſꝫm racōem plene ſalteꝫ nec ſufficienter ei opponit poſtꝙͣ ip̄m ꝑcipit. ſed voluntas aliqno mō ad ſenſum inclinata habet ſe circa hoc negligenter in reſiſtendo. tunc illa accidiā eſt pctm̄ veniale ſi fue rit de oꝑe debito. Et hoc eſt ꝓpter negligentiam volūtatis que ei imputabilis eſt. ⁊ ſꝫm Caſſi. de inſtitu tis monachoꝝ etiam in ꝑfectos vi ros cadit. ſed ſi motus ille accidie ꝑ tingit vſqꝫ ad racōem. ita ꝙ carne totaliter ꝯtra ſpiritū p̄ualente et triſticia. Sic in racōe inualeſcente ꝙ ip̄a ratio ex hoc ꝯſentiat in fu gam ⁊ horrorem aut deteſtationeꝫ boni ſpūalis diuini ꝙ homo facere tenetur tūc eſt pctm̄ mortale vt di cit ſanctꝰ Tho. cuiꝰ racōem aſſigͣt qꝛ illud eſt mortale ex genere quod de ſe ⁊ ſꝫm propriam racōem qͣriat̉ caritati. ſed accidia hmōi eſt talis. qꝛ proprius effectus caritatis eſt gaudium de deo et diuinis rebus. cui ꝯtrariatur accidia que eſt tri ſticia de bono ſpūali inꝙͣtum diui num. Exemplū in ſimili de ꝯcupiſcē cia adulterij quod de genere ſuo ē pctm̄ mortale. hec ꝯcupiſcentia ꝙͣ diu eſt naturalis motus manens in ſenſualitate ⁊ nullo mō dependens a voluntate tunc nō eſt pctm̄. ſed ſi homo ei reſiſtit propter deū eſt ei meritorium. Si vero voluntas nō ꝯſentiendo in opus. nec in delecta tionem nō excludit ꝯcupiſcentiam ſed ꝑmittit eam morari in aīo tunc venialis fit culpa. Si vero ꝑtīgat vſqꝫ ad racōem ita ꝙ racō ſuꝑata ꝯſentiat in opus adulterij fit cul pa mortalis. itā in propoſito ſimile eſt de. a. f ¶ Quo ad ſcd̓m prin cipale notandū prout colligitur ex dictis Grego. xxxij. mora. ⁊ ex iſid̓. de ſummo bono. ⁊ Caſſiani de. viij. principalibus vicijs. et ex Vuilh. in ſumma viciorum. ꝙ viginti ſunt ſpecies vel modi peccandi accidie. Primus eſt origo aliorum vid̓licet tepiditas que vomitum prouocat. Vnde Apocalipſis. iij. xp̄us dicit.

2A. Capitulum Preceptum.
Primum ſcio oꝑa tua qꝛ neqꝫ frigidus es ne qꝫ calidus. ſed qꝛ tepidus es et nec frigidus nec calidus incipia te euo mere de ore tuo. Euomitur cū ī de teriora labi ꝑmittitur. hec fiduciā temptandi diabolo p̄ſtat. qꝛ de mul tis temptat tepidum vbi nō ferui dum. Exemplū de olla feruenti cui muſce nō inſident. hec etiam hoīeꝫ quaſi ꝯtractum facit. qꝛ ſꝫm Berni forſitan ideo nō poſſumus. quia nō multum volumus. Scd̓us eſt molli cies que eſt impaciētia duri rei. de qua ꝓuer. xviij. Qui mollis ⁊ diſſo lutus eſt in oꝑe ſuo frater eſt oꝑa ſua diſſipantis ⁊ reꝑitur cōmūiter in delicate nutritis hec eſt culcitra diaboli. hec facit vt hō velut niue us globus ad ignem tribulacōis li queſcat. Tercius ſomnolentia. de qua ꝓuer. xix. Pigredo immittit ſa porem animi. etate em̄ ſomni prohi bere deberent auicule de mane ca nentes ⁊ galli. ⁊ ineptia actus dor miendi qui poſſunt eſſe nimeitas. brutilitas ſurgēdi triſticia. impor tunitas dormiendi G Quartꝰ eſt ocioſitas. ꝓuer. xij. Qui operaʳ terram ſuam ſaturabit̉ panibꝰ qui aut ſectatur ocium ſtultiſſimus eſt Vbi nota ꝙ terra ſiue ſolū oris o cto fructus proferre p̄t ſcꝫ dei lau dacōem. graciarūactione. oracōem ꝯfeſſionem verboꝝ modificacōem abſtinentiam. fraterna correpcōem ⁊ fraternam erudiconem. Stutiſſi mus inquit eſt ſtultꝰ. qꝛ in vita ne gligit neceſſaria vite celeſtis acqͥ rere. ſtultior qꝛ vitam hoſtibꝰ ex ponit. ſtultiſſimus qꝛ animā inter ficentes ſolet paſcere puta corpus ⁊ demonem. Quintus eſt dilacō psͣ Tempus faciendi dn̄e diſſipauerūt
legem tuam. Tardant quidam con uerti alij ꝯfiteri alij ꝑfici. H ¶ Ad cōuerſionem accelerandam mo uere deberent quinqꝫ ſcꝫ mortis in certitudo. Luce. xij. Vos eſtote pa rati quia neſcitis qua hora dn̄s vr̄ venturus ſit. Scd̓o multiplex bo num inde ꝓueniens ſcꝫ vite iocūdi tas maior viuendi ⁊ moriendi ſecū ritas. pene maioris euaſio ⁊ p̄mi multiplicitatis. Terco ꝑiculum ma le ꝯſuetudinis. Iere. xiij. Si muta re pōt ethiops pellem ſuam ⁊ vos poteritis benefacere cū didiceritis malefacere. Quarto ꝙ iniquus eſt in deū in angelū in ſe ⁊ in proximū ſꝫm illud Augꝰ. peccator nō eſt di gnus pane quo veſcit̉. Quinto qꝛ difficile eſt quem vere ad deum co uerti. Ambr. Plures inueni baptiſ malem innocentia ſeruaſſe ꝙ vera penitentiam egiſſe. Sextus eſt tar ditas. ſicut enim accidioſus differt conuerti. ſic tardus tarde procedit in oꝑe iam inchoato. prouer. xj. Sꝫ cut accetum dentibus ⁊ funus ocu lis ſic piger moleſtus eſt his qui mi ſerunt illū. Quo ꝯtra terrere debe rent temꝑis breuitas maloꝝ in ma lis ſtrenuitas ⁊ bonoꝝ virorum ⁊ mulieꝝ ſolercia. Septimus eſt ne gligentia in hoc ꝯſiſtens ꝙ homo no curat qualiter opus inchoatum faciat vtꝝ bene vel male. ſꝫ hoc ſo lū curat vt ab onere laboris incho ati ſe expediat. ꝓuer. xxiiij. Dilige ter exerce agrum tuū. Iere. xlviij. Maledictus qui facit opus dei ne gligenter. alia lr̄a habet fraudulē ter. Tales terrere deberet irracona liū vt apum ⁊ formicarū diligentia ad corpus propriū ⁊ dei intuitus. Octauus eſt imꝑſeuerantia quā hꝫ

Preceptum. Primum
Capitulum
qui opus inchoatum ad ꝑfectū nō ducunt. que ſaul deiecit. j. Re. xv. ad quam vitandā xp̄us de cruce de ſcendere noluit viuus. Math. xxvi ꝑſeuerantia em̄ cibus eſt dei. Ioh. iiij. Meus cibꝰ eſt vt faciam volū tatem eiꝰ qui miſit me vt ꝑficiam opus eius. huic demon inſidiatur. Gen̄. iij. Tu inſidiaberis calcaneo eius. Nonus eſt remiſſio. in eo em̄ ē qui quotidie deterior efficit̉. ver ſus. feruidus ī primis medio tepet alget in imis. ꝓuer. x. Egeſtate oꝑ ata eſt manus remiſſa. manus autē ſortium diuīcias ꝑat. Quo ꝯtra ꝓ uer. iiij. Iuſtorum ſemita quaſi lux ſplendens ꝓcedit ⁊ creſcit vſqꝫ ad ꝑfectum diem. vbi nota quid ſit ꝓ ficere videlicꝫ ſimul omīa peccata propoſito dimittere ⁊ exercicia ꝓ vitacōe vicioꝝ neceſſaria ⁊ acqui ſitione virtutū aptā iuxta ſuū ſta tum arripe I ¶ Decimꝰ eſt diſſo lutio. diſſolutus em̄ difficultatē in ueniēs in ſuo regimine ſe dimittit omnino abſqꝫ gubernatione ſꝫm il lud ꝓuer. xxiij. Eris ſicut domiens in medio mari ⁊ quaſi ſopitus gu bernator amiſſo clauo. Talis aīmū ſuū nō recolligit. Eſt em̄ tanꝙͣ pul uis quem proijcit ventꝰ a facie ter re ⁊ quaſi doliū nō ligatum. hanc diſſolucōem Grego. videt̉ vocare importunitatem mentis qua mens propter triſtitiam in ſpūalibꝰ ſe ad importuna tranſ fert ⁊ ad delecta bilia corꝑalia tedioſe ſpūalia implē do. Vndecimus eſt incuria que ſu o rū debitam curam nō habet cui op ponit̉ diligentia. incurioſus ſua nō colit culta nō colligit ⁊ collecta nō cuſtodit. vn̄ verſus. Non minor eſt virtus. ꝙͣ querere parta tueri. hoc
vicio laborant qui audita nō curāt memorie tradere mente vel ſcripto vel oꝑe qui dilacerate ambulant ⁊ immudicias ſine racōe ſuſtinent cō tra quos eſt ꝙ ordinate natura ꝓ cedit ꝙ ornatus interdum eſt vir tus ⁊ ꝙ exteriora notant interio rem incura. k ¶ Duodecimꝰ eſt ignauia qua laborat qui eligit po cius in miſeria magna ꝑmanere ꝙͣ aliquantū laboris ſubire. ⁊ videt̉ idem eſſe cū puſillanimitate. Nam magͣnimitas eſt virtus inclinās ad oꝑa magno honore digna ſꝫm phm̄ iiij. Ethi. preſumptio eſt exceſſus. ſed puſillanitas defectus eſt ſpēali ter in his que ſpēaliter cadunt ſub conſilio. ⁊ ſꝫm Tho. ij. ij. q. cxxxiij. puſillanimis deficit a proportione ſue potentīe dum recuſat ad id ten dere qd̓ eſt ſue potētie cōmenſura tum. ⁊ inde eſt ꝙ Math. xxv. ⁊ luce xij. ſeruus qui acceptā pecuniā dn̄i ſui fodit in terrā nec eſt oꝑatꝰ ex ea propter quendā puſillanimitatis ti morem punit̉ a dn̄o ¶ Tredeci mus eſt indeuotio ſcꝫ quedam ari ditas ſpūalis ⁊ carētia feruoris mē talis. de quo Psͣ. anima mea ſicut terra ſine aqua tibi. ⁊Numeri. xj. anima noſtra aridā eſt nihil reſpici unt oculi noſtri niſi manhu. Oritur aliqn̄ ex ſuꝑbia que eſt quaſi mons gelboe ſuꝑ queꝫ nec ros nec pluuia deuotionis ſꝫm Bern̄ deſcendit. A liqn̄ ex defectu cibi ſpūalis. Psͣ aru it cor meū qꝛ oblitus ſum comede re panem meū. aliqn̄ ex accidia. Nā alie creature ocio impinguantur. ſꝫ homo labore ſpūali ꝓuer. xiij. vult ⁊ nō vult piger. anima aūt laborā ciū impiguabitur M ¶ Decimus quartꝰ eſt triſticia in diuino ſcꝫ of

IL. Capitulum
Preceptum. Primum ficio. ⁊ Grego. videt̉ vocare torpo rem qui eſt circa p̄cepta q̄ ꝑtinent ad cōmunem iuſticia. nō inquit Au gꝰ. ex triſticia aut neceſſitate qꝛ hi larem datorē diligit deus. ij. Coꝝ. ix. hoc viciū eſt quaſi abſintheū po ſitum in eſca dei. Item cum omīa a deo acceperimꝰ iuſtiſſimum eſt vt ei reſtituendo lete ſeruiamus. Itē ꝓuer. xxv. Sicut tinea veſtimento ⁊ vermis ligno. ſic triſticia viri no cet cordi N ¶ Decimuſquintꝰ te dium vite quod aliqn̄ oritur ex dei amore ⁊ celeſtis patrie. ſicut patet in apoſtolo qui ꝯcupiuit diſſolui ⁊ eſſe cū xp̄o. Aliqn̄ ex malorum p̄ſer tim alienoꝝ ꝯſideracōe quibꝰ mū dus plenus eſt. Eccle. ij. teduit me vite mee videntē mala eſſe vniuer ſa ſub ſole ⁊ cuncta vanitatem ⁊ af flictionem ſpiritus. Aliqn̄ ex vehe mentia tribulaconis proprie. ij. Co rinth. j. ſupra modū grauati ſumuſ ⁊ ſupra virtutem ita vt tedet etiaꝫ nos viuere. Aliqn̄ ex accidia ⁊ tūc eſt pctm̄ ⁊ prouenit ex longa triſti cia poſtꝙͣ nō ſolū tedet deo ſꝫuire. ſed etiām viuere. Decimuſſextus ē deſperatīo quā docet apoſto. fuge re penitētes. ij. Cor. x. ne nimia tr ſticia abſorbeantur hmōi. Decimꝰ ſeptimus eſt rancor ⁊ q̄dam mentis amaritudo ꝯtra illos qui homineꝫ volunt ad ſpūalia exercicia induce re. Exemplū de monacho accidioſo ꝯtra p̄latum amaricato. Decimus octauus eſt inſtabilitas ꝓpoſiti cū homo in dei ſeruicio diuerſa propo nit ⁊ mala attemptat ⁊ frequenter propoſitum mutat nō ex impotētia aut ex racōnabili cauſa. ſꝫ propter tedium quod habet in eoꝝ execuci one ſpiritualium. Decimuſnonus ē
inquietudo corꝑis ⁊ inſtabilitas lo ci vt apparet in multis. Viceſimus eſt maliciā qn̄ propter triſticiā quā quis habet in diuinis intantū ma lus efficitur ꝙ etiam ſpūalia modi ca aūt nulla eſtimat aut etiam im pugnat O ¶ Quō ad terciū prin cipale notandum ꝙ plurā remedia ſunt ꝯtra accidiam. Primum eſt cō ſideratio d̓teſtabilitatis huiꝰ vicij vt apparet primo in ꝯſideratione exemploꝝ omniū rerum laboranci um. Nam in vita carentibus ſol et aſtra quotidie girum mundi circue unt in habentibꝰ vitam vegetabi lem herbe ⁊ arhores minimū iniciū habentes in multis aduerſis ad ma gnam quantitateꝫ ꝑueniunt In ſen ſibilibꝰ dicit Salo. ꝓuer. vj. vade ad formicam opiger ⁊ ꝯſidera vi as eius ⁊ diſce ſapientiam. In ma lis hominibꝰ quot ſunt ſtudia mun do ſeruiendi. In bonis hominibus cecilia quaſi apis argumentoſa deo ſꝫuit In angelis bonis ⁊ malis ꝯti nua ſunt exercicia. Scd̓m eſt ꝙ tm̄ diſpliceat deo. vn̄ Apoca. iij. qꝛ te pidus es incipiam te euomere. cau ſa ſꝫm glo. qꝛ quandam ſecuritatem accipiunt de bonis aliquibꝰ. Item Lu. xv. Gaudium eſt angelis ſuper vno peccare ſcꝫ feruido penitentiā agente ꝙ ſuꝑ xcix. iuſtis qui nō in digent penitentia ſcꝫ tepide yiue tibus ſꝫm Gre. Item luce. xiij. de fi culnea d̓r infructifera ſuccide illaꝫ vt quid etiam terraꝫ occupat. Ter cium eſt ꝙ accidia multum placet diabolo vn̄ Math. xij. Immundus ſpiritus exiens ab homine iuueni ens domum vacentem vadit ⁊ aſſu mit alios. vij. nequiciores ſe ⁊ in trantes habitant ibi. Item Math.

Preceptum. Eypitulum Primum
TT
viij. demones dixerunt xp̄o. ſi eijcis nos mitte nos in greges porcoꝝ. ⁊ Iob.xl. dormire ſcꝫ demon in loco calamī ꝑ quod vacuitas deſignat̉. Scd̓m remediū eſt rationabilis di uerſitas occupationū. ſed ordinata debet eſſe ⁊ rationabilis vt docet exemplū in vitaſpatrum vbi beato anthonio accidia temptato angelꝰ apparuit que vidit primo funiculū torquentem. deinde orantem. dein de ſportas texentem ⁊ iteꝝ oracōi vacantem. ⁊ ſic facere anthoniū iu bentem ꝯtra accidiam. Terciū eſt vt cū ſentit triſticiam accidie quis interdum querat bonā ſocietate cū qua veriſimiliter ſolum de deo ⁊ li citis tractet lete. Exemplū in vitaſ patrū vbi ſepe illud facerūt in cuiꝰ figura legit̉ Exo. xvij. ꝙ ioſue pu gnante ꝯtra amalech orabat moi ſes leuans manus ad deū. cuiꝰ ma nus erant graues. ſed hur ⁊ aaron ſuſtentabant manus eius ex vtraqꝫ ꝑte. Quartū vt homo ſe cogat ad exercicium ſpūalium que faſtidit. Nam habitus delectabilis non niſi ꝑ actus interdum triſtes multipli catos acquirit̉. ex. ij. Eth. Quintū vt cū magno conatu quis memore tur dei tot beneficia ⁊ ſi ſꝫm psͣ. Re nuit ꝯſolari anima mea credat qd̓ ſequitur. Hemor fui dei ⁊ delecta tus ſum. oꝑtet autē hunc conatum magnū eſſe. quia homo in triſtitia ꝯſtitutus difficulter talibꝰ immo ratur. Sextum eſt excluſio pro poſ ſe trium radicū accidie in principio capituli poſitarum In cuiꝰ figura d̓r Leuit. vj. ignis in altari meo ſꝑ ardebit quem nutriet ſacerdos ſub ijciens ligna mane ꝑ ſingulos dies. Septimū eſt ꝯſideratio pene infer
ni ⁊ purgatorij ⁊ beatitudinis que expectamus ſꝫm noſt rum meritum vel demeritum. vn̄ in vitaſpatrum quidā pater cōqueſtus eſt patri a chilli accidiaꝫ. Rn̄dit alter ideo pa teris qꝛ nōdum vidiſti requie celi. nec penam inferni. Octauū eſt ſum mū remedium dei gracia eſt psͣ. Vi am mandatoꝝ tuorū cucurri cū di lataſti cor meum. vn̄ in Canti. Tra he me poſt te curremꝰ in odore vn gentoꝝ tuoꝝ Canti. j. psͣ. Erraui ſi cut ouis que perijt ⁊cͣ. Capitulum. XXI. Ecimoſexto prohibetur erubeſcentia xp̄m ſequē di ⁊ eius doctrinā in ne ceſſarijs ad ſalutem. vn̄ Luce. ix. ait A ¶ Qui me erubue rit ⁊ meos ſermones hūc filiꝰ hoīs erubeſcet cū venerit in maieſtate ſua ⁊ patris ⁊ ſanctoꝝ angeloꝝ id eſt ad modum erubeſcentis ſe habe bit dicens. neſcio vos. ſicut ait vir ginibus fatuis Math. xxv. ⁊ clauſa eſt ianua. Tria ſunt hic dicenda et videnda. Primo de verecūdia ſeu erubeſcētia bona. Scd̓o de mala de quibus dicit̉ Eccle. iiij. Eſt ꝯfuſio adducens pctm̄ ⁊ eſt ꝯfuſio gr̄am ⁊ gloriam adducens. Tercō de reme dijs male erubeſcētie B ¶ Quā tum ad primū notandū ſꝫm Tho. ij. ij. q. cxliiij. ꝙ verecūdia eſt timor de actu exprobrabili facto vel fien do. Dicitur primo timor qui eſt re ſpectu ardui poſſibilis reſpectu cꝰ non eſt triſticia. Ex quo patet ꝙ ꝑ fecti nō erubeſcūt faciliter de futu ris malis ꝑpetrabilibus qꝛ nō app̄ hendunt mala opera vt difficulter

.XXI. Capitulum Preceptum.
Primum ab eis mediante gr̄a vitabilia. Itē patet ꝙ malicioſi nō ſunt verecun di qui ex habitu facilia putant ma la dicit̉ de actu turpi in quo inclu ditur cogitatio. verbum vel obmiſ ſio turpis. dicit̉ turpis ſeu exꝓbra bilis. Sed que ſunt turpia exꝓbra bilia ſeu inhoneſta. Rn̄ſio ꝙ nudi tas corꝑis in adulto reſpectu alte rius. Item diſcooꝑtura membri im mūdi puta genitalium poſterioꝝ ⁊ vberū. Ex quo patet ꝙ male faciat veſtes curtas portantes quo ad vi ros. ⁊ vbera nudantes quo ad mu lieres ⁊ tunicas leuantes ſine cau ſa. Racō iſtoꝝ eſt qꝛ a naturā talia veremur vt dicit beatꝰ Augꝰ. li. d̓ ci. dei. ꝯtra dioginem. Item omnē pctm̄ eſt erubeſcibile p̄cipue tn̄ lu xuerie. furti ſeu ſubtractionis alie ni boni ⁊ mendatij. de quibꝰ inter cetera dicit̉. Eccle. xlj. Erubeſcite a patre ⁊ matre de fornicacōe ⁊ a p̄ſidente ⁊ potente de mendacio et et a principe ⁊ a duce a delicto. ſ C Qd̓ aūt turpe ſit omne pecca tum patet tripliciter. Primo quia peccatum nuditatem fecit erubeſci bilem. Nam Gen̄. ij. dicitur. Erant vterqꝫ nudus adam ſcꝫ ⁊ vxor eius ⁊ n̄ erubeſcebāt. Racō qꝛ nullū pec catum fecerat ⁊ futurum faciliter vitare poterant. Iterim em̄ ꝙ mēſ ſuꝑiori obediebat creatori quicqͥd infra mentem erat vt membra cor poris ⁊ etiam beſtie homini obedi ebant. ſed eoip̄o quo homo deo in obediens fuit. obedientia multorū hominū eſt ſubtracta. Ideo gn̄. iij d̓r pꝰ ꝙ ambo de fructu vetito gu ſtauerunt. aperti ſunt oculi ambo rū videlicꝫ experientia habendo ꝙ malum prius mente nouerūt. Cūqꝫ
ognouiſſent ſe eſſe nudos ꝯſuerūt folia ficus et fecerunt ſibi ꝑizonia. plura ibi de verecundia videlicꝫ ꝙ ad vocem dei fugierūt qn̄ deꝰ que ſiuit adam vbi es. ꝙ deus ait quis indicauit ⁊cͣ D ¶ Scd̓o cū erube ſcentia ſit fuga rei turpis ⁊ pctm̄ ſit opus diaboli ꝯtra natura. īmo eo remoto omnia decentia forent. conſtat pctm̄ eſſe maxime erubeſci bile ⁊ qd̓ plus eſt in eius comꝑacōe alia erubeſcibilia nō ſunt. teſte gre go. dicente de maria magdalena qꝛ ſemetip̄am grauiter intus erubeſce bat nihil eſſe credidit ꝙ verecūda retur foris. Tercō eruſcentia eſt re ſpectū immūdoꝝ ſed in comꝑacōne peccati alia immūda munda ſunt. vn̄ Math. xv. que de ore procedūt de corde exeunt ⁊ ea cōinquinant homine. De corde em̄ exeunt cogi tacōes male. homicidia. adulteria. fornicacōes. furta. falſa teſtimonia blaſphemie. hec ſunt que coinqui nant homine psͣ. Corrupti ſunt et abhominabiles facti ſunt ſcꝫ iniqui Dicit̉ facto vel fiendo qꝛ plura fe cimus que erubeſcere debemꝰ ⁊ ne ſcimus an de facto luere coram deo habeamus. plura etiam ſunt que ꝑ petrare poſſemꝰ turpia E ¶ No tandū ſcd̓o ſꝫm Tho. vbi priꝰ ⁊ phi loſo. ij. ⁊. iiij. eth. ꝙ verūdia ꝙͣuiſ no ꝙ ſit virtꝰ eo virtꝰ dicit ꝑfecti onem habitus. ꝑfectus aut vir nō timet aliquid vt futuꝝ arduū poſ ſibile vel difficulter vitabile. ſed ꝓ pter habituꝫ faciliter vitabile tur pe. Tamen verecundia eſt bonum quid et laudabilis paſſio ⁊ habitꝰ conſimilis eius acquiri poteſt. Lau dabilis in ꝙͣ quintuplici racōe. Pri mo qꝛ frenum eſt ſenſualitatis qd̓

Eypitulum Preceptum. LL. Primum
dum quis habet a multis malis pre ſeruatur actibus ⁊ ſpes eſt de eius correctione. vn̄ quidam phūs dicit Erubuit res ſalua eſt. Secundo eſt ornamentum precioſum quo decō ratur iuuentus ⁊ muliebris ſexus. vn̄ Eccle. vij. gracia verecundie ei us ſcꝫ mulieris ſenſate ⁊ bone ſuꝑ aurum. Tercio eſt oculus quidam mentis oſtendēs opus de quo quis verecundatur eſſe examinandū an bonum ⁊ tunc erubeſcentia eſt ex pellenda. ſi malum tunc eſt dimittē da. ſꝫm illud Math. vj. Si oculus tuus nequam fuerit. totum corpus tuum tenebroſum erit. Quarto eſt priuilegium humane condicōnis in hac vita quo carent omnia anima lia irracōnalia. qꝛ nullum eoꝝ ve recundatur proprie. quia turpe nō percipit vt patet in eoꝝ actibus. Quinto graciam a deo meretur. vn̄ Gen̄. ix. Sem verecūdus benedici tur ⁊ Cham maledicit̉. ⁊ Lu. j. ad ingreſſum angeli maria verecunda ⁊ timidā audiuit. ne timīas maria inueniſti graciam apud dn̄m f Quō ꝯtra quinqꝫ mala incurrunt inuerecundi ꝑ oppoſitum que faci liter conſiderare potes. vn̄ Hiere. iij. frons meretricis facta eſt tibi. noluiſti ęrubeſcere. Item ibidē. vj Confuſione nō ſunt ꝯfuſi ⁊ erube ſcere neſcierunt. Terco notandū ꝙ verecundia que etiam nō eſt peca tum reꝑitur in multis. Primo in ꝑ fectis ⁊ ſenibus quo ad habitum. multum ⁊ parum quo ad actum. qꝛ nō apprehendunt turpia vt poſſi bilia ſibi ⁊ difficulter euaſibilia ſꝫ tn̄ ſunt ſic diſpoſiti vt ſi in eis eſſet aliquid turpe de hoc verecūdaren tur vt dicit phus. iiij. Ethi. Scd̓o
reꝑitur plus in mediocriter bonis qꝛ in eis eſt aliquid de amore boni attamen nō ſūt totaliter immunes a malo. Terco plus reꝑiendum eſt de verecundia in feminis. Quarto plus in iuuenibus adultis. Quinto maxime in virginibus vtriuſqꝫ ſe xus poſtꝙͣ venerint ad vſum racō nis. verecundia autē carent qui ſūt in patria. Item vſuracōis carētes in via. adam et eua caruerunt in ꝑ adiſo. Et malicioſi qui nihil appre hendūt vt turpe nec malum timēt Eſt preterea triplex verecundia. q̄ dam naturalis vſum rationis pre ueniens ſicut alie paſſiones alia ē materia merendi vt iſta que inſur git ratione iufamīe innocētis. Ter cia eſt meritoria ⁊ ſatiſ factoria vt iſta quam habemus in confitendo peccata. vn̄ Bern. Quantum dipli c et deo impudicicia peccatoris tm̄ placet deo erubeſcentia penitētis. ¶ G Quo ad ſcd̓m principale no tandū ꝙ ſꝫm Tho. vbi sͣ. Mala ve recundia eſt timor inordinatus de actu nō vere ſed apparenter ex pro babili ſeu turpi facto vel fiendo. Pro cuiꝰ declaracōe aduertendum cū timor ſit de eſſentia verecundie quantum ad propoſitum ſufficit ti mor vel mētus qui ſꝫm Tho. in. iiij v. di. xxxix. eſt inſtantis vel futuri pe riculi cauſa mentis trepidatio. Et eſt duplex mētus quidam qui cadit in conſtantem virum. alius qui nō cadit in conſtantem virū. Conſtās em̄ ꝓprie eſt virtuoſus ⁊ incōſtās vicioſus. mētus autem cadens ī cō ſtantem virum eſt qn̄ minus maluꝫ ſuſtinendum cogitur mētu maioris mali. hic timor cadit in conſtantem virū. Cuius ratio eſt qꝛ ſꝫm phm̄. ij

.XXI Preceptum. Capitulum
Pri mum Eth. Conſtans ⁊ virtuoſus eſt men ſura omniū operum ſuorum. Scit em̄ quid fugiendum et quid facien dū ſit. Idcirco eligit magis ſuſtine re minus malū ꝙ maius malū inci dere vbi fieri oꝑtet. et differt con ſtans ab inconſtante dupliciter. pri mo electione quia eligit quodcūqꝫ malum pene pati puta priuationeꝫ bonorum exteriorum fame vel vite ꝙ peccare de quo dicit Anſꝫhelmꝰ li. Cur deus homo. ꝙ pro infinitis mundis ſaluandis ſcꝫ corporaliter nō eſſe cōmittendum peccatum. In conſtans ant ⁊ vicioſus eligit po cius ſubire maius malum puta pec catum propter delectaconem anne xam ꝙ vitare minus malum puta perdere temporalia. Nam minimū peccatum eſt maius malum ꝙ ma ximum maluꝫ pene ſit malum. Alia differentia eſt quantum ad eſtima tionem ꝑiculi vel pene imminentis qꝛ conſtans nō cogitur niſi forti et probabili eſtimatione. Inconſtans aut pro leui eſtimatiōe et fugit qd̓ ammodo nemine perſequente ¶ Eſt ante quadruplex metus qui cadit in conſtantem virū. Primus eſt metꝰ mortis ab eo qui intendit ⁊ poteſt occidere. Secūdus eſt gra nis cruciatus corporis puta verbe ratio. torſio. incarceratio. et hmōi Tercius eſt mētus ſtupri qui bonis viris maior ꝙ mortis eſſe debet. Item ſi quis dedit aliquid ne ſtu prū paciatur vir vel mulier. Quar tus ſeruitutis mētus. ⁊ dicit Tho. De. ⁊ Alber. ꝙ non differt vtrum hec predicta quatuor fiant in per ſona propria ſiue in ꝑſona liberoꝝ ſiue vxoris. Item ſi quis in adultē rio vel furto vel flagitio alio dep̄
uit ad predicta quatuor ꝑtinet. qꝛ timuit mortem vel pericula vel vi cula. Iteꝫ ſi dep̄henſus dedit quid deprehēſori vel promiſit ne prode retur. ꝑtinet ad quatuor p̄fa ta. qꝛ proditus prenominata potuit pati Metus aut cadens in conſtante vi rum eſt qui fit ꝑ minas verborum. vt niſi hoc feceris nō habebis gra ciam meam. vel non diligam te et ſimilia. Etiam ſꝫm legiſtas timor i famīe ⁊ vexatiōis nō caderet in cō ſtantem virum. ⁊ ſub quatuor p̄fa tis quia talibus multis modis ſub uenire poteſt. Et nota ꝙ mētus ca dit in vnū qui nō diceret̉ cadere ī alium. Non em̄ eſt veriſimile rege timere debuiſſe militem paruum. ⁊ minor metꝰ excuſat in caſu feminaꝫ ꝙ virum. Metus igitur cadens in conſtantem viꝝ facit ꝙ promiſſa. vel data tali metū nec coram deo. nec coram eccleſia tenent vt matri moniū tali mētū cōtractum et alia data vel promiſſa. Ratio eſt. qꝛ co ſenſus in talibus nō eſt liber mere ſed coactus. nihil ergo dedit libere īmo mētus cadens in conſtante vi rum impetrat reſtitutionem in in tegrū. I ¶ Sed queritur vtrum ille qui ꝑ mētū cadent em̄ in cōſtan tem virum compulſus aliquid pro mittit de temporalibꝰ teneat̉ illd̓ poſtmodum ad implere. Rn̄. Alber. in. iiij. Credo ꝙ vbi eſt iudicium quod inueniri poteſt defenſio a iu dicante etiam coactus debet ſoluē re promiſſum et competit eī actio ex lege et ex canone et iudex debet eum reſtituere in integrum. Si au tem defectus ſit iudicium puto ꝙ

Preceptum. Primum Cypitulum XXI
propter cautelam facere peniten tiam de promiſſo. precipue ſi fides vel iuramentum nō interuenit. Si autem iuramentum interuenit. di cunt multi ⁊ etiam mihi ſatis pro babile videtur eſſe ſoluendum. Si antem nō ſoluit ⁊ iuramentum vio lauit ⁊ poſtea venit ad penitentiaꝫ videtur mihi non eſſe cogendꝰ ad ſolutionem. ſed tm̄ ad fracti iuram̄ ti emendationem. hec alber. k Dubitatur an timor in genere de ti more loquendo excuſet a peccato. Rn̄ſio ſꝫm Tho. ij. ij. q. cxxij. ar. iiij Timor intantum habet rationem peccati inquantum eſt contra ordi nem recte rationis que eſt regula humanorum actuum. Recta auteꝫ ratīo iudicat quedam mala magis eſſe alijs fugienda. et ideo quicūqꝫ vt refugiat mala que ſꝫm rationeꝫ magis ſunt fugiēda nō refugit ma la que ſunt minus fugienda nō eſt peccatum ſicut magis eſt fugienda mors corporalis ꝙͣ amiſſio rerum. Vnde ſi quis propter timore mor tis latronibus promitteret aut da ret excuſaretur a peccato quod in curreret ſi ſine cauſa legittima pre termiſſis bonis hominibus quibus magis eſſet dandum peccatoribus largiretur. Si autē aliquis ꝑ timo rem fugiens mala que ſꝫm rationeꝫ ſunt minus fugienda incurrat ma la que ſꝫm rationem ſunt magis fu gienda nō poteſt a peccato totali ter excuſari. qꝛ talis timor inordi natus eſſet. Sunt autem timenda magis mala anime ꝙ corporis. et mala corporis ꝙͣ exteriorum rerū Et ideo ſi quis incurrat mala ani me id eſt peccata. fugiens mala cor poris puta flagella vel mortem.
aut mala exteriorum puta damnū pecunie aut ſi ſuſtineat mala corpo ris vt vitet damnū pecunie nō ex cuſatur totaliter a peccato. dimi nuitur tn̄ aliquod eius peccatum. qꝛ minus voluntarium eſt qd̓ ex ti more agitur. Imponitur em̄ homi ni quedam neceſſitas aliquid facie di propter imminentem timorē vt faciat voluntariū mixtum ſꝫm phn̄ L ¶ Sed qn̄ eſt timor peccatum mortale Rn̄dꝫ ar. iij. Timor eſt pec catum ſꝫm ꝙ eſt inordinatꝰ ꝓut ſcꝫ refugit quiſ quod ſꝫm rationem nō eſt fugiendum. Hec autē ordinacō timoris quandoqꝫ quidem cōſiſtit in ſolo appetitu ſenſitiuo nō veni ente ex ꝯſenſu rationalis appetitꝰ et ſic nō eſt peccatum mortale. ſed veniale ſolum. Quandoqꝫ vero hꝰ modi inordinatio timoris ꝑtingit vſqꝫ ad appetitum rationalem qui dicit̉ voluntas que voluntas ex li bero arbitrio refugit aliquid n̄ ſꝫm rationem. Et talis inordinacō timo ris qn̄qꝫ eſt peccatum veniale quā doqꝫ mortale. Si em̄ quis propter timorem quo refugit quis ꝑiculum mortis vel quodcūqꝫ aliud tempo rale malum ſic diſpoſitus eſt vt fa ciat aliquod prohibitum vel p̄ter mittit aliquod quod eſt preceptum in lege diuina talis timor eſt pecca tum mortale alioquin erit peccatū veniale. vn̄ Apocal. xxj. Timidis ⁊ incredulis et excecatis pars erit in ſtagno ignis ⁊ ſulphuris. quod eſt mors ſcd̓a. hec Tho. Quicquid igi de timore dictum eſt illud ad vere cundiam applicandum eſt. M Ad ſciendū qn̄ verecūdia ſit pecca tum veniale vel mortale. Notand̓ ſꝫm Tho. ij. ij. q. xix. ar. iij. ⁊. ij. ꝙ

PE. Capitulum Preceptum Primum
timor mūdanus eſt quo quis inor dinate timet amittere bona exteri ora. humanꝰ quo quis timet ꝓprie ꝑſone. et ꝑtinent ad vnū timorem in re quo quis a deo recedit ꝓpter amorem creature ⁊ corꝑis detrimē tū ⁊ timere talium ꝑditioneꝫ. inter dū eſt naturale interdū vicinū. Na turale em̄ eſt ꝙ refugit ꝓprij cor poris detrimentū. vel etiaꝫ damnū tꝑalium reꝝ. Sed ꝙ homo ꝓpter iſta recedit a iuſticia eſt ꝯtra ratio nem naturalem. vn̄ phūs. iij. Ethi. dicit ꝙ q̄dam ſunt pctōꝝ oꝑa ad q̄ nullo timore debet quis cogi. quia peius eſt hmōi peccata cōmittere ꝙ penas quaſcūqꝫ pati. Dicitur in diffinicōe de actu nō vere ſed appa renter exprobabili. N ¶ Vbi no ta ꝙ duplices ſunt actus. quidam vere exprobabiles vt ī principio ca pituli patuit. Alij nō vere exproba biles ſed apud filios huiꝰ ſeculi de quibꝰ dicit̉ Iob. xij. Deridetur iu ſti ſimplicitas. ſuꝑ quo Grego. li. x. mora. ſic dicit Animus quippe viri iuſti non nunꝙͣ operi recto ꝯſtan ter innitit̉ ⁊ tn̄ humanis irriſioni bus vrgetur. Miranda agit ⁊ ob ꝓ bria recipit. qꝛ ab huiꝰ mūdi ſapiē tibus puritatis virtꝰ fatuitas cre ditur. Quid nanqꝫ mūdo ſtultiꝰ vi detur ꝙͣ mentē verbis oſtendere. nihil callida inchoatione ſimulare nullas iniurijs ꝯtumelias redde re pro maledicentibꝰ orare pauper tatem querere. poſſeſſa relinquere. rapienti nō reſiſtere. ꝑcucienti vnā maxillam alteram p̄bere. ſed ꝙ ab homīant̉ egipcij iſraelite deo offe runt. Subdit̉ lampas ꝯtemptu a pud cogitacōes diuītum.i. ſuꝑboꝝ ꝑata ad tempꝰ ſtatutū. O ¶ Itē notandū ꝙ malam verecūdia mul
ti hn̄t ſꝫm ꝙ multipliciter aliqui peccāt vt in. vij. peccatis capitali bus. Primo quidam verecūdantur humiles eſſe aut in veſte ꝯtra exē plum Iohānis baptiſte veſtiti zo na pellicea. Math. iij. Aut nō que rendo neceſſaria dubia ꝯtra xp̄i ex emplū qui in medio doctoꝝ queſi uit. Lu. ij. Aut verecūdantes qn̄ n̄ ſciūt reſpondere ad quēdā inutilia ſicut homerus vt refert policratꝰ qui ꝓbleumna pediculoꝝ ſoluere ne quiens p̄ triſticia mortuus eſt. Aut ſacramēto reuerentiam nō faciēteſ ꝯtra exemplū militis qui p̄cioſe in dutus equum deſcendit in luto ge nua flectendo ad eucariſtiā ſꝫm ſu am ꝯſuetudinē vt Ceſarius refert in ſuo dialogo. Scd̓o ſunt alij ve recundantes pauꝑtatem que eſt in ſtrumentū humilitatis lima pecca toꝝ ⁊ xp̄i ornatus. Alij celāt gene logiam paupeꝝ. Quo ꝯtra dicitur de Vuilhel. ep̄o pariēſis qui ſcobā cū qua pater ſuus piſtor fornacem purgare ſolebat in camera ſua ſꝑ habebat vt videret ſe de pauꝑtate eleuatū. ⁊ Eſai. xlviij. Ecce excoxi te ſed nō quaſi argentū elegi te in camino pauꝑtatis ꝓpter me faciaꝫ vt nō blaſ femer gloriā meā alteri nō dabo. Tercō alij verent̉ detra ctiones caſtitatis ⁊ ꝯtrahūt ꝯtra exēpla virginū q̄ etiam ſanguinem effundere nō erubuerūt. vn̄ ſap. iiij Multigena aūt impioꝝ multitudo nō erit vtilis ⁊ adulterine planta cōes nō dabūt radices altas nec ſta bile firmamentū collocabūt ⁊ ſi in ramis in tꝑe germinauerint infir miter poſita a vento cōmouebunt̉ ⁊ amenitate ventoꝝ eradicabūtur Quarto alij pacientiā recuſantes verecūdanʳ ira ſopire qͣ xp̄i verbū

Prceptum. Primum.
Cypitulum Lxkxj.
In pacientia vr̄a poſſidebitis aīas vr̄as Luc. xxj. Quīto alij verentur ignoſcere in ſe peccantibꝰ ꝙͣ exem plū xp̄i qui tociens p̄ſertim die cru cifixionis offenſus omīa ꝯdonauit Sexto alij abſtinentiā verent̉ pro p̄ter obloquētes ꝯͣ exemplū hono rati. j. dia. Grego. vbi d̓r ꝙ in cōui uio carnes cōmedere nolens mira culoſe piſcem obtinuit. Septīo alij ex inercia ⁊ puſillanimitate timent morituris morte annūciare q̄ exē plū Eſai. dicētis. Ezechie diſpone domui tue. qꝛ morieris tu ⁊ nō vi ues. Eſa. xxxviij. Alij verecūdant̉ infirmis obſequi xp̄m fugientes. A lij verecūdant̉ corrigere vicia fili oꝝ ancillarū ⁊ familie quos om̄es valde terrere deberet formida. hec eſt xp̄i ſnīa Lu. ix. qui me erubuerit ⁊ meos ſermones hūc filiꝰ homīs erubeſcet cū venerit in maieſtate ſua ⁊cͣ P Quō ad. iij. prīcipale notandū ꝙ ad expellendā verecun diā valēt ſepteꝫ. Primo ꝯͣſiderare xp̄i maximā de honoracōnem in ſua morte. nā ad feſtū paſce de om̄i ter ra quaſi aliqui ieruſa ē venerat xp̄ famoſiſſimus in verbo facto ⁊ vi tute fuerat Crux turpiſſima fuerit vena. attn̄ voluit in medio latronū educi ⁊ mori ⁊ nūdus omnino exui que oīa aliam ⁊ aliā verecūdia ma xima incutere potuerūt. attū ad he bre. xij. propoſito ſibi gaudio ſuſti nuit crucem ꝯfuſione cōtēpta qua re vt ibidem d̓r. Exeamus extra ca ſtra improperiū eiꝰ portantes. Se cūdo videamꝰ exēpla ſanctoꝝ qui verecūdia pꝰponētes virtutibꝰ in ſidarūt. nā Hebre. xj. fide moiſes Indis factus negauit ſe eſſe filium filie pharaonis. Voluit em̄ magis
affligi cū populodei ꝙͣ tꝑalis pctī habere iocuditatē. Suſanna magiſ voluit mori turpiter ꝙͣ puritatem matrimonialē ꝑdere. dan. xiij. Itē act. v. Ibant apoſtoli gaudētes a ꝯſpectu ꝯſilij qm̄ digni habiti ſūt ꝯtumeliā ꝓ noīe ieſu pati. Tercio ponderandū ē ꝙͣ malū ⁊ ſtultū ſit dimitttere oꝑa bona ex verecūdia Nātales faciūt ſicut vir qui ꝓpter latratum caniculi caſtrum nō defē deret. ſicut equus qui truncum vni broſum formidaret. Et ſicut viden tes recti ⁊ ſani irriſionem cecorum curuoꝝ ⁊ leproſoꝝ ⁊ iudicia eoruꝫ falſa curare nō debent. Pro nihilo em̄ irriſiones curande ſunt talium. Quō ꝯtra Leuit. xxvj. dicit̉. Ter rebit eos ſonitꝰ folij volātis Quar to valet ꝯſiderare erubeſcentiam quam in futuro ſuſtinebūt bona fa cere erubeſcentes. Luce. ix. qui me erubuerit ⁊ meos ſermones ⁊cͣ. Qui to ſexto ⁊ ſeptimo valet ꝯſiderare tres radices verecūdie male ⁊ illas extirpare. Prima radix ē amor pla cendi mūdo. Sene. deſines timere ſi ſperare deſieris. Idem nondū fe lix es ſi nō turba deridet te. Mat. v. Beati eſtis cū maledixerint vo bis homīes. Secūda elongacō dei ab anima. qꝛ ſi pn̄s eſſet multū dice ret quis illud pͣsͣ. Si ambulauero ī medio vmbre mortis n̄ timebo ma la quoniam tu mecum es domīe ali as timeret. figura huiꝰ eſt a petro qui chriſtum ſequēs alonge ter ne gauit ex timore et verecūdia Ter cia cauſa eſt auiditas honoris tran ſitorij qui cum a falſis attribuitur faciliter perditur et apud nemi nem vniuerſaliter honor habetur. Si inquit apoſtolus homnibus ſcꝫ

L3. Capitulum Preceptum.
Primum placerem xp̄i ſeruus nō eſſem 2 Capitulum. X 5 Via igit̉ ſuꝑbie vicium cauſat inobedientiā ⁊ p̄ ceptoꝝ tranſgreſionem atqꝫ cōtemptū. Idcirco decimꝯſeptimo tria principaliter d̓ hmōi pro nūc ſunt videnda. A I Primo quibus p̄cepto ſit obedi en dū. Scd̓o quid ſit ꝯtemptus ⁊ qn̄ mortale pctm̄. Tercō de inbediētia qn̄ ſit mortale pctm̄. Quantum ad primū dubitat̉ an ſubditus tenea tur prelatis ſuis in omnibꝰ obedi re. Rn̄. tho. ij. ij. q. ciiij. ar. v. Obe diens mouetur ad imperiū p̄cipien tis quadam neceſſitate iuſticie. p̄t aut cōtingere ex duobus ꝙ ſubdi tus nō teneat̉ ſuꝑiori ſuo in omni bus obedire. vno mō propter prece ptum maioris vt d̓r Ro. xiij. ſuꝑ il lud. Qui poteſtati reſiſtit dei ordi naconi reſiſtit. qui reſiſtunt ip̄i ſibi damnacōem acquirūt. vbi glo. Au gꝰ. Si quid iuſſerit imꝑator nun quid faciendū eſt ſi otra pro conſu lem iubeat. Rurſum ſi quid ip̄e pro conſul iubeat ⁊ aliud imꝑator nun quid dubitat̉ illo ꝯtempto iſti eſt ſeruiendū. ergo ſi aliud imꝑator a liud deus iubeat. illo ꝯtempto ob temꝑandū eſt deo. Rai. addit. ſi tn̄ dubitat ſubditus vtꝝ id quod p̄ci pitur ſit ꝯtra deū vel nō debet o bedire niſi eſſet tale quid ī quo nul lo modo eſſet excuſabilis ignoran cia. puta articulū fidei̓ p̄cepta vel prohibicōes vel generale ſtatutuꝫ eccleſie. Alias bonū ſine quo p̄t eē ſalus debet dimittere interdū pro pter bonū obedientie. B ¶ Alio mō dicit Tho. nō tenetur inferior
ſuo ſuꝑiori obedire. ſi eī quid preci piat in quo ei nō ſubitur. dicit em̄ Seneca. iij. li de beneficijs. Errat ſi qͦs eſtimat ſꝫuitutē in totū hoīeꝫ deſcendere ꝑs eius melior excepta eſt. corꝑa obnoxīa ſunt ⁊ a ſcriptis diuinis. mens quidem eſt ſui iuris ⁊ ideo in his que ꝑtinent ad interi orem motū voluntatis homo nō te netur homini obedire. ſed in his q̄ exterius per corpus ſunt agenda. In quibus tn̄ ſꝫm ea que ad natu ram corporis ꝑtinent homo homi obedire nō tenetur ſed ſoli deo. qꝛ omnes homīes natura ſunt pares. puta in his que ꝑtinent ad corꝑis ſuſtentacōem ⁊ prolis generacōem vn̄ nō tenentur nec ſerui dn̄is. nec filij parentibꝰ obedire de matrimo nio ꝯtrahendo vel virginitate ſer uanda aūt aliquo alio hmōi. ſed in his que ꝑtinent ad diſpenſacōꝫ vel ad diſpenſatione actuū ⁊ rerum hu manaꝝ tenetur ſubditus ſuo ſuꝑio ri obedire ſꝫm ratione ſuꝑioritatis ſicut miles duci exercitus in his q̄ ꝑtinent ad bellū. ſeruus dn̄o in his que ꝑtinennt ad ſeruilia oꝑa exe quenda. filius patri in his q̄ ꝑtinet ad diſciplina vite ⁊ cura domeſtica ⁊ ſic de alijs. Vlri. in ſumma addit laici nō tenetur p̄latis eccleſiaſti cis obedire niſi in his ad quoꝝ ob ſeruantiam ſe in baptiſmo obliga uerūt ſcꝫ vt teneant veram fidem. cū oꝑibus quibus abrenūciauerūt diabolo ⁊ omnibus pompis eius. Clerici autem tenentur eis obedire in his que ꝑtinent ad officium cle ricale C¶ Dubitat̉ ſcd̓o vtꝝ re ligioſus teneat̉ in omnibꝰ obedire p̄lato ſuo. Rn̄. ſꝫm Tho. vbi ſupra Et pe. de thar. ſuꝑ. ij. di. vlt. ꝙ tri

Preceptum. Capitulum Primum
plex eſt obedientia. Prima ſuffici ens ad ſalutem ſeu neceſſitatē qua ſcꝫ obedit quis in his ad que obli gatur. obligat̉ religioſus ⁊ ad illa lolū obedire tenet̉ que poſſunt ad regularem ꝯſeruationem ꝑtinere vt ſunt ꝓmīſſa ⁊ illa ſine quibꝰ re ligionis profeſſio nō ſeruaret̉ vt mutua obſequia ⁊ officia ⁊ hmōi. Et in his prelato ſuo obedire ē ne ceſſitatis. Scd̓a eſt obedientia ꝑfe cta que obedit in omnibꝰ licitis. ſꝫ illa nō eſt neceſſitatis. ideo Bern. li. de diſpen. ⁊ p̄cep. dicit. Subditꝰ nec citra promiſſa eſt inhibendus. nec vltra promiſſum cogendus per legem ꝯbedire. Tercia obedientia eſt indiſcreta que in illicitis obedi ret D ¶ Dubitat̉ tercō vtꝝ re ligioſus teneat̉ obedire p̄lato ſuo in his que ſunt ꝯtra regulam. Rn̄. ſm pe. de thar̄. in quodli. Eoꝝ que religioſo a p̄lato ſuo iniūgūt̉ tria ſunt genera. Quedaꝫ ſunt ſꝫm regu lam vt ea que in regula ꝯtinentur ⁊ ea que ad illoꝝ debitam obſernā tiam expediūt vel requirūtur. In his nō eſt dubiū quin abbati preci pienti teneat̉ monachus obedire. niſi excuſetur rationabili impedim̄ to. Alia ſunt p̄ter regulam vt que nec ibi ꝯtinentur nec ad illa expe diūt vel ordinant̉ vt leuare feſtu cam. Et de his eſt verior ⁊ cōmuni or opinio ꝙ in leuioribus ꝙͣ ſit re gula tenet̉ obedire. ſed nō in gra uioribus. que aūt omnino p̄ter re gulam ſunt in his nō tenet̉ obedi re. qꝛ nō tenetur niſi quatum ſe ob ligauit ſua profeſſionē. ꝑfecta tn̄ obedientia etiā in his obedit. Alia ſunt ꝯtra regulam vt quoꝝ oppo ſita ibi p̄cipiūtur vel ꝓhibent̉. de
his diſtinguendū eſt. qꝛ quedā ſūt in quibus p̄latus poteſt diſpenſare q̄dam in quibꝰ nō pōt eo ꝙ regula vel ꝯſtitutio ꝓhibet Aut ergo cer tum eſt religioſo ꝙ p̄latus in tali caſu in quo p̄cipit nō pōt diſpenſa re ⁊ tūc nō debet obedire. Aut cer tum eſt ꝙ poteſt ⁊ tunc debet obe dire. Aut dubiū eſt an poſſit ⁊ tūc racōe dubij dico ſimpliciter ꝙ tene E ¶ tur obedire. hec de pe. dubijs em̄ obediēdo alteri p̄ſertim ſuꝑiori quis multipliciter excuſat̉ Primo ſꝫm Rai. in ſūma. Subditus qui mouet bellum dn̄o ſuo ſibi man dante. Qn̄ em̄ ſubditus ꝓbabiliter dubitat an dn̄s habeat bellū iuſtū excuſatur ibi ſubditus propter bo num obedientie. licec forte peccet dn̄s ꝯtra deū mala p̄cipiendo. vn̄ Aug. li. ꝯtra manicheū. Vir iuſtꝰ ſi forte ſub rege ſacrilego militet recte pōt illo iubente militare vel bellare ſi quod iubetur vel nō eſſe ꝯtra p̄ceptum dei. certum eſt vel vtrum ſit certū nō eſt. ita vt fortaſ ſe reum faciat iniquitas imꝑandi. Innocentem aūt militem oſtendat ordo ſeruiēdi. ſed intellige ſꝫm wvil qn̄ dubitat miles an aſſint ꝯdicōeſ requiſite ad bellum iuſtuꝫ videlicꝫ ꝑſona res cauſa animus ⁊ autoritaſ Itē ſꝫm hoſti. intellige ꝓbabiliter dubitantem qn̄ inquiſiuit quantum potui̓t ⁊ ꝑiciores ꝯſuluit ⁊ ſemꝑ dubius remanſit. ne in ꝯſcientia ſit affectator ignorantie. vn̄ in rebus dubijs homo pro illuminacōne ſui laborare debet vt docet Auguſti. li. lxxxiij. queſtionū. ⁊ habetur di. xxxvij. finali dicens. Non omnis ig norans immunis eſt a pena. ille em̄ ignoras poteſt excuſari a pena qui

DTI Capitulum Preceptum.
Primum quod diſceret nō inuenit. Illis aūt ignoſci nō poterit qui habentes a quo diſcerent operam nō dederunt Scd̓o excuſat dubium aliqualiter ī redddendo debitū in matrimonio ī caſu quo mulier crederet primū vi rum defunctū ⁊ iam alium duxit. ⁊ nunc audit primū virum viuere. Nā vt Tho. dicit. q. lr̄ali. ſuꝑ. iiij. di. xxxviij. Si poſt ſcd̓m ꝯtractum oriatur aliqua dubitacō d̓ vita pri oris viri ex aliqua cauſa que certi tudinem facere poſſit nec reddere debet. nec exigere debet debitum. Si autem cauſa illa faciat proba bilem dubitationem debet redde re ſed nō exigere. Si autem ſit le uis ſuſpico poteſt vtꝝqꝫ licite face re. qꝛ debet illam cauſaꝫ potiꝰ abij cere ꝙ ſꝫm hoc ꝯſcientiam forma re. hec Tho. Tercō excuſat̉ in du bio etiam vbi ſuꝑioris nō arcet mā datum vt in ſcrupoloſis ⁊ timora tis dictū eſt ſupra primo p̄cepto re gula tercia peccati mortalis. Item iij. p̄cepto de ſacͣmento eucariſtie ⁊ de accidentibꝰ de remorſu peccati Quarto excuſat̉ in dubijs obedien do religioſi eo modo quo dictū eſt nunc. iij. dubio. Quinto excuſatur quis poſſeſſor alicuiꝰ rei quam cre didit bona fide fuiſſe ſuā eo ꝙ ha bet cōtinuaconem poſſeſſionis bo na fide iuſto titulo ⁊ rem preſcri ptibilem ibi eſſe credidit ⁊ ſic p̄ſcri ptionem habere locum credit. licet iam incipiat ex aliquo motiuo dubi tare an res ſit ſua dicit hoſti. ꝙ tā lis adhuc d̓r habere bonam fidem ⁊ vtet̉ fructibus ⁊ ſic p̄ſcribit. de bet tn̄ ab alijs inquirere veritatem vt ſic ad eam ꝑueniat ⁊ illa probat ꝑ iura canonica et ciuilia. Item di
cit bern. in glo. exͣ de reſcrip. ſuper ca. qm̄ omen. Idem Inno. in glo. ibidem f Dubitả quarto quo in dubijs quis ſibi rectā oſcientiā debeat formare. Rn̄. ſꝫm Io. de tā baco. li. d̓ ꝯſolacōe theologie. xiiij ca. viij. in dubijs inquit bonorū vi roꝝ vita alijs viuendi debet eſſe regula. Eſt igit̉ reſpiciendū ad fa cta bonoꝝ virorum ⁊ diſcretorum Et ſi plures tales vel vt in pluribꝰ caſu tali eis occurrēte ſic vel ſic ſe habere inuenires aut eſtimatione tua iudicares. tunc ⁊ tu ſimiliter agere nō formides. hoc ille. ad idē eſt cancel. parienſꝫ de gerſo. tract. de vita aīe. lectione. vj. ſic dicens. Generale damus documentū crede re ſcꝫ faciliter ſapientū ⁊ bonoꝝ iu ditio ⁊ ꝯtra eoꝝ cōmunes ſenten cias n̄ leuiter ſibimet formare ſcru pulos anxios ⁊ timidos. fallor ſi nō iubet ſapiens. fili ne innitaris pru dentie tue. ⁊ rurſus noli tranſgre di terminos quos poſuerūt patres tui. hoc p̄cipue neceſſariū eſt apud religioſos reſpectu ſuꝑiorum ſuo rum. hoc etiam apud ignaros diui narum legum. hec ille. Idem dicit de iunioribus theologis reſpectu ſententiaꝝ ſenioꝝ in quibꝰ vita ⁊ doctrina in moribꝰ bonis ꝯcordat Et cauſam aſſignat. qꝛ virtus lon ge certius arte oꝑatur ⁊ iuuenes paſſionibus obtenebrantur. p̄fatis cōcordat hiero. ſuꝑ illud ꝓuer. iij. dicens. Ne innitaris prudentie tue Prudentie ſue inquit innititur qui ea que ſibi agenda vel dicenda vi dentur patrum decretis preponit. ¶ G Quo ad ſcd̓m principale de contemptū quid ſit. et qn̄ mortale peccatum Rn̄det cancellariꝰ de vi

Capitulum Primum. Preceptum
Viceſimū ſcd̓m.
ta anime. lectione. v. vbi ſic dicit. Conſului ſummā dn̄i anthioſiodo renſꝫ vbi loquỉ de ꝯtēptū ⁊ dic̄ ꝙ ꝯtemptꝰ eſt appreciari rem minꝰ iuſto. Alio modo aſt rem neglige re ⁊ de ea nō curare vt dum peccaſ habet circūſtantias retrahentes ſꝫ eas n̄ curat aduertere. claudit quo qꝫ oculum qd̓ammodo ⁊ vertit ter gū ad eas. Tercō eſt iraſci rei tan ꝙͣ vili ⁊ eam aſpernari. primū eſt malū. ſcd̓m peius. terciū peſſimum. dicamus ergo ꝙ in omni peccato etiam veniali omittat̉ cōtemptus dei. Primo mō vere vel interp̄tati ue. Scd̓us cōtemptus interuenire pōt tam in mortali ꝙ ſolo veniali Tercius ꝯtemptus circa deum p̄ci pientem ⁊ erga p̄latum ſuū inquan tum platus eſt nō videt̉ vnꝙͣ fie ri cū deliberacōne completa abſqꝫ peccato mortali. ⁊ hoc vocatur ꝓ prie ꝯtemptus. Nihilominus ad uertendum eſt diligenter ꝙ refert plurimū dicere aliquid fieri ex ꝯtē ptū ⁊ aliquid eſſe cū ꝯtemptū. Si cut refert fieri ignorater ⁊ aliquid ex ignorantia. Dicit̉ quippe fieri ex ꝯtemptū qn̄ cōtemptus eſt prin cipalis cauſa talis actionis ſic ꝙ il lo nō exiſtente non fieret actio ita quis oꝑat̉ ex ignorātīā qn̄ illa nō exiſtente nullo mō fierēt illud qd̓ fit. prouenit aūt actꝰ nō nunꝙͣ cū ꝯtemptu vere vel inter̉. Platiue nō tn̄ ex cōtemptū. quia ꝯtemptus nō eſt in cauſa ſed vel infirmitas. aut debilitas. aut ignorantia. aut affe ctio vicioſa. aut libidinoſa dn̄atur ſicut peccat aliquis qn̄qꝫ ignorater ita tn̄ ꝙ nō oꝑetur quod oꝑatur ſi illud cognoſceret. propterea palaꝫ eſt ignorantiam tunc nō eſſe cauſaꝫ
agentem ſed circūſtantem quemad modū ꝯtingit in ſubditis qui dicūt ſe ſcandalizari de factis ſuꝑiorum quos tn̄ ab actionibꝰ malis nō co peſceret ſcandali ceſſatio ⁊ p̄latorū vita bona ſed ita ſibiblanduitur ⁊ ſuꝑ alios querūt excuſacōes in pec catis. H ¶ Ex his omnibꝰ nō vi detur regula generalis poſſe ſumi de diſtinctionē inter mortale ⁊ ve niale penes hͦ quod eſt eſſe vel nō eſſe ex ꝯtemptū. qm̄ ſi capiat̉ ꝯtē ptus primo nō eſt neceſſe omneꝫ a ctum factum ex cōtemptū eſſe mor le. dum ſcꝫ deus aut p̄latus appreci atur minus iuſto. ſolum venialiter ⁊ ex contemptū tali mentitur ali quis. aut ocioſe iocatur vel leuiter reſiſtit primis motibus. Similiter ex ſecūdo contemptū poteſt eueni re ꝙͣ uis nō ita leuīter ⁊ frequēter deniqꝫ actus qui prouenit delibera te deliberatione completa ex terco contemptū vt mihi videtur eſt ſem per mortalis hoc fit em̄ qn̄ peccas attendit ad precipientem ⁊ ad pre ceptum eius licitum ſiue deus ſit ſi ue prelatus ⁊ propter vilipenſione ⁊ aſpernationem precipientis ſuiqꝫ p̄cepti aſſurgit effrenate ad actum talem faciendum vel obmittenduꝫ alioquin non facturus vel non ob miſſurus. hoc proprie eſt agere ex contemptū tanquam ſi dicat vt ali qui. Ego in deſpectum veſtri ⁊ qꝛ ſic precipitis agam oppoſitum. hec cancellarius parienſis. de Gerſo. Ad idem eſt Tho. vt s. precepto. j. de ſuꝑbia. Satis etiam concordare videtur Humbertus ſuꝑ li. conſti tuconum vbi addit ꝙ maioritas ⁊ minoritas ꝯtēptꝰ inſurgit ex mul tis. Aliqn̄ ex magͥtudīe rei ꝯtēpte

Preceptum Secundum
Primum. Capītulum
aliquādo ex numero ꝯtemptorum. aliqn̄ ex ꝯtemnentis magis debita ſubictione. aliqn̄ ex actus intenſiōe aliqn̄ ex frequentia. aliqn̄ ex obſti nacōe. aliqn̄ ex cōtemnētis modici tate. Eſt aūt differētia inter negli gentia ⁊ ꝯtemptū ſꝫm beatū bern. qꝛ negligentia eſt languor inercie. ſed cōtemptꝰ tumor ſuꝑbie Quo ad terciū principale quale ſit pctm̄ inobedientia. Rn̄det vlricus li. vj. tractu. iiij. Inobendiētia ex hibita p̄lato nō eſt ſꝫm ſe mortale peccatū niſi ſit ꝯtra p̄ceptum eius qꝛ ip̄e p̄latus ideo mandatum tem perat. qꝛ nō vult ſubditū ꝓ quali bet leui cauſa exponere diſcrimin mortalis peccati. Diximus aūt ſꝫm ſe. qꝛ ex animo nō obediētis ſimpli ci mandato pōt hoc fieri mortale pctm̄ ſcꝫ cū hͦ facit ex tali ꝯtēptū autoritatis prelatī ꝙ intendit ei n̄ obedire etiam ſi p̄ciperet id quod mandat Sequitur Secundum Preceptum. Capitulum Primum. Receptum ſecundum eſt. Non aſſumes no men dei tui inuanum Non em̄ habebit deꝰ inſontem qui aſſum pſerit nomen eius fruſtra. A C Circa quod ponent̉ quinqꝫ capitu la. Primū eſt de intellectu verboꝝ huiꝰ precepti in generali ⁊ de iura mento licito. Alia vero erūt de mo dis hoc p̄ceptum tranſgrediendi ¶ B Quantū ad primum notanduꝫ ſꝫm Tho. ij. ij. q. cxij. Et ſꝫm alex. d̓ alis in ſuo. iij. di. xxxvij. ꝙ non eſt
intelligendū hoc p̄ceptum ſolum d̓ hoc nomine deus ꝙ illud nō ſit in uanum aſſumendū. ſed eſt intellige dum de omni noīe ꝑ quod rationali menti deus innoteſcit ſicut ſunt il la noīa creator. redemptor. guber nator mūdi ⁊ ſimilia. Nō enim dif fert ꝑ quodcūqꝫ nomen dei ꝑiuriū ꝯmittatur. Nominibus quippe dei debet̉ reuerentia ex ꝑte rei ſignifi cate que eſt vna. nō aūt ex ꝑte vo cum. Ideo d̓r in ſingulari. Nō aſſu mes nomen dei tui inuanuꝫ C Scd̓o notandū ꝙ ihi nō prohibet̉ om̄is aſſumptio diuini nomīs. qꝛ il la pōt multis modis bene fieri vt ī oracōibus dei laudabilibꝰ ac bene dictionibus ⁊ exorciſmis. ⁊ in ſer monibus. nec ꝓhibetur hic oīs iu ratio ꝑ nomen dei. qꝛ illa pōt etiaꝫ multis mōis bene fieri. Sed hic ꝓ prie ꝓhibetur vana aſſumptio di uini nomīs que fieri pōt vana ſꝫm Tho. vbi priꝰ dupliciter. Vno mō ſꝫm ſeip̄am ſcꝫ qꝛ nō habet firmam tum veritatis vt qn̄ qnis falſuꝫ iu rat. que iuratio eſt hic prohita et principaliter eſt ꝑiurium ⁊ pecca tum mortale vt dicet̉. Et hoc vo lunt gloſe..j. exodi. xx. ſuper hoc p̄ cepto. que dicit. nō aſſumes ſcꝫ iu rando ꝓ nihilo. Scd̓o deū. v. Non aſſumes ſcꝫ iurando pro re que nō eſt. Scd̓o d̓r aſſumptio diuini noīs vana ex ꝑte iurantis vt qn̄ quis iu rat verū. ⁊ tn̄ ex leuitate ⁊ ſine iu dicio diſcrecōis. ⁊ tunc licet nō ſit ſemꝑ peccatū mortale eſt tn̄ ſemꝑ pctm̄ ⁊ diſponit ad lapſum ⁊ periu rium. Terco notandum ꝙ dei nom̄ valde honorifice eſt tractandum propter cauſas recitatas. primo ſcꝫ precepto circa finem in tercio ſcꝫ

Primum. Capitulum Preceptum Secundum
p̄cepto particulari. Et qn̄ aliter fit grauiter peccare ꝯtingit. Additur aūt huic ſicut ⁊ primo precepto pe na. Ideo qꝛ ad ea ad que homines proni ſunt pene tanꝙͣ medicine ad dende ſunt ſꝫm philo. iij. Eth. Ad idolatriam aut proni fuerūt iudei qꝛ inter vel circa idolatrias dege bant. ex liugue etiā lubricitate ho mines proni ſunt ꝑiurare. id̓o diciʳ̉ nō em̄ habebit deus inſontem. qui aſſumpſerit nomen eiꝰ fruſtra ¶ Dubitat̉ primo an licitū ſit iu ri rare. Rn̄. ſꝫm Tho. ij. ij. q. i. xxix. et ſꝫm alios doctores cōmuniter ſuꝑ. iij. di. xxxix. Iuramentū ſꝫm ſe non eſt malū. ſed pōt eſſe licitum ⁊ ho neſtū. patet. j. deū. vj. Dn̄m deū tu um timebis ⁊ ꝑ nomen eius iurabiſ Item apoſtolꝰ iurauit in epiſtolis. ſuis. ij. Coꝝ. j. Ego deū teſtem in uoco in anima meam. Ro. j. Teſtis eſt mihi deus cui ſeruio. Scd̓o ad idem eſt Aug. li. ꝯtra mendaciū. et in ſermone dn̄i in monte. et in ſꝫmo ne de verbis apoſtoli. Tercō patet ex bona origine iuramenti ⁊ fine. introductū em̄ eſt ex vera fide qua credūt hoīes hr̄e infalibilē verita te deum ⁊ vniuerſalem oīm cogni cōem ⁊ prouiſionē. ⁊ ideo ip̄m in te ſtem dictoꝝ ſuoꝝ inducūt tanꝙͣ eu qui nec fallere nec falli pōt que ni hil latet. finis etiam iuramēti eſſe debet ad certificandū homīes d̓ di ctis ad finiendū ꝯtrauerſias. vt di cit apoſto. heb. vj. Nec obſtat illud Math. v. Ego aūt dico vobis nō iu rare omnino. qꝛ cū ibi negatio pre ponit̉ ſigno vniuerſali affirmatio eſt ſenſus ſꝫm bonauen. non iurare omnimode ⁊ non in omni cauſu qd̓ veꝝ eſt. quia nō debet fieri leuiter
⁊ ſine cōmitibus dicendis. ſi auteꝫ xp̄s dixiſſet omnino nō iurare cum ibi negaco ſequit̉ ſenſus eſſet ꝙ ī nullo caſu eſſet iurandū. nec iuram̄ tum deſiderandū tanꝙͣ ꝑ ſe bonuꝫ ſed tanꝙͣ medicina quedam contra malū proximi ſine qua curat̉ proxi mus vel iurat̉ vt dic̄ Aug. ſuꝑ epi ſtolā ad Gal. ideo Math. v. ſit ſer mo veſter eſt eſt. nō non. qd̓ autem his abnndanciꝰ eſt a malo eſt. ¶ Scd̓o dubitat̉ quid ſit iuramen tu. Rn̄. augꝰ. iurare ꝑ deum eſt de um teſtem inuocare. Rai. dicit. Iu mentū eſt affirmatio vel negacō d̓ aliquo ſacre rei atteſtatione firma ta. dicit etiā hoſtin̄. ꝙ ꝑ fidei inter poſicōem obligatur quis ſicut per iuramentū. Sed quereres quid eſt iuramentū licituꝫ. Rn̄. ꝙ iurare li cite eſt reuerenter deū teſtem inuo care ad ꝯfirmacōnem veritatis de qua audiens nō eſt certus ⁊ cui nō aſſentit ſimplici aſſertione cui cau ſa vtili ei qui iurat vel ei cui iura mentū preſtat̉ vel cōmunitati. Ex quo patet primo male iurare eum qui irreuerenter iurat. putata ī lo cō temꝑe vel verbo indecenti diui num nomen aſſumendi in teſtimo nium. Scd̓o male iurat qui de cer tis alteri iurat vt ꝙ cras dies erit et ſimilibꝰ. Tercō vane iurat qn̄ ſi ne iuramēto crederet dicēti. Quar to vane iurat qn̄ aliquis dicenti nō credit in cauſa melius vel modice vtilitatis ⁊ tn̄ iurat. patent omnia ex deſcrepcōe. Quinto ſequitur ꝙ omnē iuramentum a malo aliquo occaſionem habet. patꝫ. quia a ma lo ignorantie alterius quem certifi care oportet. ideo dominus ait. ſit ſermo veſter eſt eſt. non non. quod

Preceptum. Capitulum Primum. Secundum
autem his abundantius eſt a ma lo eſt ſcꝫ ignorantie non ſemper a malo peccato proprij f Tercio dubitatur quot modis ⁊ ꝑ que ver ba fiat iuramentum. Rn̄. in genere triplex eſt iuramentū. Primo quā do homo inducit diuinum teſtimo niū ad ꝯfirmacōem pn̄tium aut p̄ teritoꝝ. ⁊ vocatur aſſertorium vt cū dicit. teſtis eſt mihi deus ꝙ ita fuit. aut dicit ꝑ deum ita fuit ⁊ ſic de alijs. hoc em̄ eſt ita ſicut deus ē mihi teſtis vt dicit Aug. in quodā fermōe de ꝑiurio. vel dicit deꝰ ſcit ꝙ veꝝ loquor ⁊ ſic de alijs ſimili bus locucōibus. Scd̓m iuramentuꝫ d̓r promiſſoriū cū quis diuinū teſti monium inducit ad ꝯfirmandū ali quod futurū vt cū dicit quis ꝑ deū ita faciam vel teſtis eſt mihi deus ꝙ volo cras ſoluere. Terciū eſt ex ecratorium cū quis ſe aut aliquid ſui vel ad ſe ꝑtines obligat deo vt iudicium ſuū in illud exerceat ſi nō eſt veꝝ quod dicit. aūt ſi nō faciet quod promittit ⁊ ſimilia. ⁊ hoc vo cat̉ execratoriū iuramentū qn̄ ho mo creaturam aliquā vel magis ꝓ prīe bonū quod ex aliqua creatura ꝑcipit deo obligat vel inpignerat. vt ſcꝫ in illo puniatur niſi eueniat illud pro quo iurat. aut ita ſit ſicut iurat vt cū dic. ita viuat filiꝰ meꝰ eſt ſenſus. niſi ita ſit ſicut dico aut niſi impleuero quod ꝓmitto nō vi uat filius meus. aut cum dicit. Sic me deus adiuuet eſt ſenſus niſi ita ſit ſicut dico aut faciam qd̓ promit to nō adiuuet me deꝰ. aut cū dicit ꝑ ſalutē mea ē ſenſus niſi ita ſit nō ſim ſaluus. ⁊ ſic iurauit ioſeph Gn̄ xlij. ꝑ ſalutem pharaonis vt ſit ſen ſus. niſi ita faciam vt dixi nō ſit ſalus pharaoni. aut cū iurat quis ꝑ animam ſuā aūt ꝑ aliā rem quaꝫ di ligit. ſicut apoſtolꝰ iurauit. ij. Co rinth. j. dicens. Teſtem deū inuoco in animam meā. ⁊ ſꝫm Alex. vbi pri us. execratorium iuramentū eſt gͣ ue iuramentū qꝛ ibi deus inducit̉ ⁊ vt teſtis ⁊ etiam vt iudex ſcꝫ vt ī puniendooſtendat aliquem menda cem. ⁊ ſic det teſtimonium ꝯtra iu rantem ꝑ penam eius. Item notan dū ſꝫm doctores. di. xxxix. tercij. nō eſt maius ſaltem ſꝫm ſe vel ad mi nus ita magnū eſt iuramentū quod fit ꝑ ſolū deum ſicut qn̄ cōtingit iu rare ꝑ euangeliū aūt ſuꝑ corpꝰ xp̄i aut ſuꝑ crucem. Item nō eſt putan dū ꝙ paruū ſit iuramentum qn̄ fit extra iudicium aut ſine ſolennitate īmo iuramentū ꝑ deum eſt maximū qn̄ fit extra iudicium aut ſine ſolen nitate vt dicit Grego. ⁊ Augꝰ. ad publicolā. ideo dicit beatꝰ Hiero. habemus in lege dei ſcriptū. Non ꝑiurabis in nomīe meo. nec pollueſ nomen dei inuanū. Ideoqꝫ ammo nendi ſunt vt omnes diligenter ca ueant ꝑiurium nō ſolum in altari. ſeu ſanctoꝝ reliquijs. ſed etiā in cō muni loco Sed diceres quare tunc facit iſta eccleſia ſcꝫ ſuꝑ crucem eū cariſtiam vel ſuꝑ euangeliū iurare Et quare iuramenta publica cū ce rimonijs plus reputat. Rn̄. triplici racōe. Primo vt iurans timeat eo magis falſitatem dicere ex hoc ꝙ ſibi ad memoriā reducitur bn̄ficiū redempcōis noſtre factum ꝑ xp̄m. propter quod nullo mō debet offē dere deum. Scd̓o vt magis ⁊ exp̄ſſi us recordet̉ ſe iuraſſe ⁊ ſciat pluri bus ꝯſtare ⁊ ſic nō faciliter tranſ grediat̉. Tercō vt ex hͦ appereat

Capitulum. Preceptum. Secundum
ſtea ſe excuſare nō poſſit per hoc ꝙ inopinate ⁊ ſurrepticie applicatus fuit G ¶ Quarto dubitat̉ dictū eſt ꝙ iurare eſt deum teſtem inuo care. et cū aliquis inducit̉ in teſtē fit illo fine vt ip̄e teſtis manifeſtet veritatem circa ea que dicūtur mō deus nō manifeſtat veritatē que ꝑ nomen eius iurat̉. Rn̄ſio ſꝫm Tho. ij. ij. q. lxxxix ꝙ īmo deus ſepe ma nifeſtat an veꝝ ſit quod d̓r etiam in pn̄ti. aliqn̄ etiā ꝑ internam inſpi racōem aliquādo ꝑ facti nudacōeꝫ dum ſcꝫ producit̉ in publicuꝫ quod occultum fuit. aliqn̄ etiam manife ſtatur ꝑ penam mentientis qn̄ quis execratorie iurauit vbi deus ſimul eſt iudex ⁊ teſtis. Ad propoſitū re fert vincē. in ſpe. hiſto. li. xxi iij. c. xxiiij. ꝙ ad Carolum magnū vene rūt due ſorores ducis cuiuſdā fran coꝝ ꝯtra eum de tꝑalibus rebꝰ cō querentes. Carolus igit̉ neganteꝫ ducem iurare fecit ꝑ ſanctū ſiluiuꝫ martirem ꝙ nihil teneretur ſorori bus de his in quibꝰ ꝯtra eum age bant. qui cū letus iuraſſet crepuit medius ſtatim ⁊ ꝑ alium ſtercora pruperunt. ſanguiſqꝫ poſtꝙͣ exiuit oculos aures os et eiꝰ nares vitaꝫ infra duas horas terminauit. Iteꝫ refert idē li. xxij. c. lxxviij. et Gre. turonenſis. ꝙ ad ſepulcrum beati pangracij martiris ꝑ dioclecianum martiriſati āno. xv. etatis ſue quiſ quis falſum iurare voluerit nunꝙͣ ad cancellaꝫ chori eccīe venit quin aut ſtatim ademone captꝰ inſanit aut cadens in pauitum protinus ex pirat. Item idem libro. xxiij. c. xc. Quida nomīe berninus in rebus ec cleſie ſancti quintini martiris falſum ferebat teſtimoniū volens au ferre quandam ſilua. quem martir ī ſomnis redarguens eiꝰ naſum tene do falſitorem proclamauit. exꝑge factuſqꝫ cū viſuꝫ vxori recitaret ⁊ faciem aqua lauaret naſus in aquā cecidit. quo territus ad placitū quo eadē concitatus erat ire reſans na ſum aureum cū cathenis aureis ar tificialiter appendit. Quem iteruꝫ minis ſanctus ꝑ viſum cogit vt na ſum artificialem peiora nō paſſurꝰ deponeret in teſtimoniū falſitatis quod et factū eſt in eccleſia ſancti p̄fati. Item idē li. xxiij. ca. cix. Qui dam ſolidū argenteum a patre mu tuauit quem poſtea iuramento ne gauit accepiſſe a patre. cui pater iura mihi ꝑ ſanctū andomanum te veritatem aſſerere. quod cū facerꝫ erecta manu ſtatim oculi eiꝰ crepu erunt et die tercia miſerrima mor te deceſſit. Item li. x. c. cxv. refert qūo in alexandria vidua ditiſſima melantia accuſauit iudicialiter eū geniū virginem que ſe veſte mona chi induit. Accuſauit inꝙͣ melātia eugeniū quem iuuenculū putauit eo ꝙ ſine copulis iūgi nollet. Et fa muli famuliqꝫ vidue teſtimonium dederūt ibidem falſum dicentes ſe vidiſſe eugenium velle vidue vim intuliſſe. Eugenius igit̉ cū ſe virgi nem oſtenderet patri ſuo iudici li beratus eſt. Sed nō diu poſt vidue domus cū omnibꝰ inibi exiſtentibꝰ celica flamma combuſſit. ꝑhibebit aūt deꝰ teſtimoniū veritatis ocul te in iudicio finali manifeſte qn̄ il luminabit abſcondita tenebraꝝ. et rianifeſtabit conſilia cordiū j. Co muth. iiij. ⁊ illud teſtimonium nul li iuranti deficiet H ¶ Quītodu

Capitulum Preceptum Secundum Primum.
bitat̉ que ⁊ quot requirūtur ad hͦ ꝙ iuramentū ſit licituꝫ. Rn̄. ꝙ tria Iere. iiij. poſita vbi dicit̉ iurabis viuit dus in veritate iudico ⁊ iuſti cia. ſuꝑ quō dicit Hiero. tres eſſe d̓ bent comites iuramenti. iudicium videlicet veritas ⁊ iuſticia. Primū hoꝝ quod ſe tenet ex ꝑte iurantis eſt iudicium diſcrecōis vt ſcꝫ nō iu ret leuiter ſed cū diſcrecōe ⁊ diſcuſ ſione quintupliciter. Primo ꝙ illd̓ quod iurare vult poſſit facere. Se cūdo an ſit faciendū. ⁊ quid ex hoc ſequi poſſit ⁊ accidere. Terco locus debitus ⁊ tempus debitū. in conui uio em̄ ⁊ loco ſolacioſo ⁊ ſic de tꝑe periculoſum eſt iurare qꝛ ibi minus ꝯſueuit homo deliberare. Simili ter qn̄ quis iraſcit̉. Quarto an ſub ſit cauſa racōnabilis ⁊ neceſſaria. quaꝝ vna eſt vtilitas proximi qui nō credit niſi quis iurauerit. vbi tn̄ proximo nō expediret nō credere. Alia cauſa propter qua quis p̄t iu rare eſt vtilitas ſui ſcꝫ iurantis vt in caſu quo oportet hoīeꝫ ſe expur gare ꝑ iuramentū. Alia cauſa ē vt exerceatur publica iuſticia. ideo iu dices habent compellere teſtes ad iurandū in caſibus de veritate di cenda. Alia cauſa eſt cōmunis vtili tas vt cū principes inter ſe volunt facere federa pacis. aut ſubditi iu rant fidelitateꝫ ſuis ſuꝑioribꝰ. aut pro ꝯſuetudine eccleſie ſeruanda. Quinto vt fiat reuerenter ⁊ deuo te. cauſa eſt qꝛ in quolibet iuramē to ꝑ nomen dei ſiue fiat in iudicio ſiue extra iudiciū adducit̉ in teſteꝫ deus. ideo quodlibet iuramentū de bet cū maxima reuerentia fieri pro pter ſigulariſſimū honorem quem homo tenetur tanto dn̄o tanꝙͣ tremende mai̓eſtati pro quanto eſt deꝰ qui nominat̉ ⁊ in teſtem adducit̉ omni terreno dn̄o ⁊ teſte reuerribi lior ob cuiꝰ rei oſtenſionē pueri iu rare nō ꝑmittūtur ante etatem pu bertatis qꝛ deliberare plene nō p̄ſu munt̉. ꝑiuri etiam nō admittūtur inrare qꝛ p̄ſumitur ex priori eos re uerentiam debita iuramento nō ex hibere. ⁊. xxij. q. v. dicit̉. honeſtuꝫ eſt vt qui ſanctis audet iurare ieiu nus faciat cū omni honeſtate ⁊ ti more dei. Ex quibꝰ patꝫ ꝙͣ male fa ciant hi quoꝝ fere ſemꝑ ſcd̓m ver bū eſt per deū. ꝑdeum ſanctū. per creatorem meū. ſicut me deus adiu uet. teſtis eſt mihi deus. ⁊ ꝑ ſimilia Si em̄ famuli principum audiente eoꝝ dn̄o nō niſi cū timore et reue rentia eum nomīare audent vt co ram papa fit ꝑfectiſſime pater ⁊ co ram regibus ambaſiatores eos no minando caput ⁊ genua inclinant. ⁊ oppoſitū faciendo paruipendere iudicant̉ dn̄s. Quanto plus cū ſū ma reuerentia deus in teſtem aſſu mendus eſt. Scd̓m ⁊ tercium circa iuramenti comites ſe tenet ex ꝑte eius quod per iuramem̄tū ꝯfirma tur. Eſt em̄ ſcd̓us comes veritas vt ſcꝫ verum ſit id quod quis iurat iu ramento aſſertorio. ⁊ qd̓ quis pro ponat facere illud quod iurat iura mento promiſſorio. ⁊ vt adhibeat diligentiam ſibi poſſibilē vt ad im pleat ⁊ verum faciat quod iurauit Tercium eſt iuſticia ⁊ requirit̉ in iuramento promiſſorio vt ſcꝫ illud quod quis promittit mediante iu ramento promiſſorio ſit licitū. nec ſit impeditiuū melioris boni et ſit nullam includens iniquitate quatū homini apparere pōt humanitꝰ qn̄

Pr ec eptum Secundum
Capitulum
iurat. Quādo igitur vnū deficit de tribus cōmitibus aūt plura defici unt eſt iuramentū illicituꝫ ⁊ tanto peiꝰ qn̄ plures ⁊ principaliores cir cūſtantie deſunt. Quādo vero tres cōmites aſſunt iuramentum eſt lici tum ⁊ meritoriū. īmo cultus virtu tis latrie. vn̄ Aug. in ſermone de ꝑ iurio. quantū inquit ad me ꝑtinet iuro magna neceſſitate compulſus cū video ꝙ nō iurem nō mihi cre di. ⁊ ei qui mihi nō credit nō expe dire ꝙ nō credit. hac ꝑpenſa racōe ⁊ ꝯſideracōe deliberata cū magno dico timore corā deo ita eſt aut te ſtis eſt mihi deus. aut ſcit chriſtus ꝙ ſic eſt. C⁊pitulum Secundum Ontra hoc p̄ceptū pec cant multi. Primo ꝑiuri A Vbi tria ſunt prī cipaliter notanda. Prīo quid ſit ꝑiurium. Scd̓o quottupli citer fiat ꝑiurium ⁊ qn̄ ſit mortale vel veniale peccatū. Tercio an ꝑiu rium ſit mains pctm̄ ꝙͣ homicidiū. ⁊ que pene ſint ꝑiurij. Eſt aūt ꝑiu rium vt dicit mgr̄ li. iij. diſt. xxxix. Oendaciū iuramento firmatum. et capit̉ ibidem large tam pro eo qd̓ d̓r ꝯtra mentem. ꝙͣ pro eo qd̓ non d̓r ꝯtra mentē. dum tn̄ ſit falſuꝫ qd̓ d̓r. vel ſꝫm alios ꝑiurium eſt iuram̄ tum illicitū ⁊ indebitum. vn̄ qd̓cun qꝫ ex tribus comitibꝰ iuramenti de fuerit ſcꝫ veritas iuſticia vel iudi cium ꝑiurium eſt. nō tn̄ eodem ordi ne. Sed primo quidem ⁊ principa liter ꝑiurium eſt qn̄ deeſt veritas. ſcd̓ario aūt qn̄ deeſt iuſticia. Qui cūqꝫ em̄ iurat illicitum ex hoc ip̄o
Secudum falſitatem incurrit. qꝛ obligatꝰ eſt ad hoc ꝙ ꝯtrariū faciat. Tercō ve ro qn̄ deeſt iudicū. qꝛ cū indiſcrete iurat ex hocip̄o periculoſe cōmittit falſitatem incurrendi. Et ſic capit̉ ꝑiurium large ⁊ nō eſt ſemꝑ morta le peccatū ꝑiurium iſtis modis om nibus B ¶ Scd̓o notandū ꝙ qui ſcienter iurat falſum. ſcienter inꝙͣ quo ad dictū ⁊ quo ad iuramentuꝫ eſt vere ⁊ proprie ꝑiurus ⁊ eſt ſem per pctm̄ mortale. Cuiꝰ racō aſſig nat̉ ſꝫm tho. vbi priꝰ qꝛ ꝑiuriū de ſui racōe importat ꝯtemptum dei vn̄ de ſe importat irreuerentiā dei ip̄m inducere in teſtem falſitatis qꝛ ꝑ hoc ſignificat̉ vel ꝙ deus veri tatem nō cognoſcit. ⁊ ſic teſtificat̉ falſum ex ignorantia aut fignifica tur ꝙ teſtificat̉ falſitatem quorū vtrūqꝫ eſt magna dei irreuerentia Eſt em̄ ſic deum inuocare tantū ac ſi deus nō cognoſcerēt veritatē et ſic ex ignorantia teſtificet̉ falſum vel ſi cognoſcit eam tūc eſt ac ſi ſci enter approbet ⁊ teſtificet̉ falſita tem. Item ꝑiurium propriū ē mor tale. qꝛ directe ꝯtra p̄c eptum dei. ſcꝫ nō aſſumes nomen dei tui inua num. ⁊ ꝯtra illud Leuiti. xix. ¶ C ¶ Non ꝑiurabis in nomīe meo. Ex quibꝰ ſequit̉ ꝙ ꝑiurium ad minus nouem modis ꝯmittit̉. Primo mō qn̄ quis falſum iurat ſolenniter ī p̄ ſentia iudicis qui deliberauit tam de dicto ꝯfirmato ꝙ de iuramēto Talis ꝑiurais nō ſolum mortaliter ſed etiaꝫ enormiter peccat. vn̄ per tres digitos quos ponit ſignificat̉ ꝙ corpus animā ⁊ famam impigno rat deo derelicto ip̄i diabolo. nam ibi propter circūſtantias grauius quis peccat qꝛ in iudicio. Et quia

Preceptum. Capitulum Secundum
multum deliberate ꝑiurat vt dicit Rai. qui inquit iurat ꝑ deū multuꝫ obligat̉. qui vero ꝑ deum ⁊ euāge lium magis obligat̉. qui iſtis ad iū git ſanctoꝝ reliquias magis obli gatur. ⁊ ita creſcentibus ſolennita tibus creſcit obligatio. Scd̓o ꝑiuri um facit qui extra iudicium vel nō ſolenniter falſum iurat deliberans prius de dicto ⁊ de iuramento. ⁊ ta lis etiam peccat mortaliter minus tanꝙͣ p̄cedens. vn̄ Tho. ij. ij. q. xc. viij. ar. iij. vult. ꝙ grauiꝰ eſt pec catū ſi quis ꝑ euangeliū ſolenniter iurans ꝑiuret ꝙͣ ſi ꝑ deum cōmuni ſermone ꝑiuret. tum propter ſcan dalum. tum propter maiorem deli beracōem. Quibꝰ equaliter hīc in de poſitis grauius eſt ſi quis ꝑ de um iurans ꝑiuret ꝙ iurans ꝑ euan gelium. Et ſunt talia ꝑiuria valde grauia peccata. qꝛ cū deus ſic aſſu mitur tanꝙͣ teſtis falſitatis aſſum tur ꝯtra ſcd̓m p̄ceptum. Eſt em̄ vt paulo ante dictū eſt ac ſi deus non cognoſcat veritatem. ⁊ ſic ex igno rantia teſtificet̉ falſum. vel ſi co gnoſcat eam tunc eſt ac ſi ſcienter approbet ⁊ teſtificet̉ falſitatē quo rum vtrꝝqꝫ eſt magna diuine veri tati iniuria D ¶ Tercō periurat qui ex lapſu lingue iurat. Si quidē aduertat ſe iurare ⁊ falſum eſſe qd̓ iurat nō excuſat̉ a peccato mortali ſicut nec adei ꝯtemptū. Nā ad hoc ꝙ aliquis peccet mortaliter ſalteꝫ non ex habitu. requiritur ꝙ ſuum peccatum plene ſit voluntariū di recte vel interp̄tatiue quod dicit̉ propter iſtū qui cū diliberare poſſꝫ deliberare ꝯtempnit. Si ex tali co temptū deliberacōis ex ſurreptiōe piurat. videt̉ multis ꝙ talis non
ſecundum eſt excuſandus a peccato mortali. nō aūt ſic ꝑ omnia de iſto qui deli berare obmittit nō ex ꝯtemptū. ſꝫ ex negligentia. Si aūt nō aduertat aliquis ſe iurare falſum. nec falſuꝫ eſſe quod aſſerit. tunc nō videt̉ ha bere intencōem iurandi niſi ex ha bitu male introducto forte iuraret ideo a crimine ꝑiurij excuſaʳ. ſicut cū quis iurat in cōmuni ſermone n̄ aduertens quem inuocet ⁊ ad quid ſed ex quādā ꝯſuetudine mala aut alia ſurreptione mala iurat tūc nō peccat mortaliter. ſꝫ appropinquat ad mortale. E ¶ Quarto ꝑiurat quis ioco falſum ſcienter ꝯfirman do ⁊ mortaliter peccat. vn̄ dicit.ſ. Tho. vbi prius ꝙ ille qui iocoſe ꝑ iurat nō euitat diuinam irreueren ciaꝫ. ſed quo ad aliquid adauget eā Magnū em̄ eſt ⁊ maior irreueren cia dei cū in ioco aſſumit̉ teſtimo nium falſitatis ꝙͣ ex aliqua neceſſi tate homīs. Et ſicut homo nō eui tat diuinam irreuerentiam ſic nec pctm̄ mortale f ¶ Quinto ꝑiurat ⁊ peccat mortaliter qui iurat aliqd̓ verū quod tn̄ credit falſum. qꝛ iurā do mentit̉ ⁊ fallere intendit medi ante iuramento ⁊ intendit illud qd̓ credit falſum ꝯfirmare mediāte iu ramento ⁊ ꝑ teſtimoniū diuinū. Ex empli gracia mercator habet duo dolia vini ad vendendū in vno ſcit corruptum vinū eſſe in alio ſanum ſed a caſu tranſponūtur vaſa iſta. Si igỉ mercator intendit ambo in equali precio vendere ⁊ ex errore iurat ꝙ in alio dolio ſit ſanū vinuꝫ in quo in veritate ita eſt. ſed merca tor putat ſolum ſanū vinum eſſe in illo dolio. verū iurando ꝑiurus eſt qꝛ mentititur ⁊ ꝯtra cor loquitur.

Preceptum. Capitulum Secundum Secubum
Sexto ꝑiurat qui dubitat an ſit ve rum quod iurat ⁊ tn̄ dicit ſe ſcire quod veꝝ ſit. Et ſi hoc ex delibera cōne ⁊ ex propoſito facit eſt morta le peccatū ⁊ maius ſi eſt ſolenniſa tum. Ratīo eſt qꝛ talis iurat ſe ſci re certum eſſe ſermonem ſic eſſe ⁊ hoc eſt mendacium. quia nō ſcit ſic eſſe ſed dubitat Eſt ergo mendaciū iuramēto firmatū. ſcita igitur pro ſcitis pōt quis iurare. Credita ſolū pro creditis. ⁊ dubia pro dubijs de bet quis iurare vel tacere. Septīo ꝑiurat ille qui falſum iurat qd̓ cre dit eſſe veꝝ. licet nō tam grauiter peccet ſic quītꝰ cū ille nō intendat fallere ſicut quintꝰ. nec intēdat me doſe ꝑ nomen dei teſtimonium eiuſ inducere. nō tn̄ eſt a peccato immū nis. qꝛ vt dicit bonauen. ſuꝑ. iij. di. xxxix. Quāuis talis non ꝯtempnat veritatem ex certa ſcientia adduce do eam in teſtimoniū falſitatis. cō tempnit tn̄ ex ip̄a temeritate. ad eo em̄ nomen dei terribile eſt ⁊ vene rabile ꝙ nullus debet ip̄m in teſtē aſſumere niſi nouerit quid loquat̉ ⁊ ſit certꝰ de veritate dicti ſui. Nā ignorantia nō excuſat in toto in ta li iuramēto ¶ G Octauo ꝑiurat quis qui iurat falſum deliberās de dicto ſed nō de iuramento. ⁊ ſic for te pōt ꝯtingere ꝙ homo ꝑiuret ſi ne peccato mortali. tn̄ ad minus eſt veniale groſſum ⁊ ꝑiculoſuꝫ ⁊ mul tum appropinquat ad mortale pec catū. Nono ꝯtingit alique iurare qui nec deliberat de dicto nec de iuramento ſed totū profert ex qua dam ſurrēptione nō ex ꝯſuetudinē vel habitu. ſiue qn̄ iurat in ꝯmuni ſermonē nō attendens que inuocat ⁊ ad quid. ſed ex quadam ſurreptio
ne iurat ⁊ ſic nō peccat mortaliter ſed venialiter. minus tn̄ ꝙͣ ille qui deliberat de dicto nō de iuramēto Quod em̄ ex ſui ſurreptione proce dit ꝑfecte voluntarium nō eſt. Ad hoc aūt ꝙ quis peccet mortaliter requirit̉ ꝙ ſuū peccatum ſit plene voluntariū directe vel interp̄tati ue quod addit̉ vt in terco patuit. H Quate vero grauitatis ſit ꝑiurium quo ad tercium patet per ſanctū Tho. vbi prius. ⁊ quodli. j. q. ix. ar. ij. ex quinqꝫ. tum qꝛ in ſe gͣ uius eſt ꝙͣ homicidiū ſꝫm Tho. tu qꝛ diuini nomīs quedaꝫ abnegacō tum qꝛ dei in ſuo nomine infamacō tum qꝛ ab eccleſia grauiter punit̉ tum etiam qꝛ a gentibꝰ horrenduꝫ cenſetur omnia p̄ter quartū. patēt ꝑ Tho. in quodli. vbi priꝰ. ſicut di cit apoſto. ad Hebre. vj. Homīes ꝑ maiores ſui iurat ⁊ oīs ꝯtrauerſie eoꝝ finis ad ꝯfirmacōem eſt iura mentū. fruſtra aūt in cauſa homici dij ꝯtrauerſie finis eſſet iuramētū ſi homicidium grauius eſſet ꝙͣ ꝑiu rium p̄ſumeretur em̄ ꝙ qui maiorē culpam homicidij cōmiſit nō verre tur minoreꝫ ꝑiurij incurrere. vn̄ ex hocip̄o ꝙ in cauſa cuiꝰlibet pecca ti defert̉ iuramento manifeſte on̄ ditur ꝙ ꝑiurium ꝓ maximo pecca to debet haberi. nec immerito qꝛ ꝑ iurare nomen dei videt̉ quedādi uini nomīs denegatio. vn̄ ſꝫm locū poſt idolatriam peccatū ꝑiurij te net vt ex ordine p̄ceptoꝝ patꝫ. ſed ⁊ apud gentiles iuſiurandum erat honoratiſſimum vt d̓r in principio Metha. Iteꝫ ſꝫm bern. nec deꝰ nec homo pōt diſpenſare in p̄ceptis pri me tabule. ſed ꝑiurium eſt contra p̄ceptum prime tabule. homicidiū

Preceptum. Eecurddum
Capitulum
ſecundum
aūt ꝯtra p̄ceptū ſecūde tabule. nō occides. cū quo deus vel homo p̄t diſpenſare ergo ꝑiurium eſt grauiꝰ homicidio. Item ꝑiurium ex obie cto eſt peccatum in deum. homici dium ex obiecto in proximum. ſed ex obiecto attēditur grauitas pec cati principaliter ergo ⁊cͣ. Qd̓ autē homicidium grauius punitur in ec cleſia. Ratio eſt. qꝛ grauius nocum tum interdum hominibꝰ imminet. etiam ex minori culpa ſꝫm iudicium tn̄ dei maius peccatum grauius pu nitur. hec Tho. Rich. tenet ꝙ ho micidium ſit grauius ꝑiurio. qꝛ cō tra caritatem qua proximus eſt di ligēdus. ꝑiurium vero eſt ꝯtra vir tutem latrīe. ꝑiurus em̄ iurat veꝝ quod falſum eſt. Quartum ꝙ eccle ſia grauiter puniat ꝑiurium patet. qꝛ ꝑiurus debet agere penitentiaꝫ vij. annis. xxij. q. j. predicandū. Et hoſti. dicit li. ij. ꝙ ꝑiurus quantū cūqꝫ agat penitentia teſtificare nō pōt. Quāuis alij penitentes. licꝫ fu erint criminoſi poſſint teſtificari in tellige qn̄ ſemel ꝯtra ꝑiurium pro batum eſt. Ratio dicti eſt. qꝛ alias nimis ꝑiurium fieret. Et qꝛ ip̄m iu ramentū eſt de ſe ſubſtantia teſti monij. Infamis eſt ꝑiurus iuramē to promiſſorio qn̄ ꝑiurat ſolēniter ⁊ qn̄ pro tali ꝑiurio fert̉ ꝯtra eum ſententia diffinitiua in cauſa accu ſaconis ⁊cͣ. I ¶ Ad deteſtationē ꝑiurij faciunt quatuor alia. Primo qꝛ peior eſt qd̓ammodo diabolo. qꝛ demon res ſacras timet ⁊ quaſi ve retur. demones em̄ credūt ⁊ cōtre meſcūt. Iacō. ij. ⁊ Philip. ij. In no mine hieſu flectat̉ omne genū cele ſtium terreſtriū ⁊ infernoꝝ. ꝑiurꝰ vero nomen dei ſacratiſſimū nō re
ueret̉. Scd̓o ꝑiurans qd̓ammō pei or eſt fure. qꝛ ꝑiurans fur et ſacri legus eſſe videt̉. ſacrilegus em̄ eſt qui rem ſacram furatur inuito dn̄o ſic ꝑiurans prohibente deo. nō aſſu nies nomen dei tui inuanum ⁊ ſacri legium qd̓m modo cōmittit. Tercio ꝑiurus quaſi falſarius eſt ſi quis ſi gillum alicuiꝰ dn̄i ad 9 firmandam qͥliquā veritatem ſibi cōmiſſam in ferret ad aliquod ꝯfirmandū fal ſum ip̄e falſarius iudicaret̉. ⁊ ſi hͦ faceret de ſigillo pape defacto eſſꝫ excōmunicatus. ſic cum deus ꝑmiſe rit hominibus vt aſſumant nomen ſuum ad cōfirmationem veritatis. ſi vtant̉ nomine eius ad confirma tionem falſitatis. falſarij ſunt quo ad deum ⁊ excōmunicatī iſta excō municacōe qua dicit apoſto. j. Coꝝ xv. Si quis nō amat dn̄m hieſum a nathema ſit. Quarto qui illicite iu rat quaſi laqueum ad collum ſuum ponit. ſꝫm illud ꝓuer. vj. Illaquēa tus eſt verbis oris tui ⁊ captus ꝓ prijs ſermonibus. iuramentū auteꝫ tranſgrediens quaſi ſe proprijs ma nibꝰ in anima iugulat propter hec ꝑicula. ſicut ſcriptura. Eccle. xxiij. Vir multum iurans replebitur ini quitate ⁊ nō diſcedet a domo eius plaga. ⁊ psͣ. Quis aſcendit in mon tem dn̄i. id ē in celū. ⁊ ſequit̉. Qui nō iurauit in dolo proximo ſuo. er go a ſenſu cōtrario. doloſe iurans nō aſcendet ſed deſcendet in infer num. ⁊ Eccle. xxiij. Iurationi nō aſ ſueſcat os tuum. multi em̄ ſunt ca ſus in illa k ¶ Remedia ergo cō tra ꝑiurium quiſqꝫ ſibi debet adhi bere p̄ſertim aſſuetus ꝑiurare. Pri mo vt nō diffidat quin cū proprio conatu dei gracia hoc viciū poſſit

Capitulum Preceptum Secundum
eradicare. Exemplum. noui militeꝫ in ꝑiurijs aſſuetiſſimū tandem cō punctum ꝑ ſermones qui cū dedi ſcere nō valeret ꝑiuria tandem ſibi inflixit totiens a carnibus vna die abſtinere quotiēs ꝑiurium faceret ⁊ fecit. licet in curia foret magni principis ⁊ plene ſanatus eſt. Audi ui de quodam alio qui quotiens iu rauit guttam ſui ſanguinis ꝑ pun cturam de corꝑe extorſit pōt quis tociens quotiens iurat ſi diues eſt denarium in elemoſinam dare aliaſ nō dandum. vel ſi pauꝑ eſt aliquid orare. Scd̓o debet quilibet in aīmo ſtatuere potius velle emolimento corꝑali carere ꝙ in oſuetudine ꝑ iurij ꝑſeuerare ſꝫm iſtud xp̄i Mat. xvj. quid proderit homī ſi vniuer ſum mundū lucret̉. anime vero ſue detrimētū paciat̉ ⁊ ſic tandē habi tum malum deponet ⁊ lucꝝ tꝑale habere poterit. Exemplū ceſarij in dialogo. duo colonienſes mercato res ad quendā ꝯfeſſorem venerūt de habitū ꝑiurandi ꝯquerentes. quibꝰ ꝑſuaſit. vt ꝑ annum vende rent ſine iuramento fecerūt ⁊ anno euoluto ad ꝯfeſſorem redeūtes ſe dixerūt valde depauperatos eo ꝙ ſine iuramento nullus eis credere vellet. quibus ſecūdo ꝯfeſſor per ſuaſit demonis illud eſſe negocium nec curandū. ſed ſcd̓o anno ceptum ꝯtinuare. quod cū facerent maiorē fidem homīes in ip̄is ſine iuramen tis habentes ꝙ antea eos multum ditauerūt. Terco inſpicienda ſunt teſtimonia paganoꝝ iuramenta in maxima reuerētia habentiū ⁊ ſine iuramēto verba eoꝝ tam firma te nuiſſe vt eis crederẻ. Ex. j. metha. vt s. Item in vitis philo. Solum
Secundum. phūs ait. ne metiaris ꝓbitatem iu reiurando certiorem haberi. Cuiꝰ em̄ dictū nō habet ſine iureiurando pondus eius quoqꝫ iuſiurandū vi le eſt. Item ibidē xenocrates phūs platōnis diſcipulus fuit qui vt Va lerius ait tantā autoritatem ſue ſa piētie attulerat vt cū de re aliqua teſtimoniū coactus a iudice dicerꝫ ⁊ ad aram acceſſiſſet vt iuraret om nia ſe vere retuliſſe prohibitus eſt a ſenatu iurare. Quarto p̄ omnibꝰ ꝯſideret quiſqꝫ mala p̄notata ip̄iꝰ ꝑiurij. quinto oret deum vt hoc vi cium euadat Capitulum Tercium Ontra hoc p̄ceptum fa ciūt ſcd̓o incaute iuran tes A ¶ Vbi videndū erit an ⁊ qn̄ ⁊ quantū in cautū iuramētū liget. fit aūt incau tū iuramentū quitupliciter. Primo qn̄ irreuerenter fit iuramentū. vel leuiter. vel ſine cauſa rationabili. qꝛ tunc comes iudicij ſeu diſcrecio nis. offendit̉ etiam ſi veꝝ ſit ⁊ li citum pro quo iuratur. Scd̓o fit in cautum iuramentū qn̄ quis indeli berate iurat ex impetū ſic ꝙ ſi ple ne deliberaſſet illud nō iuraſſet. et tunc ſꝫm Vuilhel. quis ſeuerare te netur ſi licituꝫ eſt qd̓ iurauit. Suf ficit em̄ ad hoc ꝙ ſit obligatus ꝙ intenderit deum inducere teſtem il liꝰ rei quam dixit. Item ſi homo ꝓ pter obmiſſionem deliberacōis ſuf ficienter aut vndecūqꝫ iurat ꝓmiſ ſorie aliquid ſibi impoſſibile tūc de eſt iudicium ⁊ eſt illicitum ⁊ ſic iu rans peccat. īmo ſi illud quod iurat credit ſibi poſſibile fore cum tn̄ ſibi

Preceptum. Secundum Capitulum Tercium.
ſit impoſſibile nō excuſaʳ a peccato totaliter. qꝛ propter reuerentiā di uini teſtimonij nō deberet iuramē tum adhiberi niſi in re ī qua firmi ter certus eſſet. vn̄ ibi deficit iudi cium diſcrecōis niſi forte ꝙ erat ei poſſibile qn̄ iurauit. reddat̉ ei po ſtea impoſſibile puta ſi quis iurat pecunia ſe ſoluituꝝ. que poſtea ei vi vel furto ſubtrahit̉. tunc vidẻ excuſari a faciendo qd̓ iurauit. licꝫ teneatur facere quātum in ſe ē vt ſoluat ⁊ impleat qd̓ promiſit Item ſepiſſime incautē ꝯtra p̄ceptum ſe cūdū faciūt hi qui cauſa lucri de fa cili iurant vt om̄s vendētes ⁊ emē tes tales ſepiſſime falſum iurant ⁊ ſic ꝑiurium incurrūt ⁊ mortale pec catū. Quod maius erit ſi in damnū prox imi ſic iurant ⁊ qn̄qꝫ pro ꝑua re ſe nō remiſſius dare iurant. Itē ſepiſſime ꝯtra hoc ſcd̓m p̄ceptum incaute iurant ⁊ peccant qui abſor pti paſſione ire aut ex ebrietate aut in ludis etiam ꝓhibitis vt ta xilloꝝ enormiter. aliqn̄ falſa. aliqn̄ inhoneſta vel etiam iniuſta ⁊ de ſe peccata in tali diſpoſitione iurant. qꝛ voluntas tunc vehemens eſt ad velle iurare ⁊ paſſio racōeꝫ abſor bet vt nō poſſit protunc deliberare de his que iurant̉. ideo ꝯtra hoc p̄ceptum ſepiſſime peccant ex ꝑuer ſa cōſuetudine ⁊ falſum iurant ⁊ ꝑ iurant etiā ex lubrico lingue ⁊ ſi a liquādo nō deiurant id ē falſe iurat tn̄ ſemꝑ peccant qꝛ leuiter ſine cau ſa ⁊ irreuerenter iurant. Tercio in cautū iuramentū fit racōe eius qd̓ iurat̉. Nā ſꝫm tho. Rich. ⁊ ꝙmuni ter om̄es theologos ⁊ iuriſtas. ſic īcaute iurat quis quādocūqꝫ iurat aliquid qd̓ derogat caritatis actui
Et pōt fieri in quīqꝫ caſibꝰ. Primo cū quis iurat facere vel obmittere qd̓ alias eēt mortale pctm̄ vt ꝙ a liqueꝫ propria autoritate grauiter velit ledere vel inimiciciam ad eū gerere cū rancore. in quo caſu pec cat ꝑiurando ⁊ peccat īuramentuꝫ implendo ſicut ⁊ in ſcd̓o caſu qui ſe quit̉. Exemplū de dauid qui iura uit temerarie velle nabal occidere ſed retractauit bene vt dicit Amb. li. de offi. Scd̓o qn̄ quis iurat ali quid facere vel obmittere qd̓ alias eſſet veniale ſolū vt ꝙ velit men tiri officioſe iocoſe vel ſimile. Ter cio cū iurat̉ aliquid indifferēs qd̓ ex circūſtantia effici poſſꝫ veniale vel mortale vt cū iuratur aliqd̓ qd̓ vergit ī deteriorem exitū propter aliquod qd̓ de nouo emergit quod fuit impremeditatū ſicut patꝫ in iu ramento herodis qui iurauit puel le ſaltanti ſe datuꝝ quod petiſſet. hoc em̄ iuramentū poterat a princi pio eſſe licitū intellecta debita con dicōe. ſcꝫ ſi peteret ꝙ dare liceret. ⁊ deceret. ſꝫ impletio iuramenti fu it illicita vt dicit Ambro. li. j. d̓ of fi. Quarto cū iurat̉ aliquid qd̓ eſt ꝯtra conciliū euangelicū vel nota bilis boni impeditiuū. ſicut cuꝫ ali quis iurat ſe nō intratuꝝ religiōeꝫ vel ꝙ nō fiat clericus. aūt ꝙ nō ac cipiet p̄lationem in caſu quo expe dit eū acciꝑe. ⁊ in hoc caſu peccat quidē iurando. dicit Tho. qꝛ dege rat ⁊ eſt graue pctm̄ ⁊ nō tenetur ſeruare iuramentū. ponit em̄ obicē ſpūiſancto. ſed multo meliꝰ facit n̄ implendo hmōi iuramentū. Simili ter qui iuraret ſe nō ꝯtinentē per manſuꝝ cū extra matrimoniū eſſet vn̄ pe. de palu. ſuꝑ. iij. di. xxxix. dic̄

Capitulum Prec eptum Secundum
qn̄ aliquis promiſit nō mortale vel veniale nec aliqd̓ bonū ſed puram priuationem melioris boni. vt ſi ali quis iurat ſe nō intraturū religio ne. aut nō ſeruatuꝝ virginitatem. vel nō factuꝝ bonum alicui niſi in quantū caritas vel p̄ceptum coget talis peccat. iuramentū em̄ debꝫ ca dere ſuꝑ materia debitam ⁊ ſuꝑ bo nū ex ſe ⁊ formaliter. ⁊ tūc licꝫ pri uet maius bonū valet tn̄ vt iurate aliquo ſe velle ꝯtrahere cū aliqua matrimoniū. qn̄ aūt nullum bonum iurat ſed ſolū malū cuiuſmōi e pu ra priuatio melioris boni nō valet ſed peccat quis in iurando ⁊ obli gat ad culpam C ¶ Quinto quan do quis iurat quod eſt maioris bo ni impeditiuū. vel cū iurat id face re qd̓ meliꝰ eſſet nō facere ꝙͣ face re vel iurat nō facere id qd̓ melius eſſet facere ꝙ nō facere. Exemplū qn̄ iurat quis ſe nō ieiunatuꝝ vel nō velle iuſtum in iudicō. vel non accōmodare pecuniā vel n̄ intrare domū ſortis vel nō vendere rē ſuā pro minori precio vel nō comedere ſecum vel nolle retinere famulum que melius eſſet retinere. vel non loqui xroximo. vel nō facere ei ꝯſo lacōem que omīa eſſet meliꝰ face re ꝙ obmittere. ⁊ ſic de ſimilibus. Talis nō eſt obligatus ad ſeruan dum qd̓ iurauit ⁊ probant̉ oīa qui qꝫ ꝑ Iſid̓. in ſinonimis. li. ij. dicen tem ⁊ allegat magi. di. xliij. di. ter cij. dicens. In malis promiſſis reſci de fidem. in turpi voto muta decre tū. ⁊ Tho. aſſignat racōem. Quia ꝑ ſe mala ⁊ maioris boni impediti ua ſub iuramento cadere non pn̄t. ⁊ ſꝫm Bern. qd̓ pro caritate inſtitu tum eſt ꝯtra caritatem militare n̄
Secundum. debet. Et tamen ſicut Richar. dicit ⁊ Vuilhel. propter reuerentiam ſa cramenti diuini nominis inuocati ⁊ ad punitionem temeritatis ſic iu rantium ⁊ propter reuerentiam eo rum qui preſunt ⁊ ad tute ambulā dum nō debet quis autoritate pro pria venire contra quodlibet iura mentum incautum pro aliquibꝰ de bet recurrere ad aliquem ſuperiorē ſuum qui a tali iuramento debꝫ ab ſoluere ip̄m vel declarare eum non fore obligatum maxime quando p̄t oriri dubium vtrum obſeruacō ver gat in peiorem exitum ꝙ nō obſer uatio. Tamen ꝯtra tria prima qua do manifeſta ſunt propria autorita te ꝯtrauenire poteſt. Contra quod libet vero iuramentum quod reſpi cit reiueritatem ⁊ derogat caritati vel eius perfectioni vel diſponen tibus ad eam poteſt homo venire propria autoritate in caſu neceſſi tatis. hec ſententialiter Rich. durā dus ait. Si iuramentū eſſet incau tum ex eo ꝙ iurans nō ſufficiēter deliberauit vel illud quod promit tebat erat res indifferens ſeu pa rum valens vel plus nocens vouē ti ꝙ expediens vel ſicut poſſunt a lie circuinſtantie inueniri circa iu ramentum que reddunt ip̄m incau tum nō eſt tutum ꝙ tale iuramen tum intermittatur ſine autoritate ſuꝑioris potentis in talibus diſpen ſare. D ¶ Quarto principaliter iuramentum incatum fit interdum a coactis ⁊ ꝑ mētū vbi ſunt plures caſus. Primꝰ ꝙ de eo qui ꝯpulſus ꝑ metu iurauit ſe aliquid facturuꝫ vel datuꝝ. Rn̄. duran. di. xxxviij. ⁊ xxxix. c̓ca. iij. iuram̄tū ꝓmiſſoriū ā ē coactū ꝑ mētū qͥ cadit ī ꝯſtanteꝫ

Tercium. Capitulum Preceptum. Secundum
virum. aut ꝑ metum qui non cadit in conſtantem virū. ſi primo mō ſic nō eſt obligatoriū in foro ꝯtentio ſo. qꝛ cōgenti nō competit actio cō tra coactum vt obſeruet. iuramen tū vero ad forū ꝯſcientie tale iura mentū eſt obligatoriū ſi illud quod promittit̉ eſt licitū. ⁊ ſi iurans co ſentit in promiſſum quantūcūqꝫ fu erit ꝑ mētū iuſtum coectus. vnde ſi quis nō implet qd̓ coactus iura uit iuramento promiſſorio degerat ⁊ peccat mortaliter. nō talis ſit co actus per metū cadentem in conſta tem viꝝ fuerit ꝑ habenteꝫ poteſta tem ab obligacōe abſolutus. qꝛ pro nullo temporali debꝫ homo facere aliqua irreuerentiam dei vel deo. ſed hoc fieret niſi implerẻ promiſ ſum. nihilominus talis habet reme diū. ⁊ pōt repetere in iudicō ꝙ co actus iurauit ⁊ ſoluit. pōt etiā pe tere ab ep̄o vt cogat illū abſoluere ip̄m a iuramento ſi non poterit ad hoc induci ſoluat ⁊ repetat. quia licet iurauerit ſoluere. nō tn̄ iura uit nō repetere. ꝙ ſi iurauit etiam nō repetere. tunc denūciet eccleſie ſꝫm formam euangelica. ſi pecaue rit in te frater tuus vt eccleſiaillū compellat ad penitentia in qua ve niet abſolutio iuramēti vel reſtitu tio male acquiſiti vel accepti. Iteꝫ pōt iudici denunciare. ⁊ ille ex offi cio tenet̉ aliā compellere ad reſti tuendū. Si vero iurauit nō denun ciare iudici tale iuramentū eſt illi citum nec obligat. et ideo nō obſer uandū cū vergat in deteriorem exi tum vtpote exn̄s ꝯtra iuſticiam ⁊ ꝯtra vtilitatē publicam ⁊ p̄ſertim hoc pōt denunciare dummō hoc fa ciat principaliter intencōe ſalutis
eterne. Si vero iuramentū promiſ ſoriū ſit coactū ꝑ mētum qui nō ca dit in conſtantem virum. tunc iura mentū eſt obligatoriū in foro con ſcientie. fortiori racōe ꝙ ſit iuram̄ tum coactum ꝑ mētū cadentē in cō ſtantem virū. ⁊iterū in foro ꝯten cioſo. qꝛ ſꝫm iura talis mētus nō iu dicatur ſufficiens ad aliquid cū iu ramento promittendū. Et ſic appa ret quid ſit dicendū de coactione ad promiſſoriū iuramentum. Augꝰ in ſermone de periurio ſic dicit. Si quis coactus pro vita redimenda. vel qualibet cauſa vel neceſſitate ꝑiurat. qꝛ plus corpus ꝙ animā di lexit tres quadrageſimas peniteat Alij iudicant tres annos vnum in pane ⁊ aqua. Ex quo ſequit̉ ꝙ ille qui non intenderet ſoluere ꝙ coa actus promitteret cū ſcienter fal ſum iuraret teneret̉ ad penitentiā illam de rigore. ſꝫ de aſſertorio ſeu probatorio iuramento eſt ſcd̓s ca ſus vbi dicendū ꝙ quicūqꝫ faceret iuramentū aſſertorium iurando fal ſū vel incaute ſic peccaret iurando ⁊ ꝑiurium incurreret ⁊ ad hoc faci endum nullus cogi pōt. Si tn̄ quis oppoſitum faceret ex mētu tunc co actio excuſaret a tanto ſed nō a to to. qꝛ ad peccandū nulla coactio fie ri poteſt ſufficiens libero arbitrio Nam omne malū pene ſuſtinenduꝫ foret a quolibꝫ anteꝙͣ minimo pec cato peccare deberet. Eſt em̄ mini mum peccatū maius omni malo pe ne p̄ciſe. vnde quando ſeruus iurat aliquod falſum vel illicitū dn̄o co gente. ambo ſunt ꝑiuri. Nolite ait xp̄s timere illos qui occidūt corpꝰ Vtrum vero ille peccet qui in ducit hominem adiurandum. quem

Preceptum Secundum
Tercium. Capitulum
probabiliter credit ꝑiuraturū qui eſt tercius caſus. vel ſic recipit ab eo iuramentū. Rn̄. ſꝫm Tho. bona uen. ⁊ Rich. Inducens aliū ad iu randū. aūt hoc facit vt ꝑſona pub lica ⁊ ſꝫm ordinem iuris. aut hoc fa cit nō tanꝙͣ ꝑſona publica ſed pri uata. Primo mō ſi quis inducit aliū etiam p̄cipiendo ad iurandū ꝙͣuis credat eū iuraturum falſum nō pec cat. qꝛ facit illud quod ex officio te netur facere. vn̄ nō tn̄ dici debet il lum ad iurandū compellere que ꝑs aduerſa que hoc petit a iudicē. Si aūt iſte qui inducit adiurandum ſit priuata ꝑſona aūt publica nō tamē hoc faciens vt ꝑſona publica puta ꝯtra ordinem iuris peccat mortali ter. qꝛ talis eſt ſcienter ꝓximo ſuo cauſa peccati mortalis. ⁊ ſic ſpūali ter homīcida propria aīam ⁊ alte rius necans cui gladium degerandi tradit. Exemplū refert augꝰ in ſer monē quodā ꝙ quidaꝫ fidelis inno cens rem accōmodauit cuidam qua ille reddere negauit. Cōpulſus gͦ ꝑ accōmodante iurare degerauit ⁊ alter rem ꝑdidit. Cui rapto ī nocte ip̄e iudex ait. Cur prouocaſti homī nem iurare que ſciebas falſuꝫ iura re. ille rn̄dit. qꝛ rem meam negauit Et iudex. melius erat vt rem tuam ꝑderes ꝙ vt aīam eius ꝑiurio peri meres. proſtratus igit̉ tam gtaui ter ceſus eſt vt in dorſo vigilantis plagaꝝ veſtigia apparet. ſed indul tū eſt ei poſtꝙͣ emendatus eſt. ideo idem Augꝰ. in ſermone de decolla cōe iohanis baptiſte. Ille qui ho mine prouocat ad iuracōnem ⁊ ſcit eum falſum iuraturū vincit homici dam. qꝛ homicida corpus occiſuruſ eſt. ille anima. īmo duas aīas. Iteꝫ
talis qui aliū degerare procurat de bet penitere. xl. dies ī pane ⁊ aqua ⁊ ſeptem annos ſequētes ⁊ nunꝙͣ debet eſſe ſine penitentia. xxij. q. v Si quis ſe. Quinto prīcipaliter iu ramentū incautum fit a doloſis de quo dicit Tho. in ſumma ſic ar. vij ⁊ in ſcripto ꝙ iurans ſimpliciter ſi ne dolo in foro ꝯſcientie nō tenet̉ niſi ſꝫm ſuā intencōꝫ. In foro autē ꝯtentioſo obligat̉ ſꝫm ꝙ verba cō muniter ſolent accipi. Si aūt dolo ſe iurat̉ ſeruari debet ſꝫm ſanū in tellectum illiꝰ cui iuratur. Et licet racōe iuramenti nō obligetur niſi ſꝫm ſuam intencōem. Tamen tenet̉ ad hoc vt alius ex talidolo nō leda tur. Et hoc fit quando ſꝫm intenco nem recipientis implet̉. f ¶ Du bitatur circa p̄dicta. primo vtrum in iuramentis poſſit diſpenſari ⁊ ꝑ queꝫ Rn̄. Tho. ij. ij. q. lxxxix. In iu ramētis promiſſorijs diſpenſari p̄t ſicut ⁊ in votis qꝛ in aliquo caſu p̄t eſſe licitum vel nociuū iuramentū ſiue id quod iuratur. ⁊ ꝑ ꝯſequens nō eſt debita materia iuramenti. ⁊ ideo Notandū ꝙ illud qd̓ cadit ſub iuramento promiſſorio aliqn̄ eſt ma nifeſte repugnans iuſticie vtputa qꝛ eſt peccatū vel maioris boni im peditiuum vt ne intret religionem ⁊ tale iuramentū diſpenſacōe non indiget. Qn̄qꝫ aūt aliquid iuramen to promittitur de quo dubium eſt vtꝝ ſit licitum vel illicitū. proficu um vel nociuuꝫ. aut ſimpliciter aut in aliquo caſu ⁊ in hoc pōt quilibꝫ epiſcopus diſpenſare. Quādoqꝫ ve ro promittur aliquid ſub iuramen to quod eſt manifeſte licitum ⁊ vti le. Et in tali iuramento non vide tur locum habere diſpenſacio vel

Preceptum. Tercium. Capitulum Secundum
cōmutacō niſi aliquid meliꝰ occur rat faciendum ad cōmuneꝫ vtilita tem quod maxime videtur ꝑtinere ad poteſtatem pape qui habꝫ cura vniuerſalis eccleſie vel etiā abſolu ta relaxatio. Nam ad vnamquenꝙͣ ꝑtinet irritare iuramentū qd̓ a ſi bi ſubditis factum eſt circa ea que ſubdūtur eius poteſtati. ſicut pa ter pōt irritare iuramentū puelle. vel vir vxoris. Nuine. xxx. Duran dus dicit vt sͣ. ¶ G Dubitat̉ ſe cūdo an iurans poſſit licite obtine redilationem vel abſolucōeꝫ ab eo cui iurauit. Rn̄. ſꝫm Tho. vbi priꝰ ⁊ Rai. Si iuramentū factum eſt in fauorem dei ⁊ ꝑ illud homo inten debat ſe obligare deo vel cultui d̓i vel ad pietatis opus tunc non pōt abſoui ab homīe inſi ꝑ cōmutacōeꝫ in melius vt dicet̉ de voto vt ꝙ velit intrare religione cū ſocio ire ad ſanctum iacobum cum ſocio ire cōtra infideles cū eo. ⁊ ſic de dicē do pſalteriū ſimul tunc nō pōt ab ſoluere alium inquantū cōcernit d̓i fauorem vel pietatis opus. ſed be ne inquantū alium tangit. vn̄ qua ſi duo iuramenta ſunt ire ad ſanctū iacobum. ⁊ hoc aliter nō pōt rela rare. ⁊ cū ſocio ire qd̓ ſocius pōt re laxare. ſi vero fit in fauorē homīs iuramentū alteri ſi ille ſponte ab ſoluerit poſtea nō tenet̉. ⁊ idem de dilacōe ⁊ etiaꝫ ſi nō intendebat ſe obligare deo ſed tm̄ homini. nihilo minus tn̄ pōt abſolui ab homini qn̄ iuraret ſe aliquid facturū in fauo rem dei ſicut ſi iuraſſem tibi ꝙ da rem ticio. x. flor. in fauorem ipſius ticij nō poſſes mihi remittere huiꝰ mōī iuramentū. Tho. addit. p̄fatis niſi forte ſit interpoſita cōditio ſcꝫ
ſi videbitur illi cui promittit. vel aliquid tale H ¶ Dubitaʳ tercio qn̄ ille qui audit alique alium iura re falſuꝫ ⁊ ip̄e ſe ſcit et tacet. an hͨ teneat̉ manifeſtare. Hec q̄ſtio mo uetur ideo. qꝛ d̓r Ceuit. v. anima q̄ audiuit vocem iurantis falſum te ſtiſqꝫ fuerit ꝙ aūt ip̄e vidit aūt cō ſcius eſt nō indicauerit portabit in iquītatem ſua. dicit tn̄ Tho. in ſū ma ⁊ Rai. ꝙ ex quo moiſes in p̄di cta autoritate nō expreſſit cui hoc eſſet iudicandum. ſufficit iſti vt ſe ab hoc peccati vinculo abſoluet ſi indicet talibus qui magis poſſent prodeſſe ꝙ obeſſe ꝑiurio ſiue eum corrigendo ſiue deū pro eo placan do vtputa ſacerdotes vel honeſti. ⁊ diſcreti patres. ⁊ ad hanc denun ciacōem de talibꝰ ꝑſonis faciendaꝫ tenet̉ quilibet quocienſcuſqꝫ vide rit alique vicinū prcipicio.i. pecca to cōmittendo. Sic ſoluit queſtio nem Aug. li. q. ſuꝑ Leui. xxij. q. v. hic videtur. ¶ Capitulum Quartum. Ontra ſcd̓m p̄ceptū. Nō aſſumes c. peccat adhuc tria genera pctōꝝ. Pri mi ſunt blaſphemi. Se cūdi ſunt adiurates illicite. Tercij ſunt ꝑ creaturas illicite iurantes d̓ quibus eſt dicendū ꝑ ordinem ¶ A Cir primū notandū ſꝫm Tho. ij. ij. ⁊. xiij. ꝙ blaſphemare eſt bonita ti ⁊ excellētie precipue diuine d̓ro gare ſeu conuiciari. Dicitur boni tati. quia deus omnimode bonꝰ eſt ⁊ excellens. Dicitur precipue diui ne quia blaſphemia cōmitti poteſt in ſanctos ⁊ diuina. ſicut em̄ deus

Preceptum. Capitulum Quartum Secundum
in ſanctis ſuis laudat̉ inquantum laudant̉ oꝑa que deus ſanctis ſuis efficit. ita ex blaſphemia que fit in ſanctos ex ꝯſequenti in deū redun dat B ¶ Dicit̉ derogare vbi no tandū ꝙ ſunt tres qd̓ammodo ſpe cies huiꝰ peccati blaſphemie ⁊ ſem per deo derogat̉. Vna eſt cū attri buit̉ deo quod ei nō cōuenit vt cū aliquid dicunt qn̄ ip̄i puniūtur ī ſe vel in ſuis. ⁊ alij peccatores nō pu niuntur taliter. Ecce deus eſt iniu ſtus ⁊ ſimiliter maledicētes deo vt luſores ei imp̄cantes que nō poſſūt deo ineſſe. ſicut qui vellent deū nō eſſe iuſtum vt peccata eoꝝ non pu niret. ſicut iſti in inferno faciūt ſic etiam peccāt deo attribuentes mē bra que inquantū deus nō hab et. Et peius qui deo attribuūt mēbra que nominari de probo viro eſſent verecunda. ⁊ peſſime qui deo attri buūt que in eo nō ſunt. Exemplum primi. Iurantes ꝑ caput dei ⁊ per ſimilia membra. Exemplū ſcd̓i. vt ꝑ dei poſteriora ⁊ ꝑ alia verecunda membra. Item ſimile videt̉ qn̄ qui dam a deo puniūtur qui dicūt nun quid latrones ſumus quid fecimus vbi hoc meruimus Cū tn̄ alias deū ſepe grauiter offenderūt. Speciēs blaſphemie alia eſt cū a deo remo uetur quod ei cōuenit vt dicentes deū nō eſſe iuſtum deū nō eſſe veꝝ hominē. deum nō eſſe in eucariſtia deum eternaliter punire peccatum mortale poſt hāc vitaꝫ. Tercia ſpe cies eſt qn̄ creature attribuitur qd̓ deo appropriatur vt ꝙ imago det gr̄am. ꝙ cretura aliqua puta ver bū vel factum pronūciet futura ſo li deo nota ſicut circa ſuꝑſtitiones interdū fit C ¶ Scd̓o notandum
ſꝫm Tho. vbi prius. qꝛ blaſphemia ſꝫm genus ſuū eſt peccatū mortale Ratio eſt qꝛ peccatū mortale eſt ꝑ quod homo ſeꝑatur a primo princi pio ſpūalis vite quod ē caritas dei vn̄. quecūqꝫ caritatī repugnant ex ſuo genere ſunt peccata mortalia. Flaſphemia aūt ſꝫm genus ſuū re pugnat caritati. qꝛ derogat diuine qonitati que eſt obiectū caritatis. ⁊ iteꝝ qꝛ eſt cōtra p̄ceptum ſcd̓m. Sunt aūt ſꝫ Tho. vbi prius. tres gͣ dus blaſphemie qui d̓rogāt diuine bonitati ſꝫ tres p̄fatos modos. qui dam derogant ſꝫm ſolam opinionē intellectus. alij derogant deo ſꝫm opinionem intellectus cōiecta qua dam affectus ſeu voluntatis dete ſtatione. ⁊ vterqꝫ modus d̓r blaſ fe mia cordis ſi nō procedit ad extra Alij aūt primū modū vel ſcd̓m vel ambos lingua ꝓdūt ⁊ eſt blaſphe mia oris. prima mala. ſcd̓a peior. tercia peſſima. Et ſunt ſꝫm ſuum ge nus omēs tres gradus maxima pec cata. Sed diceres eſt ne ſemꝑ pctm̄ mortale emittere blaſphemiā. cum quidam abſqꝫ deliberacōe blaſphe ment. Rn̄. ibidē Tho. blaſphemia pōt abſqꝫ deliberacōe ex ſurrepcōe procedere dupliciter. Vno mō ꝙ a liquis nō aduertat hoc qd̓ dicit eē blaſphemiam. quod pōt cōtingere cū aliquis ſubito ex aliqua paſſiōe n verba imaginate prorūpit quo rū ſignificacōem nō ꝯſiderat ⁊ tūc eſt pctm̄ venialē. Et ideo nō habꝫ proprie racōem blaſphemie. Alioᶜ qn̄ aduertit hoc eſſe blaſphemiam ꝯſiderās ſignificata verboꝝ ⁊ tūc non excuſat̉ a peccato mortali. Si cut nec ille qui ex ſubito motū ire aliquem occidit iuxta ſe ſedentē

Quartum Capitulum Preceptum Secundum
D Tercō notandū ꝙ ꝓ vitando hmōi peccato quinqꝫ mala blaſphe mie ſunt cōſideranda. Primo eccle ſia hoc pctm̄ multum punit. qꝛ. xxij q. v. Talis qui iurat per caput dei aut ꝑ capillos eiꝰ aūt aliquid huiꝰ mōi dicēs quaſi deꝰ ſꝫm diuinitatē talia habeat. Si clericus eſt debet deponi. ſi vero eſt laicꝰ anathema tiſari. qd̓ ſꝫm bonauen. in. iij. di. xx xix. intelligendū eſt de illis qui tur piter ⁊ irreuerenter noīant mēbra xp̄i ⁊ quodam exquiſito mō iurādi diuidūt eū membratim ⁊ potiſſime qui iurant ꝑ eius membra que etiā in nobis verecundū eſſet nomīare. Et eſſent pro illis a p̄ſedentibꝰ re ligioſis ⁊ ſecularibꝰ grauiſſime pu niendi. Idem etiā videt̉ intelligē dum de his qui de virgine bn̄dicta ⁊ ſanctis dei iurando inhoneſte lo quūtur. aut qui aīas ſuas demoni bus deuouent vel alia dicūt horrē da. Scd̓o deteſtabile eſt hoc viciū qꝛ peius eſt ꝑiurio. vn̄ glo. ſuꝑ illd̓ Ephe. iiij. pleſphemia tollat̉ a vo bis dicit. Peiꝰ eſt blaſphemare ꝙͣ deiurare. qui em̄ deiurat.i. falſum iurat nō dicit aliquid vel ſentit ali quid falſuꝫ de deo ſicut blaſphemꝰ ſed adhibet teſtem tanꝙͣ ſperas ꝙ deus ſuꝑ hoc nō teſtificet̉ ꝑ aliqd̓ euidens ſignum. vn̄ pene ꝑiurio de bite etiā iſti blaſphemo deberētur de iuſticia. Tercio eſt deteſtabile. qꝛ blaſphemia preponderat homici dio. vn̄ Tho. ibidē dicit. Homicidi um ⁊ blaſphemia ſi ꝯſiderent̉ ſꝫm obiecta in que peccat̉ maximū eſt blaphemia. qꝛ eſt directe peccatū ī deū. homicidiū aūt in proximū. Si aūt ꝯſideretur ſꝫm effectū nocēdi ſic homicidiū preponderat. plꝰ em̄
nocet homicidium proximo ꝙͣ blaſ phemia deo qui nō morit̉. Tamen qꝛ blaſphemus intendit nocuniētū inferri honori diuino ſimpliciter gͣ uius peccat ꝙͣ homicida. primū tn̄ locū tenet homicidiū inter peccata in proximū cōmiſſa. Quarto eſt de teſtabile qꝛ hoc a deo ⁊ a ſeruis d̓i morte ſepe punitū reꝑimus. vnde Leuit. xxiiij. filius rixans cum alio quodam et blaſphemans deū capiʳ ⁊ incarceratur Et deus per moiſen reſponſum dedit ꝙ lapidari deberꝫ ⁊ ſtatim lex ſanxita eſt. Qui blaſ fe mauerit nomen dn̄i morte moriat̉. ſiue ciuis ſiue ꝑegrinus fuerit. Itē refert vin. in ſpe. hi. ꝙ rex francie philippꝰ qn̄cūqꝫ ꝑcepit in taberna vel alibi hoīeꝫ etiā militē blaſphe maſſe eū ſubmerſit ⁊ d̓ hoc edictū firmū poſteris ante mortem ſuam reliquit. Quinto hoc peccatuꝫ eſt deteſtabiliſſimū. qꝛ propriū eſt om niū damnatoꝝ. vn̄ dicit glo. ſuper illud Apoc̄. xvj. Eſtuauerūt hoīes eſtu magno ⁊ blaſphemauerunt nō men dn̄i habentis poteſtatē ſuper has plagas. In inferno inquit po fiti ꝙͣuis ſciant ſe pro merito puni ri. dolent tn̄ ꝙ deus tantam poten tiam habeat ꝙ plagas eis infert. hoc aūt eſt dicit tho. blaſphemia. Et credibile eſt ꝙ poſt reſurrectio nem erit eis etiā vocalis blaſphe mīa E ¶ Circa ſcd̓m videlicet ad iuracōem notandū ſꝫm tho. ij. ij. q. lxxxix. ꝙ adiurare nō eſt alium ad iurandū inducere. ſed eſt per quan dam ſimilitudinem iuramenti a ſe inducti alium ad aliquid agendum prouocare. Pro cuiꝰ declaratione aduertendum ꝙ ille qui iurat iura ruento promiſſorio per reuerentiā.

Preceptum. Capitulum
Secundum diuini noīs qd̓ ad ꝯfirmacōem ſue ꝓmiſſionis inducit. ſeip̄m obligat ad faciendum quod ꝓmittit quod eſt ſeip̄m immobiliter ordinare ad aliquid agendum. ſicut autē homo ſe ip̄m ordinare pōt ad aliquid agē dum. ita etiā ⁊ alios ſuꝑiores qui dem dep̄cando. inferiores aūt imꝑ ando. Cum igit̉ vtraqꝫ ordinatio ꝑ aliquod diuinū confirmat̉ eſt ad iuraco. Et pōt fieri ad quinqꝫ ge nera rerum. ad deū. ad ſubdituꝫ ſi bi hoīem ſeu ad ſe. ad ꝓximū equa lem vel ſuꝑiorem. ad demonem. et ad creatura irracōnalem. ſed diuer ſimode. Per hoc em̄ cum homo ſit dn̄s actuū ſeruoꝝ. nō aūt eoꝝ que ab alio ſunt agenda ⁊ ſibiip̄i p̄t ne ceſſitatem imponere ꝑ diuini noīs inuocacōem. nō aūt hanc neceſſita tem pōt alijs imponere niſi ſibi ſub ditis. quos pōt ex debito p̄ſtiti iu ramenti compellere. Si igitur ali quis ꝑ inuocacōem diuīni noīs vel cuiuſcūqꝫ rei ſacre alicuiꝰ non ſibi ſubdito adiurando neceſſitate agē di aliquid imponere intēdat. ſicut imponit ſibiipi iurando. talis adiu ratio illicita eſt. quia vſurpat pote ſtatem in aliū qua nō habet ⁊ eum nitit̉ compellere quodamō Tn̄ pro pter aliqua neceſſitatem qui ſunt ſuꝑiores ſuos inferiores tali gene re adiuracōis conſtringere pn̄t. et ideo princeps ſacerdotū vt Orige. dicit ſuꝑ Math. hieſum illicite ad iurauit ꝑ deum viuū. quia ſubditꝰ eius nō fuit. Si vero adiurans in tendat ſolūmodo ꝑ reuerentiā di uimi nomīs vel alicuiꝰ rei ſacrē ali quid ab alio obtinere abſqꝫ neceſſi tatis impoſicōe. talis adiuracō lici ta eſt reſpectu quorūlibet. ⁊ ſic ad
Quartum iuramus deū dicendo ꝑ paſſionē et crucem tuā libera nos. Similiter hoīem demonem ⁊ angelū. ⁊ ſic pa tet ſcd̓m ⁊ terciū. Eſt em̄ modꝰ ad iurandi ſic duplex. Vnus ꝑ moduꝫ cōpulſionis et eſt illicitus ad equa lem ⁊ ſuꝑiorem. de quo in primo. Secūdꝰ eſt ꝑ modū dep̄cacōis vel inductionis ob reuerentiā alicuiꝰ ſacri f ¶ Quomo igit̉ demo poſ ſit a nobis adiurari licite vel non. Rn̄. ꝙ nō licet demones adiurare ꝑ modū beniuolētie dep̄cacōis vel inductionis. qꝛ ille modus videtur ad quandā beniuolentiā vel amici ciam ꝑtinere. que nō licet ad demo nes vti. ⁊ ſic nigromantici vtūtur adiuracōibus ⁊ inuocacōnibus vel incantacōibus demonū ad aliquid ab eis obtinendū adipiſcendū vel addiſcendum. Scd̓o aūt adiuracō nis modo videlicꝫ qui eſt ꝑ compul ſionem licet nobis ad aliquid vti et ad aliquid nō licet. poſſumus enim demones adiurando ꝑ virtutem di uini nomīs tanꝙͣ inimicos repelle re ne nobis noceant corꝑaliter vel ſpūaliter ſꝫm poteſtatē datā a xp̄o ſꝫ illud Luc. ix. Ecce dedi vobis po teſtatem calcandi ſuꝑ ſerpentes et ſcorpiones ⁊ ſuꝑ omnē virtutē ini mici ⁊ nil vobis nocebit. ⁊ Marci. vlt. In nomīe meo demonia eijciēt Et racō illiꝰ eſt qꝛ demones in cur ſu huiꝰ vite nobis aduerſarij ꝯſti tuūtur. nō aūt eoꝝ actꝰ nr̄e diſpo ſic oni ſubdūtur. ſed diſpoſicōni di uine ⁊ ſanctoꝝ angeloꝝ ſꝫm Aug. iij. li. de tri. Nō tn̄ licitum eſt demo nes adiurare ad aliqnid ab eis ad diſcendū vel etiā ad aliquid ꝑ eos obtinendū. qꝛ hͦ ꝑtineret ad aliꝙͣ locietatem cū ip̄is habendā. vnde

Preceptum Secundum Criſo. ſuꝑ illud. obmuteſce ⁊ exi ab eo. dicit. Salutifeꝝ hic nobis do gina dat̉ ne credamus demonibus quantūcunqꝫ denuncient veritatē niſi forte ex ſpeciali inſtinctu vel reuelacōne diuina aliqui ſancti ad aliquos effectus demonū oꝑacōne vtant̉. Sicut de beato iacobo legi tur ꝙ ꝑ demones fecit hermogene ad ſe duci. ⁊ ſic patꝫ quartū G Et ſic ex p̄dictis ſequit̉ primo ꝙ nulla alia poteſtas habet demonē cogere niſi diuina angelica ⁊ hūa na nō ex natura ſed ex gr̄a ⁊ virtu te diuina. Et racō eſt qꝛ nō eſt po teſtas ſuꝑ terra que ei comꝑet̉ qui factus eſt vt nullū timeret. vt dici tur Iob. xlj. vn̄ glo. ibidē. Omnia humana ſuꝑat. ⁊ ſi meritis ſancto rū ſubiaceat. Exemplū eſt de mul tis ſanctis. Nec obſtat illud Tho. vj. ꝙ raphael thobie iuniori dixit ꝙ fumus ꝑticule cordis piſcis poſt ti ſuꝑ carbones exterminaret om̄e genus demonioꝝ. fumus em̄ hͦ nō fecit vt di. Ni. de lira. qꝛ res corꝑa lis nō imprimit in rem pure ſpūalē ſed ꝑ fumū deſignabat̉ virtus ex pulſiua meritoria thobie. que fuit virtus oracōis thobie. cuiꝰ merito raphael ei expulit demonem. ſaraꝫ liberando. ꝓpter qd̓ dicit̉ ibidem. Raphael apprehendit demonem ⁊ ligauit eū in ſuꝑioribꝰ egipti. Nec obſtat illd̓. j. Re. xvj. vbi ad citha riſacōem dauid ſpūs malus in ſaul quieuit. qꝛ nō fuit liberatus ſalteꝫ vt demon nō rediret. ſed meliꝰ ha bebat virtute diuina īmediete vel mediantibꝰ angelis ſanctis ex me rito dauid qui laudes diuinas ī ci thara canebat ꝓ ſalute ſaulis ſicut ⁊ ſancti deuotionibꝰ Melodia aūt
Quartum Capitulum
cooꝑabatur ad deuotionem. ſicut ⁊ iiij. re. iij. Heliſeus fecit adducere pſalteriū vt mens eiꝰ in deū eleua retur. non tn̄ melodia in demonem agebat. Item naturalem diſpoſicō nem melodiam bonā poterat face re ⁊ malam imminuere rōe quorū demon minus poterat vexare. De materia plenius reꝑies li. v. in dia logo de formicis. Secundo patꝫ ex p̄fatis falſitas quorūdam libroruꝫ inſcriptis nigromanticoꝝ ⁊ exor ciſmoꝝ qui per talia caracteriſata demones ſe putant cogere ⁊ vexa re ſecluſa virtute diuina non atte dentes illud xp̄i. Hoc genus demo niorum non eijcitur niſi in ieiunio ⁊ oratione. Per ieiunium enim ſꝫm Bedam corpus. ⁊ per oratione ſpi ritus leuatur ad deum vt calcet de monia. Tercio ſequitur ꝙ exorciſ mi quidem deberēt examinari per litteratos an aliquid ſuꝑſticioſum cōtinerent. tunc em̄ non eſſent ad mittendi ne poſteriora peiora fie rent prioribus. ſicut exemplum po nit Grego. li. j. dialo. de quadam ꝑ demonem obſeſſa poſt coitum eccle ſiam intrante. ⁊ cū ſacerdotis cuiꝰ dam iuuamen nihil iuuaret ad in cantatores eam duxerunt cognati. ⁊ legio in eam intrauit H ¶ Quī to an liceat adiurare irracōnalem creaturam. Rn̄ tho. Adiuracō qua quis vtit̉ ad irracōnalem craturā p̄t intelligi dupliciter. Vno mō vt ip̄a adiuracō referat̉ ad ip̄am crea turā irracōnalē ſꝫm ſe. ⁊ ſic vanum eſſet irracōnalē adiurare creaturā cū nō intelligat locutionem. Alio mō vt referat̉ ad eū a quo irracō nalis cratura agit̉ ⁊ mouet̉. Et ſic dupliciter adiurat̉ irracōnalis cre

Preceptum. Secundum
Capitulum
atura. Vno quidē mō ꝑ modum de p̄caconis ad deū directe qd̓ ꝑtinēt ad eos qui diuina inuocacōe mira cula faciūt. Alio mō ꝑ modū ꝯpul ſionis que refert̉ ad diabolum qui in nocumentū noſtꝝ vtitur irraco nalibus creaturis. ⁊ talis eſt modꝰ adiurandi in eccleſie exorciſmis. ꝑ quos demonū poteſtas excludit̉ ab irracōnalibus creaturis IC Cir ca terciū an liceat ꝑ creaturas iu rare. Rn̄. ſꝫ gor. ſuꝑ Math. v. Iura re ꝑ creaturam quadrupliciter cō tingit. Primo ip̄am tanꝙͣ aliquod diuinū implorando. ⁊ ſic ſtricte pu nitur iurans ca. xxij. in duobus lo cis. ⁊ etiam ſi quis ꝑiurium cōmit terēt mendacium ꝑ creaturā iuran do vt ibi dicit. Scd̓o contingit iu rare ꝑ creaturaꝫ iuramentū tanꝙͣ ꝑ rem vilem ꝯtemnendo. Primum ꝑtinet ad infidelitatem. ⁊ ſemꝑ eſt pctm̄. ſicut ⁊ ſꝫm ꝙ ꝑtinet ad dolo ſitatem. Tercō deū qui in ip̄a crea tura p̄ſidet tanꝙͣ teſtem inuocādo ⁊ ſic ioſeph iurauit ꝑ ſalutē phara onis. Gen̄. xlij. ⁊ eccleſia iurat per ſancta euangelia. Quarto cōtingit iurare ꝑ crearā tanꝙͣ eam ad vſuꝫ quam iurans inde ſperat deo impi gnorando ⁊ ſic fit iuramentū exe cratoriū vt teſtis eſt mihi deꝰ ī a nimā mea. Tercio et quarto licituꝫ eſſe p̄t vt sͣ tactum fnit. Capitulum Quintum. Ontra ſcd̓m p̄ceptuꝫ. nō aſſumes ⁊cͣ. peccant etiā vota frangenteſ A f Vnde de voto primo vi derdū eſt quid ſit. Scd̓o quantum peccatum ſit infringere votū. TerQuintum cio de eius diſpenſacōe. Quantum ad primū notandū ſꝫ mgr̄m. in. iiij. di. xxxviij. ⁊ Tho. ⁊ alios theolo gos. ꝙ votum eſt cōceptio ſponta nea melioris ꝓpoſiti animi delibe ratione deo vel ſanctis eius firma ta cū intencōne ſe obligandi. Pro cuiꝰ intellectu notandū ꝙ ad lici tum ⁊ completum votū plura exi gunt̉. que tangūtur in deſcripcōe eius. Primo eſt ꝯceptio alicuius a ſpū ſancto in intellectu facta. Se cudo exigit̉ ꝙ nō ſit de malo. Naꝫ ꝓprie ſumptū votum nō poteſt eē de malo ibi melioris vbi preſuppo nitur ꝙ ſit bonū. Malum em̄ pociꝰ nō deordinat a deo. votum em̄ non eſt vinculū iniquitatis. vn̄ Iſi. In malis ꝓmiſſis reſcinde fidem. ī tur pi voto muta decretum. Vn̄ iudei plures ꝙ quadraginta vouerūt ſe neqꝫ manducaturos neqꝫ bibituroſ donec occiderent paulū. Act. xxiij. male vouerūt. Tercio exigit ꝙ nō ſit de neceſſario a nobis alias fien do qꝛ melioris. ad bonū em̄ neceſſa rium puta ꝙ alias eſt p̄ceptum nō bis ꝯbligamur ex alteriꝰ autorita te. ⁊ hoc ꝓprie nō ꝑtinet ad votū cuiꝰ obligacō eſt ex mera volunta te. verutū vt dicit durandus. qꝛ ad idem pōt quis obligari pluribꝰ ob ligacōibus. ideo nihil ꝓhibet quin ad illud ad quod obligamur ꝑ p̄ce ptum ex alteriꝰ autoritate oblige mur etiam ꝑ votum ex ꝓpria volū tate. vn̄ firmiter tenendū eſt ꝙ vo uens cōtinentiam ⁊ comittens ad ulteriū vel ſimplicem fornicacōem peccat dupliciter videlicet peccato adulterij vel fornicacōis. ⁊ nihilo minus fractione voti. ꝙ uis illud votum ſit largē ⁊ improprie dictū

Preceptum.
Quintum Capītulum
Secundum Quia votū ꝓprie dictum eſt ſoluꝫ de his que ſunt in homīs libertate Quarto exigit̉ ꝙ nō ſit bonum in differens qꝛ tale vt ſic nō ordinat in deū. Item ꝙ nō ſit de minori bo no ibi melioris boni. Ratio ē quia minus bonū reſpectu maioris boni habet racōem mali. et ideo nō pōt cadere ſub voto inquantū eſt impe ditiuū maioris boni. Quinto exigi tur ꝙ ſit cōceptio libera ibi ſpon tanea. ex quo patet qui pn̄t vouere qꝛ quilibet pōt vouere ea que ſunt in ſua libertate ⁊ ea in quibus eſt ſui iuris. vn̄ impuberes ſerui religi oſi clerici ⁊ vxores in quibuſdam nō pn̄t vouere G Sexto exigi tur deliberacō ibi animi delibera cōne addit̉ ad differentiā votorū que fiunt ex ſurreptione in quibus nō inuenit̉ plena racō voti. an aūt deliberacō ad votum exigat̉. dicit Rich. Votum d̓r a volēdo. vn̄ ſicut in nobis eſt duplex velle ſcꝫ plenuꝫ quod eſt deliberatiuū. ⁊ ſemīplenū quod eſt velle ex ſurreptione. Sic etiam duplex eſt votum. quoddam habens plenā racōem voti. ⁊ quod dam ſurrepticiā ſiue ſemiplenam ⁊ de racōe primi eſt ꝙ ſit factum ex deliberacōe. nō aūt de racōne ſcd̓i. Tale em̄ pōt fieri ex ſurrepcōne. et quia nō habet plenā racōem voti. ideo non obligat de neceſſario. ſed tm̄ de qͣgruo. exͣ eodē veniētes. et exͣ de iud̓. ad noſtrā Et ideo venire cōtra tale votum. etiam ꝓpria au toritate nō eſt peccatum mortale. Septimo d̓r deo vel ſanctis eiꝰ. qꝛ nō eſt ad hoīem ꝓprie. vn̄ Rich. di cit ꝙ de forma voti eſt vt fiat deo exͣ. e. ti. magne. c. j. Racō eſt qꝛ hō in voto obligat ſe ad faciendū aliquod bonū. Nulli aūt alij a deo p̄t homo de iure obligare ſe totū. qꝛ ſibi ſoli conuenit de iure poteſtas ſuꝑ hoīem totum. ⁊ nullus pōt re ciꝑe de iure obligacōem niſi conue niat ei de iure poteſtas in illā rem ⁊ ideo ſoli deo pōt fieri votum pro prie loquendo de voto. qꝛ tn̄ ſalus tocius homīs multū ꝓmouet̉ per oracōes ſanctoꝝ ⁊ illud aliquo mō poſſumus. ſꝫ nō plene ꝙ impetrare valemus ſanctis aliquo mō conue nit poteſtas ſuꝑ homine totum. et ideo pōt fieri eis aliquo mō votuꝫ nō tn̄ plene racōnem habens voti. hec rich. Octauo d̓r firmata animi ſcꝫ deliberacōe ¶ ¶ Primo em̄ ex igit̉ deliberaco. Scd̓o ꝓpoſitū vo luntatis qd̓ exigit deliberacōnem. Tercō ex ꝓpoſito ꝓcedit ꝓmiſſio ī qua ꝑficitur racō voti. qua ꝓmiſſi onem ſeu firmitatē Tho. ſic decla rat. Votum quandā obligacōeꝫ im portat ad aliquid ſaciendū vel di mittendū. obligat aūt homo ſe ho mini ad aliquid ꝑ modū ꝓmiſſioniſ que eſt racōis actus ad qua ꝑtinet ordinare. Sicut em̄ homo impera do vel dep̄cando ordinat qd̓ ammo quid ſibi ab alijs fiat ita ꝓmitten do ordinat quid ip̄e ꝓ alio facere debeat. Sed ꝓmiſſio que homī fit. nō pōt fieri niſi ꝑ verba vel quēcū qꝫ alia ſigna exteriora. deo aūt pōt fieri ꝓmiſſio ꝑ ſolam interiorem cō gitacōem. que vt d̓r. j. he. xvj. Ho mines vident ea que patet deꝰ aūt intuet̉ cor. hec tho. Aliqui vt gor ra. Nume. xxx. addunt intencōꝫ ob ligandi ſe ad adimplendū ꝓmiſſuꝫ dicentes ex nuda ꝓmiſſione ⁊ ex d̓ liberacōe facta nō obligari ꝓmittē tem. Sola em̄ deliberacō non fir

Secundum Precept um
Capitulum
mat ꝓmiſſionē quā addicōeꝫ Rich. nō improbare videt̉ ¶ D Dubi tat̉ an expediat vouere. Rn̄ Rich. Vouens aut vouet bona quoꝝ ob ſeruatīo videt̉ ꝓbabiliter ⁊ ꝓpor cionata infirmitati ſue ſpēali. aut im ꝓporcionata Primo mō expedit homini vouere. qꝛ per hoc ampliꝰ firmat voluntate ſuam in bono et excludit a ſe ꝓ magna ꝑte liberta tem malefaciendi. ⁊ facit actū vir tutis latrie. ⁊ ideo vouendo mere tur ꝓpter quod fouet. vn̄ psͣ. Voue te ⁊ reddite dn̄o deo veſtro. Scd̓o mō nō expedit nec licet. qꝛ tale vo tum nō haberet diſcrecōem. cum ꝑ hoc vouens magis ſe videat̉ illaq̄ are ꝙ augere ſecuritatē de ſua ſa lute. ſimile dicit Tho. ij. ij. vbi pri us E ¶ Dubitat̉ an meliꝰ ſit ali quid facere ex voto ꝙͣ ſine voto. Rn̄. Tho. ibidem ꝙ ſic triplici d̓ cā Primo qꝛ vouere eſt actus latrie. que eſt nobiliſſima virtus. illd̓ aūt quod imperat̉ a nobiliori virtute melius eſt ⁊ magis meritoriū. Se cūdo qꝛ qui vouet plus ſe deo ſub ijcit ꝙ qui nō vouet. ſicut qui da ret arborem cū fructu ꝙͣ qui darꝫ tm̄ fructū. vt dicit Anſꝫ. vn̄ ⁊ ꝓmit tentibus gracie agent̉. Terco qꝛ ꝑ votum voluntas immobiliter fir mat̉ ad bonū. facere autē aliquid ex voluntate firmata ad bonum ꝑ tinet ad ꝑfectionem virtutis. vtꝫ ꝑ phm. ij. eth. Rich. racōem aſſigͣt dicens ſic. Cū deus acceptet opus ꝓpter oꝑacōem tanto magis acce ptet opus quāto eſt ab homine ad eiꝰ ſeruiciū ſpecialiꝰ dedicato. Sꝫ ceteris paribus idē cum equali ſcꝫ caritate ⁊ leticia ſpecialiꝰ dedica tur homo ad dei ſeruiciū ꝑ votum
Quintum ꝙͣ ſine voto. Nam votum vt dicit pe. de. palu. in. iiij. nō eſt ꝑiculoſuꝫ de ſui natura ſed ex culpa nō faciē tis. ideo expediens eſt vouere. Et licet melius ſit nō vouere ꝙ ꝓmiſ ſa nō reddere. tn̄ meliꝰ eſt vouere ꝙ nō vouere. ſicut melius eſt bap tiſari ꝙ nō baptiſari. ⁊ tn̄ melius ē nō baptiſari ꝙ poſtmodū retrorſū cōuerti. f ¶ Dubitatur an peni tens de eo ꝙ viuit licite alias non completurus votū. nō qꝛ non vult frangere votum nūquid talis me retur. Rn̄. ſꝫm Anſꝫ. li. de ſimili. ꝙ plus talis meret̉ ꝙ ſimile faciens nō ex voto. ⁊ exemplificat de vul nerato cauteriſando. qꝛ timens ab ſciſionem malaꝝ carnium ne vio lēter medicum ledat ſe ſpontanee iubet ligari. quem cū vrere medi cus incipit. incipit turbari ligatus ⁊ nolit velit reſcindit̉ putridū re cedente paſſione gr̄as tam ligato ribus ꝙ medico refert. Dicit etiā pe. de pa. talis adhuc plus meret̉ ceteris ꝑibus ꝙͣ ſi ſine voto ſimile facerēt. Primo quidem qꝛ bona vo luntas ſufficit ad meritū ſꝫm ber. vn̄ a prīcipio qn̄ vouit ⁊ nō ſoluit tm̄ meruit quantū qn̄ ſine voto ſol uit ⁊ huic merito ſuꝑadditum eſt. meritū iuſticie quo vult facere qd̓ ꝓmiſit. Scd̓o qꝛ licet ſit triſticia ī hoc ꝙ vouit ⁊ quedam voluntas tn̄ in ſoluendo qd̓ vouit ⁊ in vene rando votum eſt voluntariū. Cer co etiam videt̉ ꝙ nō demeretur ī hoc ꝙ vellet nō vouiſſe. qꝛ ſicut a principio nō tenebatur vouere ſic voto ex poſt facto tenebat̉ ſoluē re vel dato ꝙ penitere de bono ſit ſibi peccatum nō tamen ꝓpter hoc impedit̉ quin volendo bonū mere

Quintum Capitulum. Preceptum. Secundum
atur maxime ſi ſint diuerſi actꝰ G ¶ Nunc ſcd̓o videndum eſt qūo votum liget. Vbi primo notanduꝫ ꝙ votum ligat ad faciendure poſ ſibilem. vn̄ Deū. xxiij. Cū votū vo ueris dn̄o deo tuo. nō tardabis red dere. qꝛ requiret illud dn̄s deꝰ tuꝰ Ratio ſꝫm tho. qꝛ omnis promiſſio licita facta cū intencōe obligandi ſe ⁊ cū deliberacōne ſi acceptet̉ ab eo cui fit obligat promittente non tm̄ ex p̄cepto legis diuine. ſed etiā legis nature. ſed votum licituꝫ eſt hmoi promiſſio ⁊ omnē talem ꝓmiſ ſione recipit deus. ergo ⁊cͣ. d̓r nota ter poſſibilem. qꝛ ſꝫm Tho. in. iiij. Quicquid votū impediret ſi p̄ſens eſſet dum vouetur etiaꝫ aufert ob ligacōem voto facto. vn̄ ſi vouet poſſibile iam ⁊ fit idem poſtea im poſſibile nō obligat pro quanto eſt impoſſibile. vt ſi diues voueret cō ſtruere eccleſiam. qui depaupera tus poſtea vt infra dicet̉. Scd̓o no tandū ſꝫm Tho. vbi prius. ꝙ voti fractio ꝓpria autoritate eſt ſemꝑ peccatū mortale niſi forte eſſet ra cōnabilis cauſa ⁊ tūc nō poſſet ha beri recurſus ad autoritatem p̄lati aut diſpenſantur aut votum cōmu nicant̉. Pe. de palu. in. iiij. di. xxx viij. dicens. ſic primo omnis volun taria voti fractio eſt mortalis. qꝛ reddere ē neceſſitatis ⁊ tocies quo ciens frangit dum tn̄ aſſit actus ex terior ⁊ interior. ſecus ſi exterior tm̄. quia pctm̄ ꝑ ſe eſt in actū inte riori. ⁊ hoc intellige in voto nega tiuo vt exempli gra. in illo qui vo uit nō bibere vinum. ſecus in affir matiuo puta cū quis voueret ieiu nare. tunc em̄ nō quotiens omēdit tociens peccat. ſed ſolū ſecūda vice
tercia aūt ⁊ deinceps nō maxime ſi nō ex cōtemptu. ſed quaſi non repu tans ſibi poſſibile plus illa die ieiu nare paratꝰ ieiunare ſi iam nō fre giſſet ⁊ paratus alia die integra ie iunare pro illa. ſecus ſi in ꝯtemptū puta ſi omīno fruſtra fregerit aut adhuc fracturꝰ ſi nō fregiſſet. hec ille. De hͦ dubia ſunt apud docto res p̄ſertī d̓ affirmatiuo nō ex cōtē ptū. H ¶ Tercō notandū ſꝫm eū dem Tho. in materia de iuramēto ij. ij. ar. viij. Votum ex ſua racōne eſt magis obligatoriū ꝙ iuramētū ſaltem proximo p̄ſtitum vt ſic quia obligaco voti cauſat̉ ex fidel itate qua deo debemus ſcꝫ vt eī promiſ ſum ſoluamus. obligacō aūt iura menti cauſat̉ ex reuerentia quā de bemus homini. ex qua tenemus ꝙ verificemꝰ illud qd̓ ꝑ nomen eius promittimꝰ ſed omīs infidelitas ir reuerentia cōtinet. ſed nō cōuerti illud. Videt̉ em̄ infidelitas ſubie c̓tī ad dn̄m eſſe maxima irreueren tia. ⁊ ideo votum ex racōe ſua ma gis eſt obligatoriū ꝙͣ iuramentū. Dicit̉ notanter proximo p̄ſtitum vt ſic. qꝛ Rich. diſtinguit de iuram̄ to. aut em̄ fit homini. aut fit deo. Primo mō nō ita fortiter obligat ſicut votum. qꝛ obligacō que fit d̓ omni voto eſt fortior obligatione que fit homini. Scd̓o mō magis ob ligat iuramentum ceteris paribus Votum em̄ nō importat niſi ꝓmiſſi onem deo factā ex deliberacōne cū intencōe ſe obligandi. hoc aūt to tū importat iuramentū ⁊ addit te ſtimoniū prime veritatis ad maio rem ꝯfirmacōnem ꝓmiſſionis ¶ Dubitatur primo an votū ſemꝑ obliget ad obſeruantiā ſiue imple

Secundum Preceptum Capitulum
cōem. Rn̄. tho. in ſcripto. quicquid fiendū votum impediret ſi preſens eſſet. etiam voto facto obligacōeꝫ aufert. vn̄ ſi aliquid eſt poſſibile cū vouet̉ ⁊ poſtea fit impoſſibile tol litur obligatio quantū ad hoc vt ſi quis diues voueret edificare eccle ſiam qd̓ poſtmōdū ꝑficere n̄ poſſet pauꝑtate ſuꝑueniente nō obligat̉ hoc tn̄ ſic intelligendo ꝙ ſi factus eſt omnino impotens abſolutꝰ eſt a toto. ſi aūt ex ꝑte ita ꝙ totū ꝑfi cere nō pōt tunc remanet ſolum ob ligatus ad illud quod poteſt ⁊ non ad aliud. k ¶ Dubit̉ ſcd̓o vtruꝫ vouens votū licitū teneat̉ ſtatim ſoluere ip̄m. Rn̄. ſꝫm Rich. Obliga tio voti cauſat̉ ex propria volūta te ⁊ intencōe. vn̄ Leui. xxiij. Quod ſemel egreſſuꝫ eſt de labijs tuis ob ſeruabis ⁊ facies ſicut ꝓmiſiſti dn̄o deo tuo. ⁊ propria voluntate locū tus es ex ore tuo. ⁊ ideo ſi de volū tate ⁊ intencōne vouentis ſit obli gare ſe ad ſtatim ſoluendū. ſtatim ſoluere tenet̉. ſi aūt ad certū tem pus vel ſub certa ꝯdicōe nō tenet̉ ſtatim ſoluere. ſed nec tardare de bet vltra ꝙ intēdit ſe obligare d̓o Dicit̉ em̄ ibidem. ſi votū voueris dn̄o deo tuo nō tardabis reddere. qꝛ requiret dn̄s deus tuus illud. ⁊ ſi moratus fueris tibi reputabitur in pctm̄. Vuilhel. rod̓. dicit. Cū ali quis aliquid vouit ſine cōdicōe vel temꝑis p̄fixione tenet̉ illud exequi ſtatim cū pōt niſi in vouēdo aliud in mente habuerit tn̄ datur ei tem pus ad arbitriū boni viri addiſpo nendum de rebus ſuis. Concordat Tho. addens in ſcripto ꝙ ſi is qui Vouerat intrare religionem ex mo ra circa diſpenſacōem reꝝ ꝓbabiliQuintum ter timeret perpetuū impedimētū tenet̉ vlterius nō differre. L ¶ Dubitat̉ tercō an votum ſubituꝫ minus ſcꝫ deliberatum obliget. Re ſpondet pe. de pa. in. iiij. di. xxxviij ꝙ votum ſubitū nō obligat ad pro miſſum. nec ad peccatū ꝑfectū. nec ad bonum ꝑfectum vt puer qui ira tus patri vel ingr̄o vouet vel iu rat intrare religionem vel bn̄ po tatus. Talia em̄ qꝛ calore iracūdie fiūt pro nō facto haberi debent. ſi verū eſt ꝙ ſic ſubito fit ꝙ non ad ſententiam raconis que nō requirit magna moram tꝑis ꝑuenit. ſed qn̄ ſciens eſt quid iurat vel vouit tūc tenetur niſi cū eo diſpenſet racōe minus plene deliberacōis. ſicut eti am qui calorē cōcupiſcentie inflam matus aut bene potatus nō tn̄ per fecte ebrius iurat vxorem ducere. vn̄ illadeliberacō temꝑis vel eta tis que ſufficeret ad obligandū ſe diabolo ꝑ mortale peccatū ſufficit ad obligandū ſe deo ꝑ votum. ⁊ ſi cut ex ira occidens. qꝛ ex electione ſeu habitū nō proceſſit ſed ex paſſi one iudiciū racōis turbante nō ex cuſatur ex toto quin ſit mortale. ſꝫ in ꝑte. ſciuit em̄ in ꝑte quid faceret ⁊ ſic de voto in propoſito ſuo mo. M ¶ Dubitatur quarto an ſolū propoſitum aliquādo aliquem obli get. Rn̄. idem ibidem ꝙ ſic. in illo caſu qn̄ quis intrat religionem cuꝫ propoſito remanendi ⁊ deo perpe tuo famulandi. qd̓ equipollet voto ſimplici ſed nō ſolenni. exͣ de relig. con. vbi d̓r ꝙ ſtatim tenet̉ ad aliā religionem intrare. Et quanꝙͣ non ſit ligatus vi voti. qꝛ non promiſit ſꝫ ſolū propoſuit. tn̄ ligat̉ vi ſtatu ti in religione aliqua remanere.

Quintum Capitulum Preceptum
N ¶ Dubitat̉ quinto vtꝝ votum ſub condicōne emiſſum obligat vo uentem. Rn̄. ſꝫm Rai. Condico du plex eſt. generalis que in voto ſem per intelligi debet ⁊ illa nō exiſten te nō ligat. Exempli gra. ſi deꝰ vo luerit ibo romaꝫ ſi potero. Alia ſpe cialis puta ſi intrauero lombardiā ibo ad ſanctū marcū. vel ſi filiꝰ me us fuerit liberatus de infirmitate viſitabo ſanctū iacobum ⁊ ſimilia. hec ꝯditio ſi defecerit.i. nō exiſti terit nō obligat̉ ex voto. Alias ſic xxxij. q. viij. nō ſolū exͣ de cōdic ap po. vtꝝ Et hoc intelligas vbi tota voti obligacō ponebat̉ in euentuꝫ cōdicōis aliter ſi alias fuerit in co cauſa. vel etiam ſi fecit votum ob cauſam ⁊ publice ⁊ nō expreſſit cau ſam ſed votū. Tunc propter cōcau ſam vel ꝯſcientia vt alia lr̄a habꝫ ⁊ propter ſcandalū tollendū tenet̉ implere exn̄dum voto magne. Glo. vuilhel. dicit. Concauſa eſt qn̄ non tm̄ ex vna cauſa obligauit ſe ſꝫ eti am ex alia. Exempli gr̄a. aliquis vo uit ꝙ iret ad ſanctū iacobū. qꝛ cre debat ꝙ ibi inueniret fratrem ſuū nihilominꝰ propter redimenda pec cata ſua in hoc caſu ꝙͣuis intelle xit fr̄em ſuū deceſſiſſe anteꝙͣ iter arriꝑet. nihilominꝰ tn̄ ire propter aliam cauſam tenebit̉. idem intelli gas quociēſcūqꝫ voueat aliquis ex duabus cauſis vel pluribꝰ vel ſub duabus condicōibus vel pluribus ⁊ nihilominꝰ intendit ſe obligare qualibet illaꝝ cauſaꝝ vel ꝯdicōe exiſtente O ¶ Dubitaʳ ſexto an votum ſub ꝯdicōe factū que cōdi co nō implet̉ propter culpam vo uentis ſit obligatoriū. Rn̄. Richa. ꝙ ſic ⁊ ponit̉ expreſſe ꝑ caſum exͣ.
de ſponſa. Sicut ex litteris. vnde cū aliquis deo vouet aliquod ſpēa le obſequiuꝫ ſi a peccato de quo te ptatur p̄ſeruauerit eū. ſi incidat in illud pctm̄. nihilominus tenet̉ im plere votum. qꝛ ꝙ deus eū nō pre ſeruauit ab illo peccato ſtetit ꝑ eū nō ꝑ deum qui illum a peccato illo p̄ſeruaſſet ſi ille voluiſſet. P Dubitat̉ ſeptimo. eſto ꝙ aliquis horrens omitteret aliquod magnū ſcelus qd̓ nunꝙͣ intendit cōmittere voueat ꝙ ſi cōmittat intrabit reli gionem quā nō vult. ſed horret in trare ⁊ poſtea illud ſcelus cōmittit nunquid tenet̉ intrare religionem Rn̄. Rich. ſuꝑ. iiij. di. xxxviij. ꝙ ſic qꝛ votum ſub cōdicōe factuꝫ de re bona ⁊ propter finem bonū eſt ob ligatoriū exn̄te cōditione ſiue illa ꝯdicō ſit bona ſiue mala vt alias tenui. Q ¶ Dubitat̉ octauo. an votum de nō vouendo aliquod niſi illud qd̓ vouetur exprimat̉ verbo dicto vel ſcripto ſit obligatorium. Rn̄. ꝙ ſic ꝑ axſten̄. li. j. ca. de voto Ita ꝙ ſi poſtea voueat ⁊ votū ſu um verbo vel ſcripto nō exprimat peccat. Nam tale votū eſt bonū. qꝛ voti expreſſione in verbo vel ſcrip to habet̉ de voto facto certior co gnitio. ⁊ precauet̉ in vouendo p̄ci pitaco quoꝝ vtꝝqꝫ eſt bonū nihi lominus tn̄ videtur ꝙ teneat illud votum ſi alias ſit licitum. qꝛ cū vo uere ſit bonum ⁊ a ſpū ſancto ꝯſul tum ꝑ illud psͣ. Vouēte ⁊ reddite dn̄o deo veſtro. ideo votum de nō vouendo nō obligat. vn̄ votum de quo propoſita eſt queſtio non obli gat ad nō vouendū ſed obligat ad exprimendū ꝑ verbum vel ſcriptū ſi cōtingeret emittere votum RC

Preceptum Capitulum
Secundum ¶ Dubitat̉ nono vtꝝ votū factū ſub cōditione inhoneſta ſit obliga torium ſtante cōdicōe verbi gracia Aliquis vouet ſe ꝑegrinaturum ad ſanctū iacobū vt proſperet̉ in fur to. homicidio vel adulterio. Que rit̉ poſtꝙͣ cōmiſit furtum. adulte riū vel homicidiū vel ſimile vtrum teneat̉ ꝑegrinari ad ſanctū iacobū Rn̄. aſtax. in ſumma vbi priꝰ ꝙ nō Sed duran. quod lib. iiij. q. penul diſtinguit. Hoc inquit generaliter eſt veꝝ ꝙ cōditio que eſt ꝯtra na turā cōtractus tollit cōtractum et facit ip̄m eſſe nullū. qꝛ includit op poſicōem ad cōtratū. Conditio aūt inhoneſta que eſt ꝯtra natura con tractꝰ promiſſionis vel obligacōis pōt eſſe inhoneſta dupliciter. quia qn̄qꝫ eſt inhoneſta ⁊ illicita nō ſolū ſꝫm ſe. ſed etiam in habitudine ad illud qd̓ promittit̉. verbi gr̄a. ſi ali quis dicit ſic promitto deo ꝙ ſi poſ ſum ꝑpetrare homicidiū ego ī gra ciaꝝ ac̓tione diei faciam miſſam ſo lennem. qn̄qꝫ vero eſt inhoneſta in ſe. ſed nō in habitudine ad promiſ ſum. verbi gr̄a. ſi quis dicat. ſic pro mitto ꝙ ſi cōtingat me peccare ie iunabo vt dimittat̉ mihi pctm̄ co miſſum. ſi primo mō eſt inhoneſta. votum nō eſt obligatoriū. qꝛ eſt cō tra natura promiſſionis vel ꝯtra ctus. ⁊ ꝑ ꝯſequens tollit obligacōꝫ Et tale votum nō pōt impleri ſine detrimento ſalutis. qꝛ illud qd̓ pro miſſum eſt reddit̉ illicitum ex cir cōſtantia informante in vouēdo et ſoluendo. qꝛ ſi aliquis ſoluat vt ob ligatus ex cōdicōe. ⁊ ꝯditio nō in format. ſic ilico oꝑtet vt ſoluat ex motiuo illicito vt patet in titulo qd̓ eſt pctm̄. ſi ſcd̓o mō videlicet ꝙ
Quintum cōdicō inhoneſta nō ſit ꝯtra natu ram ꝯtractꝰ tūc exiſtente ꝯdicōe votum eſt obligatoriū. Rich. tenet etiam in ſcd̓o mebro ꝙ non licet vt vouens ſe cōmunicatuꝝ ſi occidat inimicū ſuum S Dubitat̉ de cimo. vtꝝ ſi quis votū fecit de car nibus nō ꝯmēdendis. ⁊ infirmetur ita ꝙ a medicis d̓r ꝙ eſt in pericu lo niſi carnibus veſcat̉ ⁊ ꝙ aliter nō pōt euadere infirmitatē. Rn̄det hug. xxxij. q. finali. nō ſolum talis de p̄cepto maioris etiam ſine prece pto pōt carneſ cōmedere qꝛ eſt cau ſa neceſſitatis ⁊ in hm̄oi voto 9di cio tacita fuiſſe videt̉. niſi neceſſi tas cogeret ⁊ p̄ceptum maioris ad eſſet ¶ ¶ Dubitat̉ vndecimo a quibꝰ teneat̉ abſtinere qui vouit vel cui iniiunctū eſt ieiunare in pa ne ⁊ aqua. Rn̄. pe. d̓ pal. in. iiij. di. iij. Ab omnibꝰ iſtis tenet̉ abſtine re videlicꝫ brodio expreſſo de car nibus vel piſcibus qn̄ ſunt nimis cō dēſata vel tipſa vel burreta ex ſub ſtantia piſoꝝ extracta. qꝛ hec non videntur vere aque. ¶ V Dubi tat̉ duodecimo an ſacerdos qui te netur ex voto vel obediencia vel penitentia ieiunare vno die in pa ne. ⁊ aqua. an eadem die celebrans debeat ſumere vini ꝑfuſionē poſt ſumptione de calice ip̄iꝰ eucariſtie vn̄ pe. de palū. in. iiij. di. xij. dicit. ꝙ debet ſumere vini ꝑfuſioneꝫ qn̄ nō eſt aliā miſſam celebraturꝰ ip̄a die vt d̓r de ꝯſe. eadem ꝑte. qꝛ nec votū nec penitentia nec obediēcia dꝫ īmutare ritū eccīe ⁊ ordinacōēs cōcilioꝝ. plura alia dubia vide in ſummis X ¶ Quo ad terciū no tanndū ſꝫm Tho. ⁊ om̄s ꝙ in voto poteſt fieri irritacō. diſpenſatīo ⁊

Preceptum.
Primum. Capitulum
Secundum cōmutatīo. Ratio qꝛ votū non eſt vinculum iniquitatis nec impediti uum melioris boni. qꝛ pro caritate inſtitutum eſt. ſed ſepe ꝯtingit ꝙ quis malū vouit ⁊ tunc eſt irritum aliquādo quis vouit minus bonuꝫ ⁊ tunc eſt in melius cōmutandum. Sunt tres diſpenſatores votorum papa ⁊ ſuus vicarius ep̄s ⁊ ſuꝰ pe nitenciarius. prelatus religionis ⁊ cui cōmittit papa ſolus pōt diſpen ſare in voto religiōis ſi eſt diſpēſa bile in voto ꝯtinentie. in voto cru cis vel terre ſancte ⁊ ſibi retinꝫ vo tum ad limina ſancti petri ⁊ pauli ad ſanctū iacobum. epus aūt in ali js. Et nota nunꝙͣ ſine alicuiꝰ pre fatoꝝ autoritate quis debet votū infringere niſi neceſſitas vrgeat ⁊ ſuperior haberi nō poſſit. Ratīo ē qꝛ nullus debet eſſe iudex in pro pria cauſa Sequitur Preceptum Tercium. Capitulum Primum Receptū tercium ſic ponitur. Exod̓. xx. A Memētō vt diē ſabbati ſanctifices. Sex diebus oꝑaberis ⁊ facies om̄ia oꝑa tua. ſeptimo aūt die ſabbatum dn̄i dei tui eſt. nō fa cies in eo omne opus. Vbi tria tan gūtur de quibꝰ principaliter agen dum eſt. Primo prohibent̉ oꝑa q̄ dam ꝑ que feſtum frangi pōt. ibi. n̄ facies in eo omne opus Scd̓o iube mur ſanctificare feſtū. ibi. memēto vt diem ſabbati ſanctifices. Tercio mandatur vt laboremus certis die bus et certo feſtiuemus. ibi. ſex die bus oꝑaberis. ſeptimo aūt die ſabbatum dn̄i eſt B Pro quoꝝ de claracōe Notandū primo ꝙ in ve teri teſtamento duplicia feſta fue runt vt patꝫ ſabbatū quod inſtitu tum fuit originaliter triplici d̓ cau ſa. Primo in graciaꝝ actionē ⁊ ad deo vacanvū. vn̄ Exo. xx. Sex die bus fecit deus celū ⁊ terram ⁊ ſep timo die requieuit.i. ceſſauit a no uis creaturis cōdendis. vn̄ ſꝫm tho ij. ij. q. cxxij. Sabbati p̄ceptū erat morale ꝑtim ⁊ ꝑtim cerimoniale. Morale quia lex nature dictat deo omniū rerum principio aliquo tꝑe vacandū pocius ꝙͣ creature. Ceri moniale aūt fuit quo ad diem ſep timū. ideo fuit figura requiei xp̄i ī ſepulcro que futura erat in ſabba to vt dicit Augꝰ. li. iiij. ſuꝑ Gn̄. ad lr̄am. Scd̓o in auaricie reſtrictio nem Niſi em̄ deus die ſabbatī feri andū mandaſſet auaricia pro acqui rendis tꝑalibus nimium creuiſſet. Terco vt laborantes famuli ⁊ ſer ui licite in corꝑe ⁊ aīa recrearent̉. quos immiſericordes nimis alias g uaſſent. vtrumqꝫ tangit̉ Exo. xx. vbi inter p̄ceptum illud d̓r nō faci es in eo omne opus tuum. Ecce re ſtrictio auaricie indn̄is. Et filius tuus ⁊ filia tua ⁊ ſeruus tuꝰ ⁊ an cilla tua iumētū tuū ⁊ aduena qni eſt intra portas tuas ecce tercium Alia hebuerūt in veteri teſtamen to feſta p̄ter ſabbatū ob ſpecialia beneficia eis collata ſicut pro libe racōe ꝑ iudith facta. Iteꝫ ꝑ heſter ⁊ ſimilia. Sic ⁊ in nouo teſtamento duplicia habet eccleſia feſta. Prio diem dn̄icum loco ſabbati. Scd̓o fe ſta xp̄i ⁊ ſanctoꝝ in memoria ſpēa lium beneficioꝝ eccleſie preſtitoꝝ ¶ C fuit autē ſabbatum in diem

Precextum. Tercium Capitulum Primum.
dn̄icū quintū lici de cā rōnabiliter tranſlatuꝫ. Primo vt ceſſante figu ra ſabbato paſce̓ qn̄ xp̄s requieuit in ſepulcro ceſſaret ⁊ ſabbatū p̄ſen te veritate ⁊ immediate tranſ fer retur in diem ſequentem Om̄is em̄ decurſus tꝑis a creacōe vel lapſu hoīs vſqꝫ ad dn̄ice reſurrectionis diem quedā nox fuit. Scd̓o ob me moria creacōis tocius mundi. Hac em̄ die ad lr̄am deꝰ in principio fe cit celū ⁊ terram ⁊ lucē. Tercio ni memoria beneficij recreaconis qua ꝑ paſſionē ad glorioſaꝫ xp̄s ꝑuenit reſurrectione. Ep̄s em̄ dn̄ico die ſo lū ꝯſecrari debet vt het̉. lxxv. di. c. ordinacōes ep̄oꝝ. Et maiora que xp̄s fecit qd̓ammō illa die fecit mū dū creare inchoauit. ⁊ luce de qua poſtea ſol factus eſt. vn̄ ⁊ proprie dicitur dies ſolis. xp̄us reſurrexit. ſpm̄ ſanctū miſit ⁊ natus eſt in mū dū. ⁊ vt Innocencꝰ dicit. quelibꝫ dn̄ica eſt imago dn̄ice reſurrectōis ob quas etiam cauſas maior dei in fluxus in eccleſia expectari pōt ꝙ aliodie ſimplici ſicut ⁊ de loco ꝯſe crato credit̉ ꝙ in eo cicius hō ex audit̉ orādo ceteris paribꝰ. Quar to ne iudaiſare videamur cōmune feſtū cū iudeis tenendo. ideo etiaꝫ feriare ſabbato die ſuſpectū eſſet de iudaiſmo. Quinto in figuram ⁊ memoriā fn̄ture reſurrectōis nr̄e i corꝑe ⁊ aīa. D ¶ Scd̓o notandū ꝙ quanꝙͣ nō licet feriare ſabbato niſi quis vellet iudaiſare ſicut ⁊ an tixp̄s ordinabit vt dicit Grego. de ꝯſe. di. iij. ꝑuenit. tn̄ ſabbatu bea tiſſime virgini in ſpēalem honoreꝫ cū ſit ꝑ clerū deputatū triplici de cauſa. Primo qꝛ in ſola dei matre lumen fidei ſabbatō obumbratum
ꝑmanſit. apoſtolis ⁊ alijs de xp̄o ti tubantibꝰ. Scd̓o qꝛ ſicut a ieiunio ferie ſexte fit tranſitus ꝑ ſabbatuꝫ ad ſolennitatem diei dn̄ice. ſic etiā a miſeria pn̄tis vite fit tranſitus ꝑ beatam virginē ad ſtatum glorie. Tercio qꝛ ſabbato ſepe legỉ beata virgo maria peccatoribus miracu la ⁊ beneficia p̄ſtitiſſe. Vn̄ legimuſ in hiſtorijs ꝙ olim ī grecia a nona diei ſexte ferie velum intra quod imago virginis erat diuina virtu te ſe apperiebat ⁊ ſic ꝑmanſit vſqꝫ ad nonam ſabbati qn̄ iteꝝ diuinitꝰ ſe retraxit. eius exemplo latini ſab batum etiam in laude virginis ꝯſe crauerūt E ¶ Terco notandū ꝙ triplicia ſunt feſta eccleſie. quedaꝫ ſunt ⁊ dicūtur p̄cipua ⁊ maiora fe ſta eccleſie. ⁊ ſūt dies dn̄icales. xp̄i feſta. beate virginis ⁊ apoſtoloꝝ. Alia ſunt feſta eccleſie ſatis comn nia ꝑ orbem. Alia ſunt que ep̄i ſpe cialiter in ſuis dioceſibus inſtitue runt f ¶ Quarto notandū ꝙ pro pter quinqꝫ multū peccant qui hoc p̄ceptum tranſgrediūtur. Primo qꝛ in veterī teſtamento pena mortis plexum eſt. vn̄ Numie. xv. dr̄ de quo dam qui colligebat ligna in ſabba to quem moiſes ⁊ aaron recluſerūt in carcere ⁊ querentes quid ei face re deberent. Rn̄. deus morte moria tur homo iſte obruat eū lapidibꝰ omnis turba extra caſtra. Miſtice aut ligna die ꝓhibito colligit qui materiam ignis infernalis colligit talis lapidibus. id eſt duris obiur gationibus projiciēdus eſt quando in feſtis tranſgredi nō dimittit Se cundo in nouo teſtamento etiā gr̄a uiter punitum eſt. Refert em̄ Gre. jͣ. dia. ꝙ quedam nupta marito in

Primum. Capitulum Preceptum
vigilia dedicacōis ſancti ſebaſtiani victa concupiſcentia a viro ſuo ſe nō abſtinuit. in craſtino aūt cū re morſu cōſcientie verecundia victa a ꝓceſſione ſe nō ſubtraxit. vn̄ ī ea de a demone publice vexari cepit. quam cū ſacerdos palla altaris iu uare vellet. eū etiam demon inua ſit ⁊ cōfudit. hanc igit̉ amici ꝑ in cantatores iuuare ꝓcurauerunt ſꝫ in ip̄is cōiuracōibꝰ legio demonū in eam intrauit ⁊ tot vocibus cla mare cepit quot demōibꝰ arrepta erat. qua tn̄ demum ſanctꝰ ep̄s for tunatus ꝑ plures dies ⁊ noctes o rando liberauit. Terco qꝛ magne ī gratitudinis viciū quis incurrit cū ſex d̓ies ſibi cū magno conatū expē dit ⁊ vnū diem nō in dei honorem ⁊ ꝓpriam aīe ſalutem ꝯſumat ⁊ cū tot dei beneficia meditari negligit Quarto qꝛ quodāmodo in tres ꝑſo nas diuinas. peccat in patrem cuiꝰ potentia mundū creauit. in filium cuiꝰ ſapientia mundum redemit. in ſpiritum ſanctū qui tali die in mu dum venit. ⁊ in xp̄i humanitatem que nata tali die viſibiliter primo apparuit. Quinto quia multum ce ce peccat. feſtis enim peccantes fa ciunt̉ ſicut ille qui loco ſacro pecca ret qd̓ vtīqꝫ turpius eſt ꝙͣ nō in ſa cro peccare. tempus aūt a deo ſacͣ tum eſt. Item dedicacōem xp̄i ī de dicatione demonis vertunt. Item ꝑ totam ebdomodā ꝓpter labores mūdi ſunt in aīa ⁊ in dn̄ico die tur pes ſunt in aīa. licet mūdi in veſti mentis G ¶ Quinto notandū ꝙ in genere. xij. ſunt ꝑ que feſta vio lari pn̄t. Prīo peccādo mortaliter quocunqꝫ genere peccati ſꝫm Tho. vbi priꝰ. ⁊ Alex. de alis in ſuo. iij. ⁊
di. xviij. Leuiti. em̄ d̓r. xxiij. Omne opus ſeruile nō facies in eo ſcꝫ ſab bato. ſeruit aūt homo pctō. vnde Io. viij. Qui facit pctm̄ ſeruus eſt peccati. vn̄ glo. Ambro. Luce. xiii. di. lex in ſabbato ſeruilia oꝑa face re. id ē peccatis aggrauari ꝓhibet Ratio eſt qꝛ peccata mortalia qri antur obſeruantie feſtoꝝ inquatū impediūt applicacōem hominis ad deū qd̓ eſt finis feſti. Et qꝛ vt dicit Tho. magis impedit̉ homo a rebꝰ diuinis ꝑ opus peccati ꝙ ꝑ opus licitum ꝙͣuis ſit corꝑale. Ideo ma gis ꝯtra hoc p̄ceptū agit qui pec cat in die feſto peccato mortali ꝙ qui opus corꝑale alias licitū facit nō tn̄ ꝑ veniale peccatū fit violacō illiꝰ precepti. vnde Augꝰ. li. de. x. cordis. Gelius id ē minus male fa ceret iudeꝰ in agro ſuo aliquid vti le ꝙͣ in theatro ſedicioſus exiſterꝫ ⁊ meliꝰ faceret femine lanam eaꝝ in die ſabbatī ꝙ tota die in neomē nijs ſuis impudice ſaltarēt ¶ H Et dicit alex. de alis vbi s. ꝙ qui peccatū mortale indie feſto comit tit dupliciter peccat mortaliter. et incurrit reatum duoꝝ peccatorum mortalium eo ꝙ exempli gr̄a forni cator agit cōtra duo p̄cepta. ſcꝫ nō mechaberis. ⁊ ſabbata ſanctifices ⁊ ſic de ꝑiurio ⁊ homicidio ⁊cͣ. Vn̄ ſequi videt̉ ꝙ ſic peccans fornica do ſufficienter ſi vult ꝯfiteri oꝑ tet ꝙ dicat in confeſſione fornica tus ſum. ⁊ in die feſto feci. ſicut in ſimil i furatus in loco ſacro tenet̉ circūſtantiam loci exprimere. qꝛ tā les circūſtantie aggrauāt in infini tu. Scd̓o infringi pōt ſabbatū faci endo opus ſeruile. qꝛ Leui. xxiij. d̓r Om̄e opus ſeruile nō faciēs ī eo ſcꝫ

Preceptum. Tercium
Capitulum Primum.
ſabbato. I ¶ Pro cuiꝰ intellectu notandū ſꝫm Tho. ij. ij. q. cxxij. ꝙ p̄ter ſeruitutē peccati adhuc quin tuplex eſt ſeruitus. Vna q̄ fit pec cando mortaliter de qua dictū eſt. Alia eſt que fit ꝑ opꝰ latrie quod videlicꝫ ꝑtinet ad dei cultū. Et per tale ſeruile opus quis meret̉ in fe ſto nec ꝓhibetur hoc. qꝛ plus quis ad quiētē ſabbati diſponit̉. vn̄ etiā in veteri teſtamēto licuit ſabbato circūcidere. hoſtias mactare. ⁊ off ferre archā circūferre iericho ⁊ ſi milia. Et hodie licet docere verbo ⁊ ſcripto. Vn̄ Io. vij. circūciſiōem accepit homo in ſabbato vt nō ſol uatur lex moiſi. ⁊ Mat. iij. Sacer dotes in ſabbato ſabbatum violāt id ē corꝑaliter oꝑantur in ſabbato Et numeri. xxiiij. dicit glo. fabri ⁊ hmōi artifices ociant̉ in die ſabba ti. Lector aūt diuine legis vel do ctor ab oꝑe ſuo nō deſinit. nec tam̄ cōtaminat̉ ſabbatū. ſicut nec ſacer dotes in templo violāt ⁊ ſine crimi ne ſunt. Alia eſt ſeruitꝰ qua homo ſeruit alteri vel ſibiip̄i. ⁊ talia oꝑa ſeruilia ſunt dupliciā. Quedā ſunt ſpūalia vt mentis exercitacō. ⁊ ta lia hic nō dicunt̉ ſeruilia. qꝛ cōue niūt homini ſꝫm mentē ſꝫm quā eſt homo ſeruus dei ⁊ nō homīs. Vnꝰ em̄ homo nō eſt ſeruus ⁊ ꝓpriꝰ al terius ſꝫm mentē. ſed ſꝫm corpus. a talibus ſeruilibꝰ nō oꝑtet abſtine re in feſto quo ad illa que ſunt d̓ ſe licita ⁊ honeſta ⁊ recta. Ex quo pa tet ꝙ quis nō tenet̉ in die feſto ab ſtinere ab ip̄is oꝑbus ſpūalibus q̄ etiā ab ip̄o oꝑante ordinant̉ ad te porale lucrū aūt ad aliquod hmōi tale bonū. vt ſi aduocatus in die fe ſto ſtudet in his q̄ die craſtina vult
ꝓponere ꝓpter temꝑale lncrū. Et ruſticꝰ cogitet de aracōe terre ſue quam criſtina die vult arare. Talia em̄ ſꝫm p̄dictā ſententiā ſancti tho me nō ſunt ſeruilia ſaltem materia liter cū ſint ſpūalia ⁊ interiora. de iſtis dicit Rich. in. iij. di. xxxvij. ꝙ homo ꝓ executione hmōi actuum interioꝝ ⁊ exercicō n̄ incurrit pec catum mortale. niſi ꝓpter eoꝝ ex erciciū excludat̉ illa vacatīo quā tunc debet cultui diuino ex neceſſi tate k ¶ Alia ſunt oꝑa hoīs cor ꝑalia. ⁊ ſunt duplicia. Quedam ſer uis ꝓpria vtpote ad q̄ quilibet nō tenetur. ſed ad que tenentur ſerui dn̄is vt ſunt arare. cibos coquere. metere. ⁊ actus mechanici ⁊ hmōi. Non em̄ tenet̉ quilibet ſibi aut al teri ad talia extra neceſſitatē. ſed ſerui tenent̉ ad talia dn̄iſ ſuis quo rū ſunt ꝓprij. ⁊ omnia talia ꝓhibe bant̉ in veteri lege ꝑ hoc manda tu eo ꝙ cōtrariabant̉ obſeruantie ſabbati. quia ꝓhibent̉ applicacōꝫ homīs ad diuina. Nunc vero in no ua lege nō eſt tam ſtricta ꝓhibicio in die dn̄ico ſicut fuit in die ſabba ti. Quedam em̄ oꝑa cōcedūtur nūc in die dn̄ico que in ſabbato ꝓhibe bant̉. ſicut ciboꝝ decoctio ⁊ alia hmōi que licet neceſſaria fuerint. poterant tn̄ p̄ueniri. Et etiaꝫ ī qui buſdam oꝑibus ꝓhibitis facilius diſpenſatur in noua lege ꝓpter ne ceſſitatem ꝙͣ in veteri lege. ⁊ racō eſt quia obſeruatio ſabbati fuit fi guralis. figura autem pertinet ad ꝓteſtationem veritatis quam veri tatem nec in modico preterire oꝑ tet. et ideo fuit ſabbatum tam ſtri cte obſeruandum vt figura corre ſponderet ip̄i rei. Obſeruatio vero

Preceptum
Tercium dominice nō eſt figuralis cum non ſignificet futurum ſed eſt comemo racio preterite reſurrectionis xp̄i ⁊ re p̄ſentacio p̄ſentis quietis aīaꝝ ꝙ nunc habēt ꝑ xp̄i mortē. Alia racio eſt qꝛ olim ſꝫm tho. in veteri lege obſeruantia ſabbati ufit moralis ⁊ cerimonialis ſeu figuralis. Et ob ſeruancia talis ſabbati mutata eſt in dn̄icū diē ordinaciōe eccleſie. id̓o hodie obligamur ad obſeruāciā do minice nō ex hoc tercio p̄cepto. ſed tm̄ eccleſie mādato. Alia vero ſunt oꝑa homīs corꝑalia ꝙmunia ſeruis et liheris ad que quilibet hō appli cat̉ corꝑaliter q̄ de ſui natura aut intenciōe agentis ordinant̉ ad lu crū tꝑale. aūt ad aliqd̓ bonū corꝑa le tanꝙͣ ad fineꝫ ꝓpriū et immedia tum. vt ſunt om̄es actus mechanici cultura agroꝝ vinearum et ſimilia mercatura placitacio iudicia cōten cioſa et ſimilia. Iſta eccleſia deter minauit eſſe ſeruilia ⁊ ſtatuit ea in diebus dn̄icis et in alijs feſtiuitati bꝰ ab vniuerſali eccleſia inſtitutis nō eſſe exercenda niſi vrgeat neceſ ſitas aut ſuadeat pietas. vt patꝫ de cōſe. di. iij. rogaciōes. Et xv. q. iiij. et exͣ. de ferijs. c. omnes L ¶ Ter cio infringit̉ feſtū ꝑ hoc ꝙ a̓liqui nō legittime p̄pediti negligūt audi re miſſam quilibet em̄ xp̄ianus ex p̄ cepto primo tenet̉ ad deū actuali ter diligendū. Et videt̉ ſcoto. in ii di. xxvij. ꝙ hoc fit diebus feſtiuis ita ꝙ omni die feſtiuo et potiſſime diebus dn̄icis et principalibꝰ feſtis teneat̉ ſe homo recolligere et deū ſuꝑ omīa actualiter diligere. et for te hoc determinat diuinū mandatū illud ſabbata ſanctifices vt vnuſ quiſqꝫ maneat apud ſe recolligēdo
Primum. Capitulum ſe et aſcēdendo in deū ſuū. Et eccīa ſpecificat hoc quutū ad miſſam au diendā die dn̄ico. de ꝯſe. di. j. miſ ſas. M ¶ Quarto infringit̉ per eos qui nimis tarde in vigilia feſti laborant oꝑa ꝓhibita et qui in die feſto nimis cito laborat nō ſcꝫ ter minatofeſto. Qn̄ aūt quis teneatur feſtū inchoare vel terminare. Rn̄dꝫ Rai. ꝙ regulariter a veſpera in ve ſpera. extra. eo. omnes. feſtoꝝ tam iniciū et finis iuxta eoꝝ qualitateꝫ et iuxta diuerſaꝝ regionū ꝯſuetu dines cōſiderari debet. Et ſicut ma gnitudo dierum exigit celebrari ſic prius inciꝑe et tardius debere ter minari vera raciōe videt̉ exͣ. e. qm̄ Quinto offendūt p̄dicaciōem in fe ſto nō audiētes vel irridentes eos qui audiūt vel alios de ſermōe tra hentes et in ſermōe dormiētes. ma gna em̄ eſt negligentia cibū corꝑis per ſex dies querere et aīe cibū per vnā horā faſtidire. nullus em̄ pōt p̄ cepta intelligere niſi diſcat. p̄dica tor aūt eſt doctor dei p̄ceptoꝝ. Sex to offendūt ſuꝑbi veſtitu ſuꝑfluo pompoſo haſtiludijs et ſimilibus. Septimo vendētes auare et emen tes mercatores et inſtitores. Octa uo luxurioſi cultū veſtiū ſertis. ta ctibus. cantibꝰ et verbis potiſſime choreis inſiſtendo vt cōpleat luxu rioſam voluptatē. Nono guloſi po taciōibus vel comeſſaciōibus ſe in gurgitates et fercula nimis lauta ꝓcurates Decīo iracūdi litigioſi ⁊ luſores. Vndecīo iudicijs p̄ſidentes ſine ca vel pietatē. Duodecimo ac cidioſi qui diuinū cultū ad que te nent̉ puta ſermōēs miſſaꝫ ⁊ ſimilia faſtidiunt et triſte audiūt Et ſic pa tet de ꝓhibitis in tercio mandato.

Preceptū Tercium
Capitulum Secundum.
¶ Capitulum Secundum. Ecundo videndū erit de iſto ꝙ mādat̉ affirmati ue vid̓licꝫ A Memē to vt dieꝫ ſabbati ſancti fices. nō em̄ ſufficit a ſenſibilibus abſtinere. ſed oportet cultui diuīo ſe applicare. Vbi notandū ꝙ feſti uitas ſanctificat̉ nouem modis B ¶ Primo in audiendo miſſam et diuina officia deuote. Qui em̄ vt Rich. di. obmittunt audire miſſam peccant grauiter niſi ſint ex aliqua rōnabili cauſa legittime excuſati. vnde d̓r de ꝯſecra. di. j. miſſas. Die dn̄ico ſecularibus et a forciori cle ricis dicit archi. totas audire ſpe ciali ordine p̄cipimus. ita vt an̄ be nedictionē ſacerdotis egredi popu lus nō p̄ſumat. qd̓ ſi fecerint ab ep̄o publice confundant̉. id ē grauiter corripiant̉ vſqꝫ ad ruborem vel ex cōmunicent̉ ¶ Apparatus ibi dicit hoc ſuꝑ miſſas p̄ceptum eſſe. vnde qui diehus dn̄icis miſſas nō audiūt cōtra hoc p̄ceptum faciūt qꝛ deum nō ſuper oīa diligūt ī feſtiuitatibꝰ dn̄icis et ſimilibꝰ nō excuſent̉ vt sͣ dictū eſt. p̄. j. c. v. g. Et dn̄t ibi deū ſuꝑ omīa diligere. Scd̓o ſanctifica tur feſtū ꝑ audiēciā et lectionem et collacionē verbi diuini in ſermone. Tercio audiendo vel ab audiētibus querēdo quis excōmunicet̉ q̄ feſta et que ieiunia ſint neceſſario ꝑ eb domodā celebrāda et tenēda. Quar to cōſcienciā emūdando. rimari em̄ tūc attencīꝰ deberet xp̄ianus quali ter deum offenderit ꝑ ebdomodam et cōteri. ſatiſ factiōem ꝓ peccatis exequi et facere bona ſimilia. vnde grego. in regiſtro. Dn̄ico die a labo
re terreno ceſſandū eſt atqꝫ omnino orōibus inſiſtendū vt ſi quid negli gentie ꝑ ſex dies agit̉ die reſurre ctionis dn̄ice expiet̉. Quinto atten te meditari debet homo diuina be neficia ſibi ſingulariter et alijs co muniter miſericordiſſime collata q̄ ſunt tam innumerabiliter multa et tam ineſtimabiliter magna vt ingē tem flānā caritatis accendere ha beant in corde meditātis et ſic gra cias agere debet ꝓ talibus et ꝓ vir tutibus ſi quas fecit. meditet̉. gau dia patrie. penas inferni. et miſeri as mundi vt ſic ſuſpiret ad eterna. Exemplo illius qui legit ꝑ totū tꝑs vite ſue in tribus libris quoꝝ pri mus erat rubeus in quo legit cari tatem et paſſiōem xp̄i et ſanctorum Scd̓s erat niger in quo legit penas inferni. Tercius aureus in quo le git gaudia celi ⁊cͣ. Sexto debemus orare deū beatā virgīnē et ſanctos ab eis velut pauꝑes ſuffragia men dicādo cōtra vulnera aīe et contra hoſtem corꝑis et aīe. Septimo pro indulgēcijs debemꝰ ambulare ſi de uociōi cōgruit vel quiete in vno lo co ꝓ caritatis augmēto ꝑſeuerare. Octauo oꝑa miſericordie corꝑalia implere in leproſorijs in hoſpitali bus apud etiā alios paupes nō mi nus ꝙ xp̄m viſitādo qui ait Qd̓ vni ex minimis meis feciſtis mihi feci ſtis. Nono oꝑa miſericordie ſpūa lia cōplere informando de auditis vel lectis in ſcriptura in moribus anc illas famulos incolas domꝰ ma ritū et pueros qui talia ignorant quia in defectu talium magna ceci tas in eccleſia cauſatur. C ¶ Se cundo notandum ꝙ ſeruile opus factū ī feſto excuſare pn̄t tria aliqn̄

Secundum. Capitulum
Tercian a toto aliqn̄ a tanto. primo neceſſi tas. ſcd̓o pietas. et tercio oꝑis par uitas. Prio excuſat neceſſitas qꝛ le gem nō habet et fit multipliciter. Primo excuſat qn̄ imminet ꝑiculuꝫ vite ꝑ incurſum hoſtiū tūc licitum eſt pugnare pro ſua aūt cōmunita tis neceſſaria defenſiōe ſicut fecit machabeus. j. math. ij. ſic in bello iuſto licet facere foſſata et muros reꝑare. Scd̓o ſi homo eſſet in tali neceſſitate cōſtitutꝰ ꝙ ꝓꝯter defe ctum neceſſarioꝝ corꝑis eſſet in ꝑī culo amiſſiōis vite nec poſſet aliun de ſnō defectui ſuccurrere. tal̓i eſſet licitū qd̓cunqꝫ opus ſeruile exerce re ꝓ vita ꝓpria cōſeruanda aūt al terius. ideo math. xxij. xp̄us excuſa bat diſcipulos qui ꝓpter neceſſita tem cōfricabant ſpicas manibus in ſabbato D ¶ Tercio ſi im ninerꝫ homini neceſſit̓as egritudinis cor poralis pōt in feſto licite oꝑari opꝰ corꝑale ꝑtinens ad ſalutē corporis ꝓprij vel alieni ꝓcurandā. ideꝯ me dici poſſunt medicare ⁊ infirmi me dicamen reciꝑe. vn̄ xp̄c ioh. vij. ar guendo iudeos dicit mihi indigna mini ꝙ totura hoīem ſaluū feci in ſabbato ſicut em̄ bibimus et cōme dimus in feſto ꝓpter ſalutē. ſic et medicamen apponi pōt. vn̄ grego. ad ciues romaos et ponit̉. de ꝯſe. di. iii. ꝑuenit. Ad me ꝑlatum eſt a ꝑ uerſis homībus vobis p̄dicatū eſſe vt die dn̄ico nullus debeat ſeruari. Et ſiquidem ꝓ luxuria et ꝓ volup taie quis lauari appetit hoc fieri nec reliquo quolibet die cōcedimus ſi aūt ꝓ neceſſitate corꝑis hoc nec die dn̄ico ꝓhibemus. et Archi. di. ſem ꝓ neceſſitate ergo nō licet la uari in feſtiuis diebus niſi neceſſitatis cauſa Eadem rōe nec minuere ſanguinē nec barbam radere nec vn gulas ſcindere pannos aūt et calce amenta induimus his diebus ea ne ceſſitate qua et cōmedimus hec ille E ¶ Quarto ſi immineat neceſſitas vitandi rei exterioris dannū vt ſi iacentibus ſegētibꝰ in agro. aut fe no in pratis et immineat tempeſtas que talia corrūpat. aut multū dete rioret. aut forte abducat a ſole ſepe rata nō ſunt ꝓhibendi dn̄i rerū tol lere in feſtis et indemnitati ſue p̄ca uere vel adhuc ſtantibus vuis ī vi tibus. ⁊ ſuꝑueniat frigus deſtruēs aut ſi eſt veriſimilis timor de incur ſa hoſtin̄ qui alio die hmōi res de ſtruereūt vel auferrent. aut etiam hoīes circa collectiōem talium reꝝ caꝑent vel occiderēt tūc licet oꝑa ri dicit hoſtien̄. ne in modico momē to pereat cōmoditas celeſti ꝓuiſio ne cōceſſa patent illa ꝑ xp̄m Math. xxij. dicente. Quis ex vobis hō qui habuerit ouem ⁊ ceciderit ſabbato in fouea nōne tenebit et leuabit ea In ſimili em̄ caſu licitū eſt ex indul to eccleſie dn̄icis et feſtis diebus p̄ ter ꝙͣ in ſummis et maioribꝰ feſtiui tatibus. alleca piſcari. ceruiſiā inua ſari ⁊cͣ. exͣ. de ferijs. c. licet. I Quīto excuſant̉ ſerui ⁊ ruſtici qui iuſto metu cōpellunt̉ a dn̄is ad la borandū feſtis diebus nam ſi ſine cōpulſione ꝓ labore impetunt̉ non dn̄t dn̄is obedire qꝛ non eſt licitum nec honeſtū. dn̄i tn̄ grauiter peccāt ſimiliter qui adducūt in feſtis cen ſus dn̄is ſine cōpulſiōe vel neceſſi tate aliqua p̄tacta ſuꝑiꝰ ad fine iſtū vid̓licꝫ vt alijs diebꝰ ꝓprijs ⁊ ꝯſue tis laboribꝰ vacet n̄ oīno excuſant̉ niſi arta ncitas ꝯpellat. Similiter

Tercium Preceptum. Capitulum
regulares ⁊ ſacerdotes qui ī dn̄icis diebꝰ abſqꝫ neceſſitate quadrigat aut hmōi alia faciūt qꝛ alios corrū pūt exēplo ⁊ ſimilia alijs faciēdi oc caſiōꝫ dāt ſimiliter excuſant̉ vecto res merciū ad nūdīas remotas vel ad loca remota. aut aliaꝝ rerū ſi ſi ne graui incommodo non poſſunt diebus feſtiuis vacare ab eundo aut quadrigando. idem videtur de curſoribus qui ex cauſa racionabili et neceſſitate diebus feſtiuis ad lo ca remota ambulāt et ſine graui in cōmodo ſuo aūt alioꝝ vacare non poſſent G ¶ Sexto excuſari pn̄t munitores et vectores ꝑegrinorum ⁊ ſufferratores equoꝝ qui talia fa ciūt in feſtis. ſi hec principaliter fa ciūt ꝓpter neceſſitatē eoꝝ ꝓ qui bus faciūt talia et tūc etiā licite re cipiūt ſalariū ꝓ laboribus ſuis. Si vero faciūt talia in feſto principa liter ꝓpter queſtū aūt ꝓpter impro bam cupiditatē lucrādi nō videtur quō debeāt excuſari ſed illi qui eos de talibus requirūt excuſant̉ ſi ra cionabilē hn̄t cauſam et neceſſariā et alias ſibi nō poterant ꝓuidere. Hec om̄ia et illa in quinto membro dicta ſunt ſentencialiter. wvilh. in glo. Rai. Septimo qui vadunt ad mercata que fiūt dn̄icis diebus et alijs feſtis maxime p̄cipuis ſi quis faciat hoc nō cōſuetudinarie ſꝫ ali quādo et ꝓ aliqua neceſſitate. non credo dicit idem ꝙ peccet mortali ter ſi aūt hoc ducat in cōſuetudinē ⁊ faciat ex cupiditate lucrādi ſicut faciūt mercatores qui ꝓpter freq̄ꝫ tanda mercata aut nudinas vix aut nunꝙͣ intrat eccleſias ſuas credo ꝙ peccāt mortaliter. mercata tn̄ q̄ fiunt ex victualibus neceſſarijs ad
Secundum. quēcūqꝫ diē feſtū de pane vino car nibus et hmōi nō credo illicita eſſe aūt de facili ꝓhibenda. dum tamen ſe ꝓpter hoc nō ſubtrahāt a diuīo ſeruicio. hec wvilh. ibidē H ¶ Sꝫ cum dictū ſit ꝙ poſſit indulgeri ho minibus vt in diebus feſtis laborēt cum neceſſitate artant̉. Quereres quis dabit licentiā iſtam. Rn̄. ſꝫm wvilh. ꝙ ep̄s loci ſi commode adiri poſſit alias ſufficit ſimplicis ſacer dotis diſpenſacio diſcreti tn̄ poſſet etiam eſſe tāta neceſſitas et tam no toria ꝙ autoritate ꝓpria poſſent facere ſed ꝓ quāta neceſſitate lice at oꝑari in feſtis hoc pocius ad ar bitriū boni et diſcreti viri limitan dum eſt ꝙͣ ꝑ aliquā doctrinā gene ralem determīandū I ¶ Scd̓o ex cuſat ī ſeruilibus oꝑibꝰ ī feſtis pi tas oꝑis multipliciter. Prīo arar agros paupeꝝ aūt eis quadrigare vel eis alio mō laborare ſi em̄ dicit idem ibidē in diebꝰ dn̄icis aut alijs maioribus ſolennitatibus ſcꝫ feſtis xp̄i beate virginis et in dīebꝰ apo ſtoloꝝ talia faciāt nō videt̉ licitū ſed ceteris feſtiuitatibꝰ licet ſequi cōſuetudinē regionis quā ſcit ep̄s loci et nō reprobat ſi aut dubitatur an ſciat ep̄s loci et ſuſtineat. recur rere debet ſacerdos ad ep̄m vt ſuꝑ hoc ab eo certificet̉. Ad hoc auteꝫ vt talia licite ſuſtineant̉. aut licite fiāt oꝑtet ꝙ ꝑ hmōi laborē non re uocent̉ laborātes a diuīs audiēdis q̄ tenent̉ audire ⁊ ꝙ talia principa liter fiāt ꝓpter deū. ⁊ n̄ ꝓpter affe ctū carnalē aūt ſpe remuneraciōis terrene. ī paſtu etiā hoīm ⁊ aīalium laboraciū ⁊ ꝙ neceſſitas pauꝑtatis illiꝰ cui talia fiant hoc videat̉ exi gere ſicut etiam exceptis p̄cipuis.

Preceptum Tercium
Capitulum
feſtiuitatibꝰ credo ꝙ niſi ſit ꝓhibi tū aūt ꝯſuetudini ꝯtrariū liceat ali quid oꝑari circa edificaciōem eccle ſiaꝝ et ſacroꝝ locoꝝ et ad opꝰ mi niſtroꝝ eccleſie paupeꝝ p̄ſertī eoꝝ qui redditus nō habēt ita tn̄ ꝙ la bor nō ꝑueniat ad multā fatigatio nem et tediū ex diuturnitate labo ris qꝛ nō credūt ꝙ debeāt in eis la borare ꝑ totā diē. nec ad multā fati gatiōem nec debēt ꝓpter hmōi la borē obmittere audiciōem miſſe in tali feſto nō em̄ debēt dimittere id ad quod tenent̉ ꝓpter aliud ad qd̓ nō tenent̉ hec di. wvilh k ¶ Ter cio excuſat interdū ſeruilitatē oꝑis modicitas. vnde dicit idem ꝙ licet nō ſit licitū ſcribere aliqd̓ grande ī die feſto. vt de ſexterno ad ſexter nū ſicut nec licet alia oꝑa ſeruilia oꝑari. Scolares tn̄ lectiōes ſuas quas nō poſſunt ſine ſcripto memo rie omendare ſcribere pn̄t. Simili ter ſermōes quos ſtilo aut plumbo notauerūt ſcribere poſſunt vt cre do puto etiam ꝙ ſtudendo quis in aliquo libro poſſit corrigere. ſi ali quid corrigendū ſit. locare aūt ope ras ſuas aut alienas cōducere die bus feſtiuis ꝓpter corrigendos li bros nō eſt licitū. Et ſicut dicitur de correctiōe libri ſic pōt de labori bus alijs intelligi vt ſi quis nō intē cione oꝑandi ſed alias vt forte de ambulando tranſiret in die feſto ꝑ vineā ſuā aut agrum et tranſeūdo purget modicum qd̓ ꝑ incurā māſe rat purgandū aut reꝑat modicum de ſepe que in aliqua ꝑte rupta aut inclinata fuit aut iuxta vites eri gat vnū palum vel duos inclinatos aut aliud paruū faciat qd̓ ſic tranſe undo occurrat faciendū. hec ivilh.
Secundum ¶ Tercio quereret quis vtruꝫ xp̄ianus toto die feſtiuo obligatus ſit habere animū recollectū ⁊ ſe ex ercere in lupra notatis nouem exer cicijs. Rn̄. ꝙ licet illud eſſet bonuꝫ nō tn̄ eſt homo ad hͦ obligatꝰ vir tute illius p̄cepti īmo in multis ca ſibus pōt ſe occupare exercicio ope rum exterioꝝ eū a talibꝰ diſtrahē ciū vt cum neceſſitas vrgēt aut pī̓e tas ſuadet. īmo dicūt aliqui docto res vt cancellarius modernus ꝙ die feſto pōt hō ſibi aſſumere aliqͣ recreaciōem ſpaciū vel ſolaciū. dū modo hoc ſit ſibi honeſtum. et tali ter fiat vt nō cōmittant̉ illa pctā ꝑ que offendit̉ deus. et potiſſime mortalia vt ſunt ebrietates ꝑiuria rixe. deſideria carnalia verba oꝑa aut carmina luxurie ⁊cͣ ſimilia que ī diebus feſtis ſunt duplicia peccata Idem de choreis. ille vero autori tates ſanctoꝝ que ſonat ꝙ in die bus feſtis nihil niſi oracōni vt deo aut hmōi vacandū ſit. vt di. Alex. de hal. in ſuo. iij. diligende ſunt ꝙ nihil cōtrariū vacaciōi diuinorum aut quod hmōi vacaciōeꝫ impediat agendū eſt vt ſunt oꝑa ſeruilia pro hibita vbi nō neceſſitas vrget nec ſuadet vtilitas. vnde Tho. dicit in .iiij. di. xxxij. ꝙ licet nō tereat̉ hō toto die feſto orare et om̄ibus ho ris tenet̉ tn̄ ſe toto die conſeruare idoneū ad orandū. Et addit ibidem ꝙ actus matrimonialis licet care at culpa tn̄ qꝛ racione deprimit pro p̄ter carnalē delectacione et hoīem ad ſpūalia tendere nō ſinit iō ī die bus feſtis et alijs in quibus eſt p̄ci pue ſpūalibus vacandū nō licet pe tere ꝯiugale debitū. Exemplū vid̓ paulo s. gre. dial. pn̄tis p̄. c. j. f.

Preceptum Capītulum Tercium. Tercium
¶ Capitulum tercium. Ercio ad hoc mādatum memēto vt diē ſabbati ſanctifices reducit̉ re uerēcia et ſanctificacio ſeptem ſacramētoꝝ noui teſtamen ti. Sicut em̄ ſanctificant̉ tempus et locus. ita ſanctificari debet. vij. ſacramēta de quibus in ſequētibꝰ dicet̉ lacius quātū ad ea q̄ ſunt ne ceſſaria A ¶ Vbi primo notādū ꝙ ſꝫm Hugo. de ſancto victore. et mgr̄m di. j. quarti. Sacram̄ta ſunt inſtituta ꝓpter vulnera peccatoꝝ ſananda. Eſt em̄ eccleſia velut apo theca vel domꝰ prudentiſſimi me dici ꝯtra om̄es infirmitates anti dota ſufficiētia cōtinens vbi infir mus eſt peccator medicus eſt xp̄s. miniſter medici eſt ſacerdos. anti dotū eſt virtus ſacramētoꝝ. ſed va ſa antidoti ſūt ſenſibiles forme vi ſacramentoꝝ B IScd̓o notādū ꝙ tm̄ ſeptem ſunt ſacramēta noue legis qꝛ ſꝫm Tho. ſeptē ſunt vuln e ra quibꝰ grauiter hic infirmamur tria ſunt peccata. quatuor ſunt pe noſe occaſiōes peccatoꝝ et ſequele Primū malū eſt peccatū originale. cōtra qd̓ eſt baptiſmus. Scd̓m eſt veniale peccatū cōtra qd̓ eſt appro priate inſtitutū oleum extreme vn ctiōis. Terciū eſt mortale peccatuꝫ cōtra qd̓ eſt penitētia. Quartū eſt infirmitas ad bonū ꝯtra qd̓ eſt co firmacio. Quintū eſt ignorātia ve roꝝ cōtra qd̓ eſt ordo qꝛ ordinatus debet eſſe doctus vt poſſit docere Sextū eſt cōcupiſcentia effrenis. cōtra qd̓ eſt matrimoniū. Septimū eſt affectio ad terrena caduca cum tepore vel torpore inordinato con
tra qd̓ eſt eucariſtia vbi viſibiliter deū videndo ad inuiſibilia rapi et accendi īmitamur C Tercio no tandū ꝙ ſeptem ſacramēta eoꝝ ef ficaciā et virtutē hn̄t a diuerſis di uerſimode. Primo a deo principali ter. qꝛ deus ſolus graciam creat et peccatū dimittit. Scd̓o a paſſione xp̄i tanꝙͣ a cauſa meritoria. nā xp̄c in primo inſtanti ſue cōcepciōīs ſe patri obtulit pro redempciōe gene ris humani que oblacio conſumata fuit in cruce que oblatio qꝛ ex ſum ma caritate ꝓceſſit ⁊ aſummo no biliſſimo filio dei. id̓o acceptiſſima fuit patri. Et ad illud loquit̉ bea tus augꝰ. xxij. de ciui. dei circa prī. vbi dicit. de xp̄i latere fluxiſſe ſep tem ſacramēta huiꝰ aut paſſionis meritū hodie eſt in accepcione pa tris et cōmunicat̉ volenti ſacramē tum aliqd̓ reciꝑe. lex em̄ diuinita tis eſt ſꝫm Anſꝫ. Cur deus homo ꝙ pro nullo peccato cū ſit infinitum malū deus placari vult niſi ſibi of feratur maius bonū ꝙ peccatū ma lum eſt et hoc fit qn̄ patri xp̄c paſ ſus offert̉. illud videt̉ velle apo ſtolus. Ro. v. vbi abundauit deli ctum ſuꝑabundauit et gracia. vnd̓ etiā in paſſiōe xp̄i omnia ſacramen ta preſentata fuerūt Baptiſmus in aqua lateris eucariſtia ī ſanguine lateris. cōfirmacio in aggreſſu ter ribiliſſime mortis. penitētia in la crimis xp̄i. ordo qꝛ fuit hoſtia ⁊ ſa cerdos. Matrimoniū in generacōe filioꝝ eccleſie ꝑ aꝑtioneꝫ lateris. vnctio extrema in effuſiōe ſangui nis multiplicis. Tercio habēt effi caciaꝫ a fide eccleſie ſine cuiꝰ fide collata nō valerent. Quarto a cari tate ſuſcipientis quedā hn̄t maiorē

Preceptum. Tercium
Capitulum
Tercium.
efficaciam ⁊ hoc vltimū ſꝫm ꝙ ma ius eſt ſꝫm hoc etiā plus haurit de medicina vaſoꝝ gracie. iuuat autē miro modo receptio ſacramentorū hoīes qꝛ vt cōmuniter dicūt docto res vim hn̄t ex oꝑe oꝑato id eſt ex virtute ip̄oꝝ ſignoꝝ ex pacto xp̄i et fide eccleſie. Et in ſacramentis datur gͣcīa ⁊ nō exigit̉ ꝙ homo ſe ſemꝑ diſponat ſed exigit̉ ꝙ homo Quo gracie ſe nō opponat. ¶ D ad ſatramēta in ſpeciali primo de baptiſmo ſunt tria ſcienda. Primo que fructū deus ꝑ hoc ſacramentū nobis dederit. Scd̓o que fieri dn̄t a cōferētibꝰ hoc ſacramētū tercio quis teneat̉ ſcire talia. de prīo po nunt̉ qnīqꝫ fructus. Primus eſt re miſſio pctī originalis qꝛ ſicut om̄es in adam moriunt̉. ita omnes ī xp̄o viuificant̉.ſ. ꝑ baptiſmū. j. Coꝝ. xv. Secūdo dant̉ omēs virtutes videlicet caritas. ſpes. fides. iuſti cia. tꝑantia. prudentia. fortitudo. vt determinatū eſt in cle. de ſum. tri. ⁊ fi. catho. Tercio caracter ſpe cialis imprimitur aīe. qui cedit in gloria perpetuā beati et in cōfuſio nem eternam damnatī de quo ca ractere determinat̉ ab innocencio exͣ. de bap. et eius effectu. c. maio res Quarto omnis pena peccatoꝝ relaxat̉ qꝛ ꝑ baptiſmū homo cōſe pelit̉ xp̄o paſſo et regenerat̉ ſꝫm apo. Cōſepulti em̄ ſumus xp̄o per baptiſmū in mortē. Quinto ianua celi baptiſato apperit̉ ī cuiꝰ ſignū celi aꝑti ſunt ſuꝑ xp̄m baptiſatum. Luce. iij. Que aut fieridebeat a ſe cularibus qn̄ baptiſare eos oportꝫ Sciend̓ ꝙ tanto caucius hic debet ꝓcedere quāto maior videlicet in finiti boni perpetuo fruendi defectus pōt cōmittī per vnū verbum additū vel ſubſtractum. Primo ibi videant vt materia ſit apta vide licet vt ſit aqua elementaris pu ra ⁊ naturalis. Ex quo patet ꝙ ap ta materia ſunt aqua pluuialis. ma ris. fluminis. ſtagni. putei. vel fon tis. ⁊ aqua reſoluta ex rore. pruina niue. grandine. glacie. ⁊ fieri nō p̄t in aliquo alio liquore vt vino cer uiſia. vrina. medone oleo lacte bro dio expreſſo de piſcibus vel carni bus. roſacea ſublimita ſeu alchimi ca. ſudore. ſaliua. nec de burreta ex tracta de ſubſtantia piſorū. nec in niue. glacie. grandine. ⁊ pruina. ni ſi ſint reſoluta. Dubiū autē eſt an baptiſet̉ quis in lixiuio. tipſana ex tracta de ſubſtantia ordei. balneo ſulfureo ⁊ lutoſa aqua. E ¶ Se cūdo videatur vt forma ſit debita quo ad ea que ſunt de neceſſitate ſacramēti. ⁊ etiam de neceſſitate vi tandi pctm̄. forma autē baptiſmi quam tenet romana eccleſia eſt iſta Ego baptiſo te in nomīe patris ⁊ fi lij ⁊ ſpūſſancti. Et habeʳ exͣ de ba ptiſmo ⁊ eius effectu. Si quis. Et p̄termīttit̉ ꝓpriū nomen. videlicet Iohānes vel Catherina. de ritu ro mane eccleſie. Sed p̄cedentia omīa nō ſunt de neceſſitate ſacramenti. Amen vero nō eſt d̓ neceſſitate ba ptiſmi. nec de eſſentia ſacramenti. nec de neceſſitate precepti. niſi vbi ꝯſuetndo ꝑtitularis hoc hꝫ qꝛ vni uerſalis ꝯſuetudo hoc nō hꝫ nec e d̓ forma xp̄i. licꝫ li ego ſit d̓ neceſſi tate nō ſacramēti. ſed p̄cepti eccle ſie vniuerſalis. In li baptiſo enim prima ꝑſona intelligit̉. Et eſt ſem per regula iuris ꝙ mutatio quocū qꝫ mō fiat in forma eccleſiaſtica ſa

Tercium. Capitulum Preceptum Tercium
cramentoꝝ obligat ad pctm̄ niſi ex impotentia vel ex neceſſitate fiat. Et cōſuetudo eccleſie ligat vt ſta tutum. ſicut ⁊ cōſuetudo populi li gat vt lex. Quis aūt ſcire teneatur hanc formā dicit pe. pal. in. iiij. di. v. forma baptiſmi forte nō om̄s ſci re tenent̉ niſi quibus incumbit ex officio vt curatꝰ vel obſtetrix cui ſepe incumbit. Et non ſolū pn̄t ſecū lares in caſu neceſſitatis baptiſare ſed debēt. qꝛ ſi nō occurreres mor ti corꝑis cū poſſes. eſſes reus mor tis. Sic multomagis ſi non ſuccur ras morti aīe. vn̄ ſi hoīes appetunt diuicias corꝑales vt dent elemoſi nas cur nō appeteret plus diuiciaſ ſpūales videlicꝫ ſcientiam vt dent ſpiritui elemoſinas q̄ maiores ſunt Aduertendū tn̄ ꝙ ſi nō ſit ꝑiculū de tardacōe baptiſandi debet quis expectare idoneū miniſtrū. qꝛ ſolus ſacerdos habet ex officio baptiſa re. nec alteri licet niſi in neceſſita te. tn̄ quādoqꝫ ſua ꝯſcientia dicta bit ei ꝙ puer eſt in ꝑiculo moriēdi anteꝙͣ veniat potens ⁊ volēs ⁊ de bens baptiſare. ip̄e nō ſolū pōt. ſed etiam debet eum baptiſare ſi ſcīat forma baptiſmi. Et ſimplices debēt querere a litteratis an bene bapti ſauerint. vel an debitam formā ſci ant. In ꝑiculo etiā ſi ſolum manus vel aliud membꝝ naſcit̉. baptiſan dū eſt ſꝫ tho. et plures alios. ⁊ ſꝫm Sco. in cimiterio ſepeliendum. hec ille. f ¶ Tercō baptiſans debet attendere vt ſimul ſit ablutio in a qua. ⁊ forme ꝓlatio. vn̄ dicit Aug. ſuꝑ Iohēꝫ. omē. viij. Accedat ver bum ad elementū et fit ſacramētū Nō aūt accedit rite ſaltē niſi fiat ſi multas talis. qd̓ declarat Sco. dicens. Noluit xp̄us nos obligare ad tam ſubtilem ſimultatē qua vix hō poſſet ꝑciꝑe vel ſeruare. Siue em̄ ſacerdos prius immergat vna im merſione vbi moris eſt ter mergere ⁊ poſtea incipiat verba cū ſcd̓a im merſione. ſiue priꝰ incipiat verba ⁊ dicat ego baptiſo te imme rgat. aut aſpergat ī caſu cū verbis ſeq̄n tibus ſufficiens eſt ſimultas. dum modo tn̄ ꝓlatio nō finiat̉ ante in ceptione ablutionis nec ablutīo an te inceptionem ꝓlationis. Quarto quiſqꝫ baptiſatus in ſe ⁊ in ſuis cō tinue meditari debet quid ꝓmiſe rūt patrini ꝓ eo ac ſi met baptiſa tus ꝓmiſiſſet vid̓licꝫ reſignare dia bolo ⁊ pompis eiꝰ. Et licꝫ ill ud nō ſit ꝓprie votū. qꝛ eſt de neceſſarijs Certum tn̄ eſt baptiſatum grauius peccare ꝙ nō baptiſatū ceteris pa ribus. G ¶ Quinto videndū eſt vt leuans non ſit monachus. Item vt nō ſit cōſanguineus vel affinis vt dicetur de ꝯfirmatione. Itē vt ſit vnus niſi cōſuetudo obſtet. Ex p̄miſſis om̄ibus patet ꝙ baptiſmꝰ conſtituit xp̄ianū vt familie xp̄i a ſcribat̉. vt dei filius adoptiuus ſit ſed ꝑ confimacōnem militibus xp̄i aſcribitur Mapitulum Quartum. Ecundū ſacramentū eſt ꝯfirmacōis. cuiꝰ fructꝰ ſunt tres principales A ¶ Primꝰ qꝛ caracter ſpecialis aīe imprimit̉. Ratīo ē qꝛ cōfirmatio ē ſacramētū quo homo deputat̉ ad aliquod ſa crum. puta ad ꝯfeſſionē fidei ⁊ cō ſtantem eius defenſionē. vnde ⁊ in

Preceptum Capitulum Quartum
Tercium fronte reſpicit̉ hoc ſacramentū ꝑ impreſſionē ſigni crucis ep̄o dicen te. ꝯſigno te ſigno crucis ne erube ſcas xp̄m crucifixū confiteri verbo et oꝑe. vn̄ Tho. dicit. ꝙ xp̄ianoꝝ duplex eſt pugna. ſpūalis vna qua quis pugnat ꝯtra impedientes ſa lutem ſuiip̄iꝰ. et hec om̄ibꝰ indicit̉ ſed ad hoc nō dat̉ ſacramentū con firmacōis ſed ad ſiſtendū fortiter in pugna qua quis nomen xp̄i impu gnat. ⁊ vt inuictus xp̄i confeſſor ꝑ maneat. Et huic pugne nō om̄s ex ponūtur. Nā ꝙuis cuiuſlibet ba ptiſati ⁊ credētis ſit confiteri fidē qn̄ ꝯfeſſio ab eo expetit̉. nō tn̄ eſt uiꝰ libet ſe libere exponere ſed tm̄ cōfirmati. Et hoc patet in apoſto lis in quibꝰ hoc ſacramētū inicium ſampſit. qꝛ ante aduentū ſpūſſancti ꝯōfirmantis eos erāt fores clauſe cenaculi ꝓpter metū iudeoꝝ pꝰ ea vero repleti ſpūſancto ceperūt cū fiducia loqui. et publice verbū dei p̄dicare. Eti a xp̄s priꝰ ait. Sedete ī ciuitate donec induamini virtute ex alto Luce vlti. Sic etiā videmꝰ ꝙ qui ad mūdi miliciā eligūtur eis imprimit̉ aliqd̓ ſignum ꝑmanēs vt aureū baltheū vel ſimile. Et olim cauterio brachiū talium ſignabat̉ ad differentiā aliorum Et etiam in bello dimicaturi certis ſignis conſi gnant̉. Sic et in milicia fidei ꝑ cō firmationē fit. ¶ B Scd̓us effe ctus eſt ſpēalis ⁊ noue gracie ſacͣ mentalis infuſio. Ratio eſt qꝛ con firmacō deputat ſuſcipientē ad ali quod ſacrū qd̓ digne ſine gracia fie ri nequit. qꝛ nō eſt ſpecioſa laus in ore peccatoris īmo deputat ad opꝰ arduiſſimū ⁊ maxime caritatis. vt animā ſuā ponat quis ꝓ xp̄o. Ideo
de ꝯſe. di. v. ca. Nouiſſime. Dicit ꝙ in ꝯfirmatione dat̉ ſpūſſanctiꝰ ſeptiformis gr̄a cū omni plenitud ne ſanctitatis. Tercius effectꝰ eſt ꝙ in ꝯfirmacōe cōtrahit̉ ognacō ſpūalis ſicut ⁊ ī baptiſmo. vn̄ dicit pe. de. pal. in. iiij. di. vij. Sicut in ter baptiſantē ⁊ vxorem eiꝰ matrī monio ꝯſumpto ⁊ omēs filios eius ex vna ꝑte ⁊ baptiſatū ⁊ patrem ⁊ matrem eius ex altera. Et ſimiliter inter leuantē de ſacro fonte ⁊ vxo rem eiꝰ matrimonio ꝯſummato ex vna ꝑte cū filijs ſuis ⁊ baptiſatum ex alia ꝑte cū patre ⁊ matre eiꝰ co trahit̉ cognatio ſpūalis que matri moniū impedit ⁊ dirimit. ſilr̄ omni bus illis modis eſt de cōfirmāte ⁊ cōfirmato ⁊ tenēte eum ⁊ vxoribuſ ⁊ liberis. vt habet̉ li. vj. de cogn̄. ſpi. c. j. Item ſicut nō debent plu res leuare baptiſatū ſi tn̄ fiat ſpūa lis cognacō ad omnes ꝯtrahit. nō quidē inter illos ad inuicē ſꝫ inter quēlibet eoꝝ ex vna parte ⁊ bapti ſatū et ꝑentes eiꝰ ex altera. ſic etiā eſt per omīa de tenētibus cōfirma tū. de cōſe. di. iiij. non plures. ⁊ li. vj. de cog. ſpi. c. ij. Itē ſicut vir nō debet tenere vxorē nec filium eius in baptiſmo qd̓ ſi ſciēter fecerit pri uat ſe iure petendi debitū. Si autē ignorāter non ꝓpter hoc ſeꝑantur ſic per omīa de cōfirmacōe. xxx. q. j. de his. ⁊ de cognacͣ. ſpiri. in decre. hec pe. C ¶ Qualiter aūt confir mandus ſe habere debeat ſciendū primo ꝙ illi qui ꝑfecte etatis ſunt moneri debent vt cōfiteant̉ quate nus mundi dona ſpūſſancti valeāt acciꝑe. exͣ de conſe. di. v. vt ieiuni. Secūdo debet recipiēs eſſe ieiunꝰ niſi neceſſitas vrgeat. vt dicit ma.

Preceptum Tercium
Quartum Capitulum.
in. iiij. di. vij. Et de ꝯſe. di. v. Vt ieiuni. Excipiūtur aūt ibidem infir mi ⁊ ꝑiclitates morte. Ideo etiam ꝓpter multitudinem ꝯfirmandoꝝ ſutinet̉ vt a nō ieiuno detur ⁊ ſu ſcipiat̉. ꝯgruentius tn̄ eſt vt fiat a ieiunis ⁊ a ieiunis ſuſcipiat̉ vbi fieri pōt. Tercio ꝓuideri debet de apto tenente in ꝯfirmatīoe. Circa qd̓ pe. de pal. notat cū tho. ꝙ muli pōt tenere viꝝ ⁊ ecōuerſo. ⁊ muli er mulierem ⁊ vir virū. Teneri em̄ debet ꝯfirmandus ī ſignū ꝙ infir mus indiget ab alio ſuſtentari hoc aūt ſignū locum habꝫ muliere vel viro tenente. Item nō plures vnū tenere debēt in ꝯfirmatione ſicut nec in baptiſmo. in quo tn̄ forte co traria conſuetudo excuſat. de ꝯſe. di. iiij. Nos plures Et qn̄ mos erat crimen erat. Itē ſicut in baptiſmo nō baptiſatus nō debet tenere ba ptiſandū. Sic etiam in ꝯfirmacōe nō ꝯfirmatus nō debet tenere con firmandū. de ꝯſe. di. iiij. In bapti ſante. Itē nec qui leuauit ī haptiſ mo debet tenere in ꝯfirmacōe niſi in neceſſitate. Itē nōdebent ſe te nere mutuo conſanguinei vel affi nes. qꝛ ſufficere eis debet vinculū naturale ⁊ carnale. Quarto ſꝫm Ri chardū. debet frontes ꝯfirmati li gari donec deſiccetur ne forte ſor des ꝯtrahat. Et ſꝫm hugo. ij. de fa cramētis ꝑte. vj. ca. vl. Decet 9 fir matū nō lauare caput ſeptem die bus propter ſeptē dona ſpūſſancti Et etiam qꝛ ſpūſſancti aduentus ſe ptem diebus celebrat̉. Quinto at tendi debet quibꝰ ſit dandū hoc ſa cramentū videlicꝫ qꝛ om̄ibus xp̄ia nis. mutis qui ſigno pn̄t confiteri xp̄m. mulieribus. viris morituris.
etiam ꝓpter meritū obedientie et ſignū caracteris. Pueris etiā dari poſſet. qꝛ nō ponūt obicem gracie huiꝰ ſacramēti. Eirca ſeptennium tn̄ dicit pe. de pal. ꝯſultū eſt dari vt memorent̉ de ſacramento non iterabili facilius D ¶ Vltimo q̄ ritur an ꝯfirmatīo ſit ſacramentū neceſſitatis id ē ad ſalute neceſſa arium. Rn̄. ſꝫm Tho. ꝙ non eſt ſic neceſſariū ꝙ ſine eo nō poſſet quiſ ſaluari. qꝛ pueri nō ꝯfirmati ſaluā tur. Sed ſic eſt neceſſitatis ꝙ con temptus eiꝰ damnabilis eſt. Armi canus li. ix. de queſtionibꝰ armeno rū ſic dicit. Mihi videt̉ ꝯfirmatio ſic eſſe neceſſaria ꝙ ſi haberi pote rit. habeat̉. ideo in adultis eiꝰ ac ceptio habꝫ vigorem p̄cepti vt mi hi videt̉. hec ille. poſtea illud mul tipliciter ꝑſuadet. ſco. di. i. iiij. di. vij. Confirmatīo nō eſt ſacramētn̄ neceſſitatis ad ſalutē nō adulto ob lata ommodā oportunitate ſic ꝙ tunc nō ꝯtemnat. vn̄ exͣ de ſen. ex. nō eſt plenus xp̄ianus qui ꝯtemnit ludicaretur aut cōtemptus ſi. on modā oportunitate oblata non ſu ſciperet. hec ſco. Adultus ſꝫm ſco. eſt qui ſigna habet vſus racōis. di cit etiā pe. de palu. vbi priꝰ. Cum homo teneat̉ ſemel ī vita ꝯfirma ri ſi poſſit ⁊ negligat licet aliter ſa cramentū nō ꝯtemnat mortaliter peccat ⁊ damnat̉ moriens niſi con firmet̉ tūc ſi pōt. vel niſi peniteat ⁊ ꝯfiteatur de hoc ꝙ in ſanitate potuit ⁊ neglexit. Similiter ſi quiſ bellū aliqd̓ mortale intret. qui priꝰ ꝯfirmari potuit ⁊ neglexerit debe ret ſimiliter tunc de hoc confiteri. vel cōfirmari ſi poſſet Itē ꝯifrina cō eſt neceſſitatis ſacramentū vbi

Quintum Capitulum Preceptum. Tercium
imminet ꝯfiteri corā tiranno ⁊ ha bet cōfirmante ⁊ omnia ꝑata. quia tunc vix pōt excuſari a contemptu vel p̄ſumpcōe. hec pe. de pal. Capitulum Quintum Erciū ſacramentū eſt or dinis vel potius ordina cōis A Vbi notand̓ ſꝫm ma. di. xxiij. quarti et tho. ⁊ alios doctores ibidē ꝙ ſa cerdos quilibet habet ſeptē priui legia. ꝓpter que multum honoran dus eſt ab alijs; a ſe cuſtodiendꝰ a peccatis ⁊ deo ſi bene viuit valde acceptus eſt. Primo em̄ ad ſpēalem dei cultū eſt ſepcies ad minus pluſ ꝙ ſecularis ꝯſecratus. Nā ordīes ſunt. vij. ⁊ in quolibet ꝯſecrat̉ ſpe cialiter ⁊ in quolibet recipit ſpēalē gram ſacramētalem. quaꝝ vna eſt ꝑfectior alia ſꝫm gradus ordinis. qꝛ in quolibet deputat̉ ad ſpēalem actum diuinū ad quem gr̄a exigit̉ ſpēalis. Si igitur locus ſacer vt ci miteriū ⁊ eccleſia ac altare et vaſa ſacra puta calix ⁊ monſtrantia et veſtes ſacre vt corꝑale ⁊ pallea in dumēta ꝓmiſſa ⁊ huiuſmōi ſunt re uerēter tractanda. que tn̄ oīa ſunt irracōnalia. non racōnalis ſacer dos ſepcies ſacratus deo non plus eſſet honorandus. Scd̓o qꝛ quilibꝫ ſacerdos vltra laicū habet ſeptem caracteres aīe ſue impreſſos ſpecie differentes indelibiles ꝑ quos hic ⁊ in iudicio ⁊ ī alio ſeculo agnoſce tur in quo ordine fuit. que ſignacū la ei in magnū gaudium ſi ſaluabỉ cedet vel in magnū tormentum ſi damnabitur. vn̄ quilibet ſacerdoti orandum eſt illud. Psͣ. fac mecū ſignum in bono vt videant qui me o derūt ⁊ ꝯfundant̉ qm̄ tu dn̄e adiu uiſti me ⁊ cōſolatus es me. Tercio quilibet ſacerdos habet effectus clauiū regni celeſtis ſaltem vbi ha bet populū. de quibꝰ d̓r. Mat. xv Tibi dabo claues regni celorum ⁊ qd̓cūqꝫ ligaueris vel ſolueris. dicit em̄ Tho. vbi prius. ꝙ clauis reali ter eſt caracter ſacerdotalis. cuius effectus eſt ſeptuplex. Primus pec cata delere ſi reꝑit in ꝯfitente. et hoc diſpoſitiue. Scd̓s maculas pec catoꝝ tergere. Terciꝰ gr̄am acqui rere diſpoſitiue. Quartus penam purgatorij īminuere. Quintus pe na ſatiſ factoria ligare. Sextus ex cōmunicare qn̄ eſt in ep̄o. ſacerdo te. archidiacono vel electo haben te iuriſdictionem. Septimus indul gentias dare ſi eſt. in ep̄o. B Quarto ſacerdos habet poteſtateꝫ corpꝰ xp̄i. ꝯſecrare. Et licet opinio ſit an ep̄atus ſit ordo ſupra ſacer dociū. tn̄ dicit. Sco. quicquid d̓ hͦ ſit actus nobiliſſimꝰ in eccleſia ſim pliciter eſt conſecratio eucaſtie. ⁊ ideo ſupͣmus gradus ſiue nobiliſſi mus eſt ſacerdociū ꝓpter nobilita tem actus ad quem diſponit vide licet ꝯſecracōnem eucariſtie. Sex vero alij inferiores ordines ſunt qui in nobilitate ſic ſe excellunt vt primus ſit oſtiarius. ſcd̓us lectora tus. terciꝰ exorciſtatus. quartꝰ ac colitatus. quintus ſubdiaconatus. ſextus diaconatus. ⁊ facerdocium ſup̄mus menſurando penes nobiliſ ſimū actum cōſecrandi eucariſtiam Prefatorum enim ordinū quilibet diſponit aliqualiter ad eucariſtiā. Hanc aūt poteſtatē eucariſtiam ſcꝫ ꝯſecrandi. nec angelus habet. nec

Prec eptum Tercium
Capitulum
homo aliꝰ quantūcūqꝫ potens aut ſciēs ſcūs aut bonus qd̓ammō em̄ ſacerdos eū qͥ celos verbo creauit verbo recreare hꝫ ⁊ eū quē caſtiſſi ma virgo ſemel genuit quotidie qd̓ ammodo regenerare pōt. Quīto ſa cerdos eſt velut alter gabrielarch angelus ⁊ celeſtis quidam ꝑanini phus medians inter deuotam ani mā vel ſponſam eccleſiā ⁊ xp̄m eiꝰ ſponſum cum celebrando orat ⁊ off fert vota animaꝝ ſummo patri. et clementiā patris renunciat populo ac demū cōiungit xp̄m ſponſum cui libet homini miſſe inſiſtēti douote Eſt etiā ſicut baiulus doni nobiliſ ſimi ꝯtenti in ſcrinio ſpecieꝝ ſacra mentaliū. quod ſcriniū pater cele ſtis ꝑ eum quotidie dirigit mundo O quāte dulcedis ⁊ ꝯſolaconis eſt deuoto ſacerdoti tantū ſacramētū verbo ꝯficere p̄ oculis habere cō trectare manibus. ore ſumere ⁊ ali is miniſtrare. Sexto ſacerdos ē vti liſſimus eccleſie. qꝛ nullus xp̄ianus rite efficit̉ neceſſitate dempta ni ſi ꝑ ſacerdotē ī xp̄i milite ꝯſecrat̉ niſi ꝑ ſacerdote ep̄m in cōfirmacōe nulli em̄ pctm dimittitur niſi ꝑ ſa cerdotem. Omnes fame ꝑirent ſpi ritus ſi eucariſtiā nullus ꝯſecraret nec aliquis muniri pōt melius ad mortem ꝙ ꝑ ſacerdotē dantem eu cariſtiam ⁊ vnctionē nec benedici in matrimonio quis pōt fructuoſe niſi ꝑ eundem nec aīabus poſt hāc vitam ſubuenir̉ ſalubrius ꝙ ꝑ eu cariſtiam ſꝫm Grego. in. iiij. dialo. īmo nec ꝓ peccatorē hic fieri pōt maius ꝙ vt ꝓ eo xp̄s offerat̉ pa tri in eucariſtia vt dicit Tho. D Septimo vitam ſacerdotis boni tota eſt angelica. Quidam em̄ anQuintum geloꝝ ſꝫm Dioni. ⁊ dam̄. ī celo deo habēt aſſiſtere. Sacerdos vero in terra idem habet facere deo in al tari ⁊ in choro. alij in celo ⁊ alibi deo miniſtrant. ſed ſacerdos in ter ra xp̄o p̄ter hoc om̄es angeli in ce lo triplicia hn̄t officia vid̓licꝫ lau dare benedicere ⁊ p̄dicare q̄ in ter ra ſacerdoti ſunt ꝓpria. Ex iſtis ſe quūtur multa documenta ſalubria Primo ꝙ om̄is homo ſecularis tn̄ potiſſime in magno. honore tenere debet ſacerdote ſiue bonū ſiue ma lum. patꝫ qꝛ p̄fata maximo honore ſunt digna. ideo dauid malum ſed vnctū ſaul quanꝙͣ mortalem ſuum inimicū ledere noluit. j. Re. xxiiij. Sic fecit conſtantinus imꝑator vt refert ruſinꝰ. qui cū intraſſet locū niceni ꝯſilij ⁊ patres quoſdam re ꝑiret inter ſe habere iurgīa acce ptis ab eis omniū iurgioꝝ ⁊ queri moniaꝝ libellis eos ī ſinū colliges fecit exuri. ne cui hominū innote ſcere poſſet pctm̄ ſacerdotum. Vn̄ ⁊ alibi fert̉ dixiſſe. ⁊ ponit̉ di. xc vj. ī ſcripturis imꝑator ꝯſtantinꝰ dixiſſe narrat̉. vere ſi ꝓprijs ocu lis vidiſſem ſacerdotem dei aūt ali quem eoꝝ. qui monachico habitu amicti ſunt p̄cantem clamidē meaꝫ explicare ⁊ cooꝑire eū ne ab aliquo viderẻ. Scd̓o ſequỉ ꝙ gͣuiter pec cant ſacerdotes raro celebrantes. vel in diuinis indigne miniſtrātes ⁊ alijs peccatis mortalibꝰ ſe inqui nantes. patꝫ qꝛ cū creſcūt dona cre ſcunt etiam ſꝫm Greg. donoꝝ racō nes. Et ſeruus ſciens voluntatem dn̄i ſui ⁊ nō faciens plagis vapula bit multis. Luce. xij. Ideo etiā xp̄ſ maxime in ſacerdotes inuexit ma los cum ve multiplex eis p̄dixit.

Preceptum Tercium
Quintmis Capītulum
Mat. xxiij. ⁊ quādo de eoꝝ templo vendētes ⁊ ementes eiecit. Math. xx. Tercio ſequit̉ ꝙ grauiter pec cant qui ſac̓ erdotibus cooꝑant̉ ad peccandū. puta ludendo. crapuloſe conuiuendo. ⁊ p̄ſertim luxuriando tactū. verbo. munuſculis vel acti bus. qꝛ om̄es tales maculant ſacer dotes dn̄i ⁊ indignos reddūt maxi mis bonis que facere poſſent boni ſacerdotes. Quarto ſequit̉ ꝙ gra uiter peccat ſeculares ſacerdotibꝰ indiſcrete detrahentes. patet qꝛ ta les maxime honorare tenent̉ ⁊ nō infamare. Quo ꝯtra deus Exo. xx. p̄cepit. Dijs nō detrahes ⁊ princi pi populi tui nō maledices. Quinto ſequit̉ ꝙ matres ⁊ patres ac alij nutricij ſacerdotū bonoꝝ deo mul tum regraciari tenent̉ ⁊ letari de bent ꝙ eoꝝ miniſterio aliquis fa ctus eſt ſacerdos. patet qꝛ ꝑticipes ſunt ſpēalius bonoꝝ operū talium ſacerdotum ꝙ alij plures. hec ſunt tria ſacramenta videlicet baptiſmꝰ cōfirmatīo ⁊ ordo ſolū caracteres imprimentia indelibiles. quoꝝ ra cōnes aſſignat pe. de thar. ſuꝑ. iiij dicens. Cum caracter ſit ſignum di ſtinctiuū ſꝫm ſtatum fidei in eccle ſia militāti. Sciendū ꝙ triplex eſt diſtinctio. vna totius exercitus ab exercitu ꝯtrario. que fit ꝑ caracte rem baptiſmi. Altera militū fortio rū a popularibus inferioribꝰ. que fit ꝑ caracterem cōfirmacōis. Ter cia ducum ab vtriſqꝫ. q̄ fit ꝑ cara cterem ordinis. Primus imprimit ad fidei ſuſceptionē. Scd̓us ad eiꝰ cōfeſſionem ſeu defenſionē. Terciꝰ ad doctrinā fidei ſiue tradicōnem. Hec aūt triplex diſtinctio in tripli ci ſeꝑacōe ⁊ electiōe populi iſrael
ſignificata eſt. Nam in electione ⁊ ſe ꝑacōe eoꝝ ab egipcijs ſignat̉ ca racter baptiſmalis. in ſeꝑacōe bel latoꝝ ab imbellibus caracter con firmacōis. in ſeꝑacone vero leuita rū ab alijs caracter ordīs. hec pe. vn̄ etiā Tho. dicit ꝙ ī cuiꝰ libet or dinis ſuſcepcōe quis dux efficitur quo ad aliquid populi xp̄iani. ¶ Capitulum Sextum. Nctionis extreme ſacra mentū exeuntibꝰ d̓ hoc Amundo eſt inſtitutū. vbi primo videndū de eius effectibus. ſcd̓o qūo ſit recipiendū tercio an ſit neceſſario recipiendū. ¶ A Quantū ad primum notan dū ſꝫm Tho. in. iiij. di. xxiij. ⁊ alios ꝙ quīqꝫ ſunt principales effectus huiꝰ ſacramenti. Primus ⁊ princi palis ſꝫm Tho. eſt ablatio reliquia rū peccati. nō aūt dicunt̉ reliquie peccati habitꝰ vel diſpoſicōes pec catoꝝ. ſed debilitates ex talibꝰ cō ſequentes ⁊ alias aīam ad malū oc caſionantes. vn̄ primus effcctꝰ eſt quedā ſanacō ſpūalis que dat̉ con tra quandā debilitatē vel ineptitu dinē que in nobis relinquit̉ ex pec cato actuali ⁊ originali. ꝯtra quaꝫ debilitatem roborat̉ homo ꝑ hoc ſacramentū. vn̄ pe. de pal. declarat illud vlteriꝰ dicens ꝙ morte inſtā te imminet gͣuiſſima temptacō ini mici calcaneo inſidianti. ⁊ cauſatur ex quatuor. Primo ex memoria p̄ce dentiū delictoꝝ ex quibꝰ in deſpe racōeꝫ illabi quis poſſet. quato em̄ pluries ⁊ grauioribꝰ peccatis quis ꝯſentit. tanto magis meruit ī tem ptacōnibus deſeri. ibi aūt imminet

Tercium Preceptum Capitulum
grauiſſima temptacō. Scd̓o ex ha bitibus malis qui ī ꝯtrariū gracie inclinant. ⁊ ꝓ tunc homo ꝓnus eſt ad malū peccati. Tercō ex inclina tione are ad corpus infirmū cui in tenta ē magis ꝓ tunc ⁊ ꝑ ꝯſequēs minus aīa ſibiip̄i intendit. naturali ter em̄ diligit corpus a quo ſeꝑari ſꝫm ph̓m̄. iij. eth. terribiliſſimū eſt. Quarto paciet̉ tunc viſiones ter ribiles homo. ex his omīnibus aīa debilior efficit̉. ⁊ grauiſſima imm net temptacō. id̓o quaſi pugil inun gitur cōtra demonē ſicut ꝯfirman dus cōtra mūdum. ⁊ ſic infirmitas ſpūalis ꝑ hoc ſacramentū tollit̉ in ꝑte vel ī toto. ⁊ hoc ſi infirmꝰ vti tur racōe. ſimilia habes infra c. xj. g. Si aūt infirmus iam ꝑididit vſū racōis lapſus ī freneſim ita ꝙ pec care nō poteſt. tunc adhuc reſtat ī eo īfirmitas ab actu glorie ⁊ pena debita peccato actuali ⁊cͣ. Hāc que eſt ſcd̓a infirmitas etiam dat̉ vn ctio. di. pe. de pa. vt pugnās ī fine vincat ⁊ purgatus ſine graui pur gatorio celum intret. ⁊ ꝓpter has duas infirmitates fit vnctio. Vn̄ triplex pōt eſſe ibi infirmitas. Pri ma corꝑalis. Scd̓a ſpūalis ad reſi ſtendū temptacōni. Tercia ſpēalis ad obligacōem pene. Scd̓s effectꝰ eſt ſecūdarius videlicꝫ ſanitas cor ꝑalis. Hunc aūt nō inducit niſi ſꝫm ꝙ expedit ad finem principalē. ſcꝫ ad ſanacōem ſpūalem. ⁊ tunc ſemꝑ inducit dicit Tho. dūmodo non ſit impedimentum ex ꝑte recipientis. Tercius ſi imminet dicit idem ali quod peccatū mortale vel veniale quo ad culpam tollit ip̄m dumodo no ponatur obſtaculum ex ꝑte reci pientis ita ꝙ attritus pōt fieri cō
Sextum. tritus ſi nō prius fuit. De. de pal̓. addit. Ponatur em̄ ꝙ duo infirmi ſint in extremis. ambo ſolū attriti nō potentes ꝯfiteri. quoꝝ vnꝰ in ungat̉ alter nō. Primus pōt ſalua ri ⁊ alter damnari. qꝛ in primo vn ctionis ſacramentū d̓ attrito fecit cōtritum. nō ſic in ſecūdo. Iteꝫ po natur eos eſſe ꝯfeſſos. tn̄ in cōfeſ ſione potuerūt habere tam imꝑfe ctum doloreꝫ ꝙ fuerūt ficti reſpe ctu ſacramenti penitentie ſtat pri mū ꝑ vnctionem fieri cōtritum nō ſcd̓m qꝛ nō vngit̉. Item ponantur etiā eſſe cōmunicati adhuc vni de lebitur pctm̄ quod alteri nō delebi tur non vncto. Quartus eſt hilari tas mentis nō actualis ſed habitu alis q̄ fit ꝑ augmentū gr̄e habitu alis ſi p̄fuit ⁊ infuſio noue gracie ſacramētalis que p̄cedentia efficit ⁊ ornatus quidam ſacramentalis. Quintꝰ effectus eſt ꝓfeſſio quedā vltimate xp̄iane fidei. ſicut ꝯfirma cō eſt ꝓfeſſio quedam inchoate fi dei ꝑ baptiſmū. ⁊ iſta innunt̉ Ia. v. Infirmatur quis ex vobis indu cat p̄ſbiteros eccleſie ⁊ orent ſuꝑ e um vngentes eū oleo in noīe dn̄i ⁊ oracō fidei ſaluabit infirmū ⁊ al leuiabit eū dn̄s. ⁊ ſi in pctīs fuerit dimittent̉ ei. B ¶ Quō ad ſcd̓m tria obſeruanda ſunt. Primo īnun gendus debet eſſe penitens ſaltem dolore attricōis alias fictus obſta culum ſacramento poneret. Scd̓o debet vti racōe actu vel aliquali ter de ꝓpinquo vſus fuiſſe. ideo pu eris nullatenus eſt dandū nec fatu is nec furioſis ſeu amentibus qui nunꝙͣ racōe vſi ſunt. qꝛ ſcramentū hoc requirit vt ꝓſit ꝙ ex quadam deuocōe ſuſcipiaʳ quā p̄fati nunꝙͣ

Sextum. Preceptum. Capitulum
habuerūt. frenetici tn̄ et amentes ſi in mente ſana cōſtituti hoc ſacra mentū petiuerūt eis dari pōt iam alienatis a rōis vſu dummodo non faciant irreuerenciam ſacramento. vnde ligari poſſunt em̄ tales eſſe in peccato et in alijs defectibus. Et qꝛ ſani petierunt ideo eius effectū habere pn̄t ī infirmitatē. tercio oꝑ tet vt ſit īfirmus in ꝑiculo mortis cōſtitutus. Racio eſt qꝛ nō quelibꝫ ſanitas ſpūalis eſt effectus huiꝰ ſa cramenti. ſed vltima et ꝑfecta que diſponit immediate ad actuꝫ glorie nec in qualibet neceſſitate corꝑali ſubuenit virtus diuina ſed in extre ma deficiente auxilio humano id̓o propter vtrūqꝫ effectum ſolum ī ꝑi culo mortis conſtitutis debet dari. ſenibus etiam dat̉ qui moriuntur. etiam ſine aliquā actuali infirmita te. qꝛ defectus nature reputatur in eis pro actuali infirmitate. nō ergo debet dari ſanis nec omni infirmo adulto nec in quolibet ꝑiculo mor tis qꝛ nō datur decapitādis velbel laturis. aut nauigantibus. qꝛ mors taliū imminet ex euentu future. nō ex defectu nature. an aūt in eadem infirmitate pluries ſit dandū. Rn̄. ſꝫm tho. ꝙ ſic qn̄ eſt diuturna infir mitas vt idropiſis tiſis et ſimiles. ſꝫm hō pluriēs in ꝑiculo mortis con ſtituit̉. ſi aūt quis ſanat̉ et recidi uat. tūc a forciori pōt iterari in ꝑi culo mortis. Quo tꝑe aūt prio poſ ſit iuuenibꝰ dari ī extremis ꝯſtitu tis apparꝫ ꝙ tūc qn̄ eucariſtia eis dat̉ et an pꝰ eucariſtiaꝫ vel an̄ ſit dandū ꝯſuetudī videt̉ relinquēdū ſi tn̄ eucariſtiā ſummere n̄ poſſꝫ vn gendꝰ eſſꝫ. di. etiā pe. de pa. qꝛ ſi qͥs exp̄ſſe nō petiuit hoc ſacramētū an
quā priuatꝰ fuit rōe qꝛ forte de pi culo nō credebat tūc etiā nō vtenti rōe p̄t dari ⁊ deberꝫ qꝛ ad hͦ deuo cio p̄cedens ſufficere pōt ſi veriſi mile eſſꝫ eū deſideraſſe amonitu C ¶ Quo ad terciū an vnctio ſit ſa cramētū neceſſitatis. Rn̄. armicanꝰ li. ix. de. q. arme. ca. xxvj. ꝙ nō eſt ſic neceſſe ꝙ ſine eo nullus ſaluet̉ adultus. tn̄ ſi infirmꝰ ſit forte i pec catis mortalibꝰ vel vno p̄t ꝯtingē re ꝙ nō adiutꝰ alioꝝ ſacramētorū eccleſie ſuffragio nec vnctōis ſacra mento finaliter ſine cōtriciōe dana ret̉. quibꝰ tn̄ adhibitis deꝰ ſibi co triciōeꝫ daret. Ideo ꝓpter poſſibi lem caſuꝫ expedit hͦ ſacramentū re cipere. Et ca. xxix. di. cōſtat iuxͣ p̄fa ta ꝙ pōt eſſe caſus in quo dato hoc ſacramento infirmus ſaluaret̉ qui alias damnaretur. Cum igit̉ lateat ſacerdotes eccleſie qn̄ ille caſus in ſtat. ſemꝑ aut pro maiori ꝑte ſunt incerti qn̄ inſtet. et ita artant̉ ex cū ra quagerūt per illius ſacramenti remediū ſuccurrere alioquin em̄ nō video quin anima infirmi ꝑiclitent et ex iſto ſequitur neceſſitas huius ſacramenti in caſu ſcilicet neceſſita tis talis. Item eius neceſſitas ar gͣuitur ex magna vtilitate eius qui em̄ tam vtile ſacramentū negligerꝫ cum iſto indigeret nō immerito de um offendere videret̉ qn̄ ſine om̄i difficultate ex ꝑte ſui infirmus poſ ſet acquirere qui em̄ ſine difficulta te et moleſtia p̄t melius facere vel magnū bonū commodum ſpūale ac quirere ſi negligat non video quin ſit ſue ſalutis neglector et beniuo lencie diuīe ꝯtēpto. īmo amicꝰ d̓i n̄ eē ꝯuicit̉ qꝛ eiꝰ bn̄placitū cū illd̓ ꝑ ficere p̄t n̄ explet qn̄ ſine difficitate

Preceptum. Tercium Capitulum
et moleſtia poſſet facere vt dictuꝫ eſt. videt̉ ergo hoc ſacramentū ne ceſſarium eſſe ad ſalutē ita ꝙ ſi cō mode haberi poterit habeatur. hec de armicano. Septimum. Capitulum E matrīo qd̓ ꝯſiſtit ī cō ſenſu duorū in ſigno con ſenſus et inter ꝑſonas le gittimas ſunt tria vidē da. Primo que eius efficacia. Secū do que matrimonij introitum infi ciant. Tercio quibus modis ſancti ficet̉ matrimoniū et quā intencio nem habere debeant cōtrahētes A Quantū ad primū notanduꝫ ꝙ effectus matrimonij ſꝫm tho. ⁊ ali os in. iiij. circa di. xxvij. ſunt v. Pri mus eſt gracia ſacramentalis colla cio. propter difficultatē ꝑpetue ob ligaciōis et propter iuuamen neceſ ſarium in oꝑibus matrimonij vnde qn̄ querit̉ cum oīa ſacramēta fluxe rint a paſſione xp̄i et ex cōſequenti ꝑ ſacramēta cōformantia paſſioni xp̄i que fuit penalis quō cōtrahen tes poſſunt cōformari paſſioni xp̄i p̄ſertim cum matrimoniū ſit dele ctabile. Rn̄. tho. ꝙͣuis matrimoniū nō cōformet paſſioni xp̄i quo ad pe nam tn̄ cōformet quo ad caritatem ꝑ quam pro eccleſia ſibi ſponſam cō iugenda paſſus eſt. nam ſicut aqua baptiſmi habet ꝙ corpus tangat ⁊ cor abluat ex tactu carnis criſti ita matrimoniū hoc habet videlicet cō ferre graciam ex hoc ꝙ xp̄c ſua paſ ſione illud rep̄ſentauit et nō princi paliter ex aliqua ſanctificaciōe ſa cerdotis. Et ſicut aqua baptiſmi cū forma verboꝝ nō oꝑat̉ īmediate ad gr̄aꝫ ſed ad caracterem. ita actꝰ exteriores et verba exprimentia cō
Septimum. ſenſum directe faciūt nexum quen dam qui eſt ſacramētū matrimonij Et hmōi nexus ex virtute diuīe in ſtituciōi diſpoſitiue oꝑat̉ ad graci am. que gracia cōcupiſcentie fomi tem in ſua radice habet reprimere. hec tho B Secūdus igit̉ effe ctus eſt diminucio cōcupiſcētie pro pter collatā graciā. Sed diceres ſi matrimoniū ꝯcupiſcenciā ꝑ graciā habet minuere ergo virgines ⁊ de uoti om̄es deberēt cōtrahere. Rn̄. tho. veꝝ hoc eſſet ſi nō eſſet aliud efficacius remediū ꝑ oꝑa ſpūalia ⁊ carnis mortificaciōeꝫ et ꝑ ſimilia. Tercius effectus cōſiſtit in bonis matrimonij que ſunt fides vt neu ter alieno maculet̉ thoro ſacramē tum id ē indiuiſibilitas ſeu vincu lum ꝑpetuū. ſignas vnionē xp̄i et ec cleſie et proles ad cultū dei educan da. hoc tn̄ bonū prolis eſt in obliga cione ſub cōdiciōe ſcꝫ ſi euenit ꝙ ſu ſcipiat̉ gratāter et religioſe educe ret̉. vn̄ eſt ibi obligacio pro ſemꝑ et ad ſemꝑ nō impedire iſtud bonuꝫ ſtudioſe. Quartus eſt excuſacio vel decor in actu qui alias eſſet actus turpitudinis. nullus em̄ prudēs de bet pati iactura niſi pro recompen ſacōe equalis boni vel maioris. Sꝫ in cōmunione viri et femine rōnis iactura accidit tum qꝛ rō abſorbet̉ tum qꝛ caro tribulaciōem patitur. ſꝫm apo. j. coꝝ. vij. tū etiā qꝛ nulli pro tūc gracie ꝓphetaꝝ ꝯferunt̉ in actu. ergo tria bona p̄dicta expe ctant̉ vt fiat recōpenſacio talium Quītꝰ effectꝰ ꝯſiſtit ī accidētalibꝰ bōis ſꝫm verſus. Hoſtes cōciliat et eo diſcernit̉ heres. Bis ligat alma notat ius trāſ fert auget amorē. ¶ ¶ Quō ad ſecūdū notandū ꝙ ad

Preceptum. Septimum. Capitulum
Tercium recipiēdū quīqꝫ p̄fatas vtilitateſ re quirit̉ vt acciꝑe volens ſacramen tum matrimonij in ſex p̄cipue ſe li cite teneat. alias ꝑiculum imminet peccati mortalis temporaneuꝫ aut diutinum. ſꝫm doctores. Primo vi deat cōtrahens vt nō ſit in peccato mortali vbi notat ſco. ꝙ qn̄ querit quis ſit miniſter matrimonij videtꝰ vt plurimū ꝙ ip̄imet cōtrahentes miniſtrent ſibi hoc ſacramentū vel mutuo vel vterqꝫ. ſed nec hͦ re qui rit̉ neceſſario ſed cum omni contra ctu eſt ſacramentū nam aliqn̄ pr̄es cōtrahunt pro filio et filia pn̄tibuſ nō exprimētibus ſigna propria. Si igit̉ ibi eſt ſacramentū oportet di ci ꝙ miniſter eſt indifferenter qui pōt eſſe miniſter in cōtractu matri monij. omnes em̄ cōtrahētes duas gracias accipiūt qꝛ due ſunt gracie in animnabꝰ cōtrahenciū et hoc ve rum eſt niſi ſit obex peccati ſup̄ mor talis hinc et inde. Non em̄ ſufficit ad graciā ꝑcipiendam ꝙ cōtrahēs nō ſit fictus reſpectu ſacramenti ſꝫ oportet ꝙ prius penituerit qꝛ illd̓ ſacramentū nō dat prima graciam. hec Sco. Secundo caueat contra hens ne in cōtractu ſolum vel prin cipaliter intendat ſuꝑbiam auarici am vel luxurioſam voluptatem. qꝛ di. ivilh. ꝑiſi. de ſacramētis. qui ma trimonio ꝯtraria intendunt multū peccant. verbi gracia qui amore ex plende libidinis ſue tm̄ forīſecꝰ ma trimonia ineunt. ſimiliter qui ſolū propter voluptatē aut ſolam auari ciam. aut ſolam ſuꝑbiam inijt et co traxit matrimoniū bonis matrimo nij aūt excluſus aut neglectis hoc eſt nō curatis taliter cōtrahentes multum peccant qꝛ non in ſanctificacione ſed in impuritate terrenoꝝ ſacramentum recipiūt īmo abutun tur iſto ſacramento et veriſimiliter peccant mortaliter. di. ivilhel. ſi ſit quis adultus aut adeo prouectus aut eruditus vt talia noſcere debe at merito in tales em̄ demonium hꝫ poteſtatem thobie. vj. D Sed quereres eſt ne īter tales matrimo nium. Rn̄. ꝙ ſic qꝛ et ſi amore libi dinis ſue explende ſolus illos mo ueat vel eoꝝ alterum ad omnia tn̄ ouera matrimonij vterqꝫ ſe obli gat pactiōe generali hͦ eſt ad vxo rem regendam et ſeruandam eī fid̓ thori et alia onera. ſicut em̄ ſi quis baptiſaret̉ cauſa luxurie tm̄ cōcu piſcens ſpeciem alicuius xp̄iane mu lieris quā aliter habere nō poſſet niſi baptiſaret̉. vere baptiſaretur. et verū ſacramentum baptiſmi reci peret ſic et iſte verū ſacramentum matrimonij ꝑcipit licet nō recta in tenciōe. Conſenſus etiam iſte et ſi amore libidinis fit tm̄ matrimonia lis tamen eſt nō fornicarius aut a matorius nō em̄ in ſolam libidinem conſentit ſed etiam in omnia onera matrimonij. et ad omnia illa ſe ob ligat. ſicut et ille qui cauſa luxurie ſue explende tm̄ baptiſat̉ nō in ſo lam luxuriam cōſentit. ſed etiam in hoc vt baptiſet̉ et xp̄ianus fiat. et ad omnia agenda et ſuſtinenda que xp̄ianiſſimi ſunt ſe obligat ip̄a ſu ſceptiōe baptiſmi. hec ivilh. Tercio. caueant cōtrahentes ne inter eos ſit affinitas vel cognacio ſpiritua lis. aut cōſanguinitas matrimonij ꝯtractū īpedimes ⁊ dirimens alias ſibi d̓bitū reddēdo alter ad minꝰ a dulterium vel fornicacionem com mitteret. Quarto debet in cōtractu

Preceptum. Tercium
Capitulum
conſenſus fuiſſe in mente et expreſ ſus in voce ſigno vel ſcripto defici ente enim alterius conſenſu. vel ſi non fuit expreſſus nullū matrimo nium eſſet coram deo. Quinto vide at ne ſcienter ſit votū deo factū in ter ꝑtes de cōtinencia alias vouēs peccare poſſet mortaliter et deo ſponſam ſubtraheret nec ſine pecca to mortali ſꝫm multos vnꝙͣ poſtea poſſet petere d̓bitū nec proſperitas tꝑalium ī tali matrimonio eſſꝫ mul tum ſperanda. īmo etiam grauiter videt̉ peccare qui votiuā ducit ſciē ter qꝛ cooꝑatur ei ad peccatū mor tale cauſam dando fractionis voti ſimiliter alij qui tales tradūt nup tui. qꝛ Ro. j. dr̄ nō ſolum ſup̄. exclu dunt̉ a regno dei qui mortalia faci unt ſed etiā qui cōſenciūt facienti bus vbi glo. Conſentire eſt tacere cum poſſis redarguere vel errorem adulando vouere. Sexto caueant ne clamdeſtine nuptias celebrēt ſꝫ benedictiōem recipiant in facie ec cleſie vbi nō ſunt binubi. neuter eī cōiugum tenet̉ reddere debitū al teri ſtatim cōtracto matrimonio. dicit tho. in iiij. di. xxxij. et ſꝫm ivil. ſuꝑ Raimū. peccat mortaliter qui ante benedictiōem nupcialem vxo rem cognoſcit in locis vbi eſt ꝯſue tum benedictiōem adhiberi Valet aūt benedictio matrimonia lis et fit propter multa. vt notat hūbertus de officio ep̄i. et īvilh. pariſi. de ſacramētis. Qn̄qꝫ em̄ ma trimonio annectit̉ ſterilitas. ꝯtra hanc valet benedictio diuina. psͣ. Benedixit eis et multiplicati ſunt nimis. interdū pauꝑtas. cōtra hanc valet eadem benedictio. qꝛ ꝓuer. x Benedictio dn̄i diuites facit interdum diſcordia cōiugū ſꝫ benedictio dn̄i valet ad pacem. Nume. vj. Sic beuedicetis filijs iſrael. Conuertat dn̄s vultuꝫ ſuū ad te. et det tibi pa cem. Interdū demō accipit poteſta tem in cōtrahentes vt ptꝫ Thobie iij. de demone qui interfecit ſepteꝫ viros ſare. ſed cōtra hoc valet be nedictio qꝛ ibi eſt crucis ſignū qd̓ fugat demonē. Interdū in cōiugi bus caro dn̄at̉ ſicut equꝰ et mulꝰ Ideo malo amore ꝯiugunt̉ cōtra hoc valet benedictio ſancta qꝛ dat graciā. Eccle. xl. gracia ſicut ꝑadi ſus in benedictiōibus. gracia auteꝫ eleuat mentē ad ſpūalia. Interduꝫ matrimonio adiuncta eſt multa ꝓ ſperitas ducēs ad malū finē ſed be nedictio diuina econuerſo adducit habundanciā ſpūaliū bonoꝝ ducen cium ad bonū finem. psͣ. benedictio nem dabit legiſlator ibūt de virtu te ad virtute videbit̉ deus in ſion Quia ergo benedictio diuina cōco mitat̉ inuocacionē diuini noīs quā facit ſacerdos in ſua benedictione ſꝫm illud Nume. v. Inuocabitis no men meū ſuꝑ filios iſrael et ego be nedicam eis. ideo rōnabiliter bene dicit̉ matrimoniū aliquoꝝ. Quō ad terciū notat wvilh. vbi ſu pra. ꝙ cū matrimoniū ſit ſancta et ſanctificata et ꝑfecta ſocietas ma ris et femine in ſpecie humana et ſanctitas ſit ſꝫm dio. elongacio ab execracionibꝰ et cōtaminaciōibus vicioꝝ et peccatoꝝ et adherētia to talis ad deum. idcirco ſeptuplex eſt ſanctitas matrimonij ſeruāda a con trahentibꝰ. Prima cōſiſtit in elōga cione a turpitudine et execracione prohibitorum quia contrahentes ī tendere dn̄t vt ſe lōge faciāt ab his

Preceptum. Tercium Capitulum Octauum
Secūda conſiſtit in cuſtodia et re tractione cōſortis ab huiuſmodi. Tercia cōſiſtit in ſubiectione ſui ad alterum et ī iugo ꝑpetue ſeruitutiſ quo ſe alter alteri ſubicit abſqꝫ ꝑti cipe. Quarta in ſuſcepcione oneris videlicet prouiſionis et educaciōis nō enim leue eſt onus viro prouide re de pregnantibꝰ enixis et nutrien tibus. ſimiliter cuſtodire paruulos et erudire ſimul et in muliere do lor ꝑtus erumnoſitas p̄gnancium quibus condolet vir et miſeria nu triencium et ſimilia. Quinta eſt ex ſuſcepciōe regiminis ip̄ius vxoris quantū ad virū que etiam regere habet totā domū vbi mulieri com petit pars ſolicitudinis. nō enim re cepit vxorem tantū ad ei exhiben dā neceſſaria victus et veſtitus. ſꝫ etiam ad regendū in ꝯpoe moꝝ in correctiōe et ꝑfectione eius nec le uis cura et modicum eſt onus cura mulieris vnius. Sexta ex fructu ꝓ lis ad dei cultum nutriendum. Se ptima ex ip̄o ſacramento id ē ſacre rei ſigno. Eſt em̄ ſignum cōiunctio nis xp̄i et eccleſie. xp̄i et fidelis aīe xp̄i et beatoꝝ patrie. hee ſunt ſan ctificacōes de quibus videt̉ loqui apoſto..j. theſſa. iiij. Hec eſt volun tas dei ſanctificacō veſtra vt abſti neatis a fornicaciōe vt ſciat vnuſ quiſqꝫ veſtrū vas ſuū poſſidere in ſanctificaciōe et honorē nō in paſſi one deſiderij ſicut et gentes que ig norant deū nō em̄ vocauit vos deꝰ in immūdiciā. ſed in ſanctificaciōeꝫ in xp̄o hieſu dn̄o noſtro. Capitulum Octauum.
E penitētie ſacram̄to cꝰ tres ſunt ꝑtes ſꝫm Criſ. cōtricio. cōfeſſio. ⁊ ſatiſ factio. Prīo vidēdū ē de origīe ꝯtricōis Scd̓o de ꝯdiciōibꝰ cōtriciōi neceſſarijs. Et tercio de ef fectibꝰ ꝯtriciōis ¶ A Quātū ad primū notādū prīo ꝙ ſꝫm magi. di. xvij. iiij. Cōtricō ē dolor volūtarie aſſumptus pro peccatis cū propoſi to cōfitendi et ſatiſ faciendi. Dici tur primo aſſumptus. oportet eniꝫ in cōtriciōe que cōmuniter habet̉ p̄cedere quedā. ſecus de priuilegia ta vt in latrone magdalena et pau lo. vbi deus fonte miſericordie ap peruit vt fieret ſubito qd̓ in alijs paulat im. ſicut em̄ ſanauit quoſdā ſubito xp̄c alios quotidie ſanat ſuc ceſſiue mediante curſu cōmuni ſic ⁊ in aīabus fecit vt tho. dicit contra gentiles. Scd̓o dicit̉ voluntaria n̄ coacte propter hoc ꝑiculoſum eſt ī extremis primo penitere. vt habes sͣ. ca. vj. A. Tercio d̓r dolor ſcilicet qui ſit diſplicibiliter maior cuiuſcū qꝫ priuaciōe citra deum. Et hic do lor eſt voluntatis nec oꝑtet neceſſa rio ꝙ ſenſualiter doleat. vnde ſtat ꝙ pro pr̄e mortuo ſenſibiliter plus doleat nō intellectualiter ⁊ gaude at peccator de dolore tali ſed ꝙͣdiu dolebit. Rn̄. ſꝑ. i. qn̄ recolit ſe male feciſſe. Quarto cū ꝓpoſito ꝯfitēdi et ſatiſ faciēdi. Scd̓o notandū ſꝫm bona. ꝙ quīqꝫ ſunt p̄ambula ꝯtrici onis vt plurimū. nā pnīa actualis q̄ ē īmediata diſpoſico ad gr̄aꝫ orit̉ ⁊ incipit ſꝫ. ordīeꝫ. Prīo a fide cꝰ actꝰ prius ē quo hō ognoſcit ⁊ credit d̓i bonitate ⁊ iuſticiā Et ꝙ illi diuīe bōitati diplicꝫ omē pctm̄ ⁊ ꝙ diuīa iuſticia pctīs ſic offēdit̉ ꝙ nulloᶜ

Capitulum Octauum Preceptum.
Tercium dimittit multum cōſequēterqꝫ hō cognoſcit ſe mala commiſiſſe et dei offenſaꝫ incidiſſe ꝑ iuſticiā ſoluēdā Secundus eſt actus timoris ſerui lis quo timet ſe eternaliter miſeruꝫ futurū propter peccatū et retrahi tur iſto modo a peccatis ꝓpter me tum gehenne in quo timore quis ſi ſolum maneret deſperaret ideo ter cius actus fidei eſt quo credit deuꝫ tam infinite miſericordeꝫ. vt ad ve ram penitencia remittat omnē offē ſam et in amicum dei recipiat peni tentem. Quartus eſt actus ſpēi de veniā cōſequenda ꝓpter dei miſeri cordiam et bonitate quibus ꝑatus eſt indulgere et in amicicia reaſſu mere penitente. Quintus eſt ꝓpoſi tum emendādi vitā et reuertēdi ad deū et ſe eī cōfederandi et ſatiſ fa ciendi ꝑ gemitu cōfeſſione et ſatiſ factione. Et hec omnia innuunt̉ lu ce. xv. ꝑ filiū ꝓdigum primū. ibi di cam illi ſcꝫ patri. pater peccaui ī ce lum et coram te. ſcd̓m ibi. iam non ſum dignus vocari filius tuꝰ. terci um ibi. Et ſurgens qd̓ nō feciſſet ni ſi de patris clemencia p̄ſumpſiſſet. quartū etiā ibidem videlicet ſurgēſ quintū ibi venit. Et ſic patet ꝙ pe nitētia incipit a timore ſeruili ⁊ vt videbit̉ terminat̉ in amore filiali. iuuat etiam ad principiū cōtriciōis mala cōſiderare que facit peccatuꝫ mortale p̄cipue de quo in principio libri habes de tranſgrediētibꝰ p̄ce cepta. c. j. d. B ¶ Quo ad ſcd̓m notandū ſꝫm magi. in. iiij. in pluri bus diſt. de pe. et tho. et ſco. ꝙ ad hn̄dam cōtriciōem vel diſpōſiciōeꝫ ſufficiente ad eandē ꝓ deletione omniū peccatoꝝ mortalium exigu tur plura. prīo diligēs diſcuſſio con
ſcientie et diſtincta p̄cogitacio om niū peccatoꝝ mortaliū de quibꝰ hō nō eſt prius ſufficiēter cōtritus et cuiuſlibet eoꝝ cū circūſtancijs aggͣ uantibus maxime cum circumſtan cijs in aliud genus mortalis pecca ti trahentibus habeat aūt ad mē morandū diligencia ſicut dicet̉ ca. ix. f. et ca. xij. f. vt probat magi. in iiij. di. xv. et ꝑ augu. li. de vera et falſa penitētia. et ad minus in prīa cōtriciōe id eſt attriciōe et p̄paraci on ad cōtriciōem exigit̉ vt doleat de ſingulis que memorie occurrunt mortalibus et etiam de ſingulis eo rum circumſtancijs que peccati ſpe ciem mutāt id ē alind̓ genus pecca ti mortalis trahut de quihꝰ circum ſtancijs clarius dicet̉ ī materia cō feſſiōis. Racio dictoꝝ qꝛ oportet vt in ſequēti membro dicetur de ſin gulis deteſtaciōem ſpecialem habe re memorie ſaltem occurrētibꝰ. vn̄ p̄ceptū eccleſie. Omnis vtriuſqꝫ ſex us. li. v. de peni. et remiſ. dicit oīs vtriuſqꝫ ſexus fidelis poſtꝙͣ ad an nos diſcreciōis ꝑuenerit omnia ſua peccata ſaltem ſemel in anno fideli ter confiteat̉. de hoc ezechias rex ait Iſaie. xxxviij. Recogitabo tibi omēs annos mros in amaritudine anime mee C ¶ Scd̓m eſt diſplicē cia ſeu deteſtacio ſinguloꝝ mortali um peccatoꝝ ſuoꝝ quoꝝ in p̄dicta p̄cogitaciōe poterat eſſe memor. eſt aut deteſtacio iſta nolicio qua pnei tens nollet ſe illa ſuā p̄terita pecca ta feciſſe. aut eſt volicio cōdiciona lis quā vellet ſe nō peccaſſe ſi eſſet ſidi poſſibile aut optatiua vt vtinā nō peccaſſem ita contra deū. ꝙ au tem ſingula ꝙ memorie occurrunt oporteat in ſpeciali deteſtari. hoc

Tercium
Octauum. Preceptum. Capitulum
ptꝫ j. ezech. xviij. vbi deꝰ tradidit modū iuſtificandi impiū dicēs ſi im pius egerit penitenciā ab omnibus peccatis ſuis que oꝑatus eſt et cu ſtodierīt vniuerſa p̄cepta mea ſcꝫ ꝓ poſito et fecerit iudiciū id ē ſcruti niū ſuꝑ cōmiſſis et iuſticiā id ē exte rius effectualiter cuiqꝫ qd̓ ſuū tri buendo deo ſibi et ꝓxīo vita viuet et nō moriet̉. Idem vult apoſto. j. coꝝ. xj. vbi dicit. Probet aūt ſeip̄m homo et ſic de pane illo edat. Ideꝫ vult glo. ſuꝑ illud psͣ. Lauabo ꝑ ſin gulos noctes lectū meū. Dicit per lingulas noctes intelligere d̓bemꝰ ſingula peccata ſuꝑ quibus ſingula riter flere debemus ad hoc vt laue tur lectus noſtre cōſcīe. rō eſt quia ꝑ ſingula peccata mortalia facta ē ſpēalis auerſto ab incōmutabili d̓o qua rei mutabili homo adheſit Itē cōtricio ꝑ confeſſiōeꝫ explicat̉. ſed oportet de ſingulis mortalibꝰ cōfi teri. et licet illud ab omībus ſit fa ciendū. Eſt tn̄ ſingulariter neceſſa riū iſtis qui adhuc aliqua malicia ita infecti ſunt vt illam vix vel non dimittere ꝓponāt. indigent hi tam diu lamētari. quo dum ꝑ dei gr̄am de omnibꝰ doleant. Concordat p̄fa tis tho. in iiij. di. xvij. dicēs quantū ad principiū ꝯtriciōis id ē quātum ad attriciōeꝫ qua hō cogitat de pec cato et dolet et ſe preꝑat ad cōtri cionē oꝑtet ꝙ ſit deteſtacio de ſin gulis peccatis que quis ī memoria habet adhibita diligentia ad memo randū ⁊ inueniēdū ea. Quatu vero ad terminū cōtriciōis ſcꝫ qn̄ ip̄a di ſplicēcia format̉ caritate et fit con tricio tūc ſufficit ꝙ fiat vna cōmu nis de om̄ibꝰ ſimilis D ¶ Terciū requiſitum eſt vna generalis deteſtacio omniū peccatoruꝫ ſuoꝝ tam oblitoꝝ ꝙͣ ignoratoꝝ q̄ peccator cōmiſit et nō ſciuit et adhuc neſcit quot fuerūt peccata. ꝓ intellectu aūt oblitoꝝ peccatoꝝ notandū ſꝫm Tho. ꝙ obliuio de aliquo pōt eſſe dupliciter. vno mō ſic ꝙ totaliter a memoria exciderit et ꝙ homo nō poſſit illud inquirere nec memora ri. alio modo ſic ꝙ ꝑtiꝫ a memoria exciderit et ꝑtim remāſerit ſicut cū in generali recolo me aliquid audi uiſſe ſed neſcio in ſpeciali quid fue rit. Et tūc requiro ī memoria ad co gnoſcendū et reminiſcendū. ſic etiā dicit̉ aliquid eſſe oblitū dupliciter vno mō ſic ꝙ in generali manea ī memoria ſed n̄ in ſpeciali vt cū hō recolit ſe vnū vel plura cōmiſiſſe ⁊ neſcit q̄ videlicꝫ an ſuꝑbia an aua ricia vel luxuria vel gula. et tūc dꝫ homo cū diligencia recogitare vt ī ueniat peccatū in ſpeciali qꝛ hō te net̉ de quolibet ſuo mortali memo rato in ſpeciali cōteri ſpecialiter. ſi aūt inuenire nō pōt nec in ꝑticula ri memorari tūc ſufficit de eo cotr ri ſꝫm ꝙ in memoria ꝯtinet̉. ſcꝫ do lere ꝙ cōmiſit quoddā mortale de quo nō eſt memor. Et debet non ſo lum ſic in generali dolere de quodā peccato omiſſo ⁊ oblito ſꝫ debꝫ etiā cum hoc dolere de obliuione que ſi bi ex negligencia ꝓpria cōtingit E ¶ Alio modo pōt peccatū eſſe ob litum ſic ꝙ ip̄m omnino memoria excidit. nec aliquā de eo habet noti ciam etiā adhibita ſufficiēti diligē tia et tūc nō tenet̉ homꝰ de eꝫ cō teri in ꝑticulari qꝛ impotencia excu ſat eū a debito ⁊ ſufficit generalis contricio de omni eo in quo deum offendit et dicit Bonauentura.

Capitulum Preceptum. Octauum Tercium
ꝙ penitēs nō debet de oblitis con teri in generali ſub condiciōe vt ſi deū in aliquo peccato offendit. ſed debet de eis cōteri ſub ꝓbabili eſti maciōe debet em̄ ꝓbabiliter et ve riſimiliter eſtimare ꝙ in multis of fendit deū. et ſic ex hac eſtimacione doleat ac ſi certus eſſet tūc eſt ve re cōtritus de eis ⁊ dimittunt̉ ſibi illa oblita ſicut cognita que deteſta tur in ꝑticulari f ¶ De ignoratis vero peccatis quō ſit cōterendum vbi videlicet quis peccauit ſed ne ſcit ea fuiſſe peccata Notandū prīo ſꝫm tho. in iiij. di. xxj. ꝙ ignorācia eius qd̓ quis ſcire tenet̉ nō excuſat eum qꝛ ip̄amēt ignorancia eſt pctm̄ vnde cū aliquis nō confitet̉ pecca ta ꝓpter hoc qꝛ neſcit ea eſſe pecca ta et ſuo modo videt̉ ſi nō cōterit̉ de aliquibꝰ peccatis ꝓpter hoc qꝛ neſcit ea eſſe peccata et potiſſime ꝓpter ignoranciā iuris diuini tunc nō excuſat̉ alias heretici excuſarē tur qui aliqua peccata ī quibꝰ ſunt neſciūt eſſe pctā. et etiā excuſaren tur ſimplices qui ex negligētia aut ex deſidia ignorant. et qꝛ ignorata ex negligencia ſciunt̉ ꝑ diligenciaꝫ ideo tenet̉ homo facere qd̓ in ſe eſt vt peccata ſua cognoſcat quatenus de eis cōterat̉ confiteat̉ et ſatiſ fa ciat. Et ſi queris ꝑ qualē diligenciā ſit repellendū ignorātīa. Rn̄dꝫ Criſ. ſuꝑ math. omē. xxxix. ſi velles ſcrip turaꝝ ingredi veritatē nūc poteriſ oraciōibꝰ nūc quereres in ſcriptu ris. nūc pulſares bonis oꝑibus nūc interrogares ſacerdotes nunc iſtos nūc illos G ¶ Ex quibꝰ ſꝫm Bo nauen. ſuꝑ iiij. et wvilh. pariſien̄. de fide et legibus Elicit̉ ꝙ quatuor ſunt iuuacia cōtra ignorācia. Prīo
tenet̉ quis diſcere ſalutaria ſibi. et hoc ꝑ verbi dei attentā audienciaꝫ ꝑ libroꝝ ſacre ſcripture diligentem lectionē et ꝑ cordialem meditacōeꝫ debet em̄ quilibet ſꝫm ſtatus ſui exi genciā talibꝰ intendere nō ſolum ī quadrageſima ſed etiā in omni die feſtiuo cum ad hoc ſit inſtitutꝰ ſi eī ꝑ alios dies tꝑalibus intendis cur nō in die feſto legi dei intenderes. o ſi qui p̄fata feciſſent quāta iam ig norata didiciſſent. Scd̓o exigit̉ vt quis frequēter querſet̉ cum bonis homībus de rebꝰ loquat̉ ſalutari bus et querat de eis que ad dei per tinēt honorē et ſuā ſalutem H6 Tercio caueat a peccatis grauibus que iam cognoſcit et ſi incidit ſtatī cōterat̉. alias ſꝫm Grego. peccatū qd̓ ꝑ penitenciā non delet̉ mox ſuo pondere ad aliud trahit peccatum et lumen rōis cecat vt ꝓbat magi ſter in. ij. di. xxxvj. vnde ro. j. Enu meratis quibuſdam peccatis et ne gligencijs dicit ꝓpterea tradidit il los deus ſcꝫ philoſophos ī paſſiōes ignominie qui deū cognoſcētes nō ſicut deū glorificauerūt. Quartum eſt vt quis crebro deuotis oracioni bus deū et ſanctos inuocet. et qua tenus eū de neceſſarijs potiſſime di gnetur illuminare qꝛ omnis ſapien tia a dn̄o deo eſt. ſic.ſ. tho. fuit illu minatus a deo et etiā ab apoſtolis de quodā dubio inſtructus. hoc em̄ faciendo plurima quis diſceret. de hoc etiā reꝑies infra. p̄. ix. ca. iij. c. k. l. ¶ I Ad ꝓpoſitum igit̉ qn̄ quis incipit ſꝫm Honauen. ſuꝑ. iiij. Cognoſcere peccata que prius igno rabat tūc tenet̉ de eis in ꝑticulari cōteri et cum hoc cōteri de ignoran tia ſua que ſibi ex ſua culpa euenit

Preceptum. Tercium
x Capitulum Octauum
et debet etiā iſtam ignoranciā emē dare pro poſſe. alias nō videt̉ eſſe verꝰ penites qn̄ eſt de neceſſarijs ad ſalutē ꝙͣdiu aut ignorat aliqua peccata debet de eis cōteri in gene rali vt qn̄ homo dolet in cōmuni de omni dei offenſa ꝑ ip̄m cōmiſſa. do leat etiam in generali de om̄ibus peccatis oblitis. Et poſtꝙͣ hō cōtri tus eſt in ꝑticulari de omnibus ſibi cognitis ⁊ etiam de om̄ibus oblitis in generali. tūc debet homo eſtima re veriſimiliter ſe etiā in multis of fendiſſe deū que ignorat et non no ſcit eſſe peccata et de. talibꝰ debet cōteri in generali. et cū hoc de ſua culpabili ignorantia ſeu craſſa ⁊ ꝓ talibꝰ ſimiliter p̄cet̉ hoc docet lex dei. psͣ. delicta quis intelligit glo ſa. q. d. nullus omnia ideo addit̉ ab occultis ⁊cͣ. ⁊ ab alienis parce ſeruo tuo. Et alibi delicta iuuētutis mee et ignorancias meas ne memineris dn̄e k ¶ Sed quereres quantus dolor ſeu quāta diſplicentia exigit̉ ad cōtriciōem. Rn̄. ſꝫm tho. duplex eſt dolor cōtriciōis vnꝰ in volunta te et eſt ip̄a cōtricio met ſeu diſpli cencia peccati et debet eſſe maior de peccatis ꝙͣ quicūqꝫ deliberatus dolor. aut quecūqꝫ volicio eiuſdem volūtatis de quacūqꝫ tꝑali re. quia plus voluntas debet deteſtari pec catū qꝛ cōtra deū quā nolit qd̓cūqꝫ damnū in alijs rebꝰ maxime qn̄ hō de vtroqꝫ deliberat et ea adinuīceꝫ comꝑat. deus em̄ debet ſuꝑ omnia placere cū omnia alia finaliter ſint in ip̄m ordinandā et ideo peccatum qd̓ ab eo auertit et eū offendit det ſuꝑ om̄ia volūtati diſplicere. Ideo Hiere. vj. luctuꝫ vnigeniti fac tibi vbi glo. dicit docet penitentē quid
facere debeat. nam peccator nō hꝫ niſi vna aīaꝫ ⁊cͣ. et alia glo. nihil do lentius morte vnigeniti. Et ita ſꝫm raciōeꝫ et voluntatē nihil debꝫ eſſe deteſtabilius et magis nolitum ꝙͣ peccatū. ⁊ addit tho. ⁊ dicit ꝙ etiā in caſu in quo oꝑtet hominē pecca re mortaliter aut mori. aut aliam quacunqꝫ pena tolerare teneretur homo in tali caſu omnē pena peli gere et pocius ſuſtinere ꝙ peccare mortaliter. aut ꝙͣ velle peccaſſe et habere voluntaria et deliberatam cōplacencia in mortali peccato p̄te rito. tn̄ qn̄ nō imminet talis caſus neceſſitatis tunc nullus eſt de hoc temptandus eo ꝙ homo nō ſcit de facili affectus ſuos regere aut me ſurare. Bonauen. etiā di. ꝙ magnū eſt ꝑiculum et ſtulticia ab aliquo in firmo. id ē in virtutibus imꝑfecto vel etiā a ſeip̄o hoc querere ſcꝫ an vellet mori aut quācunqꝫ penam ſu ſtinere vel mortaliter peccare quia hoc eſt ſe vel alium temꝯtare et a nullo penitēte debet ꝯfeſſor hͦ q̄re re. ſed ſi ſponte quis illud dicit ſig num eſt magne penitētie. alius eſt dolor ſenſibilis in ꝑte ſcꝫ ſenſibili. et talis nō eſt neceſſarius ad cōtri cioem ꝓ mortalibus primo qꝛ non eſt ſemꝑ in poteſtate noſtra. ſecūdo qꝛ ſicut peccatū ꝑ actum volunta tis ſufficiēter naſcit̉ ita ꝑ actū vo luntatis videlicet ꝑ deteſtacionem peccati voluntaria que eſt eſſencia liter cōtricio ſufficiēter tollitur ſi ne dolore ſenſibili peccatū. laudabi lis tn̄ eſſet ſi haberet̉ moderate ¶ Quartū requiſitū ad ꝯtriciōeꝫ eſt vt homo ceſſet a mortalibus et vt etiaꝫ habeat ꝓpoſitū ſibi cauedi ꝓ futuro nō ſoluꝫ de pc̄tīs ꝯmiſſis

Tercium
Preceptum.
Capitulum
de quibus nūc dolet ſed etiā de om nibus mortalibꝰ et occaſiōibꝰ pro pīquis. rōe quoꝝ veriſimiliter eſſꝫ poſtea iteꝝ caſurus in mortale ptꝫ illud ꝑ diffiniciōem penitētie. gre. que eſt peccata p̄terita plangere et plangenda iteꝝ nō cōmittere id eſt habere ꝓpoſitū n̄ ea ampliꝰ admit tendi. ad idē eſt magiſter in. iiij. di. xv. et xiiij. rō ꝓpoſiti iſtius eſt qꝛ li homo nō haberet tale propoſituꝫ nullum mortale ſcꝫ ꝯmittendi tunc haberet voluntate alicuiꝰ vel con placenciam mortalis peccati. Dicit etiā augͥ. li. de vera et falſa pe. ſcio deum inimicū omni criminoſo. quō ergo qui vnū crimē reſeruat d̓ alio recipit veniā. nam luce. iij. et Ioh. vij. totū hominē ſanū fecit ī ſabba to. Et nullū demone in eo reliquit qui legionē habuit. luc. viij. ex quo patet ꝙ nō cōterit̉ qui odium gue cōtra ꝓximū retinet. Item qui oc caſiones certas peccatoꝝ vitare n̄ ꝓponūt vt cōcubinas vſuras et hꝰ modi. Item qui nolūt reuocare ſe ductos malis cōſilijs et moribꝰ per eos aut diffamatos iniuſte. Quitū requiſitum eſt ꝓpoſitum cōfitendi ꝓ loco et tꝑe ſꝫm eccleſie p̄ceptum om̄ia ſua mortalia prius nō cōfeſſa et de quibus prius nō eſt legittime abſolutus. et etiam ꝓpoſitū ſatiſ fa ciēdi deo pro iſtis peccatis A C Sextū requiſitū eſt motus liberi ar bitrij in deū qui videt̉ eſſe maxime dei dilectio ſuꝑ omnia. Racio ē ſꝫm Tho. in. iij. ꝑte. q. lxxxv. qꝛ talis di lectio dei eſt cauſa deteſtaciōis pec catoꝝ finaliter ꝓpter deū et inquā tum ſunt dei offenſiua et cōtra ho norē ip̄ius facta vt patebit ſtatim de hoc etiam habes. j. ca. xj. p̄ſenti
Octauum p̄cepto. H. Seplimū requiſitū eſt vna generalis d̓teſtacio omniū pec catoꝝ mortaliū ad vera em̄ penitē ciam requirit̉ dicit tho. ibidem ꝙ homo deſerat peccatū inquantū eſt cōtra deū. Et poſt pauca ſubdit. ſi em̄ diſplicet homini aliqd̓ peccatuꝫ eo qd̓ eſt cōtra deuꝫ ſuꝑ omnia ſibi dilectū qd̓ requirit̉ ad rōeꝫ vere pe nitentie tūc etiam diſplicēt ſibi oīa peccata mortalia. id̓o magi. in iiij. di. xxj. beatū augu. allegando dicit arbitrij libertatē querit deus non neceſſitate. caritate et nō ſolum ti morē. et ſubdit. oꝑtet nō ſolū time re iudicem ſed et diligere. ergo oꝑ tet ꝙ homo deū ſuꝑ om̄ia diligat ⁊ ꝙ actualis dei dilectio ſit ſibi cau ſa et eum moueat vt deteſtet̉ pec catū finaliter ꝓpter deū ſcꝫ inquan tum eſt dei offenſiuū et cōtra eius honorē N ¶ Ex quo patꝫ ꝙ ſi hō peccata ſua deteſtet̉ ſolum qꝛ ſunt oppoſita virtuti morali aut ſolum qꝛ reddūt eum indignū et vituꝑabi lem qualiter etiā philoſophi cogno uerūt deteſtāda eſſe peccata aut ſi ſolum deteſtaret̉ ea ꝓpter timoreꝫ pene amiſſiōis vite eterne inquan tum ſibi illud eſſet incōmodū ibi ſi ſtendo ſine vlteriori relaciōe ī deū tūc homo ſolū quereret ſuū cōmo dum et fugeret ſuū incōmodum et nullo mō quereret deū et illius ho norē cōtra illud apoſt. j. coꝝ. x. ſiue māducatis ſiue bibitis ⁊cͣ. nec talis deteſtacio eſſet actus virtutis qꝛ n̄ circumſtancionata debito fine et ꝑ cōſequēs nō formaret̉ gracia nec fieret cōtricio. iō nullū tolleret pec catū īmo ip̄a eſſet vicium et actua le peccatū qꝛ circūſtancionata ī de bito fine ⁊ ꝑ cōſequēs etiā nō eſſet

Preceptum Capitulum Octauum
attricio vera que de congruo mere tur gracie infuſionē et peccatorum remiſſionē. ſed eſſet actualiter of fendēs et ita meret̉ penā Exem lū prīo de anthiocho de quo. ij. mach. ix. quidem peccato qd̓ omiſit in dei fideles nō eſt a deo miſericordia cō ſecutus. qꝛ vt dicit tho. veniā fuiſ ſet aſſecutus ſi vere penituiſſet nō aūt vere penituit qꝛ n̄ ex amore iu ſticie de peccatis cōmiſſis dolebat. ſed ex timore pene ꝙͣ expectabat vel ex dolore pene ꝙͣ ſuſtinebat. ſic demones et damnaciōis penitenciā agūt magna ꝓ peccatis nō qꝛ deuꝫ offenderūt ſed qꝛ incōmodū eorum maximū eſt. ſed licet iſta ſeptem pū cta ſint ꝓbabiliter ex doctoribꝰ ſa cre theologie dicta tn̄ qui de talibꝰ p̄ſertim. ij. et vij. cōdiciōibus vult p̄dicare caueat ne populū ſcandali ſet vel d̓ſperare faciat. ſꝫ more pru dentis medici et ſꝫm pa. beati gre. caute loquat̉ ita vt duros et diſſo latos terreat et emolliat. puſillani mes aūt deſperare de venia nō faci at O ¶ Quantū igit̉ ad tercium principale qn̄ homo ꝑ illa ſepteꝫ ſu pra dicta ſe preparauit et deuenit ad illaꝫ vnā generalē omniū; cto rum mortaliū deteſtaciōeꝫ bene cir cumſtancionata maxime circūſtācia debiti finis ſꝫmdicta. Et qn̄ hmōi deteſtacio eſt ſatis magna pro tot ⁊ tantis peccatis tunc mox informa tur caritate et fit cōtricio. Et in eo dem inſtanti deus multa bona con fert penitenti nō ex valore cōtrici onis p̄ciſe ſeu attriciōīs ſꝫ propter meritū paſſiōis xp̄i qꝛ incipit iā ali quo mō ſe vnire xp̄o ꝓpter quā vni onem paſſio et meritu xp̄i ſibi ſuf fragat̉ ꝑ modū influxus. ſꝫm tho.
in iij. ꝑte. nō inquā ex valorē cōtri cionis p̄ciſe qꝛ breuis et ꝑua eſt et nō ſufficiēs ſatiſ factio pro peccato mortali. qd̓ eſt aliquo mō infinite malicie eo ꝙ ꝑ ip̄m infinitum bonū cōtemnit̉ ſed dimittit peccata et a lia bona cōfert ꝓpter meritum xp̄i qui ſua paſſiōe nobis meruit ꝙ qn̄ homo in fide xp̄i et ꝓpter deū dete ſtat̉ peccata ſua ſꝫm modū p̄miſſuꝫ tūc deus dimittit ea ꝓpter hoc ꝙ dei filius ſibi dilectiſſimus ꝓ pctīs iſtis ſicut ꝓ omnibꝰ alijs mortuus eſt ⁊ deo patri hoſtiā ſe obtulit plꝰ ſꝫm Anſꝫ. Cur deus homo deo pla cente ꝙ peccatū ſit malū et nociuū ſunt aut effectus cōtriciōīs ſeu bo ne attrciois etiam anteꝙͣ quis con fiteat̉. Actu. j. ſꝫm xp̄i exemplū lu. xv. om̄ia peccata mortalia penitēti in inſtanti dimittunt̉ et pater cele ſtis ei tanꝙͣ filio ꝓdigo reuertēti miſericordia motus occurrit ei eter nam pena in tꝑalem cōmutādo. Se cundo amicus dei efficit̉ ita ꝙ ini quītatū eius amplius nō recordet̉ ad iram. ſꝫm Ezech. xviij. qd̓ ſignifi cat oſculum patris. Tercio gracia caritatis et cetere virtutes in bap tiſmo infuſe et ꝑ peccatū ꝑdite aīe infundunt̉. Et hec eſt ſtola prima. Quarto heres eterne patrie effici tur que hereditas ꝑ fidei annulum in baptiſmo dat̉ ei et nūc fides ca ritate formata certa eſt de eterna felicitate. Quinto omīa oꝑa viua olim et mortificata ꝑ peccata reui uiſcūt vt velut calceamenta pedes effectuū āmodo muniēt P Pre fatas. vij. cōdiciōes vere cōtriciōis breuius ꝑſtringes cancella. pariſi. iohānes de gerſona in triꝑtito ſuo inter cetera ſic dicit. Sciens miſe

Tercium Preceptum.
Capitulum
ricordiſſimꝰ pater deꝰ et cognoſcēs noſtram fragilitatē ꝑmaximam et ad malum pronitate multiplicibus vijs mortali vita durante ꝑatiſſi mus eſt nobis delīcta remittere et graciā cōferre ſi dumtaxat veraci ter et ex corde tres ſibi ſubſcriptas veritates porrigamns. Prima veri tas dn̄e ſic vel ſic cōtra tuā bonita tem peccaui vt mihi diſplicet rōe cuius penitencia ago qꝛ te offendi quitotus es venerandus et colēdꝰ qd̓cūqꝫ mandatū tuū tranſgreſſus ſum Scd̓a veritas dn̄e bonū habeo propoſitū et deſideriū tuo iuuamīe mediante mihi in futuꝝ p̄cauendi. ne incidam in pctm̄ et occaſiōes iu xta poſſibilitatē virium euitandi. Tercia veritas dn̄e bonā habeo vo luntate peccatoꝝ meoꝝ cōfeſſiōeꝫ integraliter faciendi pro loco ⁊ tꝑe ſꝫm tuū et ſancte matris eccleſie ma datum et preceptū has veritates ſi aliquis qualicunqꝫ loco et tꝑe ſince riter nō ficte aut mēdaciter ex cor de ꝓnunciauerit ſecurus exiſtat ſe in ſalutis et gracie ſtatu cōſiſtere ⁊ vitam eterna mereri quauis omnia crimina cōmiſiſſet. ſi etiā talis abſ qꝫ alia cōfeſſione cōtinuo decederꝫ in abſencia ſacerdotis dormiendo aut alio quouis modo morte ſubi ta p̄uentus idem finaliter ſaluaret̉ acerbiſſima pena purgatorij mediā te Q ¶ Ex quo notadū et ſalubre cōſiliū elicit̉ vt xp̄ianus quilibet ſingulis diebus bis aut ſemel ſero vel de mane aūt ſalteꝫ feſtis diebꝰ redeat ad cor ſuum cōſcienciā exa minas an tres p̄miſſas veritates ꝓ ſerre valeat cum cordis ſinceritate et ſi ſic tūc intra ſtatū ſalutis ſe eſſe cōfidat ꝙ ſi eas pura mente fateri
Octauum nō valet obſtante voluntate peccā di qua actualiter delectat̉. aut ini quo propoſito quo quis occaſiones peccatoꝝ vitare renuit. quēadmo dum illi qui peccatiſ carnalibꝰ mer ſi reſurgere nolūt aut vſuras ſuas aut iniuſtas mercaciōes et lucra cō tinuant vel iniuſte retinēt alienuꝫ quiqꝫ alterius odio vel vindicte de ſiderio flagrantes in nocēdi propo ſito ꝑſeuerant certiſſime ſciant hi ⁊ cōſimiles nō epiſcopū aut papa eoſ abſoluere poſſe quaquā talibus ſa lutare cōſilium det̉ vt ꝑ ſeip̄os vel alios bona que poterūt oꝑent̉ ora do vel elemoſinas dando ꝙ deꝰ eo rum corda illuminet et ad bonū di rigat et cōuertat. hec cacel. R C Sed quō contricio eſt habenda de venialibus. Rn̄. tho. in. iiij. di. xvij. ꝙ ad dele ciōem venialium non exigit̉ actualis cōtricio de omnibꝰ nec ſufficit habitualis cōtricio pro delecione omniū ſemꝑ ſed ſufficit media cōtricio ſcꝫ quorundā diſpli cencia in ſpeciali niſi quis in deum feruide ferretur. vbi pro tunc ſibi implicite omnia ſua diſpliceret ve nialia tn̄ oportet ſemꝑ ꝙ animus nec implicite nec explicite illi venia li inhereat qd̓ ſibi vult dimitti ali as voluntas curua eſſet. hec intelli ge quo ad reatum peccati. ſed de pe na plus et minus dimittitur ſꝫm ꝙ plus dolet vel aptius deuotum re mediū ſuſcipit vt aquam benedictā diſciplina et alia hmōi. Capitulum Nonum.

Capitulum Nonum.
Tercium Preceptum. Onfeſſio eſt ſecūda pars penitētie d̓ qua tria ſunt videnda. Primo qui eiꝰ fructus ſeu effectꝰ. Se cundo quo quilibet et qualiter ſit cōfitendū. Tercio de cōfeſſiōis ge neralis effectibus et proprietatibꝰ A ¶ Quantū ad primū notādū ſꝫm tho. et ſco. et bonāuen. di. xvij. iiij. ꝙ nouē ſunt effectus cōfeſſiōis et ſacramentalis abſoluciōis. Primus eſt magnū meritū cōfitentis. et fu ga tranſgreſſiōis iſtius p̄cepti. de quo in hoc p̄cepto xp̄s ait. Ioh. xx. Quoꝝ remiſeritis peccata remittū tur eis. Obedit etiam quis hoc p̄ce pto eccleſie quoꝝ p̄ceptoꝝ traſgreſ ſio eſt graue peccatū. Secūdo valꝫ ad augmentū gracie ſi quis eā prīꝰ habuit. Tercio valet ad gracie no ue infuſionē ſi ea prius caruit facit qꝫ de attricio cōtritum. ſi em̄ dolor attriciōis penitencie nō fuiſſet ſuf ficiens diſpoſicio ad cōtricionē tūc cōfeſſio et abſolucio ei ſuꝑadiūcte ſupplerent eius defectū dum modo penitēs ip̄e tūc nō ponat obicē gr̄e ꝑ cōmiſſionē actualis peccati mor talis. Quarto cōfeſſio et abſolucio infinite longaꝫ pena inferni ⁊ acer bam valde mutat in tꝑalem penam et purgatorij. et hoc faciūt cōfeſſio et abſolucio habite in ꝓpoſito etiā antequā homo cōfitet̉. ſcꝫ qn̄ cōte rit̉ vere. qꝛ ſic ante cōfeſſionē mori ens finaliter ſaluaret̉. Et qꝛ p̄fata pena quaquā ſit finita tn̄ impropor cionata eſt viribus penitētis in hͦ mundo viuentis ꝑ vim clauiū in co feſſione et abſoluciōe mnt̓m illa pe na ꝑ cōfeſſione et abſoluciōem mi nuit̉ ꝙ remanet proporcionata vi ribus penitētis. ita ꝙ ſatiſ faciendo pōt ſe ab ea in hac vita totali ter quis liberare. idcirco quinto cō feſſio et abſolucio ſacramentalis ī proporcionatā homīs viribus penā cōtrito debitā reddit hic ꝓporcio natam homī et ꝑ cōſequēs penā fi nitam minuit amplius. Sexto con feſſio et abſolucio etiam penā pro peccatis debitā propter verecūdiaꝫ plꝰ minuūt ꝙͣ plus fuerit īminuta Et ideo quanto plus quis ꝯfitetur tanto ſibi plus pena minuit̉ et toci ens cōfiteri poſſet ꝙ om̄is pena ſi bi dimitteret̉ ꝑ p̄fata. Septimo cō feſſio valet ad peccati cognicioneꝫ qn̄ fit diſcreto cōfeſſori. Octauo va let ad cōſcientie aſſecuraciōem. vn̄ cum dauid coram propheta cōfite bat̉ pctm̄ ſuū. ſtatim audiuit ab eo tranſtulit dn̄s peccatū ſuū. ij. Reg. xij. vn̄. ij. coꝝ. j. Gloria noſtra hec eſt teſtimoniū cōſcientie noſtre No no ſꝫm tho. ſpecialē ornatum impri mit faciēi aīe deo honorificū ꝓxīo exemplarem et demoni terribilem. ¶ ¶ Quantum ad ij. principale de quinqꝫ circumſtancijs ſatis neceſſa rium eſt dicere. videlicet quis vbi qn̄ et quo xp̄ianus teneat̉ confite ri. Primo quis cōfiteri teneat̉. Re ſpondet̉ ſꝫm p̄nominatos doctores ꝙ adultus qui habet vſuꝫ rōis et qui poſt baptiſmū ſuſceptum pecca uit mortaliter. ꝑ adultū aūt intelli git ſco. nō aliquē tante etatis ſꝫ ho mine qui habet etatem ſufficienteꝫ ad cognoſcendū quid iuſtum ⁊ quid iniuſtum cōtra lege dei. Et qui pri us inſtructus et interrogatus ordi nate ꝑcipit quid iuſtum et quid in iuſtum in lege dei qd̓ in vno cicius fit ꝙ in alio. In nōnullis etiam ma licia ſupplet etate ita et pōt fieriī

Capitulum Preceptum. Nonum. Tercium
bonis. D ¶ Sed ſunt quatuor dubia hic. Primum quid de muto. Item ſecūdo quid de ignorāte ideo ma certum. Rn̄. cōmuniter ſꝫm do ctores ꝙ tales ꝑ ſigna et nutus fiteri poſſunt notata confitenti confeſſori. Si aūt non habent̉ vtriqꝫ nota. tūc fiat per interp̄tem etiam ſecularem qui tacere tenetur ſicut cōfeſſor principalis. Scoto tn̄ videtur nō eſſe neceſſarium confi teri ꝑ interpretem ſed talis qui hēt ſacerdotē ideonia ſcientem. habet ī poſſibilitatem cōfitēdi homini ido neo. propter qd̓ vt dicit Scotꝰ ſuf ficit ſibi cōfiteri deo cum propoſi to iſta peccata cōfitendi etiam ſa cerdoti oportunitate oblata E G Terciū dubium nūquid nō habenti ſacerdotem poteſtatē licet mittere et cōfiteri peccata ꝑ ſcripturam ſco to et ſancto doctori in qd̓libetis vi detur ꝙ ſit cōtra raciōem cōfeſſio nis ſacramētalis ſcriptura miſſa ſa cerdoti abſenti. tum qꝛ ſcriptura ta lis de ſua naturā ſꝑ eſt patula cui cunqꝫ legenti. tum qꝛ abſenti tolle retur verecūdia que eſt etiam pars maxima ſatiſ factiōis. tum etiā pro pter pericula que ſequi poſſent in reuelando peccata hoc xp̄s docuit ſumere ſacramentū. vt videtur ſꝫm augu. et magi. di. xvij. Quando lu. xij. p̄cepit leproſis vt ſe p̄ſentarent ſacerdoti. Quarto quid de illo qui nullum mortale. ſed ſolum veniale peccatū haberet. Rn̄. ſꝫm multos ꝙ nō tenet̉ cōfiteri rōe diuini p̄ce pti qd̓ cōtra mortale ſolum latum ē Sed rōe p̄cepti eccleſie Om̄is vtri uſqꝫ ſexus tenet̉ ſꝫm quoſdā Secūdo quid tenet̉ aliquis cōfite ri. Rn̄. ꝙ mortalia peccata cū quīqꝫ
cōdiciōibus videlicet om̄ia morta lia et circumſtācias ad mortale tra hentes. Dubia quedam et quottas mortaliū. ⁊ ſꝫm quoſdam quātitate quandam. mortalia tenemur cōfite ri que quis prius nō eſt rite cōfeſ ſus. et de quibus pōt habere memo riam. dicit Sco. p̄miſſa inquiſiciōe diligenti ſꝫm poſſibilitatē fragilita tis humane. Racio eſt qꝛ ꝑ qd̓libet peccatū mortale efficitur quis dei inimicus et ſeꝑatur ab vnitate qua dam eccleſie. confeſſio aūt directe ī ſtituta eſt vt quis oſtendat̉ deo et eccleſie reconciliatꝰ. Item ꝑ omne mortale naufragatur homo et ꝑ ta bulam ſecūdam penitētie poſt bap tiſmū ſolum ſalꝰ acquirit̉. ſed etiā dictuꝫ eſt mortalia illa cōfiteri quo rum pōt habere memoriā vt tac̓tū eſt. vt dicit Sco. ꝙ homo debet tā tam diligenciam apponere in ſcruta do cōſciencia ſuam ⁊ inquirēdo mor talia a ſe cōmiſſa quanta diligenciā apponeret prudens vir circa aliqd̓ multū arduū qd̓ valde eſſe ſibi cor di. Sed cōſtat ꝙ homīes ꝓ tempo ralibus arduis querūt diligentiſſi me vias amicos et media prudenti ſime. vnd̓ augꝰ. et allegat̉ a magi. di. xvj. dicit ſit ꝑatus facere pro re cuꝑanda vita aīe que faceret ꝓ eui tanda corꝑis mortē. Et ſubdit cum gaudio em̄ facere debet immortaliſ futurus que faceret pro differēda morte moriturus diuturna igitur deliberacio locum maxime habet in diu nō cōfitentibus et cōterentibꝰ raro et groſſe viuentibus. G Oportet etiam omnia memorata ⁊ ſingula vni et eidem cōfeſſori cōfi teri. Racio qꝛ cōfeſſio fit ſacerdoti loco dei ſed in cōtriciōe omnia ⁊ ſin

Tercium Preceptum.
Capitulum Nonum.
gula deo debent oſtendi. ergo et in cōfeſſione. et in caſu quo cōfeſſor primus propter caſus reſeruatos n̄ poſſit abſoluere ab om̄ibus. tn̄ con fitens tenet̉ primo cōfeſſori cōfite ri om̄ia et ſingula et de illis a qui bus nō pōt abſoluere cōfeſſor debꝫ eū ad ſuꝑiorem remittere. Dicitur notāter om̄ia mortalia. qꝛ ſiue ſint conſenſus ſiue propoſita ſiue verba ſiue facta ſiue obmiſſa mortaliter omnia ſunt cōfitēda. addit̉ vni ex ꝑ te cōfitentis qui erubeſcere debet corā xp̄i vicario que facere nō eru buit coram omnipotēti deo ex ꝑte etiā cōfeſſoris vt ſciat de ſingulis iudicare. ſic habemus ꝙ oportet cōfiteri mortalia omnia que in me moria haberi poſſunt et vni ſacer doti H ¶ Oportet etiaꝫ tercio cō fiteri mortalia cū circūſtancijs ag grauantibus et in aliud genus pec cati mortalis trahentibꝰ. ſicut ſunt ille que ſpeciali prohibiciōe p̄cepto ria prohibent̉ verbi gracia. Acci pere alienū prohibet̉ ibi. nō furtū facies. ſed ſi quis de loco ſacro acce pit vel rem ſacram. alia prohibicio ne prohibet̉. id̓o oportet ambo cō fiteri videlicet de furto et de loco ſacro. ſimiliter ſi fornicatus es cum adultera vel cum moniali vel con ſanguinea hec circūſtancie in aliaꝫ ſpeciē peccati mortalis trahūt ergo ſunt cōfitende et ſic forte eſt de hͦ ꝙ quis mortaliter peccat die feſto. qꝛ ꝑ mortale peccatū plus violat̉ feſtum ꝙͣ ꝑ opus mechanicum. de hoc habes ca. j. H. huius p̄cepti p̄ cedētia em̄ mortalia equiualēt duo bus mortalibus I¶ Oportet eti am iiij. quottas peccatoꝝ mortaliū dicere que memorat̉ quis qꝛ quoci
ens eſt circūſtancia. vnde oportet dicere prima vice feci cum talibus circūſtancijs. et ſecūda vice taliter aut taliter. Oportꝫ etiā ſꝫm aliquoſ dicere quantū vel circūſtācias quaſ dam que licet nō mutent ſpeciem. addūt tn̄ notabilem qualitatē mali cie et deformitatis vt in furto mul tum addit ad parum. vn̄ qn̄ quis ta les circūſtancias noſcit ex ſe vel ex ꝯfeſſoris inquiſiciōe. etiam ſunt cō fitende ſꝫm multos. tho. tn̄ dicit ꝙ nō oportet. Sco. dicit ꝙ nō eſt cer tum eas cōfitendas eſſe. ſed tutum eſt fieri et vtile. k ¶ Oportꝫ em̄ ꝙ quis cōfiteat̉ peccata que dubi tat an ſint venialia vel mortalia. qꝛ ſꝫm Bonauen. qn̄ homo alid̓ venia le ſuū credit eſſe mortale. Aut dubi tat probabiliter an ſit mortale aut veniale. et ſic dubitat an 9fiteri te neat̉ an nō. Si illud non cōfitetur tūc exponeret ſe diſcrimini. ⁊ in his que ſunt ſalutis dimitterēt ꝑteꝫ ſe curiorem quā faciliter cōſequi poſ ſet. Et tho. di. xxij. ꝙ qn̄ quis dubi tat de aliquo peccato an ſit morta le tenet̉ illud cōfiteri dubitacione manente. qꝛ quicquid cōmittit aut obmittit in quo dubitat eſſe pecca tum mortale peccat grauiter diſcri mini ſe cōmittens. Debet ergo con fiteri rem prout habet in corde nō dicendo ſe peccaſſe mortaliter. ſed iudiciū cōfeſſori de hoc relinquēdo ¶ Tercio aduertendū vbi vel cui quis cōfiteri teneat̉. Rn̄. ſꝫm tho. in iiij. di. xvij. ꝙ nō omni ſed ſacer doti habenti inriſdictiōem in confi tentē. Et ſunt p̄lati quatuor papa habet iuriſdictiōem in omnes. ep̄s in dioceſanos. plebanus in parochi anos ſuos. Et prelatus collegij vel

Capitulum Nonum. Preceptum. Tercium
monaſterij. vel ordinis in ſibi ſubie ctos. Et quilibet p̄fatoꝝ pōt pote ſtate ſuā alteri cōmittere qui etiaꝫ ſꝫm cōmiſſionē pōt abſoluere. ¶ M Sed quo tenent̉ ad celaciōem con feſſiōis homīes et etiā ad alia celā da. Rn̄. ſꝫm doctores cōmuniter in iiij. di. xxj. ꝙ. vij. ſunt ſigilla hoīeꝫ ad tacendū artancia niſi de re aliun de ſciat. Primo ligat̉ ad tacendum cōfeſſor de peccatis et circūſtācijs et ꝑſonis in cōfeſſione ꝑceptis. Se cudo cōfeſſor qui audit confitenteꝫ a caſu vel a propoſito vel interpre tando ſigna muti vel verba ideo ma ignorantis. Tercio quicūqꝫ au dit ab aliquo p̄cedenciū reuelaciōꝫ confeſſiōis adhuc tenetur tacere. Quarto cōfitens qui reuelaciōe in iunctiōis penitentie probabiliter crederet cōfeſſorem ledi tenet̉ cela re. alioquin verenda patris ſui non cooꝑiens vel diſcooꝑiens cū cham maledicit̉ Quinto qn̄ vnus ab alio petit cōſilium recōmendans vt hoc celet aūt hoc accipit ad celandū te netur celare niſi aliunde deobliga ret̉. vt patet infra p̄cepto. viij. ca. iij. D. xiij. C. Sexto qui ꝑcipit ab alio verba que ex natura facti ta lis ſunt materie ꝙ reuelacio noce ret. tenetur tacere minus tn̄ quam ſi ſe ad hoc obligaſſet. Septimo ſer uus auſcultanſ a propoſito vel a ca ſu ſecretum qd̓ tractat̉ in curia do mini ſui tenetur celare ⁊ ſi frangit ius ciuile grauiter eum punit ⁊ ius diuinū. Octauus modus vocatur ſi gillum ſecreti. ⁊ vt dicit pe. de pa. vbi prius. ꝙ omēs talia ſigilla fra gentes de quibus dictum eſt peccat grauiter niſi aliunde ſciant vel or do correctiōis fraterne vel denunciaciōis vel p̄ſumpcio boni viri cui dicit̉ reuelaciōeꝫ quorundā de pre fatis aliter fiendū expoſcat. N An aūt poſſit fieri laico confeſſio. Rn̄. ꝙ in nullo caſu neceſſe eſt lai co cōfiteri. qꝛ cum claues nō habe at nō pōt abſoluere. ſed qn̄ quis nō habet ſacerdote ſufficit propoſituꝫ cōfitendi. verūtamē vt dicit magi. di. xvij. et alij doctores. plures pe nitens talis in articulo mortis non habens ſacerdotē nō tenet̉ ſed pōt confiteri ſeculari vt verecundia ſi bi cedat in ſatiſ factione et alter ſi bi cōciliari poſſit. et vt oſtēdat ſuū poſſe facere. Debet etiā cōfites di ligenter cauere ne alterius famam ſicut alias etiam tenet̉ in cōfeſſio ne ledat manifeſtando alterius per ſone occultum peccatū graue et in famans quā ꝑſonam confeſſor actu noſcit. aut noſceret veriſimiliter ꝓ futuro. nec cōfeſſori ſciſcitanti dēt eam patefacere niſi prius circa iſtaꝫ ꝑſonam ſeruaſſet ſuꝑ hoc formam correctiōis fraterne. aut eſſent for te alique cauſe propter quas etiaꝫ extra cōfeſſionē poſſet aut deberet illi ſacerdoti illas res d̓nūciare aut alias deferre. alias dicēs vel iubēs dicere peccat detrahendo. et ſi cui in aduertenciā factū eſt. aut ex ig norancia debet illud cōfiteriʳ qꝛ in ſacramento penitētie multū ē pctm̄ vitandū vnde peccat qui in cōfeſſi one dicit vicin mei iſta cōmuniter faciūt vel cōmune eſt hoc peccatuꝫ in ciuitate vel in patria mea vel nos omnes ſumus tales. ¶ O Sꝫ diceres quid ergo faciendū eſt mi hi in peccato circūſtancionato tali ter ꝙ nō poſſum eius ſpeciem expri uere niſi alium notē. vt ſi filia cum

Capitulum Nonum
patre peccauit. Rn̄ ꝙ debet aliū q̄ rere cōfeſſorem habentē autorita tem quē ſi nō cōpetēter reperit pe tat licentiā alteri ſacerdoti cōfiteri Et ſemꝑ talē querat qui nec noſcat alium nec veriſimiliter noſciturus ſit. et ſi nullū reperiret quin noſce ret aliā ꝑſona. dicit bonauen. et du ran. ſi etiā imminet caſus neceſſita tis. vt qꝛ ſe putat ſtatim moriturū ꝙ famā proximi quātū pōt debꝫ cū ſtodire ſed magis debet ſua cōſcien tiam purgare. Tho. in iiij. di. xvij. q. de cōfeſ. ar. iij. dicit in caſibꝰ illiſ qn̄ cōfitens ſcit ſacerdotē ſuū here ticū. aūt ſollicitatorē ad malū. aut fragilē qui ad peccatū qd̓ quis ei cō fitet̉ ſit pronus vel ſi reuelator eē cōfeſſiōis ꝓbabiliter eſtimet̉. vel ſi pec catū cōtra ip̄m cōmiſſum ſit d̓ quo quis cōfiteri debet. Et in caſi bus in quibus ꝓbabiliter penitens ꝑiculum ſibi vel ſacerdotī ex cōfeſſi one ei facta timet. debꝫ recurrere ad ſuꝑiorem. vel ab eodē petere li centia alteri cōfitendi. Et ſi licēciā habere nō poſſit idē eſt iudiciū qd̓ de illo qui nō habet cōpia ſacerdo tis. vn̄ magis debet diligere laico cōfiteri. nec in hoc tranſgredit̉ ali quis p̄ceptū eccīe. qꝛ p̄cepta iuris poſitiui nō ſe extendūt vltra inten cione p̄cipiētis que eſt finis p̄cepti hec aut ē caritas ſꝫm apo. vn̄ bern. dicit illud qd̓ eſt inſtitutū ꝓ carita te nō debet militare cōtra caritatē ſed cōfeſſio ꝓ caritate inſtituta eſt que cōtra caritatē militaret ſi hō ad cōfitendū vni ſacerdoti artare tur ī caſibꝰ recitatis. nec fit aliqua iniuria ſacerdoti. ſi in p̄cedentibus caſibus ab eo diuertit̉. Quia priui
legiū meret̉ amittere qui cōceſſa ſibi abutit̉ poteſtate. Hec de tho. Item cōfites caueat ſꝫm p̄fata quā tu p̄t ne cōfiteat̉ reuelatori cōfeſſi onis vel ei qui ꝓnus fit ad odiū au dita cōfeſſiōis materia vel ad luxu riā. et ſic de alijs. ſꝫ non neceſſaria ibi abſcidat vel aliū cōfeſſorē ſꝫm p̄ dicta q̄rat. Nā qn̄ circūſtantie inci tātes ad libidine pctm̄ agguantes. nō tn̄ ad aliud genꝰ peccati morta lis trahūt tales qn̄qꝫ dn̄t ⁊ poſſunt laudabiliter retineri adhibita debi ta diſcreciōe ſꝫm cōſideraciōeꝫ tur pitudinis. circūſtanciaꝝ et ꝓnita tis ad malū ex eius cōfeſſiōe ſiue in cōfitēte ſiue in cōfeſſore hoīm. etiā dicit bonauen. volenti meditari cō fitenda de luxuria cōpetit prius do mare carne ꝑ ieiunia et hmōi. ⁊ cō ſiderare vtilitatē peccatoꝝ inferni penas et hmōi. et ſic deteſtari ne ca ro incaleſcat. Qd̓ ſi nō iuuat oportꝫ vtiqꝫ neceſſaria ibi fieri et ſacramē tum ibi iuuare pōt ne noceat ſꝫm il lud Mar. vlt. Et ſi mortifeꝝ quid biberit nō ⁊cͣ. P ¶ Quartus mo dus in cōfitēte debet ſeruari vide licet vt ſi vult abſolui oportet de neceſſitate et ſub pena noui peccati qd̓ ſit in caritate vel attritus. vnd̓ et Sco. dicit. ꝙ hō tenet̉ cōfiteri cū diſplicentia peccati cōmiſſi. ⁊ cū ꝓpoſito obediendi in ſeruādo iſtaꝫ ſatiſ factiōeꝫ et penitencia quā ab ip̄o ſacerdote ſibi impoſita volūta rie aſſumpſit ſiue ī ſe ſuſcipiet. Et bona. di. ꝙ ſi accedit ad cōfeſſiōem ⁊ abſoluciōꝫ ſine p̄miſſa diſpoſiciōe ꝓbabili. īmo accedit cū ꝯria diſpoſi ciōe vt qꝛ ſibi placet aliqd̓ mortale peccatum tūc peccat mortaliter qꝛ

Tercium Preceptum. Capitulum
illud ſacramentū quantū in ſe eſt ir ritum facit ꝙ nō eſt ſine cōtemptu periculū ergo eſt nolentibus reſti tuere. inuidiam tenentibus. et car nalem amorē tenētibus luxurioſum iſte tn̄ qui fictꝰ eſt id eſt qui nō ha bet propoſitū cauendi mortalia ſed proponit cōmittere. vel non diſpli cent p̄terita mortalia audiēdus eſt et ſibi penitētia imponēdā pro emo liciōe cordis. ſed nō eſt abſoluēdus qꝛ fictio talis eſt ſibi peccatū mor tale. ſi ſic vellet abſolui Q ¶ Itē caueat cōfitens vt pro tūc nō ſit in excōmunicaciōe maiori. qꝛ a nullo peccato pōt abſolui nō p̄ abſolutꝰ a ſentencia excōmunicaciōis maio ris. Item cōfeſſio ſit vera vt nihil dicat homo ſciēter falſum ficte ſe laudando vel vituꝑando etiam ſe. qꝛ tūc menciendo cōtra mentem lo quendo fierēt peccator. Item ſi nu da abſqꝫ obſcuritate verboꝝ occul tante peccata aut circūſtancias. ſꝫ cōfitens omnia cōfitenda quantum cunqꝫ ſint turpia exprimat vt pōt honeſte et decēter taliter tn̄ et cuꝫ talibus verbis vt cōfeſſor plene et clare ītelligat peccati ſpecie et cir cumſtancias aggrauates. Quinto qn̄ id eſt tꝑs cōfitendi obſeruandū eſt R ¶ Vbi notandū ꝙ ex p̄cep to eccleſie tenet̉ homo ad cōfeſſio nem in omni anno ad minus ſemel et potiſſime in quadrageſima ante paſcha. qꝛ tūc quilibet tenet̉ cōmu nicare iuxta decre. Om̄is vtriuſqꝫ ſexus. Secundo dicit Sco. ex p̄cep to diuino ille qui cōmiſit mortale de quo nō eſt ꝯfeſſus tenetur illud confiteri qn̄cūqꝫ eſt in mortis arti culo. qꝛ quilibet qn̄ ſibi imminet iu diciū damnaciōīs et iudiciū miſeriNonum cordie tenet̉ ſe ad miſericordiā pre parare quantū pōt. ſed ibi eſt hmōi ſcꝫ in infirmitate vbi merito formi dat ſibi mortem imminere. Secūdo qn̄cūqꝫ ſe exponit actibus ꝑiculoſiſ ad mortem. ſicut in bello mortali. ī naufragio. et in ſimilibus. Tercio qn̄ vult exercere actꝰ quilibet ſpe cialiter d̓bet̉ reuerētia vt qn̄ vult cōmunicare vel celebrare pre con fiteri debet poſt mortale peccatum habita ſacerdotis copia. ſubdit ſco. et in ſimilibus ſimile eſt iudicium. Quarto qn̄ quis habet p̄ſenciā eiꝰ qui pōt eum abſoluere et veriſimi liter timet̉ ꝙ nō ſit illius aūt ab ſoluere potentis preſenciā vnquaꝫ in poſteꝝ habiturꝰ. Itē. v. tenere t̉ qn̄ cōſciētia erronea aūt dubium probabile augeret ad cōfitendum. Item ſexto qn̄ vouiſſet certis tem poribus velle cōfiteri S ¶ Ex cedentibus omnibꝰ patet et mani feſte ſequit̉ ꝙ in certis caſibus eſt cōfeſſio neceſſario iteranda. Primo qn̄ quis diuidit cōfeſſiōeꝫ ſic ꝙ ſci enter et a propoſito reſeruat aliqd̓ mortalē. qd̓ omnino nō vult cōfite ri. Aut qd̓ nō vult illi ſacerdoti ſed alteri cōfiteri talis tenet̉ omnia p̄ cōfeſſa iterato cōfiteri etiam tacitu peccatū qd̓ tacuit ſcienter. Secūdo qn̄ cōfitens eſt in excōmunicacione maiori. qꝛ tūc dicit tho. in iiij. di. xviij. nō ꝑtīceps eſſe pōt ſacramen toꝝ. niſi ſit prius a vinculo abſolu tus p̄fato. Tercio qn̄ quis cōtemnit ſatiſ factiōeꝫ aut negligit īplere ſa tiſfactiōeꝫ ⁊ ſatiſfactiōis obliuiſci tur tūc ſꝫm aliquos cōfeſſiōeꝫ oꝑtet iterare. Alias neſcirꝫ ſatiſ factioem iniugere di. tn̄ bona. ꝙ primꝰ ⁊ ter ciꝰ cas ītelligūt̉ qn̄ ꝯfitēs mū. 9f.

Decimum Capitulum Preceptum.
Tercium nam ſi p̄cedenti cōfitet̉ et talis mo riaʳ de pctīs tūc nō oportet iterari auc no. tūc oportet ſꝫm aliquos ite rari. Item nō oportet iterari prop ter peccati obliti recordaciōeꝫ. ſed ſufficit oblitum cōfiteri peccatū ⁊ obliuionē proprie negligentie. et a lia p̄conceſſa in generali dicere pu ta cum plura cōfeſſus ſum oblitus fui etiā de iſtis. T¶ Quō ad ter cium principale de generali cōfeſſi one notandū eſt ꝙ general̓is cōfeſ ſio eſt duplex. quēdā generalis. et publica que fieri ſolet in acceſſu ſa cerdotis ad altare poſt ſermonem ad populū. In religionibꝰ etiā qui buſdam in prima et ante completo riū hec valet ad remiſſiōem venia lium qn̄ quis dirigit cōtra ea cōfeſ ſione illam ad delectōem culpe eoꝝ et pene tocius vel ꝑtis ſꝫm exigen ciam deuociōis et actualis cōtrici onis etiā in generali. alia eſt gene ralis ſacramētalis in fine cōfeſſiōis vbi poſt ſcita et cōfeſſa ꝑticulari ter dat quis ſe reum in multis alijs prout de ignoratis ſupradictū eſt. et etiam de oblitis. ⁊ talis valet ad delecionē mortaliū et venialiū. Et pluſqua p̄cedens nō ſacramentalis. qꝛ ibi eſt vis clauiū Capitulū decimū de ſatiſ factiōe. Atiſ factio qꝛ eſt tercia pars penitētre. Idcirco circa eam tria ſunt vide da. Primo qua de cauſa oportet fieri. et in quibus cōſiſtat Secūdo de remedijs cōtra recidiuū peccati. Tercio de ꝑiculo eoꝝ qui tardant cōuerti et ſatiſ facere A ¶ Quantū ad primū notandū ſꝫm tho. in. iiij. di. xiiij. ad videndū quō et cur oporteat ſatiſ fieri deo ſimilitudo accipi debet in humanis. nā homo qui offendit proximū peccat cōtra amiciciā inquātū ſibi affectū debitū nō impendit. et etiaꝫ peccat cōtra equalitate iuſtitie inquantuꝫ rem alteri debitaꝫ ſubtrahit. ſic pec cator quantū ad effectum peccati amicicia dei violat. et ꝑ inobedien ciam diuine legis deo debitum ſub trahit. Ex primo amittit graciam et incurrit offenſam. Ex ſecūdo mere tur penā cuiꝰ etiā poſt actus pecca ti ceſſaciōem manet debitor et ſem per vſqꝫ ad penitenciā de peccato. illa aūt obligatio ad pena vocatur reatus peccati. Contingit aūt inter homines aliqn̄ dimitti offenſaꝫ ali cui et ꝑ hoc reꝑacionem amicicie n̄ dimiſſa pena ſatiſ factoria. vt cū of fendens placeat offenſam verbis ⁊ ꝙ recipit eum in priſtinā amiciciaꝫ attn̄ offenſus adhuc ab eo exigit ſatiſ factione aūt damni illatī recō penſaciōem aut rei ablate reſtituci oneꝫ vel ſimile aliqd̓. Sic ad propo ſitum qn̄ homo ꝑ penitentia ſe deo ſubicit pro peccatis cōterendo ⁊ cō fitēdo in voto ad minus deꝰ remit tit ſibi peccatū quo ad offenſam ꝙ recipit eū ad amiciciā reſtituendo ſibi gr̄am gratū facientē. ſed nōduꝫ ſibi peccatū dimittit quo ad totam pena ſed eternam mortali debitam ſibi mutat in tꝑalem qn̄ cōterit̉ im proporcionatā tn̄ viribus penitētis in hoc mūdo. et ideo in purgatorio luendam ſꝫm tho. et bonuen. Cum vero cōfitet̉ et abſoluit̉ tūc eadeꝫ pena vi clauiū ſic minuit̉ ꝙ effici tur proporcionata viribꝰ penitētis hic et in toto aboleri pōt ꝑ atiſ fa ctionem in vita pn̄ti. et vim talem diminuendi xp̄i paſſio penitentie

Capitulum Preceptum. Tercium
Decimum
ſacramēto cōtulit. ⁊ ſic patet cauſa quare oportet ſatiſ factiōem fieri. B ¶ Sed quereres pro quanto tꝑe vel ꝑ quot oꝑa purgatoriū abo letur ꝑ ſatiſ factiōem hic vel ī pur gatorio. Rn̄. Rich. fiſachie. ſuꝑ iiij di. xvj. Quis hanc profunditatem inueſtigaret. cum apo. clamet. O al titudo diuiciaꝝ ſapiētie et ſcientie dei ꝙ incomp̄hēſibilia ſunt iudicia eiꝰ. ſꝫ ne eſtimes illuꝫ ſumme bonū odio vel inuidia abſcondiſſe. ſed po cius ex bonitate ſua pro noſtra vti litate magna. ſcit em̄ ſꝫm illud gn̓. viij. ꝙ ſenſus et cogitacio homīs ſunt ad malū prona. vnde ſi ſciret quata ſue culpa debeat̉ cōtrico vt deleat̉ reatus pene eterne vel pur gatorij iam ad maiora nō tenderet ſed his cōtentꝰ multa purganda cō acerbaret. Cum tn̄ purgatorij pena omnē mūdi pena excedat Sꝫ que ſunt oꝑa ꝑ que ſatiſ facere poſ ſumus. Rn̄. ſꝫm doct. xv. di. iiij. ad hoc ꝙ opus aliqd̓ ſit ſatiſ factoriū deo pro peccatis quinqꝫ requirunt̉ Et idem intelligendū de paſſiōe ſa tiſ factoria. Primū oportet ꝙ ſit o pus bonū et benefactu cedens ad honorē dei. opus em̄ malū aūt male factu quatūcunqꝫ eſſet penale non ſatiſ faceret. qꝛ nō eſſet ad honoreꝫ dei. immo cōtra et pena meret̉ illd̓ agens ſꝫm plures etiam doctores ꝯ pus ſatiſ factoriū oportet ꝙ ſit in caritate formatū. Secūdū eſt ꝙ ſit penale de ſui natura. ita ꝙ homo ꝑ tale opus ſubtrahat ſibi aliquā de lectaciōem corꝑalem aut cōmodum corꝑale. aut vtile tꝑale. opus enim bonū nō penale. ideo nō ſatiſ facit. qꝛ illud peccatori qui peccādo plꝰ iuſto habuit nihil de ſuo ſubtrahit
qd̓ tn̄ requirit iuſticia ſed peccator ꝑ tale opus ſolum ꝑficit̉. ideo opor tet opus ſatiſ factoriū eſſe bonum vt cedat ad honorē dei. et penale vt aliqd̓ cōmodum ſubtrahat pecca tori qui nimis habuit ſequēdo pro priam voluntate cōtra dei p̄ceptū. deo dicit augu. de ve. et falſa pe nitētia. ſunt digni fructus virtutū qui nō ſufficiūt penitētibus. peni tentia em̄ grauiores expoſtulat vt dolore et genitibus mortuus impe tret vitam. Alia racio quare opus ſatiſ factoriū debet eſſe penoſuꝫ qꝛ debet eſſe p̄ſeruatiuuꝫ a futura cul pa. ⁊ ideo ne faciliter redeat ad vo mitum tanꝙͣ afflictiuū exꝑtū ⁊ me dicinale debet eſſe penoſum pene Sꝫ em̄ ſunt medicine ij. thi. D cōtra ſi ſic tūc quāto quis eſſet vir tuoſior et in caritate maior. tanto minus ſatiſ faceret. qꝛ nō aut mobi cum eſt penoſum aſſuetis talibꝰ ie iunare. Item oracio eadē rōne non eſſet ſatiſ factoria. Nā iaco. v. dicỉ triſtat̉ quis in vobis oret aut pſal lat. Rn̄. tho. ad ambo qn̄ diminutio penalitatis prouenit ex ꝑte actus. tūc diminuit ſatiſ factiōem. nam ce teris ꝑibus innus ſatiſ facit qui ie iunat cū piſcibus quā qui cū pane ⁊ aqua. Et minus ſatiſ facit qui dat d̓ nariū pro deo qua qui dat florenū ſed diminutio penaliter que proue nit ex ꝓmptitudine volūtatis quaꝫ cauſat caritas et habitus nō dimi nuit efficaciā ſatiſ factiōis. Queli bet igit̉ oro etiā habet vim ſatiſ factiōis. qꝛ quāuis habeat ſuauita tem ſpūs tn̄ etiā habet afflictioneꝫ carnis ſpūi ſubſeruiētis. vn̄ grego. ſuper Gzech. Dum creſcit in nobis fortitudo amoris intimi infirmam̉

Tercium Preceptum. Capitulum Decimum
proculdubio fortitudine carnis. Tercium eſt vt ſit voluntarium vt ſic ſit hominis vnde ſi ab aliquo to taliter inuoluntario. et remittēte exigeret̉ pena ille nō ſatiſ faceret ſed forte ſatis pateret̉. vnde apud deū nō eſſet opus ſatiſ factoriuꝫ. ſi eſſet opꝰ mere inuoluntariū. Quar tum eſt. vt ſit aſſumptū ab homine ad hoc et propter illuꝫ finē. vt per ip̄m puniat in ſe peccatū ſuū vt ſic placet. ſibi deū quē offendit ꝑ pec catum Quintū eſt vt illud opus ſit alias indebitum. id ē vt ad hoc opꝰ homo non teneat̉ aliundē qꝛ ſi ſic tūc nō ſatiſ faceret pro peccato iſto qꝛ nō eſſet correſpondēs illi ſꝫm iu ſticiā ſed alteri. E ¶ Sed ꝯtra ſi ſic tūc nullus poſſet do ſatiſ facere qꝛ roe creaciōis. gubernaciōis redē ptiōis. et propter alia debemus d̓o omne opus bonū ſꝫm illud xp̄i Luc. xvij. Cum feceritis omnia que p̄cep ta ſunt vobis dicite ſerui inutiles ſumus qd̓ debuimus facere fecimꝰ Rn̄. tho. ꝙ ꝙͣuis homo om̄e qd̓ p̄t deo debeat debito decētīe. nō tn̄ de bito neceſſitatis et p̄cepti. qꝛ nō exi git̉ de neceſſitate ab homīe omne qd̓ pōt facere. immo hoc eſt impoſ ſibile totum conatū in vnū dirige re cum circa multū oporteat diſtra hi. Eſt aūt homini quedā menſura adeo cōſtituta ad qua tenet̉. ⁊ que ab eo exigit̉ ſcꝫ obſeruantia māda toꝝ dei. de reliquo vero ſcꝫ de oꝑi bus ſuꝑerogaciōis pōt facere pro peccatis. potuiſſet tn̄ deus nos ob ligaſſe ſic vt quicquid poſſumus te neremur ſed ex maxima miſericor dia nō fecit ſed ſolum obligauit vi p̄cepti ad decalogū et ad ea que p̄ ceptiue in eo cōtinent̉ de reliquo
poſſumus oꝑa ſatiſ factoria exerce re. Exempli gracia dn̄s liberalis ha bet ſeruū empticiū quē ſi vellet iu ſte poſſet artare vt quicquid lucra retur dn̄i eſſet. ſed ex liberalitate dn̄s miſericorditer ſolum petit vt de vinea magna. x. menſuras tantū vini det annuatim et de reſiduo ad cōmūdū propriū et ſuoꝝ lete viuat ſic etiā d̓s tm̄ decalogū nobis exigit et que in eo cōtinent̉ implicite per modū p̄cepti f ¶ Sunt igit̉ vt ex p̄miſſis inferri pōt ſex oꝑa ſatiſ fa ctoria in genere capiendo opus ſa tiſ factoriū generaliter videlicet ꝓ interioribus et exterioribus labo roſisᵗ actibus. Primū eſt cōtricio in terior pro peccatis et etiam dolor cōſeques ī corꝑe ꝑ gemitus ⁊ hmōi Et hec cōtricio tāta pōt eſſe vt eti am omnē penā deleat. Ex quo patet primo ꝙ quilibet qn̄cunqꝫ peccato p̄terito recordat̉ debet dolere de eo. Et quociēs hoc facit tociens mi nuit penam. ſed ſi recordet̉ cū dele ctaciōe tūc auget penam Secundo expedit vt ſepe cū amaritudine aīe de p̄teritis ſponte doleamus. hec eī faciūt hominē ſecuriorē de dei ami ciciā delent pena magnā. humiliāt et a recidiuo p̄ſeruat. Secūdū opꝰ ſatiſ factoriū eſt oris confeſſio qua humiliat ſe quis mala propria dicē do rōe cuiꝰ pena etiā minuitur pro peccatis. Vnde expedit diſtincte cō fiteri et nude vt humilitas maior ibi ſit et medicamen apcius appona tur. Terciū ſatiſ factoriū opus eſt paſſio penoſa verecūdie cōfeſſiōem cōſeques que verecundia etiā mul tum tollit penā. vnde aug. et alex. ma. di. xvij. iiij. Qui per vos pecca ſtis ꝑ vos erubeſcatis. erubeſcētiā

Preceptum. Capitulum Tercium
ip̄a partem habet remiſſiōis. Quar tu eſt elemoſina quītū ieiuniū ſextū eſt oracio. Et hec ſunt trīa in gene re que cōmuniter vocant̉ ſatiſ fa ctoriā. Nam ꝑ elemoſina utelligit̉ omne illud qd̓ ex miſericordia expe di vel impendi pōt ꝓximo in vtili tatem ꝑ ieiuniū intelligit̉ oīs cor poris afflictio ſiue ꝑ abſtinencias ſiue ꝑ vigilias ꝑegrinaciōes aſperi tates veſtiū. diricias ſtramentorū diſcalciaciōes pedū. vel labor cor poralis. ad idem ſunt flagella qui bus hic punimur que licet nobis n̄ infligamus. ea tn̄ aliundē inflicta accipimus paciēter propter deū in purgaciōem noſtram. Ro. v. tribu lacio pacienciā oꝑatur. paciencia aūt probaciōem id ē peccatoꝝ pur gaciōem. vt dicit glo. ꝑ oꝑacionem vero intelligit̉ omnē opus exteri ad cultū latrīe ꝑtinens et ad hͦ or dinatū. vt homo ꝑ hoc adiutus et ſtimulatus aſcendat in deū. cōtem platiue vt oracio vocalis pſalmo dia ſacrificia oblaciōes et ſimilia. ¶ G Ponunt̉ aūt tria p̄fata ī ge nere. Primo vt ꝑ omnia que habe mus a deo bona ſatiſ facimus. ele moſinā de rebus exterioribus. ieiu nio de corꝑe. et oraciōe de aīa. Se cundo qꝛ circa trīa cōtingūt pecca ta. Quedam em̄ ſunt in rebus vt a uaricia. Alia in corꝑe vt luxuria. ⁊ gula. Alia in ſpū vt ſuꝑbia inuidia et accidia. ergo ꝑ omnia pro homi nibus ſatiſ faciendū eſt videlicet ꝑ elemoſina cōtra auaricia. ꝑ oraciōꝫ cōtra ſuꝑbia. Et ꝑ ieiuniū cōtra lu xuriam. Tercio qꝛ tria bona tꝑalia tres radices ſunt omniū peccatorū auaricie em̄ radices ſunt exteriora bona cōtra que grande remediū eſt
elemoſina. Radix ſuꝑbie inuidie ac cidie ac ire eſt in ſpū cōtra quā eſt oracio. Radix vero gule et luxurie in carne cōtra quā eſt ieiunandum. Ex quibus patꝫ ꝙ cuilibet cōſultū eſt vt videat ad qd̓ viciū plus incli natus eſt vt cōtra illud aſſumat ap cius opus ſatiſ factoriū. i ¶ Sꝫ dubiū eſt an quis in mortali pecca to poſſit ſatiſ facere. Rn̄. primo ſꝫm Sco. qui penitenciā ſibi in cōfeſſio ne et in abſoluciōe iniuncta a ſacer dote et ea cōfitente voluntarie aſ ſumpta abicit voluntarie et ſine ra cionabili cauſa. neceſſaria nolens eam implere eſt inobdiens et illa ī obediētiā eſt peccarū mortale. qꝛ ē tranſgreſſio p̄cepti eccleſie et vica rij dei propter illud ꝑiculū eſt ſanū cōſiliū vt cōfeſſor nō iniungat pec catori penitēcia. niſi de cōſenſu ſuo nec aliquā niſi de qua ſperat ꝙ eaꝫ impleat. immo a cōfeſſore ammone dus eſt cōfitens an ſibi eam cōpe tat reciꝑe et veriſimiliter portare. Secūdo dicit Tho. ⁊ ꝯmuniꝰ doc. licet Sco. cōtrariū teneat. ꝙ nullꝰ ſatiſ facere pōt extra caritatē dei. Oꝑa tn̄ penalia extra caritatem fa cta que reliquiſſent effectū qui iam in cōtrito eſſet nō oportet iterari vt in elemoſina et maceraciōe car nis fieri p̄t. eſt em̄ fere tm̄ penoſuꝫ dediſſe vnū florenū ſic dare denari um et ſimiliter vbi ꝑ abſtinenciam effectus in carne relictꝰ eſſet ¶ Capitulum. Vndecimum Quia in ſatiſfactiōis in iūctiōe et ꝓpria impoſi ciōe ſꝑ prouidēdum eſt contra recidiuū peccati.

Preceptum. Tercium Capitulum Vndecimum.
Idcirco hic tria erūt vidēda. Prīo de remedijs qͣtra recidiuū peccati Scd̓o de ꝑiculis eoruꝫ qui tardant cōuerti in ſatiſfacere. Tercio an vi uus pro peccatore viuo ſatiſ facere poſſit. et an talis mereat̉. AL Quantū ad primū notandū ꝙ per doctores quoſdam in propoſito be ne exꝑtos tres de hoc dant̉ regule Prima eſt qn̄ quis eſt in graui pctō a quo deſiderat ſanari et p̄ſeruari. ſtatuat ſibi firmiter obſeruare aut ad tempus voueat ꝙ qualibet vice qua recidiuat vna vel plures d̓ tri bus ꝑtibus ſatiſ factiōis velit īp̄le re videlicet ꝙ poſt peccatū cōmiſ ſum infra tres dies ieiunet in pane et aqua. vel prima die dicat vij. psͣ Secūda ieiunet in pane et aqua. Tercia det elemoſina vnū ſolidum vel ꝙ quociens cōtingit eum reci diuare ꝙ tūc infra vnū vel duos vel tres dies ſe obligat ad cōfiten dum hmoi remediū verus penitenſ rōnabiliter debet acceptare qꝛ vid̓ mus multos propter penas a vicijs ceſſare vt fures et latrones B Secūda regula ſeu ſcd̓m cōſilium ē qn̄ quis ſe ſentit pronū ad certū vi cium ſtatuat firmiter vel ad tempꝰ ſe voto obliget ꝙ ſi cōtingit eū taꝫ vehementer temptari de illo pecca to ꝙ etiam omnino deliberet intra ſe ſic agere tn̄ nihilominus antea dicere velit ſeptem pſalmos penite ciales. aut flectere genua cora cru ce tociēs vel or̄oꝫ aliquā dicere ve lit beate marie vel alij ſancto ante qua opus illud nephariū ꝑficiat. Racio qꝛ ſic fieri pōt vt deus cum temptacione faciat prouentū pro pter oraciōes et humiliaciōes. et ꝙ homo ceſſet a malo. C ¶ Uercia qn̄ peccator de certo vicio tem ptat̉ ſtatuat firmiter ⁊ adhͦ aſſue faciat. ꝙ qn̄ ſentit ſe ad tale pecca tum inclinari mox animū ſuū tranſ ferat ad cogitandū aliqd̓ terribile ſibi futuꝝ ꝑ tale peccatū puta dam naciōeꝫ eternam mortem imminēte amiſſionem virtutū et cōſorciū oīm ſanctoꝝ et dei et regni celoꝝ ſocie tatem demonū igniū flanmas racō qꝛ illa valent vt racio in p̄ſencia te ptaciōis a ſenſualitate obnmbrata et allecta nō poſſit tūc ꝑfectam et ſolidam cogitaciōem de deo ⁊ hone ſtate virtutum habere. Per p̄fatuꝫ terciū modū facilius reſipiſcit redu citur et frenat̉ a malo ad bonū. nā ꝑ illa terribilia rō quaſi ſopita exci tari pōt quaſi ad fugiendū cauſam tanti mali. Quantūcunqꝫ em̄ quis temptaret̉ acriter. ſi penalia incen ſe quis meditaret̉. et firmiter quis crederet talia ſe incurſuꝝ deſiſterꝫ acepto malo vt patet in volentibꝰ luxuriari. qn̄ ꝑcipiūt homīes vide re vel ſe decapitandos. tūc em̄ exci tata rō diceret. Quorſum tendis. nunquid pro tam leui tm̄ bonū vis ꝑdere hec remedia in foro peniten ciali impoſita vel a ſe ſponte extra forū penitencie aſſumpta ſunt cum adiutorio diuīo efficaciſſima reme dia cōtra recidiua. ſed qꝛ heu pauci cōfeſſi talia remedia aggrediunt̉ et ꝑſeueranter ſeruāt. Idcirco pau ci vere penitētes reperiunt̉. vt in eſtate poſt paſcha tranſacta rei cre bro probat euentꝰ. D ¶ Quo ad ſecundū principale notandū ꝙ pec catorem cōuerſione ſuam tardante terrere debent et ad cōuerſionē iui tare quīqꝫ. Primū eſt ꝑiculū mortis ⁊ ꝙ rara ē vera ⁊ ſera penitēcia na

Preceptum. Capitulum Tercium
ſecundū om̄es doctores in. iiij. di. xx. ꝙͣdiu quis in hac vita vtit̉ rōe pōt ſalubriter et vere penitere. vt probat augꝰ. in de vera et falſa pe nitēcia ꝑ latronē. Lu. xxij. Et exzec. xviij. Quacunqꝫ hora ingeniuerit peccator vita viuet et nō morietur ſꝫm vnam literam. vt magiſter alle gat ſed tn̄ ab eo qui diu prius diſtu lit penitere vix et multū difficul ter pōt in extremis haberi vera pe nitencia ſufficiens ad ſalutē. Quia aut homo morit̉ ita ſubito ꝙ non aduertit ſe mori ſicut dormiendo ⁊ tunc expeditares eſt. qꝛ tūc iudica tur ſicut reꝑitur. Aut peccator ad uertit ſe mori. ſed ꝑ vnam hora aut morulam modicā. et tūc qꝛ homo ī repentinis oꝑatur ſꝫm habitū Id̓o nō videt̉ ꝙ habituatꝰ in peccatis tam repente fiat bonus. aut morit̉ quis languore p̄cedēte. et ſic adhuc qui prius diſtulit penitere vix et multū difficulter pōt in extremo habere veram penitencia ſufficien tem ad ſalutem. qd̓ probat Sco. ex verbis beati augu. in de vera ⁊ fal ſa penitencia quatuor rōnibꝰ. ⁊ ma giſter allegat. di. xxj. qꝛ ad cōtricio nem exigit̉ vſus li. ar. quo racio di ligenter de peccatis deliberet ⁊ vo luntate libera deteſtet̉ ea. ſed illo rum vſus vbi ſtatim īminet mors terribiliſſima timore et dolore ve hementer impedit̉. vnde augꝰ. dif ficile eſt vt tūc ſit vera penitencia qn̄ tam ſera venit qn̄ cruciatus mē bra ligat. et dolor ſenſum opprimit vt vix homo aliqd̓ aliud cogitare valeat. melior tn̄ eſt ſera ꝙ nulla. ſimile habes s. ca. vj. A. E ¶ Se cunda rō ad veram penitencia re quirit̉ ordinata diſplicēcia de pec
Vndecimum catis. Ad hoc aūt ꝙ diſplicētia va leat et ordinata ſit oportet ꝙ ſit d̓ bite circūſtācionata. et maxime cir cumſtancia finis et principij actiui principatis. vt ſcꝫ ſit voluntaria et propter deū. ſed difficile eſt tūc ha bere actū ſic circūſtancionatū. quia qui vſqꝫ tūc fuit impenitēs. nō vi det̉ ex ſeip̄o extorquere diſplicēciā nouam. niſi timore pene imminētis et ſic n̄ propter deū fit. ſed propter ſe et tm̄ propter vitare malū dan naciōis ſue. p̄ſumitur em̄ ſi eſſet re motus a timore mortis et damnaci onis nō extorqueret a ſeip̄o diſplice ciam peccatoꝝ ſicut nec prius fecit cum fuit ſanus. nec videt̉ tūc mere elicere diſplicenciā hmōi ſicut nec mere libere ī ꝑiculo naufragij quis merces proijcit. ſed ſoluꝫ timore ꝑi culi maioris ſic habens diſplicencia peccatoꝝ ſolum timore mortis aut damnaciōīs eam videt̉ habere. et talis diſplicentia in eo nō eſt mere libera. et ꝑ cōſequens nō multū pla cens deo. nec accepta ſibi. Ideo au guſtinꝰ dicit ibidem. Nullus expe ctet qn̄ peccare nō p̄t arbitrij liber tatem querit deus vt delere poſſit cōmiſſa et nō neceſſitate. caritatem et nō timore tm̄ qꝛ nō in ſolo timo re viuit homo. Qui ergo ſero petet oportet nō ſolum timere iudicem. ſed diligere qꝛ ſine caritate nemo pōt ſaluus eſſe. nō ergo timeat tm̄ penam quo penitet. ſed anxiet̉ pro gloriā hec augꝰ. Tercia rō eſt ma lus habitus vſqꝫ tūc cōtinuatꝰ et ī cōſuetudine verſus multū inclinat ad peccata et ad eoꝝ placencia. et ſic valde retrahit homine ab actu vere penitendi ſꝫm que actum peni tendi vere oportet homine peccata

Tercium Preceptum. Capitulum
Vndecimum
fortiter deteſtari. ſimiliter habitꝰ inordinati amoris ad mundū et. ad alia pn̄tia radicati in peccatorē im pediūt multū diſplicenciā pro pctīs multum nāqꝫ difficile eſt. vt homo affectum ſuū quem toto tꝑe vite ſue in hmōi res fortiter inclinauit ſubito ab eis retrahat et in cōtra rium flectat. Vn̄ augꝰ. dicit hec cō uerſio ſi cōtingat alicui etiā in fine deſperandū nō eſt de eius remiſſiōe Sed qm̄ vix aut raro eſt tam iuſta cōuerſio timendū eſt de eo qui peni tet ſero maxime cum filij quos illi cite dilexit ſint p̄ſentes. mundus et vxor ad ſe vocent ⁊cͣ. que illicite di lexit multos ex hoc ſolet ſera pnīa deciꝑe. hec ille. Intellīge ſi pn̄tes in ſeip̄is aut in ſuis fantaſmatibus que retrahunt a forti diſplicencia peccatoꝝ. Quarta rō quāto aliquiſ eſt minus dn̄s actus ſui. tanto ad cōtriciōem requirit̉ intenſior diſ plicencia vt ſit ſufficiens ad deleci onem culpe. Sed iſte ī extremis po ſitus eſt minus dn̄s actuū ſuorum. qꝛ tūc nullo modo eſt dn̄s actuū ex terioꝝ ad peccandū. nō em̄ pōt me chari aūt furari et ſimilia amplius facere ergo requirit̉ in eo ſꝫm ſtri ctam iuſticiā intenſior actus diſpli centie ad eius iuſtificaciōem ꝙͣ ad iuſtificaciōem ſani cum tn̄ vix ⁊ dif ficulter habere poſſit eque intēſuꝫ Et ideo vix et difficulter pōt tunc habere veram penitenciā. et ſuffi cientem ad ſalutē. Vnde augꝰ. vbi prius Age penitenciā dum ſanꝰ es Si ſic agis ſecurus es qꝛ penitēciā egiſti qn̄ peccare potuiſti. Si vis penitencia tūc primo mō agere qn̄ peccare nō potes peccatate dimiſe runt nō tu illa. Inuitat v. ad ſtatiꝫ
ſe a peccato conuertendū multiplex ſcripture et ſanctoꝝ doc. ꝑſuaſio. vnde eccl. v. ne tardes cōuerti ad dominū et ne differas de die in die ſubito em̄ veniet ira illius et in tē pore vindicte diſꝑdet te. Itē eccl. xxix. repromiſſio nequiſſima mul tos ꝑdidit nequā videlicet qꝛ pecca tor repromittit ſibi qd̓ eſt propriuꝫ deo de futuro tꝑe diſponere Cōtra illud actu..j. nō eſt veſtꝝ noſſe tꝑa vel momenta que pater poſuit ī po teſtate ſua nequior eſt promiſſio il la qꝛ cum tempꝰ infiniti valoris ſi bi a deo datum fatue expenderit. Adhuc tn̄ p̄ſumit ꝙ deus multum tꝑs adiciet ſibi. nequiſſima eſt illa promiſſio qꝛ talis nō ſolum tꝑs ſibi datum ꝑdidit immo etiam in cōtu meliam ip̄ius largitoris expendit ⁊ in futuꝝ expendere vult. item tar dantes cōuerti terrere deberet illd̓ Gn̄. vj. et vij. vbi licet ad peniten dum dati eſſent hominibꝰ cxx. anni tn̄ xx. anni reciſi fuerūt propter im penitenciā. Item lu. xij. d̓r illi qni dicebat aīe ſue. Anima mea habes multa bona repoſita in annos plu rimos. requieſce. comede. bibe. epu lare. ſtulte hac nocte aīam tuam re peterēt a te. que aūt preꝑaſti cuius erūt. Item lu. ibidem. Et vos eſto te ꝑati qꝛ qua hora nō putatis fili us hoīs veniet ⁊cͣ. Ad ideꝫ eſt augꝰ in ſer. de innocentibus. Hac inquit aīaduerſionis pena peccator ꝑcuti tur vt moriēs obliuiſcat̉ ſui qui vi uens oblitus eſt dei. Et gre. qui ti bi veniā promiſit diem craſtinū nō ſpopondit. Qui ꝓmittit penitenti veniā nō promiſit peccanti. G F Vn̄ notat dn̄s alber. ſuꝑ illo ioha. ij. Quis ſcit ſi cōuertat̉. ⁊ ignoſcat

Capitulum Preceptum. Tercium
Vndecimum
cōuertat̉ inꝙͣ ab ira ſcꝫ ad miſeri cordiā. licet em̄ veꝝ ſit qd̓ d̓r ezec. xviij. Quacūqꝫ hora peccator inge inuerit omniū iniquitatū eius non recordabor amplius tn̄ valde incer tum eſt vtrum ad vltimā egritudīeꝫ penitenciā differenti gram dare ve lit in tali em̄ caſu dicit gre. Qui nō vult cū poterit. iuſtum eſt vt infli gatur ei nō poſſe cum voluerit. vn̄ ꝓuer. j. Vocaui et renuiſtis. exten di manū meā et nō fuit qui aſpice ret. deſpexiſtis omne cōſiliū meum et increpaciones meas neglexiſtis. ego quoqꝫ in interitu veſtro ride bo. Sequit̉ in iohe. ⁊ ignoſcat id ē quis ſcit ſi ignoſcere velit ꝙͣuis cer tum ſit cōtricio ignoſci tn̄ incertum eſt an ſit vere cōtritus. iō eccl. vij. Nemo pōt hunc corrigere quē ille d̓ſpexerit. Et. ij. mach. ix. orauit ſce leſtus videlicet antiochus ad dn̄m a quo nō erat miſericordiā ꝯſecutꝰ hec alber. Huic cōſonat verba au guſtini in ſer. de peni. vbi dicit. Si quis poſitus in vltima neceſſitate voluerit acciꝑe penitencia et acci pit mox recōciliabit̉ ei hinc vadit fateor nō illi negamus qd̓ petit ſed nō p̄ſumimus ꝙ bene hinc exit ſi ſe curus hinc exierit ego neſcio dare pn̄iaꝫ poſſumus ſcꝫ exteriorē ſed ſe curitatē nō nūquid dico damnabit̉ ſed nec dico ꝙ ſaluabitur. Si vis de dubio liberari age penitētiā dū ſanus es. ſi ſic agis dico tibi ꝙ ſecū rus es qꝛ penitecia egiſti eo temꝑe quo peccare potuiſti due res ſunt aut ignoſcitur tibi aūt n̄ ignoſcit̉ Quid hoꝝ tibi ſit futuꝝ neſcio er go tene certū. et dimitte incertū id eſt age penitentia ſanus. hec aug. H Sed quo ad terciū principale
dubiū eſt an viuus pro te viuo pec catore ſatiſ facere poſſit. Rn̄. tho. j. iiij. di. xx. vnus apud humanā ami ciciam pro alio pōt ſatiſ facere. gͦ multomagīs apud deū tn̄ qꝛ ſatiſ fa ctio eſt etiam in remediū cōtra fu tuꝝ lapſum in futura peccata. ⁊ qꝛ vnus nō p̄ſeruat̉ a peccatis ꝑ ſatiſ factionē alienā. ideo nō eſt permit tendū vt vnus viuus pro alio viuo penitenciā agat niſi in ip̄o peniten te appareat aliquis defectus ſcilicꝫ corꝑalis ꝑ quem fit impotēs ad ſu ſtinendū ſatiſ factiōem vel ſpūalis ꝑ quē nō fit promptꝰ ad portandū penam. Vnde cōfitēti pōt duplex ſatiſ factio iniungi. vna pro p̄teri tis. alia pro futuris. etiaꝫ vnū opꝰ p̄t propter ambo iniungi. Satiſ fa cere igit̉ pōt vnus viuus pro alio viuo et penitenciā agere. vt dicit pe. de pa. in iiii. di. xx. ſꝫm doctores cōmuniter in multis caſibus. Prīo qn̄ forma iniunctiōis ſacramentaliſ illud cōtineret vt ſi dicit. omnia ie iunia que tu feceris vel alij pro te fecerint ſunt tibi in remiſſionē pec catoꝝ. tūc alterius ieiuniū pro me factum. pro me l atiſ facit. ſimiliter ſi tibi iniūctum eſt ire ad ſanctum iacobū per te vel ꝑ aliū vel ieiuna re ꝑ te vel ꝑ alium Secūdo ſi ē om nimoda indifferētīa. tūc idem eſt. verbi gr̄a ſi impoſitū eſt alicui dare pecuniā. non omnino idem eſt ſi tu das vel alius pro te de ſuo. Sed ſi ſeruus tuꝰ de tuo daret etiā te in gracia et illo in mortali cōſtituto ſa tiſ faceret. Racio qꝛ elemoſina eſſet in caſu tali tibi meritoria ergo hoc opus eſt ſatiſ factoriū. Tercio quā do quis nō pōt ſatiſ facere ꝑ ſe tunc pōt facere ꝑ aliuꝫ. qꝛ talis videtur

Tercium Preceptum. Capitulum Vndecimum
voluntas imponentis qui noluit ad impoſſibile obligare nec ad purga torium dirigere. Vnde cū d̓r impe nitentia ieiunes intelligit̉ id eſt ꝑ teip̄m ſi potes. ſi nō fac per alium. ſicut etiam facta eſt penitētia pro nobis ꝑ xp̄m. I ¶ Sed tn̄ vt ſu pra dictum eſt aduertendū. ꝙ quā do quis pōt ſatiſ facere ꝑ ſeip̄m. et qn̄ penitentia data ſibi eſt in reme dium. Si tūc talis alio modo nō re compenſet certū eſt ꝙ nō ſufficit ꝑ alium fieri ſatiſ factiōem. vt ſi ieiu nium eſt tibi impoſitū ad domandū carnem cōtra luxuriā nō ſufficit ꝙ alius pro te ieiunet qn̄ carnem tuā vis nutrire nec aliquo equipollēti edomare. hec pe. de pa. k Sꝫ nunquid meret̉ ſatiſ faciens ꝓ alio Rn̄. tho. et pe. de palū. ꝙ quicūqꝫ ī caritate pro alio ſatiſ facit pro vi uo vel mortuo ſibi ſemꝑ meret̉ ſed nō ſatiſ facit pro ſe ſed pro alio ſo lū. vnd̓ pro ſe ita tenetur ac ſi nihil feciſſet. ſimile eſt qꝛ qui pro alio co muni creditori ſoluit illum ſolum li berat n̄ ſeip̄m niſi ſuo nomīe illi ſol uat. licet apud illuꝫ de amicicia lau dem habeat. L ¶ Vnde volētes pro ſe ſatiſ fieri vt prudenter et fi deliter agant. tria debent notanter ſeruare. Primo ſatiſ faciēs ſit in ca ritate. et talem querat qꝛ ſꝫm cōmu niorē et tuciorem opinionē. Actus qui nō eſt ideo acceptus nō pōt eſſe ſatiſ factorius pro facienti nec pro alio. ergo qui vult penitenciā ſuaꝫ alteri imponere niſi velit ſe ꝑiculo exponere aliqualidebet querere ho minē de quo cōfidat ꝙ ſit in carita te viuens caute. Secūda doctrina qui vult penitenciā ſuam alteri in iungere debet fatagere ꝙ nō ſoluꝫ
ille ſit bonus ſed ꝙ ſit melior ſe. vt nō ſolum ſit ſatiſ factoria. ſed etiaꝫ magis ſatiſ factoria. vnde hec ē ter cia cauſa propter quam licet alteri penitencia tua imponere etiam vbi tu poſſes met ſcꝫ ſatiſ facere qn̄ ſcꝫ tu vis melioribus occupari. ſed nō propter amorem carnis quā bene vis alias domare. ſed qꝛ deo magis caꝝ vis facere. Tercia regula con ſulendū eſt diuitibus nobilibus po tentibus et hmōi alijs peccatoribꝰ ꝙ querant ꝑticipaciōem bonorum que in religionibꝰ ſunt. qꝛ ibi ſunt penalitates plures ꝙͣ alibi. et magͣ accepte deo ꝙͣ alibi M¶ Sed ad huc eſt dubiū cum tres ſint partes ſatiſ factiōis. oracio. ieiuniū. et ele moſina. qd̓ eoꝝ ē magis ſatiſ facto riū Rn̄. duran. di. xv. qn̄ aliqua com perant̉ inter ſe dn̄t comꝑari cete ris ꝑibus exiſtentibꝰ. Et ſꝫm hͦ di cendū ꝙ ſuppoſita pari gracia. vel caritate. ieiuniū eſt magis ſatiſ fa ctoriū ꝙ elemoſina vel oracio. indi recte tn̄ et cōcomitatiue elemoſina eſt magis ſatiſ factoria. primū pro bat̉ qꝛ ſuppoſita caritate. illud eſt magis ſatiſ factorium. qd̓ eſt magis penale. qꝛ in oꝑe ſatiſ factorio for malis cōdicio ex ꝑte oꝑis eſt penali tas ſed ieiuniū eſt magis penale ꝙ elemoſina vel oracio. comp̄henden do ſub ieiunio quicquid eſt corꝑis afflictiuū. vt diſcipline vigilie ⁊ ſi milia. ergo ieiuniū eſt magis ſatiſ factoriū. nec obſtat illud. j. thi. iiij. Corꝑalis exercitacio ad modicū va let pietas aūt ad omnia. qꝛ differt meritum et ſatiſfactio. meritū eniꝫ eſt ad acquirēdū p̄miū ad qd̓ requi rit̉ et ſufficit bonitas oꝑis. et qd̓ melius eſt magis meritoriū. Et ſic

Preceptum. Capitulum Duodecimum. Tercium
dare elemoſinā eſt magis meritoriū ꝙ ieiuniū cum ſit opus bonū danti et recipiēti. Ieiuniū aūt nō ſic Sa tiſ fac̓tio aūt cum ordinet̉ ad expi aciōeꝫ pene requirit quidē opus bo num. ſed formale in oꝑe eſt penali tas. qꝛ ꝑ penam recōpenſatur prop ter qd̓ ieiuniū eſt magis ſatiſ facto riū. Indirecte aūt et cōcomitatiue elemoſina eſt pocior ꝑ ſatiſ factiōiſ probatur qꝛ illa eſt porcior ꝑs ſatiſ factiōis in qua cōtinent̉ virtuali ter alie ꝑtes ſatiſ factiōis. vt de ſe patꝫ. ſed elemoſina eſt hmōi. vt ptꝫ primo qꝛ elimoſina eum cui dat̉ cō ſtituit debitorē ad ieiunandū ⁊ orā dum et faciendū alia que pōt ei qui dedit loquendo de debito mortali nō ciuili. Secūdo qꝛ elemoſina pro pter deū data eſt quaſi quedam ob lacio deo facta ſꝫm philo. iiij. ethi. Oblacio aūt deo facta vim oracōis habet. frequēter em̄ plus impetrat donū ꝙ ſupplicatio. Tercio cū bōa exteriora ad cōſeruaciōeꝫ corꝑis or dinent̉ ſubtractio eoꝝ ꝑ elemoſinā virtute cōtinet ieiuniū. Et plerūqꝫ cōtingit ꝙ aliquis arcius viuit ex hoc ꝙ ſua dedit. Igit̉ elemoſina cōplecius habet vim ſatiſ factionis ꝙͣ oracio vel ieiuniū. Et propter hoc elemoſina indicitur vt vniuer ſalis medicina peccati. Lu. xj. date elemoſina et omīa munda ſunt vo bis. et thobie. xij. Elemoſina a mor te liberat et ip̄a eſt que purgat pec cata. ait raphael. et facit inuenire miſericordiā et vitā eterna. durādꝰ ¶ Capitulū duodecimū de ſacramē to eucariſtie.
Oſtremo de nobiliſſimo ſacramento eucariſtie vi dēda ſunt trīa principa liter. Primo que exigan tur ad cōmunicandū ſine nouo pec cato cum augmento meriti. Secun do quis fructus bene omunicanciū Tercio que exigant̉ ad frequenter cōmunicādos. A ¶ Quantum ad primū notandū ſꝫm Tho. et alios docto. in. iiij. tirca materiā. di. ix. ⁊ ſequenciū. Ad ſumendū eucariſtiaꝫ ſacramentaliter et ſpūaliter xv. exi gunt̉ ſꝫm que quiſquis ſe probare debet. probet inquit apoſto j. Coꝝ. xj. ſeip̄m hō et ſic de pane illo edat Primū eſt vt cōmunicans ſit homo nam ſolus homo ſacramentū hoc ꝑ ſe ſumere pōt ſacramentaliter ⁊ ſpi ritualiter ſaltem nō angelus bonus nec malus. nō aīa exuta in purgato rio limbo vel in inferno nec animal brutum. probat̉ qꝛiſte ſolus ſumit ꝑ ſe ſacramētaliter et ſpūaliter qui vtitur ſacramēto vt eſt ſacramētū et xp̄o incorꝑaliter. ſed ſic nullus p̄ fatoꝝ valꝫ ergo ambe p̄miſſe vere probatur. qꝛ ille ſolus vtit̉ ſacram̄ to vt eſt ſacramentū qui vtitur ſpe ciebus ſenſibilibus et velātibꝰ ali quod ſpūale cōtentū. et qui xp̄o an plius vel de nouo incorporat̉ ſed nullus iſtoꝝ eſt hmōi. niſi homo ex quo patet maximū donū dei. nā qui in patria ſunt xp̄o fruunt̉ leciꝰ nos ſed nos xp̄m ī euca. ſummꝰ fru ctuoſius qꝛ ꝑficere poſſumꝰ ī eſſen ciali et accidentali pͥmio. beati xp̄m habent ſecurius ſed nos mirabilius B ¶ Secūdum eſt vt quis ſit ho mo viator. nō cōmp̄henſor. Et ideo viaticū d̓r vt nos p̄ſeruet ab hoſti bus et ab impedimētis vie. vnde ſi

Duodecimum. Preceptum. Capitulum
apparerent aliqn̄ ſancti puta pater et mater defecti petētes ſacramen tum. ſicut qn̄qꝫ eſt factū nō debet ſacerdos eis miniſtrare. ſed pōt in miſſa ſacrificiū tale pro eis offerre Terciū eſt vt quis ſit fidelis et ba ptiſatus. ideo nō eſt dandū cathe cuminis nec videre debēt infideles qꝛ nullus niſi ad xp̄i populū aſcrip tus baptiſmatis ſacramento debet admitti ad ſanctā eucariſtiā. Quar tum eſt vt quis ſit adultus. nā ma ſcalus xiiij. et femina xij. ſed ꝓ tūc prius vel poſterius qn̄ peccare pn̄t mortaliter. diſcernere cibum corpo ralem a ſpūali deuocionū dētibus hoc ſacramentū maſticare. in ſeptīo actauo vel alio quocūqꝫ debito an no. et hoc iudicio boni viri relīque dum eſt et ſtatuto ſinodali vel con ſuetudini bone nō p̄iudicare debet C ¶ Quintū eſt vt quis ſit mēte p̄ditus propter demoniacos et amē tes. Vbi ſciendū ꝙ ſi faciūt geſtus ꝑiculoſos et ſunt furioſi de quibus poſſit ꝑpendi ꝙ eicerent corpꝰ xp̄i vel tractarēt impudice vel irreue renter in hoc caſu nō eſſet eis euca riſtia miniſtranda propter reueren ciam ſacramēti. Si aūt ſit amens ⁊ nō furioſus. ſed tn̄ loquens inania et alienus a ſenſu diſtinguendū eſt qꝛ aut p̄tendit actus. et ſigna deuo ciōis ad ſacramentū. Et ſic determi nat. c. de ꝯſe. di. ij. c. de infirmitate tali eucariſtia nō eſt neganda. Aut nullum pro tūc p̄tendit actum. vel ſignū deuociōis tūc currendum eſt ad tempus p̄cedens paſſionē vel eī tūc pecijt et deuociōem ad ſacramē tum p̄tendit. ſi alias nō immineret ꝑiculum poſſet quideꝫ ſibi licite da ri. Sed nō vid̓o di. pe. de pa. neceſ
ſitatem magnā. ſed ſi talis amens haberet lucida interualla. poſſumꝰ dare eucariſtiā tempore lucido. de moniacis aūt.ſ. poſſeſſis a demone ſi habent deuocione ad cōmunican dum dari debet eis ſꝫm tho. Nā caſ ſi. collacione ſereni dicit ꝙ multi ꝑ illud liberati ſunt a demōe. p̄dictis omnibus cōcordat tho. D ¶ Se xtum eſt vt ſit ieiunus ieiunio natu re. Racio prima qꝛ ſic placuit ſpiri tui ſancto qui hoc ꝑ apoſtolos ec cleſie fiendū tradit. vt dicit augu. ad inquiſiciōes ianuarij. Secūda ꝓ pter reuerenciā corꝑalem. dignum em̄ eſt vt panis celeſtis p̄cedat om nem terrenū panem. Tercia vt ma ior deuocio habeat̉ que ſolet impe diri ſepe ꝑ cibum vel potū. omīs igi tur pocio vel cibacio proprie quo cūqꝫ fine fuerit ſumpta impedit di gnam eucariſtie ſumptiōem. vt di. pe. de pa. Excipiunt̉ tres caſus in quibus nō ieiunus pōt cōmunicare Primo rōe infirmoꝝ de quoꝝ peri culo timet̉ ne ſine viatico vadant. tales cōmunicandi ſunt etiā nō ieiu ni Secūdo ſacerdos qui ſumit aqua puram ꝑ errorem pro vino poſt eu cariſtiā tenet̉ integrū ſacramentuꝫ poſtmodū ꝑficere. Cercio in ꝑaſce ues cōtingere poſſet ꝙ antequā eu cariſtiā quis deglutiret vinū p̄cede ret in ſtomachū. Idem in eſtate con tingere poſſet cōmunicanti cuilibet cuius palato adhere poſſet nec de glutiri niſi d̓lueret̉ vino vel aqua prius ſtomachum intrate. Ex quibꝰ patet ꝙ ſi cibus aut potus proprie ſumat̉ rōe medicine ſolius nō intē cione ſe nutriendi impedit eucari ſtiam. Item ſi quis heri parituram in ore poſuit ⁊ hodie traiciat īpedit

Capitulum Preceptum. Tercium
eucariſtiam. Item qui probando vi num ſeu guſtādo vel cibū aūt aquā caſu deglutiret. licet ſtatim euome ret non alteratū in aliquo adhuc ī pediret. qꝛ eſſet cōmeſtio vel bibicō niſi in aliū cōductum gutturis tra ſiſſet et ſtatim eiectum eſſet tūc nō pediret. Qn̄ vero fieret degluticio caſualis ſaliue vel reliquiaꝝ cibi vel aque remanentes poſt locioneꝫ denciū vel oris nō impedit. di. etiā Rich. ꝙ ſi ſacerdos ante miſſam la uet os et caſu gutta aque intrat ſto machū nō credo ꝙ ideo teneat̉ di mittere miſſam. maxime in die ſolē ni cum nō videat̉ impedire dignaꝫ preꝑacionē nec reuerenciā ſacramē ti. Et de ſimilibus idem iudiciū ha beat̉. Item ſi quis ſale ⁊ aceto per funderet dentes et quicquid facerꝫ dum tn̄ nō deglutiret. ſiue medēdo ſiue lauando nō eſſet comeſtio nec bibicio. Et licet os nō ſit ieiunium tn̄ ſtomachus ieiunus eſt. ideo non impedit. Reliquie etiā aque exquo caſualiter nō ex propoſito os ablue do traiciunt̉ licet nō ſint cōuerſe ī ſaliuaꝫ nō impediūt. Item coci vel tabernarij vel miniſtrates ad men ſam qui cibum vel potum ponūt ſu pra linguam ſolū ad probandum et ſtatim proiciūt quāuis propter re uerenciā primi duo pro tūc deberēt a talibus ſe cōtinere et tercius alte ri probam cōmittere tn̄ non impedi unt. Si aūt quis talia deglutiret li cet ſtatim euomeret nō alteratū im pediret. hec om̄ia pe. de pa. Dicit̉ aūt ieiuniū nature qd̓ incipit ab ab ſtinencia p̄nominatoꝝ a media no cte. dicit etiā landolfus niſi cibus vel potus digeſtus fuerit ſano iudi cio miniſtrantis vel recipientis eu
Duodecimum. carictiam nō debet ſumi hoc ſacra mentū dormicio tn̄ poſt cibū nō exi gitur niſi inquantū quis ſine ſom no indeuotus efficeret̉ nō multum etiam decet bibere poſt matutinas ſero dictas. et multominꝰ comede re niſi neceſſitas vrgeat. Septimū eſt vt ſit ſine cōſciētia peccati mor talis poſt diligentē diſcuſſione con ſcientie ſue. vnde apo. j. Coꝝ. xj. ꝓ bet aūt ſeip̄m homo et ſic de pane illo edat f ¶ Vbi notandum ſꝫm Tho. di. ix. pe. de thar. ſco. ꝙ duo bus modis pōt cōtingere aliquē cū peccato mortali accedere. primo co ſcientiā de hoc habendo. ſecūdo nō Primū fit tripliciter. primo ſic acce dentes cū conſcīa peccati mortalis quoꝝ cōſcientia cōſurgit ex certitu dine ſufficienti. vt qui ſcit ſe forni catum vel ſcit ſe ī actu peccati mor talis interiori vel exteriori puta qui ſibi ſunt cōſcij peccati mortalis nō de eo dolentes. tales accedendo peccant mortaliter qꝛ cōtemnūt Et qꝛ indigne manducant iudiciū ſibi manducat. qꝛ abutunt̉ ſancto ſan ctoꝝ. Et menciunt̉ ſe incorporari xp̄o qd̓ eucariſtia figurat. Secūdo ſunt quidā habētes cōſcientia pec cati mortalis. quoꝝ cōſcientia con ſurgit ex certitudine probabili pu ta qui diu moroſe delectati ſunt. et timent fuiſſe mortalem cōſenſum ⁊ tūc ſic accedendo ſine cōtriciōe ad hūc peccant mortaliter. qꝛ diſcrimi ſe cōmittunt circa tm̄ miniſterium. Tercio quis habet cōſcientiā pecca ti mortalis cuius cōſcientia ex leui cōſurgit. vt homo ſcrupuloſus qui timet d̓ leui dilectiōe ne fuerit pec catum mortale et taliter accedens di. pe. de thar. n̄ peccat mortaliter

Tercium Preceptum. Capitulum
Duodecimum.
qd̓ veꝝ eſt ſꝫm pe. de pa. qn̄ firmaꝫ cōſcientiā nō habet ſed timorē quē dam vel vacillaciōem cui remittit̉ vnde pe. de tha. dicit ī primo caſu quis cōtemnit in ſecūdo ſe diſcrimī cōmittit. ſed tercio nō. Secūdo qui dam ſunt qui nō habent cōſcienciaꝫ peccati mortalis. et tn̄ ſunt in pctō mortali ignorāter. Et hoc etiaꝫ fit tripliciter. Et primo qn̄ quis p̄para uit ſe et diſcuſſit preꝑaciōe ſufficiē ti diligentiſſime conſcīaꝫ examinan do et ꝑitos cōſulendo et talis acce dendo nō peccat. ſed remiſſionē pec catoꝝ ſi que latent accipit et mere tur. videt̉ aūt iſta examinacio dili gentiſſima quā tradit ſco. dicēs di ligenti inquiſiciōe habita ſꝫm poſſi bilitatem noſtre fragillitatis quan tam ſcꝫ diligentiā faceret prudens vir in ardua re ꝙͣ vellet examina re ſerioſe. Quā etiam inquiſicioneꝫ oportet differentē eſſe ſꝫm diuerſi tatem penitenciū vt maiorē appo nat diligencia qꝛ forte diucius non eſt cōfeſſus et minus in animū ſuuꝫ poſuit peccata ſua vt ea memoriter retineret et ſuo tꝑe diſtincte cōfite retur p̄miſſa inſuꝑ cōtriciōe et con feſſiōe ſufficienti ſꝫm probabilitatē correſpondēter ad p̄dictam inquiſi cionem ſi tūc cōmunicet nō peccat immo ſi aliquo alia peccata lateant ꝑ illud ſacramentū dimittent̉. Alij ſunt qui conſciētiā ſuā examinant probabiliter et cōfitent̉. Et tales dicit pe. de tha. accedētes n̄ peccāt ſed tn̄ remiſſiōem peccatoꝝ nō acci piunt nec merent̉. Sꝫ tho. vbi priꝰ dic. Si quis ꝑ quatuor ſigna facta diligenti inquiſiciōe ſue conſcīe quā uis forte nō ſufficiēti ad corpꝰ xp̄i accedit aliquo mō peccato mortali
in ip̄o remanente qd̓ eius cognicio nem p̄terfugit nō peccat immo ma gis ex vi ſacramenti peccati remiſſi onem cōſequet̉. Vnde augꝰ. dicit ī quodam ſermōe ꝙ qn̄ corpus criſti manducat̉ viuificat mortuos. ¶ G Que aūt ſunt illa quatuor ſigna di cit tho. Certitudo haberi nō poteſt an aliquis ſit ſine peccato mortali. j. coꝝ. iiij. nihil mihi conſcius ſum ſed nō in hoc iuſtificatus ſum p̄t tn̄ de hoc haberi aliqua cōiectura pre cipue ꝑ iiij. ſigna. ſicut dicit Bern. primo cum quis d̓uote verba dei au dit. qꝛ qui ex deo eſt verba dei au dit. Ioh. viij. Secū do cum quis ſe promptū ad bene oꝑandum inuenit Quia probacio dilectiōis exhibico eſt oꝑis. vt dicit Gi eg. Tercio cum quis abſtinendi a peccatis infutuꝝ propoſitū habet. Quarto cū de p̄te ritis dolet qꝛ in his vera penitētia cōſiſtit. ſꝫm gre. tercio ſunt qui neu tro modo ſe diſcutiūt ſed negligen ter. Et tales di. pe. de thar. peccāt mortaliter accedendo et d̓mnerent̉ maxime ſi negligentia ſit magna. di cit etiā Sco. ꝙ cōtritus qui habet copiā cōfeſſoꝝ tenet̉ cōfiteri ſub iſta lege videlicet probet aūt ſeip̄ꝫ homo. Octauum requiſitum eſt vt quis nō ſit cōuerſacione in crimine notatus vt duellare volens p̄ſertiꝫ impetens. Et publicam penitentiaꝫ agentibus nō debet dari niſi cōple ta penitētia nec hiſtriōibus nequi cioſis nec ſuſpenſoribꝰ ꝑuerſis. In tellige de ſanis et quouſqꝫ appare at emenda aliqua poſt eoꝝ querſio nem. Nonū eſt vt ſit in corꝑe mun dus H Pbi notādū ꝙ quadru plex eſt immundicia prima corꝑaliſ cōiuncta cū immundicia ſpirituali

Capītulum Preceptum.
Tercium
Duodecimum.
ſꝫm veritatem ſicut in vigilia forni cantes qui in craſtinum celebrant vel ſtatim. Scd̓a eſt corꝑalis cōiū cta immūditie ſpūali ſꝫm quandam ſimilitudinem. vt in ſomnis fit ſor didis cum polluciōibus. Tercia eſt īmudicia corꝑalis horrorē cauſans in ꝓximis ſed nec in re nec immagīe cōiuncta peccato vt lepra menſtru um fluxus ſemīs ex debilitate natu re cauſatus. Quarta eſt indifferenſ vt eſſe ſordidū pedibus lutoſis vel fuligine tactū aūt ſudantē. Prima impedit. ſcd̓a ſi ex cauſa p̄cedēti in vigilia vel pauloate ꝑ mortale pec catum eſt egreſſa impedit etiaꝫ. ter cia impedit vt nō publice quis cele bret aut crebro cōmunicet ſed oc culte nō impedit celebrare. Quarta eſt indifferens. nō lotis em̄ manibꝰ manducare nō coinquinat homineꝫ propter reuerentiā tn̄ mūdicia det ſeruari quantū cōmode fieri pōt I ¶ Decimū eſt vt ſit quis fine pe riculo vomitus. et idem eſt de eo qui ſtomachū haberet taliter di po ſitum ꝙ a ſe ſumpta cruda egerere tur ꝓtūc em̄ etiam fieret irreuere tia ſacramento et cōmunicare quis nō deberet. di. pe. de pa. Vndecimū eſt. vt quis nō ſit appariciōe mira culoſa prohibitis. Si em̄ in ſpecie bus illis appareret fruſtrū carnis puer vel aliqd̓ hmōi. nō eſſent tūc ſpecies ille ꝑcipiende. Ratio qꝛ xp̄o inſtituit ꝙ ſumerẻ eucariſtia ī ſpe cie panis et vini. Duodecimū ē vt recipiat̉ a miniſtro idoneo nō a mu liere nec a laico. nec a diacono vbi pōt copia ſacerdotis haberi. nec a quolibet ſacerdote ſed a papa epi ſcopo plebano proprio vel a plato proprio. vel ab eo cui aliquis taliū
licentia dederit idoneo ſacerdoti ſcꝫ nec etiam a quocūqꝫ p̄lato ſed a nō excōmunicato nō interdicto nō ſu ſpenſo. Tredecimū vt recipiat̉ te pore debito vt ad minus ſemel in a no. et ſꝫm diuerſos ſtatus a diuer ſis diuerſimode. Quartūdecimū eſt vt fiat recta intenciōe ſꝫm quā xp̄s inſtituit ꝓ medicina videlicet ani me nō corpoꝝ nec ad maleficium. Quintumdecimū eſt vt fiat cū actu ali deuociōe qꝛ cū eucariſtia datur vere in cibum et potum cōſideran da eſt manducatīo noſtra realis q̄ cōſiſtit in ſpecieꝝ attriciōe ſacram talis aūt cōſiſtit in interiori intelle ctus et affectus ruminaciōe ꝑ fide cōſiderando xp̄i paſſione digniſſima eius incarnaciōem et ſimilia benefi ciā et ſpe vulti ad amore eius accē ſi eius vnione cōſideremus. qꝛ ſicut nocet aut paꝝ ꝓdeſt cibus corꝑis in ſtomachū traiectus ſine maſtica cione. oris et calore ſtomachi. Sic nec eucariſtie ſacramentū niſi rumi netur vt premittitur et caritate in xp̄m caleſcamus. Actualis em̄ deuo tio cauſat̉ ex tiore et amore. timor inſurgit ex cōſideraciōe noſtrorum defectuū et xp̄i magnitudine aūt iu ſtitia Sed amor iungēdus eſt quo xp̄m ne dum velut pijſſimū patrem et bene factorem īmo vitā cordis d̓ ſideremus amplexibus k ¶ Quo ad ſecūdū principale de effectibus eucariſtie ſꝫm tho. ſunt ſeptem no tabiles di. xij. iiij. Et recipiunt̉ ad ſimilitudine celi corꝑalis. Primꝰ et prīcipaliſſimus ꝙ nos deo ꝑ amo, rem amplius vnit. iſte em̄ cibus nō xp̄m in nos facit mutari ſed nos in xp̄m ſꝫm illud xp̄i ad augu. cibꝰ ſum grandiū creſce ⁊ māducabis me nec

Capitulum. Tercium Preceptum. xij.
tu me mutabis in te ſicut cibuꝫ car nis tue. ſed mutaberis in me. Secū dus eſt reſtauratio de ꝑditoꝝ in re paraciōe cuiuſcūqꝫ defectus p̄cede tis. Tercius eſt augmentū omnium virtutum. Quartus remiſſio pecca torum venialiū omniū aut multoꝝ quo ad culpam. ſꝫm ꝙ deuotio mi nor et maior ibi fuerit Quintus eſt remiſſio peccatoꝝ mortaliū ſi inue nit in ſubiecto. nō in conſcīa modo ſupra dicto vel tacto. Sextus ē re miſſio pene debite pro mortali ⁊ ve niali in toto vel in ꝑte ſed hoc dicit tho. facit eucariſtia ſolum qn̄ eſt ſa crificiū vt in miſſa pro aliquo lecta que certū valorem habet ad ſatiſ faciendū. Et vltra illum habet effi caciā ex deuociōe miniſtri et procu rantis miſſa. Septimꝰ eſt remiſſio fomitis vt minus proni ſimus ad vicia. facilius ei cauet quis futura etiam mortalia roboratꝰ hoc pane hec tho. vbi prius. L ¶ Quō ad terciū principale de frequentaciōe eucariſtie querit ſanctus tho. i. iiij di. xij. An qualibet die poſſit quis eucariſtiam ſumere Rn̄. in hoc ſacͣ mento requirit̉ ex ꝑte recipientis deſideriū cōiunctiōīs ad xp̄m qd̓ fa cit amor. et reuerentia ſacramenti que ad donū timoris ꝑtinet. Primū incitat ad frequentaciōem huiꝰ ſacͣ menti quotidianā. ſed ſcd̓m retra hit vnde ſi aliquis exꝑimentaliter cognoſceret ex quotidiana ſumptio ne feruorem caritatis augeri reue rentiā nō minui deberet quotidīe cōmunicare. Si aūt ſentiret ꝑ quo tidianā frequentaciōem reuerentia minui et feruorē nō multū augeri. talis deberet interdū abſtinere vt cum maiori reuerētia et deuocione poſtmodū accederet vn̄ quantū ad
hoc vnuſquiſqꝫ relinquēdus eſt iu dicio ſuo. Et hoc eſt qd̓ aug. dicit. Dixit quiſpiam nō eſſe accipiendaꝫ quotidie eucariſtiā. Alius affirmat quotidie ſummēda. faciat vnuſquiſ qꝫ qd̓ ſꝫm fidem ſua pie credit faciē dum eſſe. hec augꝰ. Et probat exem plis zachei et centurionis quorum vnus recipit dn̄m gaudēs alius dix it. non ſum dignus vt intres ſub te ctum meū. et vterqꝫ miſericordiam cōſecutꝰ eſt. hec tho. Capitulum xiij. A Vm aūt inter ea q̄ ſanctificanda ſunt locuſ dei cōtineat̉. Idcirco de ſanctificaciōe et venera ciōe ſanctoꝝ locoꝝ puta altaris ec cleſie et cimiterij tria ſunt videnda Primo cur eccīe ſanctificari debeāt et ꝑ que. Scd̓o cur oracio vel alij cultꝰ latrie in eccleſia facti deo plꝰ placeant et cicius impetret ceteris paribus ꝙͣſi extra locum ſacrū fie rēt. Tercio ꝑ quē deboneſtent̉ lo co deo ſacrata B ¶ Quantum ad primū notandū ꝙ eccīa frequētan da eſt ſex de cauſis. quas ſan. tho. poſuit ſuꝑ illud ioh. ij. Nolite face re domū patris mei domū negocia ciōis. Eccleſia inquit frequētanda eſt propter ſanctoꝝ reliquias ſacra mētoꝝ efficacias officioꝝ freq̄ꝫci as āgeloꝝ reſidētias multas indul gēcias ⁊ mortuoꝝ indigētias. hec tho. in poſtil. Idcirco di. bea. aug. in reg. ſua In oratorio nemo aliqd̓ agat niſi ad qd̓ factū ē. vn̄ ⁊ nomen accepit ⁊ cāꝫ aſſigͣt dicēs vt ſi forte aliqui p̄ter horas ꝯſtitutas ſi eis vacat orare voluerīt n̄ ſint eis īpe dimēto qui ibi aliquid agēdū puta uerūt C ¶ Sꝫ dubitat̉ an tꝑe gr̄e d̓beat eē locꝰ orandi ſpēalis videt̉

Capitulum Serti um Preceptum
ꝙ nō qꝛ mulieri iohan. iiij. de loco orandi querēti ieſus reſpondit. ve nit hora in qua veri adoratores a dorabunt in ſpū et veritate. Rn̄dit Humber. in regū. expoſi. Nō eſt ī lo co ponenda talis fidutia ꝙ credat aliquis alibi ſe nō poſſe exaudiri ſi cut fecerūt aliqui iudei ſed curan dum eſt ex alijs tribus cauſis de lo co. Primo qꝛ ſi nō eſſet aliquis locꝰ deputatus oracōi tūc neſciret̉ vtꝝ homīes orarent vel nō et multi ob mitterēt orare. ſecūdo qꝛ vadēs ad locum orandi plus laborando āpliꝰ meret̉ Tercio vt oraciōis locus ad orandū excitet et moneat. ſicut lo cus cōmedendi excitat appetitū ci ib et menſale ad idem et ſic de alijs ¶ D Dubitat̉ ſecūdo que ī ora torio poſſint fieri licite. Rn̄. ꝙ ſꝫm eundem ꝙ triplices ſunt actiones in genere. Quedam ſunt ſpūales vt x̄dicaciōis audientia et ea que no minata ſunt ꝑ tho. et talia regulari ter poſſunt ibi fieri. hoc em̄ innuit nomen oratorij qd̓ ab oraciōe dici tur accipiendo oraciōem generali ter pro omni exercicio quo anima erigit̉ in deū. ſꝫm ꝙ oracio adam. diffinit̉. oracio eſt aſſenſus mētis in deū vnde et ſuꝑ illo Math. xvij. Hoc venus demonioꝝ nō eijcitur niſi ꝑ oraciōem et ieiuniū. glo. dicit oracio generalis nō ſolum eſt ī ver bis. ſed in omnibus que in obſequi um dei et fidei deuocionē gerimus Simile dictum fuit ſupra de ꝑtibuſ ſatiſ factiōis tribus Alie vero acti ones ſunt neceſſitatis et ſine pecca to poſſunt ibi fieri diſpenſatiue nā eccleſie cum omnibus ornamentis ſuis. debent teneri munde. nec de bent ibi conuiuia fieri vel homines
ibi iacere aut ſua ſuppellectilia mit tere niſi propter hoſtiles incurſus aut incendia repentina ſeu alias ne ceſſitates vrgentes ſic tn̄ vt neceſſi tate ceſſante res in loca priſtina re portent̉. Id probant ſummiſte exͣ. de cuſto. eucari. Re. di. xlij. ca penul timo. et vlti. Item propter mētum paganoꝝ hereticorum pirataꝝ ſeu predonum. pōt eccleſia incaſtellari ſeu muniri. Et poſſunt habere ibi refugium nō ſolum clerici ſed etiam laici et defendere eccleſiam et que in ea ſunt probatur vt prius. Et ad idem eſt rai. et hoſtien. nō ergo licꝫ in eccleſia cōmedere bibere vel ia cere regulariter ſed diſpenſatiue et ex cauſa. Tercio di. humbertꝰ. ſunt actiones quedam que vix aut nun quā ſine peccato fiūt. et tales nūqͣ ibi fieri. niſi forte in neceſſitate per egrinandi. de quibus dicet̉ in ter cio membro E Quo ad ſcd̓m pri cipale notandum ꝙ ſꝫm humbertū vbi priꝰ. Quamuīs oraciōes ⁊ alia ſub oraciōe contenta in omni loco poſſunt fieri ſꝫm illud. j. thi. ij. omni loco leuantes puras manus. tn̄ cōpetentius et fructuoſius ī ora torio effundunt̉ ſeptem de cauſis vel rōibus. Primā quia pie creden dum eſt ꝙ deus facilius exaudiat ī loco ſibi deputato ad hoc ꝙͣ in alio vnde ij. ꝑali. vij. oculi mei erūt aꝑ ti et aures mee erecte ad oraciōēm eius qui in loco iſto orauerit. Secū do quia credendū eſt ꝙ angeli ſan cti locum talem ſanctū magis fre quentent qui eſt domꝰ dei. vn̄ ī hꝰ rei argum̄tū. Iaco. gn̄. xxviij. vidit angelos dei aſcendentes et deſcen dētes in loco qui d̓r bethel.i. domū dei. Ip̄i aūt ſunt qui neceſſarij ſunt

Preceptum. Capitulum
Tercium ip̄is orātibꝰ ad ferēdū or̄oes nr̄as corā deo. Tercio ꝓbabile ē ꝙ d̓mo nes qui libentiꝰ impediūt orōēs nō audeāt ita accedere ad hmōi locum ſanctū ſic̄ ad alia ꝓpter terrorē qͣꝫ incutit eis locꝰ ſanctꝰ vn̄ gen̄. vbi prius. Qua terribilis ē locꝰ iſte qd̓ veꝝ eſt p̄cipue de demonibꝰ. Quar to qꝛ oratoriū cōſecratū eſt in hono re alicꝰ ſancti piū aūt eſt credere ꝙ ſanctꝰ patronꝰ ecc̄īe ſpēalem curā habet de cōueniētibus ad locū ſui patronus. ſicut princeps terre de hijs qui cōueniūt ad loca ſui domi iiij. ſicut inuenit̉ de beato iacobo ⁊ de multis alijs ſanctis ſpēaliter iu uantibꝰ ſua loca viſitantes. Et qꝛ orātibꝰ nō modicū neceſſariū ē ad iutoriū ſanctoꝝ qui ſunt potētes apud deū ſꝫm illud Iob. v. ad aliqͣꝫ ſanctoꝝ cōuertere. Cōſulciꝰ oratur in locis ſacris ꝙ alibi Quīto ibi eſt frequēter corpꝰ xp̄i cōtinue aut ho ra miſſe ad minꝰ. Rōne cꝰ quelibet eccīa excellit templū primū ſalomo nis in quo nūꝙͣ tm̄ bonū fuit ī pre ſentia aut xp̄i ſi quis forti fide orat cicius exaudiri poterat ſicut latro prope xp̄m in cruce et magdalena et chananea cito exaudiebant̉ xp̄o pre ſente ergo in fide accedēdo qui plꝰ mereri pōt ꝙͣ pn̄tia corꝑalis xp̄i fa cientis miracula hodie tam cito ex audiri poſſumꝰ quā olim. vn̄ iohā. xx. xp̄s illd̓ tho. inuiſſe videt̉ dicēs Quia vidiſti me thoma credidiſti beati qui nō viderūt ⁊ crediderunt Sexto in eccleſijs ſunt reliquie ſan ctoꝝ nec dubiū talia cooꝑari ad ef ficaciā noſtre oraciōis qn̄ fuerint venerate. ideo quo ad quintū et ſex tum. Hebre. ix. d̓r. Manna qd̓ figu rabat corpus xp̄i et virga aaron et
tabule moi̓ſi tanquā eoꝝ reliquie cuſtodiebant̉ in propiciatorio ſiue oraculo et nō alibi tanquā cōpeten tia or̄oni et ꝓpiciaciōi. Septio ibi ſunt īmagines crucifixi beate virgi nis ſanctoꝝ ſiue angeloꝝ vt freqꝫ ter quaſi libri laicoꝝ. hec aūt ſenſi biliter in mētē introducūt hoꝝ me moriā que introducta multū valēt frequēter ad excitādū deuociōem. deuociōis aūt affectꝰ ſumme facit or̄oeꝫ efficace. vn̄ aug. ad ꝓbam de orādo deū. dignior ſequit̉ effectus qn̄ feruētior p̄cedit affectꝰ ſꝫm illd̓ j. coꝝ. j. ad affectū cordis reſpicit deꝰ. ꝑiculoſuꝫ ē depigere imagines luxurioſas Ezech. viij. In oratorio etiā fit cōcurſus multoꝝ Sicut em̄ ferrū ferro acuit ſic deuocio fideliū mutuo excitat̉. impoſſibile eī eſt p̄ ces multoꝝ nō exaudiri. Itē math xviij. vbi duo vel tres fu. ⁊cͣ. f ¶ Quātū ad iij. prīcipale.ſ. de hone ſtātibꝰ eccīas aduertēdū ꝙ d̓ eccīa qualibꝫ intelligi pōt illd̓ Gn̄. xxviij quā terribilis eſt locꝰ iſte nō ē hic aliud niſi domꝰ dei et porta celi ve re etem̄ dn̄s ē ī loco iſto vn̄ irreue rētes eccīas peiores qd̓āmō ſunt ꝙͣ demones qui terrent̉ a locis ſacris ſꝫ nō hoīes illi mali. vn̄ ꝯ tales ter ribilis le. hiſto. ij. macha. iij. de he liodoro prīcipe cui irreuerēter tem plū intrati apparuit equꝰ terribilē hn̄s ſeſſorē. optīs adornatꝰ. iſqꝫ cū impetu heliodoro priores calces he liſit qui aūt inſidebat hēbat aurea arma. alij aūt apparuerūt duo iu uenes qui circumſteterūt eū. et ex vtraqꝫ ꝑte flagellabāt ſine intermiſ ſiōe. Subtio aut heliodorꝰ cecidit ī terrā ⁊ ī ſella geſtatoria d̓ꝑtatꝰ ē ex erario ⁊ iace. mutꝰ abſqꝫ oī ſpe ſal.

Preceptum
Capitulum xiij
Tertium priuatus ſed poſt p̄cibus om̄e ſacer dotis vita ei donata ē. G ¶ Sūt aūt plura ꝑ que irreuerentia ſacro loco ſiue ſit cimiteriū ſiue eccleſia exhiberi pōt que tangit grego. de cimus. Et ponunt̉ in generali cōci lio lugd. li. vj. de immunitate eccīe et cimiterioꝝ. c. decꝫ. Decet inquit domū domini ſantitudo decet vt cꝰ in pace factus eſt locus eius cultuſ fit cum debita veneraciōe pacificꝰ Sic itaqꝫ ad eccleſias humilis ⁊ de uotus ingreſſus. Sit in eis quieta cōuerſacio deo grata inſpicientibꝰ placita. que cōſiderantes nō ſolum ſtruat ſed reficiat. Et addit ꝙ quo ciens nominat̉ nomen ieſu xp̄i ibi ſpecialiter inter ſacra miſteria fle ctantur genua cordis et illud capi tis inclinaciōe quis teſtet̉ nullus ibi ſediciōem excitet cōclamaciōem moueat. impetum ve cōmittat. Ceſ ſent etiam in locis illis vniuerſita tum et ſocietatum quelibet cōſilia. cōtenciōes. et publica ꝑlamēta Ceſ ſent vana et multi fortius fedā et prophana colloquia. Geſſent cōfa bulaciōes quelibet. Ceſſent in eccle ſijs et eaꝝ cimiterijs negocia ⁊ pre cipue nundinaꝝ ac fori cuiuſcunqꝫ tumultus et omnis in eis ſeculariū iudicioꝝ ſtrepitus cōquieſcat. nul la inibi cauſa per laicos criminalis maxime agitet̉. Sint loca eadem a laicoꝝ cōgregaciōibus penitus ali ena. Et ponit ibi cauſam illam ne vbi eſt peccatoꝝ veniā poſtulandā ibi peccandi occaſio detur. aūt com prehendant̉ peccata comitti. Hec vbi prius. H Secundo habet emunitatē hanc eccleſia vt multi ad eam cōfugientes. vita tueantur corꝑali de illo beatus augu. li. j. de
ci. dei. ca. j. dicit ꝙ etiam barbari pepercerunt baſilice apoſtolorum romē etiam paganis ad eam ꝯfugē tibus poſtea ꝑ plura capitula pro bat ꝙ paganī veteres et etiam ro mani nōnunꝙͣ legunt̉ peꝑciſſe in corpore fugientibus ad deoꝝ ſuoꝝ templa. Et ca. vij. cōcludit ꝙ id qd̓ barbari cōfugientibus ad apoſtolo rum templū latiſſimū peꝑcerunt hͦ xp̄i nomini. hoc xp̄iano templo tri buēdū quiſquis inuidet cecus quiſ quis inuidet nec laudat ingratus quiſquis laudanti reluctat̉ inſanꝰ eſt. hec ibi. vnde nullus ad eccleſiā cōfugiens inde ꝑ vim abſtrahi dēt Excipitur primo latro qui ſtratas publicas inſidijs et aggreſſuris ob ſidēt. Secūdo qui de nocte agros vaſtat vel comburit. Tercio qui in eccleſia cōmiſit maleficiū ſperans ſe ab eccleſia defendi qd̓ ſemꝑ p̄ſu mitur niſi cōtrariū probetur. Et ta les etiam in alia eccleſia extrahi poſſunt. Quarto ſi confugiens ſit ſeruus qui ſi p̄ſtita a domino cauci one de impunitate nō velit de eccle ſia exire inuitus expellitur et reddi tur domino. Quinto heretici qui videntur in tercijs cōcludi. Alijs aut etiam iudeis. paganis immo de excommunicatis ſi cꝯſuetudo de ex cōmunicatis tenet debent rectores eccleſiaꝝ ſaluare vitam et membra hec omīa ꝑ diuerſa iura probant̉. ſed breuitatis cauſa dimitto. Capitulū. xiiij. de ſanctificaciōe ſab bati. Eercia ꝑticula tercij p̄ce pti de ſanctificaciōe ſab bati ē Sex diebus opera beriſ vbi labor mādaʳ exͣ

Preceptum. Capitulum
Tercium dies feſtoſ ¶ A Circa ꝙ tria ſunt videnda. Primo qn̄ labor ſit in p̄ce pto. qn̄ in cōſilio et qn̄ prohibitus Secundo qui poſſint de elemoſinis viuere ſine labore manuū in toto vel in ꝑte. Tercio quibus modis la bor exercetur debite. Quantum ad primū notandū ꝙ ſuꝑ ij theſſa. iij. vbi d̓r. Si quis nō vult oꝑari non manducet. ſi quis nō obedit verbo veſtro ꝑ epiſtolam. hunc notate et nō miſceamini cum illo vt confun datur glo. p̄cipit vt operent̉. ¶ Vbi querit Gorra Vtrn operari manibus ſit p̄ceptum. Qd̓ ſic patet ꝑ glo. et textum p̄allegatum Rn̄dit ꝙ ſicut quedam ſunt bona ꝑ ſe vt ſanū eſſe quedam ꝑ accidens et pro pter alterū vt medicari. Prima aūt appetenda ſunt ſibi ſemꝑ et omni bus ſecūda in caſu et aliquibus ſic quedam p̄cipiunt̉ propter ſe qꝛ ꝑ ſe bona vt deū colere. parentes hono rare. Et hec ſunt ſemꝑ habita opor tunitate implenda et ab omnibus. Quedam vero p̄cipiunt̉ propter a liud vt generaciōem vacare prop ter multiplicaciōem et cōſeruacōeꝫ humani generis. Et hec nō ſemper nec ab omnibus ſunt implenda. ſed aliqn̄. qn̄ ſcꝫ neceſſitas hoꝝ propter que data ſunt imminet nec ſubueni tur ab alijs. Laborare vero et oꝑa ri manibus non eſt de his que ſunt bona et p̄cepta propter ſe. dicit em̄ de ſe opus indifferēs nō virtuoſuꝫ ſed eſt de his que ſunt bona et p̄ce pta propter aliud. vnde non ligat omnes et ſemꝑ ſed aliquos et ī caſu neceſſitatis propter ꝙ p̄ceptum eſt ¶ C Preceptum aūt eſt ꝑtim pro pter neceſſitatem ſpūalem ad vitā da ſcꝫ peccata que ex ocio naſcunt̉
rendū ſcꝫ vnde ſuſtentet̉ corꝑis ſa nitas et vigor vbi ergo occurrit ali cui neceſſitas ſpūalis qꝛ ex ocio im plicatur peccatis que niſi ꝑ laborē pōt vitare debēt laborare. vbi etiaꝫ occurrit neceſſitas corꝑalis qꝛ aliū de nō pōt neceſſaria inuenire debꝫ laborare vbi etiam occurrit neceſſi tas vtraqꝫ ſimul vt qꝛ alias nō pōt modo licito et honeſto viuere ſine peccato vel furti vel adulacōis vel hmōi neceſſaria inuenire. debet la horare alias exceptis hijs tribꝰ ca ſibus nullum puto teneri ad laborā dum p̄ciſe. aliqn̄ tn̄ expedit labora re aliqn̄ nō. Si em̄ homo alias hēt neceſſaria. modo licito et alias per exerciciū ſpūale ſufficienter vitat peccata quāuis nō teneat̉ labora re. ſi tn̄ vacat oꝑi ſpūali vel tꝑali vtiliori. vel ſi vacat vtiliori tn̄ ꝑ la borem hunc ab illo oꝑe nō impedi tur notabiliter. expedit laborare qm̄ ꝑfectius eſt vtrūqꝫ facere. ꝙ al terū tm̄. Sin aūt alias non expedit vt qn̄ impedit̉ exerciciū vel publi cum vt lectiōis aut p̄dicaciōis pub lice. vel priuatum vt lectionis vel oraciōis priuate hec gre. Cōcordat tho. in trac̓tatu cōtra impugnates euangelicā pauꝑtatem D ¶ Sed notandū ꝙ p̄ter exerciciū manuale alia ſunt exerciciā ſpūalia licita cor pus etiam multū aggrauantia. pu ta oracio deuota. meditacio bona ſtudiū licitum. lectio vtilis. laus di uina. cōfeſſionis audiētia. dacio cō ſilioꝝ in caſis ſpūalibus vel tꝑali bus et hmōi. Quibus exercicijs in herendo licite nullus cenſeri debet ptūc eſſe ocioſus qꝛ ſpūalis labor ē penalior corꝑali quītuplici d̓ cauſa

Preteptum Tertium
Capitulum
ſꝫm medicos. Primo qꝛ labores ſpi rituales extenuat vires naturales et aīales quas labor exterior tanꝙͣ corꝑale exerciciū vigorat. Secūdo qꝛ laborum ſpiritualium quidā vex ant die ac nocte ꝑ ſomnia dura. Sꝫ laborem corꝑalem ſequit̉ ſomnus quietus. et ꝑ cōſequens bona dige ſtio et viriū fatigataꝝ reſtauracō Tercio qꝛ vires ſpirituales magis leſe ſunt originali peccato Id̓o ma iorem difficultate patitur homo cum illis oꝑando ꝙ cum viribꝰ ex terioribus. Quarto labor corꝑalis calorem naturalem cōfortat. corpꝰ mundificat et agilitat. ſed ſpiritua lium laboꝝ multi calorem natura lem cōculcant et extingūt humori bus replent. et ex ſanguineo melan colicum faciūt. Quinto labor ſpiri tualis emulos habet malos ſpiritꝰ impedientes ne homo ad veritateꝫ et ſpēaliter ad virtute ꝑueniat ſed n̄ ſic de corꝑali E ¶ Ocium igit̉ id eſt carentia tam corꝑalis ꝙ ſpi ritulis exercicij quinqꝫ mala facit. Primo dat locum diabolo. vn̄ ſan cti patres dixerūt occupatū vno d̓ mone ſed ocioſum innumeris temp tari. Et Iero. Semꝑ aliquid boni facito vt te diabolus inueniat occu patum. Secūdo graue damnū ſuſti net ſine cauſa in vinea ſui corꝑis q̄ eſt anima. Nam de ore ſolum quis octo fructus poſſet colligere qui ſunt dei laudacio. graciarū actio. oracio cōfeſſio modeſtia verborum abſtinentia fraterna erudicio vici orum correctio. Tercio ocioſus bru tis eſt deterior brutis em̄ competit comedere. ſed de ocioſo dicit apo. ij. theſſa. iij. Si quis nō vult opera ri nō manducet. Quarto cōſumit te
xiiij pus et nihil noui lucratur et ſe fa cit receptaculum omniū ſordiū. vn̄ bern. Omniū temptacionū etcogi tacionū malaꝝ et inutiliū ſentencia et ſeminariū eſt ociū. Exemplū da uid occupatus bellis nō luxuriatuſ eſt. ſed tꝑe ocij adulteriū et homici dium cōmiſit. ij. Reg. xj. Sic etiam et ſalomon circa templū et alia oc cupatus nō cecidit et ocioſus. Qui to ocium facit fugere ſanitateꝫ cor poris et aīe que ſequunt̉ plus labo rem ꝙ ocium vt ptꝫ exemplo cathe ne de ferro qua nō vſam rubigo co ſumit grauius ꝙ ſi quis ea vterēt̉ qꝛ et ſi vſu cōſumit̉ tn̄ minus ꝙ ru bigine et etiam dealbatur. Ocioſus etiam nō p̄t acquirere habitū virtu tum qꝛ habitus generat̉ ꝑ actus frequētatos ſic etiā aīa ocioſi ſemꝑ manet nuda f ¶ Quō ad ſcd̓m pri cipale notandum ſꝫm tho. tractatu cōtra impugnates pauꝑtatem euan vr gelicam. Et ſcd̓a ſe. q. cixxxvij. ar. v ꝙ nouem ſunt genera hominū qui excuſari poſſunt a labore manuali ī toto vel ī ꝑte et vti poſſunt elemo ſinis. Primo p̄lati ecc̄īe et clerici qd̓ apo. oſtendit. j. coꝝ. ix. dicens. Ne ſcitis qm̄ qui in ſacrario oꝑantur q̄ de ſacrario ſunt edunt. qui altario deſeruiunt cum altario participat Secundo religioſi p̄cipue mendicā tes eadem rōe quo ad plura quā et clerici. qꝛ orant laudant. ſtudent p̄ dicant. celebrant ſacramenta etiam quedam ad minus conferunt prop ter que oꝑa pro cōmunitate eccle ſie facta tam iuſte ſuſtentaciōeꝫ ab alijs recipiūt qn̄ faciūt ad q̄ inſtitu ti ſunt ſicut ſtipēdarij ⁊ famuli reꝝ tꝑaliū p̄ciū ſui laboris. Tercio phi loſophie ſtudio vacateſ aūt lr̄is ar

xiiij. Capitulum Preceptum. Tercium
cium vt ſcolares qꝛ tales n̄ poſſunt ſtudere et ſimul laborare ⁊ eccleſia de talibus fructū ſperare pōt ꝓ re publica futuꝝ. Quarto inſpirati et vocati ſpēali inſtinctū ſpūs ſancti ad voluntariā pauꝑtatem quoꝝ ex emplar fuit beatus alexius qui me dicauit pluribus annis. nam in ediſ ſa ciuitate in atrio eccīe beate vir ginis xvij. annis ad elemoſiam ſe dit et poſtmodū in domo paterna totidem annis velut mendicus eſt nutritus licet a patre ignoraretur vnde xp̄c iuueni decalogū ſeruanti ait. Si vis ꝑfectus eſſe vade et vē de omnia que habes et da pauꝑibꝰ Quinto in validi ad laborandū vt pueri vel ſenes vel egri. aliter tali bus em̄ clericus ſi habet. vel alij ſe culares prouidere dn̄t. Sexto elēo ſina etiam vti pn̄t qui laborare poſ ſunt ſed nō tm̄ vt ſe et ſuos nutri re poſſunt. reſiduū em̄ de elemoſi nis acciꝑe poſſunt vt ſunt interdū debiles mulieres vel ſenes. Septīo ſi quis diues om̄ia ſua dediſſet pau peribus. et ſeculo vel religione ma nens egeret. nec artem oꝑandi ſci ret vel exercere nō poſſet propter diſſuetudinē. Talis de elemoſinis viuere poſſet ſibi datis. vel mona ſterio ad qd̓ ſe cōtraxiſſet. Octauo penitentes aliqui medicare pn̄t vel elemoſinā reciꝑe puta hij quibꝰ ꝓ grauibus peccatis iniūctum eſt Sꝫ tales ſi habent dn̄t imꝑtiri de ſuis bonis ꝙͣtum ip̄i cōſumerent alijs pauꝑibꝰ. Nono poſſunt elemoſinas acciꝑe aliqui pro loco vel ſtructura cōmunitati vel diuino ſeruicio va lenti. et ſic mendicāt aliqui pro ec cleſijs alij pro ponte. alij pro repa raciōe vie. Omnes iſtos modos pbat ſanctꝰ tho. licitoſ tractatu quo sͣ. Et 2. 2. Qui vero ſub talium nu mero non continent̉. et tn̄ occioſe viuūt etiam de redditibꝰ proprijs nec recōpenſant prout tenent̉ ora cionibus vel alijs diuinis ad q̄ apti tudinem habet. aut qui elemoſinas fideliū recipiunt. tales nocent ſibi et pauꝑibus alijs et proximū deci piunt G ¶ Ex quibus ptꝫ ꝙ plu ra genera hominū deberēt ꝑ capi ta xp̄iani populi corrigi qui occioſe viuere volūt. Primo clerici et reli gioſi ocioſi. Secūdo nobiles ocioſi. qui eo ꝙ diuicias nō habent a p̄de ceſſoribus pocius dep̄dant̉. et alia mala faciūt ꝙ velint laborare. Ad quā tn̄ laborem in tali caſu tenent̉ Tercio validi mendicātes varijs mendacijs populū decipiētes Quar to vſurarij. iudei ⁊ xp̄iani. cū vtriſ qꝫ in lege eoꝝ ſit prohibitū. Quin to xp̄iani cābijs malis et cōtractibꝰ ꝑuerſis inſiſtentes. Sexto incanta trices et prophetiſſe d̓monū de vi aticimo eaꝝ elemoſinā recipiētes. Septio ciues reddituati etiā ocio ſe viuētes nulli proſunt nō deo cui nō ſeruiūt nō proximo. qꝛ nō mercā tur nec laborat ſed alios inficiunt. ſe deſtruūt et oīa noua mala inter dum reperiūt. heu ꝙͣ multi reꝑiūt̉ qui talem ſtatū deſiderat habere H ¶ Quō ad terciū prīcipale notat magiſter Heinricꝰ de haſſia ſuper Gn̄. iij. In ſudore vultus tui ⁊cͣ. ꝙ quīiqꝫ requirunt̉ ad hoc ꝙ quis re artificialē faciat vel naturalē fieri ꝓcuret. Primū ē recta intēcio que eſt vt ip̄e ſuis laboribꝰ nec eſſitateꝫ vite acquirat ꝯpetentē ſibi ⁊ omū ni vtilitati deſeruiat. Secundum e

Quartum Preceptum Capitulum Primum.
et ſophiſticaciōe faciat. Tercium eſt ꝙ certis tꝑibus ab eccīa cōſti tutis hoc eſt in feſtiuitatibꝰ labo res ſuos intermittat. vt diuinis ple nius vacare poſſit. Quaītū vt opꝰ ſuū legaliter et ſꝫm iuſticiā ciuilem vendat ſine fraude iuxta eius valo rem penſatis om̄ibꝰ ex ꝑte materie oꝑis et laboris et ſtatus cōtinuan di laborantis Quintū eſt ꝙ nō ſint artifices curioſitatū et vanaꝝ no uitatū inuentores in veſtibus edi ficijs vt magis lucrent̉ vide de hͦ primo mandato de curioſitate et de ſuꝑbia. ¶ Sequitur Quartum p̄ceptum Receptū quartū capi tulum primū. Diliges yproxim tuū ſicut teip̄ꝫ A Notādū ꝙ ſicut ſub p̄cepto dilectiōis dei ꝯprehēdunt̉ tria p̄cepta prime tabule de quibus hactenus dictum eſt ſic ſub p̄cepto de diligendo pro ximū comp̄hendunt̉ ſeptem p̄cep ta ſecūde tabule propter qd̓ xp̄c ait Math. xij. Diliges dn̄m deū tuū ex toto corde tuo et ex anima tua et ex omni mente tua hoc eſt primum et maximum mandatū. Secūdum ſimile eſt huic Diliges proximū tu um ſicut teip̄m. In his duobꝰ man datis vniuerſa lex pēdet et prophe te. Idcirco antequā deſcendamꝰ ad ſeptem p̄cepta reſidua necceſſe eſt dicere de p̄cepto dilectiōis proximi Et ponent̉ quatuor. Primo quō te nemur diligere noſip̄os. Scd̓o quō tenemur diligere proximos ſub p̄ce pto. Tercio de ordīe diligēdi. Quar to quo ꝓficere debemus in diligen
do proximū ꝓut eſt conſilium. B Quo ad primū tria ponentur. Primo quid ſit diligere ſe. Secūdo que requirunt̉ ad bene diligere ſe. Tercio cur nō eſt ſpeciale mandatū de diligendo ſe vel ſaltem nō taꝫ ex acte poſitū ſicut alia mādata. Quā tum ad primū notandū ſꝫm tho. li. de ꝑfectione ſpūalis vite ca. xiij. ꝙ diligere ſe ē ſibi bonū velle C F Sed que vel quot ſunt tibi bona. Rn̄dit ꝙ quinqꝫ. Primo maximū bo num eſt felicitas tua ſcꝫ deuꝫ imme diate in patria tibi vniendus Secū do virtutes et vitacio vicioꝝ qꝛ ſi ne hijs nullus beatificabit̉. Tercio ſcientie aliquales qꝛ ſine hijs neſci retur quō virtutes eſſent acquiren de et vitanda vicia. Quarto bona corporis vt fortitudo ſenſuū viuaci tas. pulcritudo. ſanitas ⁊cͣ. Quinto bona exteriora vt fama et poſſeſſio nes ac pecunie. Prima tria deſerui unt prīcipaliter anime duo reſidua corꝑi. Prima tria interiori hoī alia duo exteriori homī. Sed quereres que de quinqꝫ bonis diligendo dici tur quis ſe diligere Rn̄. phi. ix. eth. vbi querit quis eſt philantꝰ id eſt amator ſui. Rn̄. ꝙ qui diligit ꝑtem principalem ſui id ē aīam et eiꝰ bōa prīcipaliter talis d̓r philantꝰ ⁊ vir tuoſus. Qui vero diligit principali ter ꝑtem ſui minus principalē. vid̓ licet corpus et eius bona. nō ē phi lantus. qꝛ a maīori fit denominacio huic cōcordat dictū pſal. Qui dili git iniquitatē odit animā ſuam. Et xp̄s ait qui odit aīam ſua id ē aīalē et ſenſualem vitā hoc eſt corꝑis de licias in vitam eterna cuſtodit eam Ex quo ptꝫ ꝙ peccatores ſe nō dili gunt ſed odiūt. ¶ D. Quantū ad

Preceptum Quartum
capitulum Primum.
ſcd̓m ex quo quis ſe diligendo pōt ſe male diligere vt principaliter cor poralia diligendo. Et etiā bene ſe diligere ideo neceſſe eſt ſcire qualiſ debeat eſſe dilectio ſui vt bona ſit ſꝫm ꝙͣ etiam neceſſe erit proximum diligere velut ſꝫm qd̓dam exemplar hoc tradidit tho. vbi prius dicens ꝙ ad ſui licitā dilectiōem quatuor requirunt̉. Prīo vt dilectio ſui ſit verax. Scd̓o recta. Tercio ſancta. et quarto efficax. Primo vere ſe a mat qui ſibi bonū aliqd̓ de quinqꝫ p̄nominatis vult et nō vult ſibi quī qꝫ oppoſita p̄fatis quinqꝫ bonis. di lectio em̄ in duotendit. in eum cui aliquis bonū vult vt in te ſi te dili gīs ⁊ in bonū qd̓ optas tibi ſed illd̓ abuſiue diligere dicimir. diligēdo em̄ piſcem nō eī ſed tibi vis bonum qꝛ piſcis deſtruet̉ que comedis. ſꝫ tu fortificabis. Sic de pull. ſic d̓ vi no et de alijs ſimilibꝰ. que in vſum noſtrū tranſeūt ſed illa cōdiciodili gendi ſe nō ſufficit ad bonā dilecti onem. Scd̓o ergo neceſſe eſt vt di lectio tui ſit recta et iuſta ſeu ordi nata qd̓ fit qn̄ maius bonū de quin qꝫ p̄nominatis p̄ponis minori bono manifeſtū aūt eſt ꝙ bona aīe ſunt optima. puta beatitudo et virtuteſ Sed ſcīa et corꝑis bona ſunt media exteriora vero ſunt infima bona. 19 ſunt optima bona beatitudo et vir tutes qꝛ te inuīto nec demones nec homines te talibus priuare queūt. ſed ſolum tua volūtas nō aūt ſic de bonis corꝑis et exterioribꝰ. Ex qui bus patet ꝙ nō recte ſed curue ſe diligit. ꝑiculis et laboribus mordi nate corpus ſuū irrōnabiliter d̓ tru it pro bonis exterioribus. Sicut fa ciunt ebrioſi. haſtiluſores. auari. et
hijs ſimiles. rō qꝛ exteriora p̄ferūt aut bonis corꝑis. Quo cōtra Iob. ij. d̓r. pellem pro pelle. q̄ om̄ia ſunt tꝑalia exteriora dabit homo ꝓ aīa ſua id eſt pro aīali ſeu corꝑali vita vel ſanitate. Similiter patet ꝙ nō ſe diligūt recte. qui bonū rōnalis anime cōtemnūt inhīates vel inhe rentes bonis corꝑis vt faciūt ſpaci atum euntes die feſtiuo. et ſic ſer mone negligendo. Studentes poti bus et alijs delicijs vacātes negle cto ſtudio. Clerici et religioſi cōui uijs exorbitates neglectis officijs debitis. hij em̄ ſunt de quibus vbi sͣ. d̓r. Qui diligit iniquitatem odit aīam ſuam ſed qꝛ iſtu ſcd̓m modū diligendi ſe vident̉ etiam quidam philoſophoꝝ gentiliū habuiſſe vt ex ix. ethi. ptꝫ. et ex. x. et ex. j. iō ter cio neceſſe eſt vt dilectio ſui ſit ſan cta. dicit̉ aūt aliquid ſanctū ex eo ꝙ ordinat̉ ad drum. vnde altare ſanctū d̓r quaſi deo dicatum. ⁊ alia hmoī qui diuino miniſterio manci pant̉. Qui igit̉ diligit ſe propter deum et ſpecialiter ex caritate infu ſa ſancte diligit ſe et eius dilectio deo dicata eſt. Racionabile em̄ ē vt dilectiōeꝫ ſui quilibet ordinet ī deū qꝛ princeps ſummꝰ eſt oīm. fons be atitudinis. collator gratie. et ſcien tie reꝝ etiā corꝑis et aīe. vnd̓ apo. dicit phi. j. mihi viuere xp̄us eſt et mori lucꝝ. et. j. coꝝ. x. Siue mādū catis ſiue bibitis ſiue aliud quid fa ciatis omīa in gloria dei facite. Et qꝛ nō ſufficeret ad cōſequendā bea titudine ꝙ quis etiā ſe ſancte dili geret niſi etiā bonū velle ad opꝰ ꝓ diret ſꝫm illud xp̄i. Nō omīs qui di cit mihi dn̄e dn̄e intrabit in regnuꝫ celoꝝ ſed qui facit voluntatē pr̄is

Capitulum Preceptum Quartum
Secūdum
mei qui in celis eſt. ip̄e intrabit in regnum celoꝝ. Math. vij. Idcirco quarto neceſſe eſt vt dilecto ſui ſit efficax et oꝑoſa ac in exteriora oꝑa progrediens pro loco et tꝑe ꝑ deſi deriū bonoꝝ in ore. in manu in pe dibus in expenſiōe pecuniaꝝ ad ele moſinā vt ſic beatitudo. virtutes. ſcientia et alia ad beatitudinē valē tiam acquirant̉ E ¶ Quantū ad terciū prīcipale Cur deus nō taꝫ ex acte p̄cepit dilectionē ſui vel nō tā clare ſicut dilectionē dei et proximi Rn̄dit ꝙ p̄ceptū eſt diligere ſe de bite. et ibi diliges proximū ſicut te ip̄m exp̄ſſe ſatis ponit̉. Triplex aūt rō eſt quare nō tam exp̄ſſe p̄cipitur prima qꝛ ad ſe diligendū inordina te homo alias ſatis inclinatus eſt. Secn̄da qꝛ natura inclinat ad dili gendū ſe etiam ſꝫm aīam vt patꝫ ex philoſophoꝝ dictis. Tercia ſꝫm au guſtinū qꝛ in dilectione dei dilectio ſui includit̉. quilibet em̄ debet dili gere ſe ſancte id eſt propter deum ergo plus deum Secundum. Capitulum E proximi igit̉ dilectio ne tria vidēda ſunt. Pri Imo quo bene fieri debet Secūdo cur fieri debet. Tercō qualiter per alias dilectiōes inficiatur. A ¶ Pro primi intel lectu notandū ꝙ dilectio proximi valde neceſſaria eſt homini. qꝛ hō ſꝫm philo. eſt aīal polliticū idem ſo ciale patet illud ꝑ multiplicē ſcrip turam. Nam tantā dilectiōem xp̄s voluit nos habere ad proximos vt diceret petro querēti quociens de beret dimittere proximo in ſe peccā
ti Rn̄. ꝙ vſqꝫ ſeptuagies ſepties.i. quadringentis nonaginta vicibus ſꝫm Iero. Item ioh. xiij. ait manda tum nouū do vobis vt diligatis in uicem ſicut dilexi vos. nouū quo ad ꝑfectiſſimū xp̄i modū diligendi nouū eſt. qꝛ nos nouos facit de ve tuſtis vt exponit tho. in poſtil. vel nouū qꝛ ſemꝑ ligat ac ſi de nouo li garet. vnde rō. xiij. nemini quicquā debeatis niſi vt inuicem diligatis. Ideo Iero. ait. Cuꝫ iohannes mori turus inter diſcipuloꝝ manꝰ ad ec cleſiā duceret̉ crebro diceret. filio li diligite inuicem. Et quidam que reret Cur hoc tociens replicaret. Rn̄dit. mandatū dn̄i eſt ⁊ in eo om̄e mandatū impleri pōt hinc ad Ro. xiij. Qui diligit proximū ſuū legem impleuit. Et ſubdit. nō adulterabis nō occides. nō furaberis. nō falſum teſtimoniū dices. nō cōcupiſces reꝫ proximi tui. Et ſi quid aliud eſt mā datum in hoc verbo inſtaurat̉ id ē cōtinet̉ et implet̉. Diliges proxīm tuum ſicut teip̄m. In iſto etiam cō tinet̉ p̄ceptum dilectiōis dei qꝛ pro ximus non pōt ordinate diligi niſi propter deū alias dilectio nō eſſet ſancta. Sed propter qd̓ vnūqd̓qꝫ et illud magis. hanc etiam ob cauſam vt dicit augꝰ. de ci. dei. Sepe vnū pro reliquo ponit̉. hoc etiam vide tur innuere xp̄c. Ioh. xv. dicēs hoc eſt p̄ceptū meū vt diligatis inuiceꝫ ſicut dilexi vos. dicit meū qꝛ in di lectione proximi deus diligit̉ Secūdo notandū quis ſit proxīꝰ vel frater noſter. Nam illam queſti onem mouit legiſperitus xp̄o poſt hoc p̄ceptū Lu. x. Pro cuiꝰ ſoluciōe xp̄c mouit ꝑabolaꝫ de eo qui incidit in latrones poſtꝙͣ queſiuit. Quis

Secūdum Preceptum Capitulum
tibi videt̉ proximus. Reſpondit le giſperitus ille qui fecit ei miſeri cordiā Reſpondit ei xp̄c vade ⁊ fac ſimiliter. Ex hoc augu. li. j. de do ctrina xp̄iana ſummit ſoluciōem q̄ ſtionis Et allegat̉. magi. in iiij. di. xxviij. qui volūt. Qd̓ proximꝰ cen ſendus eſt quelibet rōnalis creatu ra cui a nobis exhibendum eſt offi cium miſericordie ⁊ a quā nobis ex hibendū eſt. Non em̄ propinquitas generis facit proximū ſed opus mi ſericordie impenſum. Ex quo patet ꝙ quilibet eſt noſter proximus qui hic viuit qꝛ cuilibet pōt a nobis im pendi miſericordiā vel nobis impe di. Scd̓o ꝙ aīe in purgatorio ſunt noſtri proximi qꝛ a nobis recipere poſſunt miſericordiā ſuffragiorum. Tercio ꝙ etiam angeli in celo quia nobis miſericordie oꝑa impendere poſſunt. Quarto omnes aīe beate eadem rōe. Quinto xp̄c eadem rōne xp̄c in ꝙ ſꝫm ꝙ homo ſed nec demo nes nec aīme damnate ſunt proximi noſtri qꝛ nec nobis oꝑa miſericor die nec noſipis impendimus. vnde omne beatificabile eſt noſter proxi mus vt cōmuniter dicūt doctores in iij. di. xvij. C Tercio notan dum ſꝫm tho. li. de ꝑfectiōe ſpūalis vite vbi sͣ. Et ſcd̓a ſe. q. xliiij. deus nō p̄cipit vt proximū toto corde di ligamus qꝛ nō eſt vniuerſale noſtꝝ bonū ſed ꝑticulare bonū. nec p̄cipit vt diligamus proximū equaliter ſi bi vel eque fortiter et eque intēſio affectu qꝛ ordinate quo ad intenſi onem diligere proximū debemꝰ ſꝫm augu. vt poſtea dicet̉ videlicet vt primo aīam noſtrā. ſecūdo aīaꝫ pro ximi. tercio corpus noſtꝝ diligamꝰ Sed debemus proxima noſtꝝ diligere ſicut nos. His ſuppoſitis dicit tho. li. quo prius et. c. ꝙ ꝑfectio di lectiōis proximi que neceſſaria eſt ad ſalutem quatuor debet habere ſꝫm quatuor in p̄cedenti capi. tacta in ſecūda ꝑte de diligendo ſe. vnde multū eadem quatuor hic rememo randa ſunt naui de dilectione proxi mi que cadit ſub cōſilio in ſequenti capi. determinabit̉. Primo igit̉ oꝑ tet ꝙ delectacio proximi ſit vera vt dictū eſt. Quicunqꝫ aūt aliquid aſſumit in ſuū vſum nō vera amat illud ſed magis ſeip̄m vt in prīo me bro de dilectiōe ſui dictū fuit. Sed ſicut aliquas res aſſumimꝰ in noſtr vſum ita etiam et homīes ip̄os. Ex quo ſequit̉ ꝙ ſi proximos eo tantū modo diligimus inquantū in noſtꝝ vſum venire poſſunt. manifeſtum ē ꝙ eos nō vere diligimus nec ſicut noſip̄os. Et quidē apparet ꝙ ī ami cicia vtilis et delectabilis. Qui em̄ amat aliquem qꝛ eſt ad ſuam vtili tatem et delectacōem ſeip̄m amare ꝯuincit̉ cui ex altero bonū delecta bile vel vtile querit illum ex quo q̄ rit. Tales em̄ tam falſe amant pro ximos ſicut tu falſe dicis amare pi ſces galſiatīos quos tuo ſtomacho vis. nō aūt eis bonū vis ſed tibi. rō aūt quare dilectionē proximi opor tet eſſe veram nō fictam eſt qꝛ cari tas vt deſcribit apo. eſt que proce dit de bono corde et cōſcientia pura et fide nō ficta. Et j. coꝝ. xiij. Cari tas nō querit que ſua ſunt huiꝰ rei etiam ſeip̄m exemplū dat apoſtolus j. coꝝ. x. dicēs. Nō queres qd̓ mihi vtile eſt ſed qd̓ multis vt ſalui fiāt D Secūdo ad determinandū modum diligendi proximū ſicut ſe dicit̉ vt ſit iuſta et recta oportet

Quartum Capitulum Preceptum Secūdum
igit̉ vt eo ordine quis bona proxi mis optet quo ſibi quinqꝫ ſupra ta ctadebꝫ optare p̄cipue quidē bona ſpūalia deinde bona corꝑis diuinū que in exterioribus rebus cōſiſtunt vnde tam tibi ꝙ ꝓximo beatitudi nem et virtutes orando deſiderare debes ſine cōdiciōe abſoluto dn̄do. O deus illa mihi cōfer. racio eſt qꝛ talia bona nulli obeſſe poſſunt orā do aūt pro ſciētia pro bonis corpo ris et exterioribus cōdicionaliter ī plicite peti debent puta ſi proſunt ad beatitudinē. Rō eſt qꝛ talia mul tis obſunt multis etiam proſunt. ſꝫ cui proſunt nouit deus cui cōmitti tur ꝑ cōdiciōem hunc etiā modū ſo crates orare docuit. vt habet̉ ī vi tas philoſophoꝝ Ideo aug. de do. xp̄iana di. nō eque diligat̉ qd̓ minꝰ vel amplius diligendū eſt. Tercio ex p̄dicto mō p̄cipit̉ vt fit ſancta proximi dilectio Pro quo no tandū ꝙ in dilectiōe proximoꝝ ſꝑ cōtingit plures cōuenire vel adiu uari. Quideꝫ em̄ cōueniūt in aliqua naturali vniōe ſꝫm generaciōeꝫ ma terialem puta qꝛ ex eiſdem ꝑentibꝰ oriunt̉. alij vero cōueniūt cōueniē tia quadam ciuili puta qꝛ ſunt eiuſ dem ciuitatis municeps ſub eodem principe ⁊ eiſdem legibus gubernā tur. Alij ſꝫm aliqd̓ officiū vel nego cium aliqua cōuenientiā vniuntur. Sicut qui ſunt ſocij in negociando vel militando vel fabricādo. Et hꝰ modi proximoꝝ dilectiōes honeſte quidē et recte poſſunt eſſe. Sed nō ex hoc ſancte dicunt̉ ſed ſolū ex hͦ ꝙ dilectio proximi ordinat̉ in deū Sicut em̄ homīes qui ſunt vnius ci uitatis cōſortes in hoc cōueniūt ꝙ vni ſubdunt̉ prīcipi cuiꝰ legibꝰ gu
bernant̉. Ita om̄s homines inquā tum naturaliter in beatitudine ten dunt habent quandā generalem cō uenientia in ordine ad deum ſicut ad ſummū oīm principem et beatitu dinis fontem et tocius iuſticie legiſ latorem cuius beneficio et guber naciōe vniuntur. Bonū aūt cōmune ſꝫm rectam rōem eſt bono proprio p̄ferendū vt docet naturā de vacui p̄uenciōe et membra in cordis vel ī capitis defenſiōe. Et ciues in ciuita tis et cōmunitatis pro pugnacione ergo in ſuijpius et proximi dilectio ne cum ſint ꝑticularia bona dilectio ſancta efficit̉ qn̄ in deū vniuerſale noſtrū bonū ordinat̉ vnde. j. Ioh. iiij. hoc mandatū habemꝰ a deo vt qui deū diligit diligat et fratrē ſuū Quarto ex modo dilectionis inſtruimur. vt proximi dilectio ſit efficax et oꝑoſa. vt ſicut vnuſquiſ qꝫ nō ſolum ſibi optat bona aīe et corꝑis. ſed etiam effectualiter ad habendū laborare debet. Sicut eti am ad bonū nō ſufficit bonū habe re affectū ſed etiam effectū habe re oportet ſꝫm illud j. ioh. iij. Non dilīgamus verbo necqꝫ lingua ſed oꝑe et veritate. Om̄ia illa tradidit tho. ſentencialiter li. de ꝑfectione ſpūaliſ vite G ¶ Ex p̄miſſis ſequi tur ꝑtim regula magiſtralis. quan do quis peccat mortaliter cōtra di lectiōem proximi que eſt qn̄ aliquid cōmittitur notabiliter cōtra dilecti onem proximi tūc eſt mortale pctm̄ qn̄ nō tūc eſt veniale. Quando aūt aliquid ſit cōtra dilectiōeꝫ proximi pōt attendi penes iſta p̄cepta legis nature. qd̓ tibi n̄ vis fieri. alteri ne feceris. et ponit̉ thobi. iiij. Et qd̓ vis tibi rōnabiliter fieri. ⁊ ex d̓bito

Preceptum
Capitulum Secūdum
Quartum alteri. hoc idem facias. et ponitur math..vj. et pōt etiā attendi penes ſcandalum actiuū qd̓ ego infero ꝓ ximo meo malo exemplo. Sed iquā tum oporteat aliquid eſſe cōtra di lectiōem proximi vel quantum ſit illud ſcandalum ad hoc ꝙ ſit morta le nō eſt determinatū preciſe qꝛ in modico facere cōtra proximū nō eſt mortale aut in paruo eum ſcandali fare vnde attendat quilibet penes ſeip̄m quid ſibi vellet vel nō vellet fieri. et ꝑ quod factum ſeruaretur inter ſe et proximū amicicie vel nō ſꝫm hͦ iudicet aliquid mortale vel veniale H Secundo patet ex p̄ miſſis ꝙ quilibet volens proximuꝫ ſuuꝫ peccare mortaliter. aut cui pla ceat deliberate peccatū mortale al terius ille in hoc peccat mortaliter qꝛ quicquid deliberate fit cōtra ca ritatem illud eſt mortale. ſed velle proximum mortaliter peccare aut gaudere deliberate de peccato mor tali cōtrariat̉ caritati dei et proxi mi. dei in quē deberet proximū ſan cte diligere. proximi cui vult tātū malū. Tercium ſequit̉ a forciori ꝙ ille peccat mortaliter qui proximū ad mortaliter peccandū ex delibera cione inducit aut īducere nitit̉ vt cōſilio. iuſſiōe auxilio. inducere ni tens ad fornicandū. predandum. et ad ſimilia. patet qꝛ vult malū mor tale proximo quē ſic odit tn̄ diligit quē tn̄ efficaciter ſic deberet dilige re vt ab eo malum auerteret et bo num ſuaderet I ¶ Quo ad ſcd̓m principale notandum ꝙ plura ſunt motiua proximū diligēdi elicita ex dictis beati ambro. li. de offi. et be. anſ. li. de ſi. Primū eſt diuina iuſſio cui diligentiſſime eſt obediendum.
vt patuit in primo notabili et prīo p̄cepto ſꝫm illud psͣ. tū mādaſti mā data tua cuſtodiri nimis. Secundū eſt exemplū brutoꝝ animaliū ſe ſo lo inſtinctu nature ī ſua ſpecie amā cium mirabiliter plus aūt tenet̉ ho rōe preditus. vnde eccle. xiij. omne animal diligit ſibi ſimile Simile pꝫ ī mari exn̄tibꝰ vt aqua n̄ qͣtariaʳ aq̄ ſꝫ ꝯcordat ignis igni aer aeri ⁊ ter ra terre Terciū ē ogco ⁊ vītas ori ginis. vnde ſꝫm augu. li. de doctri. xp̄iana. Non putandus eſt proximꝰ ſolum qui cōſanguineus eſt. adam et euam intendamus. et ſic omnes fratres erimus. nec in aliqua ſpecie ꝑfecta animaliū reperit̉ ꝙ ab vno principio prodierint ſicut om̄es ho mines ab vno primo homine. Quar tum eſt fraternitas ſpūalis melior carnali. nam omnes xp̄iani vnū pa trem xp̄m ⁊ matre vnam beatiſſima virginem mariā et eccleſiam catho licam habemus. vnde math. xxiij. Patrem nolite vobis vocare ſuper terram vnus ei pater eſt veſter qui in celis eſt. Quintum exē inplū ē xp̄i qui principiū mediū et finem decur ſus ſue et te pro nobis etiam inimi cis poſuit. vnde ioh. iij. Sic deꝰ di lexit mundū et vnigenitum daret ſuum vt omnis qui credit in ipſum non pereat ſed habeat vitā eter nam k ¶ Sextū eſt exemplū ange loꝝ qui etiam peſſimos homines ex caritate cuſtodiūt. vnde mat. xviij. videte ne contemnatis vnū ex his puſillis. Angeli em̄ eoꝝ in celis ſꝑ vident faciem patris mei qui in ce lis eſt. Septimū eſt exemplū mem broꝝ humani corꝑis ad ſeruiendū ſibijnuicem. Nam ſi pes infirmatur manꝰ leuiter palpat caput ſe īcliat

Quartum Preceptum Capitulum
alter pes ad medicū peditat dorſuꝫ ſe curruat videt oculus et auris me dici p̄cepta auſcultat. et ſic de alijs. Cum aut tota eccleſia vnū ſit corpꝰ et ſinguli alteri alterius membra idem facere deberemus nec aliquod membꝝ deſpiciendū eſſe. vnde Ro. xij. multi vnum corpus ſumus ſin guli aūt alterius membra. Octauū eſt ſimilitudo hominis ad deum ad cuius effigiem quilibet in mentē ē formatus et baptiſmo reformatus vnde ſicut quidā pueros plus dili gunt qui ſunt ſimiliores patri queꝫ dilexerūt. Sic et nos ſi patrē deum diligeremus multū ſibi ſimilē quē libet diligeremus. mens em̄ videli cet memoria. intellectus et volūtaſ ſunt quibus capaces ſumus omnes infiniti boni et vniuerſalis. Idcir co etiam vt Sco. dicit ſuꝑ iij. de ca ritate. Caritatis habitus inclinat habentem ad velle haberi deū a ſe et etiam ad hoc inclinat vt deus di ligat̉ et capiatur a ꝓximo ſaltē cu ius amicicia ſit deo grata. Caritas em̄ nō eſt habitus priuatum amorē in dilecto queres. Sicut cupiditas vel zelus que ſociū nō vult habere vel in ſe retorquet omīa. Nonū eſt intuitus multiplicis boni ex dile ctione proximi ſequentis que vtili tas debet eſſe occaſio nō cauſa prin cipalis ſaltem ſicut etiā cibi ordor bonus eſt occaſio comedēdi nō cau ſa ſed ſanitas corꝑis vel delectacio eius eſt cauſa cōmedendi. ex dilecti one etiam proximi ſequit̉ amicicia ſuffragiū cōſolacio et vita perpe Quō ad terciū principa tua le notandū ꝙ dilectio proximi qua multipliciter mereri poſſemus heu ꝑ quatuor falſas proximi dilectiōeſ
Secūdum ſophiſticat̉ et falſificat̉ qꝛ inutiliſ ad vitam eternā efficit̉. Prima eſt carnalis que vt plurimū eſt inter ꝑſonas diuerſoꝝ ſexuum ſcꝫ ſolum propter delectaciōes carnales. et ſemꝑ eſt mala niſi quantū inter con iuges rōe matrimonij excuſat̉ hec dilectio nōnunꝙͣ a ſpū ſꝫm apoſtoli verba incipit et ad carnalia dege nerat inſenſibiliter. vnde ad dep̄hē dendum talem falſitatis amorem ſe ſub pallio boni abſcondentē. Sciē dum ꝙ dep̄hendi pōt ꝑ quedam in dicia. eſt aut primū indiciū carnalis amoris ꝙ eo capti adinuiceꝫ loquū tur pauca de ſpūalibus ⁊ virtutibꝰ et multa de tꝑalibus et inutilibus et ad talia verba vix ſufficit tꝑus eis. hec ſenciens caueat ne caute ca piatur ne laqueꝰ humiliet eū. Per oppoſitū ſpūalis dilectio proximi paſcitur ſpūalibꝰ. et paſcit ac ocio ſa fugit. Secūdum indiciū carnalis amoris eſt ꝙ in quieto corde cogi tant de ſeinuicem cū ſunt abſentes a ſe. primo quidem fit de bonis. ſe cundo de inutilibꝰ. demū de noxijs Sed ſpūalis amor quieſcis in deo eum qͣꝫ vere amat commendat deo oraciōibus quieto corde nec cōpa titur nec cōgaudet dilecto niſi quā tum rō dictat recta. Terciū indiciū eſt impacientia cōdilecti. ſi que dili git vnus alter triſtat̉ vel timet ſe minus diligi. triſtat̉ ſi bona alieno largiunt̉ ſi familiaritas ei arridet Sed caritas omnē hominē diligit ⁊ cōdiligi letat̉ honeſte et de benefi cio alteri impenſo cōgaudet. Quar tum indicium carnalis amoris ſunt munuſcula. dulces littere ſudario la et hmōi tranſmiſſa que ſꝫm hier. xp̄i amor nō habet. nā talia ꝯſꝫuata

Quartum Preceptum Capitulum
dilectiōem nociuam nutriūt et īſpe ctam inficiūt. Sed ſpūalis amor hꝫ puras et crebras oraciōēs exhorta torias allocuciones et piaꝝ neceſſi tatum ſubuenciōēs. Quintū indiciū eſt inordinata diſſimulacio viciorū ad inuicem ꝑdicio maioris profectꝰ in caſu quo alteꝝ localiter diſtare oporteret et defenſio alterius ī ali quo vicio vel exceſſu. Sed caritas ſꝫm illud apo. iij. dicit cū xp̄o. Ego quos amo arguo et caſtigo M Secūda dilectio proximi eſt cupidi tatis qua quis alium diligit prop ter lucrum ſolum ſic ſerui diligunt dn̄os qꝛ volunt habere lucrū ſcꝫ p̄ cium. et ſic ecōuerſo dn̄i ſeruos. ſic etiam diligimus equos noſtros. vi neas boues ⁊ ſimilia Et illa dilectō nō eſt meritoria qn̄ procedit ex ſolo amore ſeu affectiōe proprij cōmodi Tercia dilectio eſt naturalis funda ta in cōiunctiōe naturalis originis vt cū volumꝰ alicui bonū qꝛ cogna tus vel cōſanguineus. et ſic paren tes liberos et cognatī cōſanguine os diligūt que dilectio pōt eſſe boa vel mala ſꝫm diuerſas circūſtancias ſed nunꝙͣ eſt meritoria illa natura lis dilectio qn̄ quis diligit alium ſo lum. ideo qꝛ cognatus eius eſt. ſic etiam bruta diligūt fetus ſuos. vn̄ grego. in omel. de apo. iſte veraci ter caritatem habet qui et amicum diligit in deū et inimicum propter deum. nam ſunt nōnulli qui diligūt proximos ſcꝫ propter affectionem carnis et cognaciōis quibꝰ tn̄ ī hac dilectione ſacra eloquia nō cōtradi cunt ſed aliud eſt ꝙ ſponte impen ditur nature. Aliud qd̓ p̄ceptis do minicis ex caritate dentur obedien tie. hi nimiꝝ et proximū diligūt et
tn̄ iſta ſublimia dilectiōis p̄mia nō aſſequunt̉ qꝛ amorē ſuum nō ſpūa liter ſed carnaliter impēdūt. ſi quis tn̄ diligunt cognatos nō ſolum id̓o qꝛ cognati ſunt. ſed etiam propter deū et ex caritace infuſa tūc fit dile ctio meritoria. gracia em̄ nō deſtru it naturā ſed eam dirigit ⁊ ordinat Quarta dilectio proximi eſt ſocialiſ qua quis alteri vult bonū ſolum iō qꝛ eſt ſocius eius vel amicus cōciuiſ cōpatriota et familiaris ſibi que p̄t eſſe bona vel mala ſꝫm circumſtan cias. et qn̄ fit ſolum propter ſocieta tem tūc nō eſt meritoria. vn̄ math. v. Si diligitiſ illos qui voſdiligūt quā mercedē habebitis dilectio igi tur iſta quarta pōt eſſe mala vt in his qui ſe iuuant ad peccatū bona ſed nō meritoria in his qui ſine cari tate in bonis ſe iuuant ⁊ meritoria ſi fit propter deum Capitulum Tercium. E ordine aūt dilectioniſ ſunt tria vidēda. A ¶ Primo de numero ⁊ gra du diligendoꝝ. Secūdo de ordine quo proximis effectiue ꝑ elemꝯſinā. vel aliter ſubueniendum ſit. Tercio an peccatores ſint dili gendi B ¶ Quantum ad prini in tellectū nocandū primo ꝙ proxīꝰ vel quis met pōt intelligi diligere tripliciter. Primo modo cōplacēter et delectatiue.i. ꝙ quis dilectetur et cōplacentiā habeat in bono qd̓ aliquis poſſidꝫ. Secūdo mō aliquid diligit̉ affectiue ſeu optatiue vel deſideratiue. Tercio mō effectiue. nam dilectio eſt volicio boni. ⁊ illa dilectio dicit̉ dilectio affectīa ſeu

Capitulum Preceptum Quartum
optatiua. illius aūt dilectiōis ſunt plures effectus vt elemoſina corꝑa lis vel ſpūalis et oꝑa bona alia ⁊ ex hibicio talium effectuū d̓r dilectio effectiua. Secūdo rememorandum ꝙ bona nobis et proximis deſiderā da ſunt triplicia quedā maxima vt beatitudo. alia media et virtutes. tercia infima vt corꝑi deſeruientia et quibus male vti poſſumus vt ſci entia et honor diuitie et ſimilia. C Tercio nota ꝙ cum caritas in clinat ad diligendum diuerſa bona meliorā et optima ꝙ ordo neceſſari us eſt ibi vnde ſuꝑ illo can. prio or dinauit in me caritatē ambro. dicit Multoꝝ caritas inordinata eſt. qd̓ primū eſt ponūt terciū et quartum peccat qui pre poſtere agit nā ſcire quid facias. et neſcire ordine facie di nō eſt ꝑfecte cogniciōis. Ordīs nanqꝫ ignorantia cōturbat merito rum forma. Ordo igit̉ diligendorū ſꝫm magi. in iij. di. xxix. ꝓut elicit̉ ex augu. li. de doct. xp̄iana. Ambr. vbi prius. et Hiero. ſuꝑ Ezech. con ſiſtit in xij. gradibus Nam prīo oīm deus diligendus eſt. Primo affecti ue ſic ſuꝑ omnia vt diligat̉ propter ſe tm̄. et alia omnia diligant̉ prop ter deū relatiue in eum ordinando ea et tam firmo amore ei quis inhe reat ꝙ hō pocius vellet ſe et omēꝫ creatura nō eſſe ꝙͣ deum nō eſſe. ⁊ ꝙ homo propter nullam creaturaꝫ deliberate et faciat ſcienter aliquid cōtra p̄ceptum dei ſibi dilecti ī quo tn̄ d̓bet caueri vt habes p̄cepto iij. ca. viii. k. Scd̓o diligat̉ ſuꝑ omīa complacenter et delectatiue ſic ꝙ nulli vellit bonū ſicut de tercio ef fectiue diligēdus eſt ſuꝑ omnia ma ximi enim effectus exterioris cari
Tercium. tatis ſi exhibendi ſunt puta honor et reuerentia ſpecialis cōformitas voluntatū obedientia laus gracia rum actio et ſimilia. ſꝫm illud pſal. Laudate eum ſꝫm multitudinē mag nitudinis eiꝰ Ex quo patet ꝙ bene ſibi timere habent qui homini inter dum reuerenciꝰ ſeruiūt ꝙͣ deo. et ecōuerſo timere habent p̄ſidentes talem honorem ſibi fieri ꝑmittētes vt dicit glo. Heſter. xiij. qua ob cāꝫ Mardocheus venerari noluit amā malū D ¶ Secūdo gradū quilibꝫ tenet̉ ſeip̄m diligere quātū ad aīaꝫ ſibi bonū volendo prout expoſitum eſt primo capitulo plus affectiue. id eſt intenſioni affectu ſeu actu di lectiuo ꝙ proximo. qꝛ tenet̉ inten ſioni affectu et voliciōe ſibijp̄i vel le bonū beatitudinis et virtutū et actuum bonoꝝ quā cuicūqꝫ alteri homini et tenet̉ ſe firmus diligere ad illa ita ꝙ minus poſſit auerti a dilectiōe ſui ꝙ cuiuſcūqꝫ alteriꝰ pꝰ ſe. Ex quo patet ꝙ nō ſolum bonus homo ex caritate. immo malus dēt ſꝫm legem ſe plus diligere et inten ſius amore optatiuo ꝙ proximū ſal teꝫ ordinato amorē qui ſcꝫ eſt reſpe ctu p̄dictoꝝ tripliciū bonoꝝ. nō tn̄ ꝙͣdiu eſt malus debet ſe plus proxi mo bono diligere cōplacenter ⁊ de lectatiue. qꝛ nō cōplacere ſed triſta ri debet de eo qd̓ nūc eſt et deſidera re qd̓ fiat bonus. et ſibi hoc ꝙ toci us pōt et diligencius ꝙ cuicūqꝫ al teri procurare. Quilibet etiam hō tenet̉ om̄es homines viatores dili gere equaliter. ⁊ ſicut ſeip̄m referē do equalitatē ad ꝑitatem boni qd̓ optat̉ qꝛ quilibet tenet̉ proximo cuilibet optare et velle eandē bea titudinem id eſt equalē beatitudīeꝫ

Preceptum Capitulum Tertium.
quā ſibi optat et eandē ꝑfectionem virtutum et gratiaruꝫ quia hoc eſt diligere proximum tuum ſicut teip ſuꝫ id ē ad idē bonū ad qd̓ teipſū vt vult auguſtinus ſuꝑ illo galla. vi. Operemur bonum ad omnes et apo ſtolus dicit.i. corin. vij. Volo om nes homines eſſe ſicut me ideſt. ad tantum bonum. licet non tanto aff fectu tenear. E ¶ Tertio gra dū poſt ſe ipſū tenet̉ quis inter om nes maxime diligere intenſiue ꝑen tes ſuos quia quato res diligibilis eſt ipſi diligenti magīs cōiūcta. et quato magis et prius diligebat̉ ab ea. et quato plura et maiora benefi cia ſuſcepit ab ipſa. tanto plus et in tenſius debet eam diligere. Sed ꝑ entes alicuiꝰ ſunt huiſmodi. qꝛ pri mo gradū coniūcti dilectione ꝑue mientes natos et eis eſſe poſt deum nutrire et diſciplinā tradiderūt ergo ⁊c. Sed dicit quis ſi ꝑentes eſſent mali nōne tūc ceteri minus ꝓpinqnī vel etiā extranei boni eſſent amor ē ꝑentibus p̄ponēdi. Rn̄. ꝙ cōplacen ter et delectiue debemꝰ plus dilige re meliorē. qꝛ d̓bemꝰ plꝰ complace re in bono ſuo adepto. Et in maiori plus quā in mīori bono. Sed homo ſicut amore optatiuo. et d̓ſideraiuo tenet̉ ſe plus diligere intenſiue eti am ſi malus ſit ita etiā optatiue ⁊ d̓ ſideratiue dēt homo plus diligere ꝑentes malos quam alios viātores quoſcūqꝫ bonos qꝛ debet intenſiori actu eis optare et deſiderare vitaꝫ eternā et vt boni fiāt quaꝫ cui cūqꝫ alteri viatori etiā meliori Et debet etiā homo maxime ad hoc conari ⁊ cooꝑari ſꝫm exigentiā ſtatus ſui. vt boni fiāt et caritatē acquirāt et in ea ꝑmaneant nō aūt det approbare
eoꝝ mala facta qꝛ hoc eſſet eos o dire Quarto poſt ꝑentes debet ho mo maxime diligere intenſiue filios vel filias. Quinto deinde fratres ⁊ ſorores. Sexto cōſequēter plus pro pīquos ꝙͣ mīꝰ ꝓpiquoſ Septio do ineſticoſ plꝰ ꝙ extraneos Octauo ex traneos Et hoc ſeruandū tā ſꝫm or dinem caritatis infuſe quam ſecun dum ordinem rectum nature quem caritas non aufert. ſed precipit et regulat. Et notat richar. in. iij. d. xxix. ꝙ intenſio dilectionis atten ditur ſecūdū ꝓpinquitatē ad deum que eſt bonitas ipiiꝰ diligibilis pōt ergo dici ipſa tāta eſſe bonitas ex tranei vel minꝰ cōiuncti. et tā ꝑua bonitas ⁊ ꝓpīquitas mihi magis cō iūcti vtpote qꝛ nō attinet mihi ni ſi tercō vel quarto gͣdū ꝙ ex maiori affectu d̓beo diligere extraneū ma gis bonū ꝙ magis cōiūctū mihi et minꝰ bonū hoc etiā īnuit ambr. cū dicit ꝙ domeſtici boni ſūt etiā maliſ filijs pre ponendi. Nono debemus nimicos diligere vt bono nature eo rum bonum velimus ſed inquātum ſunt inimici.i. iiiiuſte nobis nocere cupientes non debemus eos dilige re. f ¶ Ratio ſecundi quia tūc peccatum amaremus. Ratio primi eſt. quia etiam ſunt ꝓximi ſecundū illud p̄ceptum. mathei. v. Diligite nimicos veſtros benefacite his qui oderunt vos. Pro quo ſecundū tho. notandum quod huiuſmodi dilectō nature innimici poteſt dupliciter conſiderari. vno modo in generali et ſic diligere inimicum eſt de neceſ ſitate ſalutis vt cum quis in genera li diligit proximos ab illa generali tate innimicum excludat alias pec caret mortaliter contra caritateꝫ.

Preceptum Quartum
Tertium. Capitulum
Alio mō cōnderat̉ dilectio ꝓximi in ſpeciali vt ſcꝫ quis in ſpeciali mo ueat̉ motu dilectiōis actualis ad inimicū ſuum ꝙ actualiter velit et optet ſibi bonū illud non eſt de ne ceſſitate p̄cepti. Exemplū qn̄ cogi tas de ſorte inimico nō oportet ꝙ ſtatim optes ſibi bonū actualiter. Rō eſt qꝛ p̄ceptum de dilectiōe ini mici eſt affirmatiuū. ideo obligat pro ſemꝑ ſed p̄cepti eſt vt nō odias eum et vt nunꝙͣ velis ⁊ optes ſibi mala intenciōe nocendi qꝛ nō odire proximū eſt p̄ceptum negatiuū. id̓o obligat ſemꝑ et pro ſemper. Eſt tn̄ vt dicit Tho. de neceſſitate carita tis ſꝫm preꝑacioneꝫ animi. vt ſcꝫ hō habeat animū paratum. ad hoc vt in ſingulari inimi cum affectiue di liget ſi neceſſitas occurret ſꝫ ꝙ abſ qꝫ neceſſitatis articulo homo hoc actu impleat ꝑfectiōis eſt ⁊ adhuc maioris ꝑfectionis ſi amore elicito actu ferat̉ dilectiue inimicum cum affectu volendi ſibi bonum potiſſi me qn̄ inimicus actu offendit vt xp̄o ī cruce acciderit d̓ hac materia plenius dicet̉ in p̄cepto quinto de humicidio. Decimo vndecimo ⁊ vl timo diligere debemus ex caritate corꝑa noſtra et proximoꝝ eis volē do bonum. Sunt aūt corꝑis bona. cibus potus aer gaudium triſticia ſomnus vigilia abſtinentiā et tam proſpera ꝙ aduerſa inquantū talia deſeruiūt ſpiritui. inquantum vero ſpiritū ī virtutibus impediūt talia et ſimilia nō ſunt bona corporis ſꝫ nociua qꝛ damnat̉ per talia eterna liter vel ad illud diſponitur. Item quatuor dotes anime ſunt optima corporis que ſine labore vie non ac quirimus G ¶ Ex p̄miſſis om̄ibꝰ
cōcluſionē illam nota doctorū com muniter ꝙ quāuis quilibet om̄es alios homines ex p̄cepto teneatur in genere diligere ſicut ſeip̄m id eſt ad equale bonum nō tn̄ oportet ip̄ꝫ in quemlibet ſpecialiter et equali ter ex affectu dilectionis dirigere. Sed dubitatur cum multe alie ſint condiciōes quibus membra xp̄i inui cem cōiungunt̉ preter tactas vt re latio vxoris ad maritum. filij ad pa trem ſpūalem. ſubditi ad p̄latum di ſcipuli ad magiſtrū. et dn̄i ad ſeruū et ecōuerſo. Cur de his nō fit men tio ꝑ ambro. Rn̄. Bonauen. di. ij. in iij. ꝙ om̄es reducunt̉ ad p̄fatas vt prima vxoris ad dilectionē ſui. ſecū da ad dilectionem patris carnalis dilectio patris ſpūalis et p̄lati. ſi militer vltima duo ad dilectionem domeſticoꝝ. Secūdo dubitat̉ vtrū pater carnalis plus ſit diligendus patre ſpūali. Rn ibidem Richardꝰ. in iij. ꝙ ſic. quia licet pater ſpūalis magis det nō tn̄ ita vere eſt cauſa benefieij qd̓ impendit cum nō det fi lio illd̓ beneficiū niſi miſterialiter Pater aūt carnalis dedit filio eſſe nature ſicut cauſa efficiens et bene ficium nutriciōis ⁊ doctrine honor tn̄ magnus debet̉ patri ſpūali pro pter ſtatum beneficiū et etiam pro pter ſubſidiū. Tercio dubitatur an cōiugatꝰ plus teneat̉ diligere vxo rem ꝙͣ ꝑentes. Rn̄. ſꝫm tho. ꝙ vx or coniūgit̉ viro vt vna caro mat. xix. erunt duo in carne vna ideo in tenſius diligit̉ vxor. ſed maior re uerentia eſt ꝑentibus exhibenda raciōe principij. Vnde in quibuſdā magis debet vir aſſiſtere ꝑentibus ꝙͣ vxori. ſꝫ ꝙͣtū ad vnionē carnalis copule ⁊ cohabitacōis relictiſ oībꝰ

Tertium. Capitulum Preceptum
Quartum adherebit vxori non ſimpliciter re lictis oībus qꝛ nō his que ad ꝑētes ꝑtinent quibus etiam ſubueniendū eſt. Quarto dubitatur an creatu ras irracionales licite diligere poſ ſumus. Rn̄dit Tho. in ſumma ꝙ nō tanqua ad ea ad que amicicia habe atur. ſed ſicut bona que alij volu mus inquantū ſcꝫ ex caritate volū mus eas cōſeruari ad honorem dei et vtilitatem hominū. Et ſic etiam deus eas diligit. Et hoc pōt xij. gra dus eſſe diligēdi. Ex quo patet quā male faciūt qui canes aues equos veſtes pecuniam. et hmōi pluſꝙͣ a nimam vel corꝑus in ſe vel in alijs diligunt H ¶ Quo ad ſecūdū pri cipale cui magis ſit benefaciendum Rn̄dit. tho. in. iiij. di. xv. dicens et dicit phi. ix. ethi. illud facile nō eſt determinare propter multas diuer ſitates boni etneceſſarij tamen hoc eſt tenendum ꝙ ſemꝑ magis reddē dum eſt debitum ꝙ beneficium im penſuꝫ vt ip̄e ibidem dicit niſi ex ꝑ te altera aſſit maior bonitas vel ne ceſſitas et ideo parentibus et pro pinquis et benefactoribus et eis a quibus ſpūalia accipit homo magiſ debet elemoſinaꝫ facere ſi indigeat et ceteris paribus melioribus ma gis et magis indigētibus. Et ſic ſꝫm has tres cōdiciōes debent gradus in elemoſinis preſtitui.ſ. ſꝫm hone ſtum neceſſarium debitum aſſigna re aūt in ſingulis quādo vnum alte ri eorū preferat̉ eſt impoſſibile. qꝛ ſingulares cōdiciones que attendē de ſunt infinite ſunt. et non cadunt ſub arte. de his autē vnctio docet et prudenciū conſilium hec tho. I ¶ Quo ad tercium principale q̄ ritur cum omnes debeamus diligere. an etiam peccatores debeamus diligere Rn̄. tho. ſcd̓a. ſcd̓e. q. xxiiij Et magiſter in. iij. di. xxix. In pecca loribus duo ſunt cōſideranda ſcili cet natura et culpa. ſꝫm naturam ꝙ a deo habent capaces ſunt beatitu dinis. et ideo ſꝫm naturam ſunt ex caritate diligendi. et ſic debemꝰ eoſ diligere ſcꝫ optando eis vitam eter nam pacientiam de peccatis. iuſti ciam et alia bona ad vitam eternaꝫ promouentia. ſed culpa eorum deo eſt cōtraria et ei diſplicet et eſt im peditiua eorum ſalutis Et ideo ſꝫm illam cōſideracionem ſunt om̄s pec catores odiendi. immo pater et ma ter et filij et propinqui vt docetur Luce. xiiij. Id̓o pſal. Iniquos odio habui vnde grego. in paſt. exponēs illud pſal. ꝑfecto odio oderam illoſ dicit. Inimicos d̓i ꝑfecto odio odiſ ſe eſt ꝙ facti ſunt a deo diligere. ⁊ ꝙ faciūt increpare prauorum mo res premere. vite prodeſſe. et ſꝫm augu. in ſermone quodā eſto ſimul medico. medicus em̄ odit egritudi nem et vt liberet egrotum febre ꝑ ſequitur. nolite amare viciā amico rum veſtroꝝ ſi amētis amicos ve ſtros Capitulum Quartum Orro nunc quarto vidē dum eſt de dilectione ꝓ ximi vt cadit ſub cōſilio de quo tractanda ſunt tria ſꝫm tria ꝑ que dilectio proximi ad ꝑfectionem tendit. A ¶ Prīo de extenſione dilectionis fraterne. Secundo de intencione eius. Ter cio de efficacia ſeu effectu eiꝰ que

Quartum Preceptum
Capitulum Quartum
ꝑfectiōe ſpūalis vite. ca. xiiij. xv. ⁊ xvj. Quantum igit̉ ad primū ſcien dum ꝙ in extenſiōe dilectiōis pro ximi eſt tripiex gradus. Sunt enim quidam qui aliquos homīes diligūt vel propter beneficia impenſa. vel propter naturalis cogniciōis vincu lum. aut ciuilis amicitie. Et iſte di lectionis gradus terminis ciuilis amicitie coartat̉ vn̄ dn̄s dicit mat. v. Si diligitis eos qui vos diligūt quā mercedem habebitis nonne et publicani hoc faciunt. Et ſi ſaluta ueritis fratres veſtros tm̄ quid am plius facitis nōne et ethnici hoc fa ciunt. Sunt alij qui dilectiōis affe ctum etiam ad extraneos extendūt dum tn̄ ī eis nō inueniatur aliquid qd̓ eis aduerſetur. Eth. quidē dile ctionis gradus quodammodo ſub na ture limitibus coartatur. Om̄is em̄ homo naturaliter eſt omnis ho minis amicus qd̓ oſtenditur. qꝛ aliū errantem in via dirigit ⁊ a caſu ſub leuat ſed qꝛ naturaliter ſeip̄m ma gis ꝙͣ alium hominem diligit. ex ea dem racione procedit vt aliquis di ligat̉. et eius cōtrariū odio habea tur. ideo cōſequens eſt vt infra na turalis dilectiōes limites inimico rum dilectio nō cōmp̄hendat̉ ¶ B Tercius aūt dilectiōis gradus ē vt dilectio proximi etiam ad inimi cos extendat̉ quem quidē dilectio nis gradū dn̄s d. mat. v Diligite in imicos veſtros. benefacite his qui oderunt vos. et in hoc ꝑfectionem dilectiōis demōſtrat eſſe. vn̄ cōclu dit ſubdens. Eſtote ergo ꝑfecti ſi cut et pater veſter ꝑfectus eſt. quā do aūt inimici dilectō ſit neceſſaria nō cōſulta ſolum in p̄cedenti capi tulo ꝑatuit. ꝙ aūt dilectio inimici
ſumma. ptꝫ qꝛ in dilectionibꝰ alijs ad diligendū mouet aliqd̓ aliud bo num. puta vel beneficiū exhibituꝫ vel cōmunio ſanguinis. vel vnitas caritatis aut aliqd̓ hmōi. Sed ad diligendum inimicos nihil mouere pōt niſi ſolus deus. diligunt̉ enim inquantū ſunt dei quaſi ad eius im maginem facti et ip̄ius capaces. et qꝛ deum om̄ibus alijs bonis caritaſ p̄fert nō conſiderat certum boni de trimētū qd̓ ab hoſtibus patitur ad hoc ꝙ eos odiat. ſed magis cōſide rat diuinū bonum. ſi eos diligat. vnde quāto ꝑfectius viget in hoīe caritas dei. tāto facilius animꝰ ho minis flectitur vt diligat inimicuꝫ hec de tho. ¶ ¶ Quo ad ſecundū ſciendū ſecūdo ꝙ ꝑfectio dilectiōiſ proximi cōſideratur ſꝫm intenſione amoris manifeſtū eſt em̄ ꝙ quanto aliqd̓ intenſius amat̉. tanto faciliꝰ alia propter ip̄a cōtemnūt̉. ex his ergo que homo propter dilectionē proximi dimittit vel cōtemnit cōſi derari p̄t an ſit ꝑfecta dilectio pro ximi huiuſmodi dilectiōis proximi triplex gradus inuenit̉. Sunt eniꝫ aliqui qui bona exteriora ꝯtemnūt propter dilectionem proximoꝝ. dū ea vel ꝑticulariter proximis admi ſtrant vel totaliter cōmunia neceſſi tatibꝰ erogant proximoꝝ. qd̓ vide tur apo. tangere cū dicit ſi tradide ro in cibos pauperū om̄es faculta tes meas. et can. viij. d̓r. Si ded̓rit homo omnē ſubſtanciā domꝰ ſue ꝓ dilectiōe quaſi nihil deſpiciēt eam. vn̄ et dn̄s hͦ ꝯp̄hendere videt̉ cuꝫ di. mat. xix. Si vis ꝑfectꝰ eē vade et vēde oīa que habes et da paupe ribꝰ ⁊ veni ſequere me vbi omniū bonorū exteriorum abdicacionem

Quartum Capītulum Preceptum
ad duo videtur ordinare ſcilicꝫ ad dilectiōeꝫ proximi cum dicit da pau peribus et ad dilectionem dei cum dicit ſequere me. ad ideꝫ etiam per tinet ſi quis damnū in exterioribus rebus pati nō recuſet propter dile ctionem dei et proximi. vnde apo. cōmendat quoſdam dicens Hebre. x. Rapinam bonorum veſtroꝝ cum gaudio ſuſcepiſtis. et prouerbi. xij. qui negligit damnū propter amicū iuſtus eſt. Ab hoc enim dilectionis gradum deficiūt qui de bonis que habent proximis neceſſitatem habē tibus ſubuenire nō curant. vnde. j. Ioh. iij. Qui habuerit ſubſtanciam mundi huius et viderit fratrem ſu um neceſſitatem habentē et clauſe rit viſcerīt ſua ab eo quo modo ca ritas dei manet in eo D ¶ Secū dus aut gradus dilectionis eſt vt aliquis corpus ſuum laboribꝰ expo nat propter proximoꝝ amore cuius rei exemplū apoſtolus in ſe oſten dit dicēs ij. the. iij. In labore et fa tigaciōe nocte et die oꝑantes ne qͣꝫ veſtꝝ grauaremus. Ad idem refer tur ſi quis tribulaciōes et ꝑſecucio nes propter proximoꝝ amorem pa ti nō recuſet. vnde apoſto. ij. Coꝝ. j. ſiue tribulamur pro veſtra exhor tacione et ſalutē. et. ij. thi. iij. d. la boro vſqꝫ ad vicula quaſi male ope rans. ſed verbum dei nō eſt allega tum ideo omnia ſuſtineo propter lectiones vt et ip̄i ſalutem cō equa tur. ab hoc aūt gradū deficiūt qui de delicijs nihil obmitterent aut a liquid incōmodi ſuſtineret pro alio rum amore. Contra quos amos vj. Ve qui dormitis in lectis eburneis et laſciui eſtis in ſtratis veſtris qui cōmeditis agnum de grege et vitu
los de medio armenti. qui canitis ad vocem pſalterij ſicut dauid puta uerūt ſe habere vaſa cantici biben tes in fiolis vinum et optimo vngē to delibuti et nihil paciebantur ſu per cōtricione ioſeph. et Ezech. xiij Non aſcendiſtis ex aduerſo neqꝫ op poſuiſtis vos murū pro domo iſra el. vt ſtaretis in p̄lio in diē domui. E Tercius aūt dilectionis gra dus eſt vt aliquis animā ſuam pro fratribus ſuis ponat. jͣ. Ioh. iij. In hoc cognouimus caritatem dei qua ille pro nobis animā ſuam poſuit ⁊ nos debemus pro fratribus animas noſtras ponere Vltra hunc aūt gra dum dilectionis intendi nō poteſt. vnde Ioh. xv. Maiorem hanc dile ctione nemo habet vt animā ſuam ponat quis pro amicis ſuis. vnde ī hoc ꝑfectio fraterne dilectionis cō̓ ſtituitur. tamē anima id ē vitā cor poralem nō vitam anime que deus eſt que aufert̉ per peccatū morta le ponere pro proximoꝝ ſalute ca dit ſub neceſſitate p̄cepti in articu lo neceſſitatis. puta ſi quis videret aliquē ab infidelibus ſeduci deberꝫ ſe mortis ꝑiculo exponere vt eum a ſeductiōe liberaret. Sed vt aliquis extra hos caſus neceſſitatis pro ſa lute aliorū mortis ꝑiculo ſe expoat ꝑtinet ad ꝑfectiōem iuſticie vel cō ſilij. Cuiꝰ exēplū ab apo. acciꝑe poſ ſumꝰ qui di. coꝝ. xij. ego aūt libētiſ ſime īp̄endar. ⁊ ſuꝑimpēdar ip̄e pro aīabꝰ vr̄is glo. ꝑfecta caritas ē. vt quis ꝑatꝰ ſit ꝓ fr̄ibꝰ mori habꝫ aūt ꝙͣdā ſimilitudīeꝫ mortis ꝯdico ſer uitutis q̄ mors ciuilis d̓r iō ad eādē ꝑfectiōem dilectōis ꝑtinere videt̉ ꝙ aliquis ſeipſum ſeruituti ſubici at propter proximi amoreꝫ. et ꝙ ſe

Capitulum Preceptum Quartum
mortis ꝑiculo exponat licet hoc ꝑ fectius videat̉ eſſe quia homines naturaliter magis mortem refugi unt omnia tho. f Quo ad terci um conſiderat̉ etiam fraterne dile ctionis ꝑfectio ex effectu quanto em̄ maiora bona proximis impendi mus tanto ꝑfectior dilectio eſſe vi detur ſunt aut circa hoc etiaꝫ tres gradus cōſiderandi. Sunt em̄ qui dam qui proximis obſequūt̉ in cor poralibus bonis puta qui veſtiunt nudos paſcūt famelicos et alia ope ra miſericordie huiuſmodi infirmiſ miniſtrant que ſibi dominus repu tat exhiberi. vt patet Math. xxv. Secūdo aliqui qui boa ſpiritualia largiunt̉ que tamē nō excedūt con dicionem humanā ſicut qui docet ignorantem cōſulit dubitanti et re uocat errantem de quo comēdatur Iob. iiij. Ecce docuiſti plurimos et manus laſſas roboraſti vacillantes firmauerūt ſermones tui et genuā trementia cōfortaſti G ¶ Tercio ſunt etiam alij qui dona ſpiritualia et dona ſupra naturā et racionem excedentia proximis largiuntur ſcꝫ doctrina diuinoꝝ manuductionem ad deum et ſpūalium ſacramentoꝝ cōmunicaciōem de hijs donis facit mentione apoſtolus. Galla. iij. di. Qui nobis tribuit ſpiritum et ope ratur virtutes ī nobis. Et ij. theſſ. ij. Cum accepiſtis a nobis verbum auditus dei accepiſtis illud nō ſicut verbum hominū ſed ſicut eſt vere verbum dei huiuſmodi igitur bono rum collacio ad ſingularem quan dam ꝑfectionem ꝑtinet fraterne di lectiōis. quia ꝑ hoc bona homo vl timo fini cōiūgit̉ in quo ſumma ho minis ꝑfectio conſiſtit ꝑfectio hec
Quartum oſtendit̉ Iob.xxxvij. vbi dicit̉. nū quid noſti ſemitas nubium. magnaſ ſcientias ꝑfectas. per nubes autem ſꝫm beatū augu. ſancti p̄dicatores intelliguntur habent ille nubes ſe mitas ſubtiliſſimas ſcꝫ predicaciōis vias et ꝑfectas ſcientias dum ſe ſu is meritis nihil eſſe ſciunt. quia ea que proximis impendūt ſupra iſtos exiſtunt. Additur aūt ad hanc ꝑfe ctionē ſi huiuſmodi ſpiritualia bo na nō vni tantū vel duobus ſed to ti multitudini exhibentur quia ſꝫm philo. bonū gentis ꝑfectius eſt et diuinius ꝙͣ bonū vniꝰ hec oīa tho. Qu intum Capitulum Vartum p̄ceptum qd̓ primo loco ſub p̄cep to dilectiōis proximi continetur. Exod̓. xx. ſic ponitur AHo nora patrem tuū et matrē tuam vt ſis longeuus ſuꝑ terram. Vbi notā dum primo ꝙ p̄ter patrem noſtrum quem quotidie inuocamus in oraci one dominica adhuc triplices ſunt patres quos honorare debemus. Primo carnales hic. Secundo ſpiri tuales p̄lati. de quoꝝ numero fuit apoſtolus dicens. j. corin. v. Ego ꝑ euangelium genui vos. Tercio po teſtates generales ſeu domīni. vnd̓ ſꝫm naaman. iiij. regū. v. ei dixerūt Pater ſi rem grandem dixiſſet pro pheta certe facere debueras. De primis parentibus primo tria ſunt notanda. Primo quibus motiuis fi lij parentes debent honorare. Se cundo quibus modis honorem dn̄t eis exhibere Tercio quottupliciter cōtra p̄ceptū hoc cōtingat peccare

Preceptum Capitulum Quintum
G ¶ Quantum ad primum quā ſtri cte hoc mandatum ſit ſeruandum docet primo violanciū dira maledi ctio. nam gen̄. ix. Chamderides pa tris ſui verenda in ſemine ſuo male dictus eſt gen̄. xlix. Rubē licet eſſꝫ primogenitus iacob cū benedictu rus alijs iſti dixit. nō creſcas quia aſcēdiſti cubile patris tur. Eſau. ve nator et paꝝ in tabernacul̓is inha bitans benedictiōem primogenitu re perdidit quā iacob obediens in uenit. Gen̄. xxv. et xxvij. Secundo idem ſuadet vite filiorū abbreuia cio. Nam deutro. xxj. Si genuerit homo filiū contumacem et proter uum qui nō audiat patris aut ma tris imperiū apprehēdent eum et ducent ad ſeniores ciuitatis illius et ibi accuſabant eum de cōmeſſacū onibus luxurijs et cōuiuijs et lapi dabit eum omīs populus ſententia eſt ibidem. Sic duo. filij heli correp ti a patre nec emendatī fortes vna die ocioſi ſunt in bellocapta archa j. reg. ij. ¶ Tercro idem ſuadet multiplex natoꝝ benedictio. Nam hic in precepto illo ſpecialiter lon gitudo viuendi in premiū promitti tur ſupple ſi filio valet ad ſalutem vel ad cōmodum maius. Si em̄ nō ad hoc valeret diu viuere plaga eſ ſet diu viuere. nō premiū quia diu in peccatis viuentes peius damnā tur. Et ꝑ oppoſitum diu bene viue re beneficiū dei magnū eſt. Sic ſem filius noe qui patrem honorauerat qui Sem videtur fuiſſe. ſꝫm multos melchiſedech rex ſalem queꝫ cōſtat diutiſſime vixiſſe videlicꝫ annis plꝰ qua ſexcentos. et gen. xj. qd̓ etiā pa tet in benedictionibus ioſeph queꝫ pater om̄ibus. filijs p̄dilexit eo ꝙ
obediens fuerat in arduis vt patu it in exitu vltimo ad paſcua verſus fratres hic inquā ioſeph quantam materiam pacientie caſtitatis. qua tam potenciā adeptus ſit et ſemen eius patet gen̄. xxxvij. xxxix. xlj. et xlij. multipliciter. D Quarto idem docet filioꝝ iudeoꝝ et erga parentes pia bonoꝝ prouiſio. aut humiliacio. Nam dauid Saul diu ī ꝑſecucione māſurus in eiuſdem prī cipio ſollicite matrē et patrem com mendauit regi moab. j. Reg. xxij. re chabite cum liberis ad iuſſum pr̄is eorum. Iodanap in ꝑpetuum nō bi berūt. domū nō edificauerunt ſemē nō ſerebant. vineā nō plantauerūt et ſolum in tabernaculis manſerūt niſi in neceſſitate guerraꝝ. Hiere. xxv. ideo p̄cunctis iſrahelitis laudā tur a deo Sic etiam ꝑfectionis exē plar ieſus erat ſubditus illis ſcilicꝫ parētibus. Et in mortis agonia de matre ſollicitus virginem virgini cōmendauit. Ioh. xix. ¶ E Quin to idē docet paganorum multiplex erudicio. vt docet valeriꝰ lī. v. per plura exempla. Nam filia quedam cuius mater incarcerata et fame ne canda iudicis conſenſu obtinuit. vt matrem viſitaret ꝑ cuſtodes. tamen prius queſita ne alimentū afferret que filia matrem dia lactans tandē per euſtodes explorata eſt matrem alere qd̓ cum iudex ꝑcepiſſet vite matreꝫ filie donauit impietatis mu nus. et locus cōſecratus dijs a po pulo vt alij ſcribūt. Item ibidē va lerius dicit de Coraliano romano qui cum a romanis proſcriptus rex al̓ioꝝ factꝰ eſſꝫ et romāis nullate nꝰ. nec p̄cio nec dotibꝰ recōciliare valeret veniēte ad eū de ro. matre

Preceptum
Capitulum Quintum
Quartum ſtatim a filio obtinuit romanis pa cem. Item ibidem de filio creſi re gis refert ꝙ cum filius eius mutꝰ videret ab alio quodam patre debe re occidi. nec lingua nec viribꝰ hūc patrem eſſe demonſtrare poſſet. im pietatis munus lingua eius ſoluta eſt et locutus eſt hūc patrem ⁊ alia clare eloques in multoꝝ ſtuporem Sexto idem ſua dent creatu Lf re irracionales celi aues Naꝫ vt di cit ambro. exameron. v Ciconie pie aues parētes ſenes nudatoſ plumiſ tegunt fouent alis et nutriūt alim̄ tis. Et ibidem d̓r ꝙ admiranda eſt cornicis clementia. Nam cum paren tes ꝑ longeua ſenectute pluuiaruꝫ tegimine et alarū regimine minora ri contingit. cornices iuniores pro prijs pennis eos fouent et collecto cibo paſcunt qn̄ etiam ꝑentes eorū ſeneſcunt eos fultro alarū ſuaꝝ ſub leuant et ad volandū exercent vt ī priſtinos vſus membra diſſueta re uocent et reducat vt dicit bartho. in de proprietatibꝰ reꝝ. Et ſolū vt hiſtoriographi ponūt vultures pa rentes fame perire ſinūt. et vt re fert wvilh. de apibꝰ ꝑte ſcd̓a apes iuniores nō in oꝑe tantū ſed etiam in fetu quoqꝫ iuuant matreſ G Septimo illud docent inſenſibiliuꝫ exempla. Vnde pe. rauen. tolle radi um a ſole et nō lucet riuum a ſonte et deſiccat̉. ramū ab arborē et are ſcit. membꝝ a corꝑe ⁊ putreſcet. ſic ſeꝑa filium a deuociōe paterna ⁊ iā nō eſt filius ſꝫ collega iſtoꝝ de qui bus d̓r. vos a patre diabolo eſtis et oꝑa patris veſtris vultis ꝑficere. ¶ H ¶ Quo ad ſecūdū principale no andū ſꝫm tho. ij. ij. q. cxxij. licet in hoc p̄cepto exprimat̉ ſolum honoracio ꝑentum in illa tn̄ honoraciōe intelligit̉ mandari ſuſtētacio eoꝝ et quicquid aliud a ſuis liberis ip̄iſ debitum eſt. Sic interp̄tat̉ criſtus math. xv. et ſuꝑ illo Ephe. vj. Ho nora patrē tuū et matrē tuā di. glo. Iubemur ꝑentes honorare. id ē ob ſequiū pietatis et reuerenciā exhi bere ac neceſſaria miniſtrare. Con ſiſtit aūt reuerentia exhibenda pa rentibus ſꝫm alex. de hal. in tribus Primo in affectu vt liberi parētes ament eis bona optent pro eis oret et exinde timeant eos ac reuereāt̉ et offenſam eoꝝ caueant propter poteſtatē quā a deo in filios habēt quoꝝ ſunt principia poſt deū Scd̓o cōſiſtit in ſigno exteriori et reuerē tia que fit aſſurgendo. ſupra ſe locā do. verbum porrigendo loquendi ⁊ ſimilibus. Tercio ꝯſiſtit in effectu vt eis obediāt in omnibꝰ ſaltē que ꝑtinent ad vtilitatē ac neceſſitatem rei familiaris et que ꝑtinet ad bo nos mores que ſaluti ſunt neceſſa ria. ſꝫm illud Ephe. vj. obedite fili ꝑentibus veſtris in domino id ē ſꝫm iuſticiam et fidem dn̄i dei. et collo. iij. filij obedite ꝑentibus veſtris in om̄ibus id eſt vt prius expoſitum ē Quarto cōſiſtit in ſuſtentaciōe eoꝝ fienda ꝑ tria verbo ꝑ cōſolaciones facto ꝑ miniſteria corꝑalia vbi opꝰ eſt et dono tꝑali. qua iuſtum em̄ eſt ꝙ ꝑentes pueros debiles nutriant tam dignū eſt vt filij fortes ꝑenteſ debiles iuuent I ¶ Dubitat̉ cir ca hoc primo vtꝝ homo magis de beat diligere patrē ꝙͣ matrem. hāc queſtiōeꝫ mouet Sene. li. declama. videlicet an filius pocius teneatur alere patre ꝙ matrē ſub hoc caſu. quidam pater a piratis captus ad

Preceptum
Capitulum Quintum
Quartum filium mittit pro auxilio habendo ſed matre ceca domi manēs nec ha bens aliud auxilium quā filiū eū p̄ cipit manere eo ꝙ vtrunqꝫ iuuare nō poſſet quem ergo iuuabit filius Sene. fortiter ambas ꝑtes roborat ſed nō ſoluit. Legiſte tn̄ reſpondent in inſti. de pa. poteſt. in glo. ꝙ ciciꝰ habeat patrem alere. qꝛ ex legis p̄ ſumpciōe vt cōmuniter plus filius ſperat habere a patre. Et tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. xxvj. ar. x. dicit ꝙ magis te netur diligere patrem. qꝛ dicit bea tus Hiero. ſuꝑ ezech. ꝙ poſt deum omniū patrem diligendus eſt pater ⁊ poſtea addit de matre k ¶ Vbi notandū qꝛ in iſtis oꝑacionibus vt quidam dicūt quos tho. nō reꝓbat hoc qd̓ hic dicit̉ intelligendū eſt ꝑ ſe vt videlicet intelligat̉ eſſe que ſtiode patre inquantum pater eſt. An ſit plus diligendus matre inꝙͣ tum mater eſt pōt em̄ ſubdit tho. in om̄ibus hmoi tanta eſſe diſtantia virtutis et malicie vt amicicia ſol uatur vel minuat̉ vt dicit phi. viij ethi. et id̓o ambro. dicit ꝙ boni do meſtici ſunt malis filijs preponen di ſed ꝑ ſe loquendo pater magis di ligendus eſt quā mater. Amantur em̄ pater et mater vt principia que dam naturalis originis. pater enim habet excellēciorē principij raciōeꝫ ꝙͣ mater. qꝛ pater eſt principiū per modū agentis. mater aūt ꝑ modum pacientis et materie. et ideo pater ꝑ ſe loquendo eſt magis diligendꝰ tn̄ hec ſpecies amicicie de qua nunc loquimur eſt amicicia que debetur patri et matri ſꝫm generaciōis rōeꝫ Eſt em̄ alia ſpecies amicicie qua di ligimus amantē. alia qua generan tem. Prima ſpecie poſſumus plꝰ diligere vnū. Secūda ſpecie aliū. Nā matres naturaliter plus diligunt filios ꝙͣ patres propter tres rōes. Primo qꝛ plus laborant in eoꝝ ge neraciōe. vnde ponūt ibi magis de ſuo. Secūdo qꝛ magis ſciūt ꝙ ſunt ſui filij ꝙͣ patres. Tercio qꝛ ſtatim natos ſecū tenent ⁊ nutriūt nō aūt patres ſicut et cōſanguineos cū qui bus magis nutriti ſumus vel cōuer ſati amplius diligimus. qꝛ amicicie naturali adiungit̉ amicicia ſocialiſ et hoc totū reddit ad hoc ꝙ plꝰ po nit mater de ſuo in filio ꝙ pater. ſꝫ plus de eo qd̓ filius eſt ponit̉ a pa tre ꝙ a matre. qꝛ pater dat virtutē formatiua que eſt diſpicio ad nobi liſſima anime rōnalis formā. mater vero materia. et iō naturaliter hō plus patrē diligit pr̄eꝫ et cōſangui neos ex parte patris hec tho. ¶ Dubitat̉ ſcd̓o an filij et filie in reuocacōe votoꝝ a ꝑentibus attem ptatis debeāt obedire Rn̄ ſꝫm tho. ij. ij. q. lxxxviij. ꝙ filij et filie ſub parentū vel tutoꝝ degentes tutela ſunt in ſtatu triplici. Quidā qui nō dum habent vſum rōis ⁊ tales quā tumcūqꝫ annoſi nō poſſunt aliquid vouere. qꝛ non poſſunt deliberare. Alij ſunt qui ante ānos pubertatis id eſt maſculi ante decimūquartum annū. femelle ante duodecimū atti gerūt vſum rōis. Et tales poſſunt quantū in ip̄is eſt vouere ſine pec cato. ſed votū eoꝝ pōt irritari per ꝑentes quoꝝ cure remanēt adhuc ſubiecti. que reuocacio etiam ſine peccato fieri pōt a ꝑentibus vel tu toribus. Racio quare nati vouētes nō peccant qꝛ implicite ſubintelli gitur ſi ꝑentes cōſenſerint. Rō qua re ꝑentes reuocando nō peccant qꝛ

Capitulum. Quintum Quartum Preceptum
vtunt̉ iure ſuo. Quantūcunqꝫ tn̄ p̄fati filij āte annos pubertatis ſint doli capaces nō poſſint obligari vo to ſolenni religionis propter eccīe ſtatutum qd̓ reſpicit id qd̓ in pluri bꝰ accidit. tercio ſunt hi qui vouet poſt ānos pubertatis ⁊ tales ſi ſint libere condiciōis quantū ad ea que lue poteſtatis ⁊ ſue ꝑſone pn̄t ſe ob ligare voto religionis vel ſimplici vel ſolenni ſine voluntate ꝑentum et eadem racio eſt de alijs votis et cōtrahere poſſunt. nō ſunt aūt ſue poteſtatis tales ſemꝑ quo ad diſpē ſaciōem domeſtica. Idcirco nō pn̄t aliquid vouere qd̓ ſit ratū ſine con ſenſu patris M ¶ Dubitat̉ terco an filius teneat̉ obedire ꝑentibus carnalibus quantū ad om̄ia. Rn̄dit tho. qd̓li. ij. q. v. arti. j. ꝙ nō ſed in quibuſdā. nam cū obedientia p̄lato debeat̉ ad illa ſe extendit debitum obedientie ad que ſe extendit ius p̄ laciōis. habꝫ aut pater carnalis ius p̄laciōis in filium. Prīo quidē qua tum ad domeſticam cōſeruaciōem. Sic em̄ eſt pater familias in domo ſicut rex in regno. vnde ſicuti ſubdi ti regis tenent̉ obedire regi in his que ꝑtinent ad gubernaciōeꝫ regni ita etiam filij et alij domeſtici tene tur obedire patrifamilias in his q̄ ꝑtinent ad diſpenſacionem domus. Scd̓o quantū ad moꝝ diſciplinam. vn̄ apo. dicit hebre. xij. Patres qui dem carnis noſtre habuimus erudi tores et obtemperabimꝰ eis. Debꝫ ei pater filio etiā diſciplina vt phi loſophus dicit. In his ergo tenet̉ obedire filius patri carnali et non in alijs. vn̄ illud collo. iij. filij obe dite ꝑentibus veſtris quo ad om̄ia intelligit̉ omīa ad que ſe ius p̄laci
onis extendit. ideo etiā nō exhibet irreuerentiā ꝑentibus qui eis non obedit in his in quibus eis obedire nō tenet̉ N ¶ Quō ad terciū pri cipale patꝫ ex p̄miſſis ꝙ multiplici ter nati peccāt cōtra hoc p̄ceptum in petes. Primo qui ꝑentes irridet pauꝑēs aut debiles. terreant hos maledictio cham. gen̄. ix. Secundo quidam ꝑentes duris verbis cōtri ſtant cōtra apoſtolū dicentē. j. thi. v. ſeniorem ne increpaueris. ſed ob ſecra vt patreꝫ iuniores. vt fratres auus vt matres. iuuenculas vt ſo rores in omni caſtitate. Tercio alij parentibꝰ maledicūt contra illud Exodi. xxj. Qui maledixerit patri ⁊ matri morte moriatur. Et exo. xxj. Qui maledixerit patri vel matri ex tinguet̉ lumen eius in medijs tene bris et moriet̉ in peccatis ſuis ⁊cͣ. Quarto qui mortem parentū ſuoꝝ optant ex eoꝝ odio aūt appetitu honoris vel hereditatis. vn̄ ꝓuer. x Qui affligit patrem erit ignomi nioſus et infelix. Quinto qui paren tibus pauꝑibus vel indigentibus nō miniſtrant pro poſſe cōtra illud eccle. iij. fili ſuſcipe ſenectam patris tui. et ſi defecerit ſenſus eius ꝑ ſa pienciā vel impaciētiā ſupple veni am da illi. Sexto qui nō obediunt. ſed proterue recalcitrant in his vi delicet que ꝑtinet ad patris imperi um qui iubent̉ lapidari vbi ſupra. Septimo qui manus violentas in eos iniecerint. Contra quos Exo. xxj Qui ꝑcuſſerit patrem vel matrē mortē moriat̉ Octauo qui ꝑentibꝰ defunctis ꝑ ſuffragia nō ſubueniūt ꝯtra quos prouer. xix. Qui affligit patrem erit ignominoſus et infelix Q ¶ Dubitat̉ primo quare huic

Quintum Capitulum Preceptum
p̄cepto additur promiſſio p̄mij plus ꝙ alteri mandato. Rn̄. ſꝫm allex. de hall. in ſuo tercio. et alios. Primo vt ad ſuſtentaciōem ꝑentum allice rēt̉ filij ex p̄mio q̄ꝫadmod̓ ꝑēteſ al liciūʳ ad nutriciōem filioꝝ ex natu ra. Secūdo qꝛ cōgruū eſt vt vitam protelantes in ꝑentibus filij tales etiam recipiant longitudine vite in ſeip̄is. Tercio qꝛ p̄cepta dantur de eis que in quibuſdā homo non incli nat̉ aut modicū. Sed ad ſubueniē dum filijs ꝑentes inclinant̉ multuꝫ et ecōuerſo modicū. Ideo neceſſe fuit mandari ſicut videmus etiā ꝙ truncus prouidet ramīs non rami trunco. Corpus membris nō mēbra omnia corpori. ſol radio. nō radius ſoli fons riuo nō riuus fonti O Dubitat̉ ſcd̓o vtꝝ aliquis p̄cepto patris poſſit cōpellī ad matrimoni um cōtrahendum. Rn̄. tho. iiij. ſcri. di. xxix. articu. vlt. Cum in matrimo nio ſit quedam ſeruitus ꝑpetua pa ter nō pōt cogere filiū ad matrimo niū. ꝑ p̄ceptum cum ſit libere cōdi ciōis. Sed poteſt eum inducere ex rōnabili cauſa. et tūc ſicut ſe habet filius ad cauſam illam. ita ſe habet filius ad p̄ceptum patris vt ſi racio illa cogat de neceſſitate vel de ho neſtate et p̄ceptum ſimiliter cogat alias nō hec tho. Q ¶ Dubitat̉ tercio vtrum inuitis ꝑentibus filiꝰ poſſit intrare religionē. Reſpondet tho. qd̓li. ix. q. v. arci. j. diſtinguen dū eſt qꝛ aut iſte qui habet propo ſitum intrandi religionem. vide ſe ī ſeculo nō poſſe viuere ſine peccato mortali vel nō de facili. Si timet ſi bi de ꝑiculo peccati mortaliſcū ma gis teneat̉ ſaluti anime ſue proui dere quā corporali neceſſitati parē
tum nō tenet̉ in ſeculo remanere. ſi aūt videt ſe poſſe in ſeculo cōuer ſari abſqꝫ peccato adhuc diſtinguē dum eſt. qꝛ aut ſine eius obſequio ꝑ entes nullo mō viuere poſſunt ⁊ ſic tenet̉ eis ſeruire et alia oꝑa ꝑfecti onis p̄termittere et peccaret eos di mittētes ſi vero ſine eius obſequio poſſuūt ꝑentes aliqualiter viuere nō aūt honorifice. nōpropter hoc tenet̉ oꝑa ꝑfectiōis dimittere. ſecꝰ aūt eſt in illo qui iam religionē in trauit. qꝛ cū iam ſit mortuus mūdo propter profeſſione ſolutus eſt a le ge qua in mūdanis obſequijs ꝑenti bus tenebat̉ ſꝫm doctrina apoſtoli Ro. vij. in illis aūt ſpūalibus puta oraciōibus et huiuſmodi eis tenet̉ ſeruire. et hoc qd̓ dictum eſt de in troitu religionis pōt dici etiam de obſeruantia virginitatis ⁊ de alijs oꝑaciōibus ꝑfectiōis. hec tho. Du bitat̉ quarto vtꝝ ille cuiꝰ pater n̄ pōt ſuſtentari a filio niſi cōtrahen do accipiat dotem vnd̓ patre nutri re poſſit. teneat̉ cōtrahere vt pr̄eꝫ ſuſtentet. Rn̄. tho. eodē arti. Caſus propoſitus nō videt̉ de facili poſſi bilis. vix eī ꝯtingere pōt quin quis ꝑentes ſuſtētare poſſit matrimonij cōtractū ſaltem manibus oꝑando ⁊ mendicando. Si tn̄ hoc cōtingeret eſſet idem iudicium de virginitate ſeruanda in iſto ar. et de alijs ꝑfe ctionis oꝑaciōibus. ſicut eſt de in troitu religionis vt prius dictū eſt Hec tho. Capitulum Sextum E honore ſcd̓o patri vid̓ licet ſpūali exhibēdo vi Idenda ſunt tria. Prīo vi

Preceptum Quartum
Sextum. Capitulum.
debit̉ ꝙͣ ſtricte mandatū ſit p̄latis ſpūalibus obedire. Secundo in qui bus ſint et qualiter honorādi. Ter cio quot modis circa eos hoc p̄cep tum nō ſeruetur A ¶ Quancū ad primū notandū ꝙ pater ſpūalis eſt quicūqꝫ p̄latus regēs in ſpūalibus aliquem quē doctrina euāgelica ge nerauit. vel habet nutrire p̄ſertim ſi eucariſtie ſacramentū vel alia ſi bi miniſtrat ſpūalia. vt ſunt papa ep̄s plebanus. et vicem eoꝝ geren tes cōfeſſores p̄dicatores abbatiſſe prioriſſe. vnde apo. j. corin. v. ego ꝑ euangelium genui vos. de his intel ligit̉ illud mandatū apo. obedite p̄ poſitis veſtris et ſubiacēte eis. ipſi ꝑuigilant quaſi rōem pro animabꝰ veſtris reddituri. vt cū gaudio hoc faciant nō gemētes de his xp̄s ait. Luce x. Qui vos ſpernit me ſpernit Et vt nō ſolum bonis ſed etiam ma lis obedire debeamus. docet Mat. xxiij. xp̄c vbi ſic d̓r. Hieſus locutus eſt ad turbas et ad diſcipulos ſuos dicens ſuꝑ cathedram Moiſi ſede bunt ſcribe et phariſei. Om̄ia ergo quecūqꝫ dixerint vobis ſeruate et facite ſꝫm vero oꝑa eoꝝ nolite face re. dicūt em̄ et nō faciūt et ad id de ſeruit aperte. Exemplū in vitas pa trū. vbi d̓r ꝙ ad quendā ſolitarium venit̓ quidam p̄ſbiter cuiuſdam ba ſilice et cōſecraret ei oblacionē ad cōmunicandū. quidam aut venit ac cuſans ſacerdotē apud ſolitariū. ve nit ergo p̄ſbiter quadam vice vo lens cōſecrare oblaciōem id ē cele brare miſſam. Sed ſolitariꝰ pulſan ti nō apperuit. ⁊ ſic ſacerdos diſceſ ſit et vox ad ſolitariuꝫ. ecce tulerūt ſibi homines iudiciū meū et factꝰ eſt velut in exceſſu taentis ſolitarius videbatqꝫ quaſi puteū aureum fitulaꝫ aurea et funem aureū aquā qꝫ valde bonā. haurire aūt vidit qͣꝫ dam leproſum et refundentē in vaſ vidit igit̉ hoc ſolitarius et cupie bat bibere ſed noluit propter lepro ſum qui hauſit. et vox. cur nō bibis nam iſte ſolum hauſit nihil inquina uit. Exꝑgefactus ſolitarius miſteri um intellexit et mittens pro ſacer dote ſicut prius erat ſolitus ab eo oblaciōem ſumpſit B. ¶ Sed que rit̉ in quibus laici teneant̉ ſuis p̄ latis eccleſiaſticis obedire. Rn̄. vl. li. vj. ti. iiij. ca. xv. Laici nō tenent̉ p̄latis eccleſiaſticis obedire niſi in his ad quoꝝ obſeruanciā ſe in bap tiſmo obligauerūt ſcꝫ vt teneāt ve ram fidem cū oꝑibus et abrenūcia te ſathane et om̄ibus pompis ⁊ oꝑi bus eius et ꝑ cōſequēs quantū ad omnē peccatū vitandū et ſpūale bo num proſequendū. In alijs aūt acti bus nō ſubdunt̉ eis niſi quantū ad iſta ꝑtinere ſeu reduci poſſunt. ¶ Quo ad ſecundū principale notā dum ꝙ honor debitus p̄latis eccle ſiaſticis ꝑ multa eſt exhibendus pri mo vt bonū eis corde optemꝰ ⁊ nō nunꝙͣ pro eis oremus ne propter peccata ſubditoꝝ p̄lato. gratia ver bi dei ſubtrahat̉ qꝛ dicit greg. ſuꝑ Ezech. omel. xij. Aliqn̄ aūt propter malos auditores bonis tollitur ſer mo doctoribus. aliqn̄ vero propter bonos auditores dat̉ ſermo docto ribus etiam malis beniuole valde ſe habuit dauid erga letalem inimi cum ſaulem prius vnctum regem et iam a deo abiectum nō obſtante ꝙ in regem iam vnctus eſſet dauid. qꝛ em̄ ſaul vnctus dn̄i fuit manſue tiſſime ſe ad eū habuit dauid vt ptꝫ

Sextum. Capitulum
Preceptum Quartum primo Re. ca. multis. quāto plus ad ſacerdotes eccleſie ſeptempliciter deo cōſecratos nos beniuole habe re debemus. Itē aliqn̄ propter pec cata populi deus ꝑmittit regnare ipocritam Iob. xxxiiij. qꝛ erit ſicut populus ſic ſacerdos. et ſicut ſeruꝰ ſic et dominus. Iſa. xxiiij. ergo ad hoc malum euitandū optanduꝫ ſub ditis eſt ne dum paſtor ꝑ abrupta graditur grex in p̄cipiciuꝫ labatur vt gre. dicit D ¶ Secūdo ſubdi ti ſtudere debent. vt bona de p̄latis dicūt et eos honorent vel de eorū malis taceant niſi vbi locū habet fraterna correctio et modo licito ſperat̉ emenda. Ratīo qꝛ illud ad quemlibet fieri debet ergo plꝰ cir ca p̄latum. nam de omni verbo ocio ſo reddituri ſumus racionē vt veri tas ait quāto plus de malo et p̄lato detrahendo. alias nihil ſequit̉ niſi infectio populi et peccatum propri um E ¶ Tercō tenent̉ ſubditi eiſ ad reuerentiam geſtuū propter ex cellenciam ſtatus eoꝝ ⁊ dignitatis et tales ſꝫm magis et minus. vnde apoſto..j. thi. v. qui bene p̄ſunt pre ſbiteri duplici honore digni haben tur maxime qui laborāt in vere pu ta decimis et oblaciōibus cōibꝰ ho norandi ſunt p̄lati eccleſiaſtici cibo et doctrina. Quarto dn̄is et obuē. ac alijs eoꝝ viribus qꝛ talia ſunt eoꝝ ſtipendia ad ſuſtentaciōem vi te eoꝝ ordinata. Et illud ꝓbat apo ſtolus j. coꝝ. v. poſt p̄fata verba ī mediate ſubdens. Scriptū eſt nō in frenabis os bouis triturātiſ. dignꝰ em̄ eſt oꝑarius mercede ſua. vnde ⁊ Math. x. idem d̓r dignus oꝑarius ci bo ſuo. hoc em̄ dixit qn̄ miſit diſci pulos ad p̄exiſtendū populis verbo
et ſermonibus. Ratīo eſt qꝛ infinita ſunt meliora ſpūalia tꝑalibꝰ. j. coꝝ ix. ſi nos vobiſ ſpūalibus ſeminamꝰ nō magnū eſt ſi nos carnalia veſtra metamus. Quinto debent honorari in mandatis que p̄cipiunt. vt in vi tandis excōmunicatis ſeruandis fe ſtiuitatibus et hmōi. f ¶ Quo ad terciū principale notādū ꝙ tot mo dis et plurimis pōt dehonorari p̄ latus eccleſiaſticus quot modis ho norari. Primo inuidētes p̄latis quo ad ꝑſonam. Secūdo qui eis detra hunt leuiter et multipliciter infa mādo vel maledicūt cōtra illd̓ apo. Actu. xxiij. Principem populi tui n̄ maledices. Tercio qui eos geſtibus dehoneſtant ſine rōnabili cauſa vt cum eis ludentes illicite luxuriātes Et ſicut cham verenda moꝝ pater noꝝ et defectuoſoꝝ detegentes cō tra illud. Exo. xxij. Dijs non detra hes et principem populi tui nō ma ledices. Quarto qui eis debita ī de cimis oblacionibus et alijs ſubtra hūt et iuribꝰ eoꝝ cōtra illd̓ malac̓. iij. dicit dn̄s inferte omnē decimam in horeū meū vt ſit cibus in domo mea. et eccle. xiiij. fili ſi habes bene fac tecū et deo dignas oblaciōes of fer. Quinto qui p̄cepta p̄latoꝝ con temnūt in his in quibus obedire te nent̉ vt in excōmunicaciōibus ſer uādis p̄cipue ſancte matris eccleſie Et qui diebus dn̄icis cōtemnūt au dire miſſas et alijs feſtiuitatibꝰ et intereſſe diuinis ſꝫm eccleſie ordina cionem et p̄cepta. et ieiunia ab eis rite iuſſa tranſgrediuntur. x Capitulum. Septimum.

Preceptum Quartum
Septimum. Capitulum.
E tercio patre videlicet p̄lato ſeculari honoran Ydo tria ponent̉. Primo ꝙͣ neceſſe et rōnabiliter ſunt honorandi. Secūdo in quibus ſunt honorandi. Tercio quot moīs cōtra eoꝝ honorem fiat et contra hoc p̄ceptum. A ¶ Quantum ad primū notandū ꝙ patres ſeculariū ꝑſonarum ſunt omnes videlicet qui gubernare habent aliquem vel ali quos de ſecularibus in foro eorun dem. Sic igitur pater familias ē pa ter vxoris filioꝝ famularū ⁊ domū inhabitanciū. ſic princeps vel ſigni fer vel capetaneus pater eſt ſubdi toꝝ ſibi. ſic magiſter ſuoꝝ ſcolariuꝫ et rex ſuoꝝ in regno et conſiliū cuꝫ magiſtrociuiū omniū ciuiū. Subdi tos aūt obedire ꝙ neceſſe ſit ſuis p̄ latis et patribus p̄fatis. Primo do cet immo imperat ſcriptura. Scd̓o ſanctoꝝ exempla. Tercio philoſo phoꝝ documenta. Quarto etiā ir racionaliū facta. Et quinto nō ſen cientiū regimenta B ¶ Nam quo ad primū xp̄c ait heddite que ſunt ceſaris ceſari. Math. xxij. hinc pe trus. j. pe. ij. dicit. Subiecti eſtote omni humae creature propter deū ſiue regi quaſi p̄cellenti ſiue ducibꝰ quaſi ab eo miſſis ad vindictā malo rum. laudem vero bonoꝝ. Paulus etiam di. Ro. xiij. Qui poteſtati reſi ſtit dei ordinaciōi reſiſtit docet. ij. illud ſanctoꝝ exempla. Nam xp̄c tri butum pro ſe et petro ex piſcis mi ſterio tribuit Math. xvij. nec pila tum p̄latum vel iudicem xp̄s nega uit cui ait nō haberes im me pote ſtatem vllam niſi tibi datum fuiſſet deſuꝑ. Ioh. xix. Paulus ad ceſarem
deles. vt patꝫ Actu. xxv. Maricius cum ſuis ſocijs idolatris dioclecia nō et Maximiano imꝑatoribus mi litarem nō rennuit vbi deo vero nō cōtrariū imperauit. Ex quibus etiā patet ꝙ tam malis ꝙͣ bonis p̄latis obediendum eſt. vt patet ꝑ p̄ceden tia. ⁊ ꝑ dauid qui veneratus ē ſaul nōdum depoſituꝫ publice ꝑ deū vel populum. vnde. j. pe. ij. ſerui ſubdr ti eſtote in timore dominis et non tm̄ bonis et modeſtis ſed etiaꝫ diſco lis. patet tercio ꝑ phiſica documen te. Nam Ariſto. iconomicoꝝ librū pro regimine domus. et libros polli ticoꝝ pro regimine ciuitatū et reg noꝝ elegantiſſime cōſripſit ſic plu ra exempla ponit valerius et ceteri C ¶ Docet idem quarto tam be ſtialiū hominū ꝙ irracionaliū vita videmꝰ em̄ p̄dones vni obedire ſic et latrones. qꝛ ſine obedientia nulla pax ꝑſeruerat. ſic gallus gallinas re git. grus grues. rex apud apes ⁊ ca put membra ī corꝑe et talia exacte ſuis p̄latis obediūt. Quinto idē pa tet etiam in nō ſencientibꝰ in toto etiam vniuerſo deus ordinauit ig nobiliorā debere obedire nobiliori bus ſic angelijs p̄eſt homini. anima corꝑi celeſtia terrenis et humidis luna et omni terre cū ſuis vegētabi libus p̄eſt ſol D ¶ Quo ad ſecun dum principale notandū ꝙ ſubditi ſeculares debent in quiqꝫ honorare ſuos p̄latos. Primo bona eis optā do. et deum pro eis orando. vnde j. Thi. obſecro fieri oraciōēs. Primo pro regibus et his qui in ſublimita te ſunt. et Baruth. j. orate pro vita Nabuchodonoſor. Racio eſt qꝛ pro pter peccata populi aliqn̄ īpocrita datur populis. ⁊ ſꝫm grego. qꝛ p̄lati

Capitulum. Septimum Preceptum
Quartum aliqn̄ nō corrigūt populū Idcirco ip̄i p̄lati infatuant̉ et peccant ⁊ po pulus punit̉. ij. Re. vlt. vbi d̓r de Dauid qui peccauit. et tn̄ populus punitus fuit orare ergo oportet ꝓ p̄latis. Secūdo honorandi ſunt ver bis vt bona de eis ſubditi referant. Ratio qꝛ qn̄ illud nō fit populꝰ eiꝰ recalcitrat etiam in licitis et ſic tur batur reſpublica. Et ſepe ea que ap parent malefacere vel obmittere p̄ lati ip̄i talia emendare non valent vel populus iudicans errat teme rarie iudicādo. iō paulus ait actu. xxiij. Scriptū eſt principem populi tui nō maledices. Tercio debet ge ſtibus honorari ſeſſionibus et alijs licitis. j. Pe. ij. deum timete. regem honorificate quicquid em̄ ei fit deo fit a quo om̄is poteſtas. Quarto ſunt p̄latis tributa danda exactio nes licite pro republica theolonea et ſteure. qꝛ ſine talibus cōmunibꝰ ſubſidijs prudētes cōſiliarij officia les ciuitatis et ſtipendarij aut mili tes ſua officia ſimul et laborando pro victu facere nō poſſunt. Ideo. j. coꝝ. ix. quis militat ſtipendijs ſuis vnqua. et Ro. xiij. Reddite om̄ibus debita. cui tributū tributū cui ve ctigal vectigal. Quinto obediendū eſt p̄latis in his in quibus ſunt ali qui eoꝝ ſubiecti eis vt milites ca pitaneo in rebus bellicis. familia pa trifamilias in domeſticis ciues con ſiliarijs in ciuilibus. ¶ E Ideo tho. ij. ij. q. ciiij. querit. an ſubditi teneant̉ p̄latis in omnibus obedire Rn̄. ꝙ nō ſed in his vbi ſunt p̄lati et ſubditi eis aſtricti. vnde prīo ſub diti nō tenent̉ obedire ei qui vſur paſſet dominiū ſibi niſi propter ſcā dalum vel maius malū vitandum.
obediendo tamen in licitis nō quis peccaret. Nec ſecūdo ſubditi tenen tur obedire p̄latis vbi inperāt vnū ⁊ alter maior p̄latus ſub quo eſt prī mꝰ iubet aliud. Eſt em̄ regula a bea to augꝰ. manēs ꝙ duobꝰ p̄latis cō traria p̄cip itēibꝰ obtemperādum ē maiori ītellige in licitis. Tertio nul lus debet obedire vbi p̄latus iube ret aliquod qd̓ peccatū eſſet quia cū deus hoc prohibebat ꝑ p̄cedentē re gulam qui eſt oīm dn̄s deo eſt obe diendū. tamē ſecumdū raij. et alios plurimos qui ſūt ſubditi n̄ dico ami ci uel nō ſubditi tales ſubditi qn̄ du bitant aliqd̓ eſſe illicitū vel licicitū d̓bēt p̄lato obedire niſi eſſet tale qd̓ in quo nullo modo eſſet excuſabilis ignorātia puta cōtra articulū fidei p̄cepta vel ꝓhibitiones vel genera le ſtatutū eccleſie. Racō ē qꝛ dubia ſunt in meliorē ꝑtem interp̄tāda f ¶ Quarto ſubditꝰ nō tenet̉ obe dire dn̄o. vel p̄lato ſi p̄ci piat ei in quo nō ſubdit̉ ei puta ſi intromit teret ſede actibus aīe interioribꝰ vn̄ Senecali. iij. de bn̄eficijs Errat ſi quis eſtimat ſeruitutē in totū ho mine deſcendꝫ pars eiꝰ meliori. i. aīa excepta ē. Corꝑa obnoxia ſunt et aſcripta dn̄is. mens quidem eſt ſui iuris. Ideo dicit cōſequent̉ tho In his que ꝑtinēt ad interiorem motum voluntatis homo nō tenēt̉ homī obedire. ſed in his q̄ ꝑ corpꝰ exterius ſunt agenda nec in talibꝰ omnibus. Quinto igit̉ in his que ꝑ corpus exterius ſunt agenda hō non tenetur homini obedire ī oībꝰ talibus qꝛ non in his que ad natu ram corꝑis ꝑtinent. ſed ſoli deo. qꝛ in iſta ꝑte omnes homines natura ſunt pares. puta in his que ꝑtinēt

Capitulum Preceptum Quartum
Quintū
ad corꝑis ſuſtentationē et ꝓlis ge nerationem. vnde nec tenet̉ ſerui dn̄is nec filij ꝑentibus obedire de matrimonio cōtrahēdo vel virgini tate ſeruāda aūt aliquo hmōi Sed ī his que ꝑtinent ad diſpenſatione actuuꝫ et reꝝ humanaꝝ tenet̉ ſub ditus ſuo ſuperiori obedire ſꝫm rati onem ſuꝑioritatis. Sicut miles du ci exercitus in his que pertinent ad bellū. hec de tho. G ¶ Quātū ad iij. prīcipale patꝫ ex p̄miſſis ꝙ mul tipliciter ſubditi faciunt cōtra hoc p̄ceptū de honorādo p̄latos. Prīo eis mala fauendo vel ꝓ eis nō ora do cum tn̄ ꝓ omībus ſit orandum ꝑ orationem dominica. Secundo qui eis detrahunt. vn̄ exo. xxij. dijs nō detrahes. glo. iudicibꝰ. Tercio qui ſine timore et reuerentia ſunt ad eos. contra illud ro. xiij. princeps dei mīſter eſt tibi in bonū Si autē malefecerit time. non em̄ ſine cauſa portat gladiū. et poſt pauca ſubdi ti eſtote non ſolum ꝓpter irā ſed etiaꝫ ꝓpter cōſcientiā. Ideo em̄ tri buta p̄ſtatis Quarto qui eis d̓bita tributa ſtipēdia ſteuras ſubtrahūt tales ꝓ tato ſunt peiores ꝙͣ fures ꝓ quato ī plures quis peccat quos priuat iſte qui ſubtrahit. p̄ſtantes etiam tributa talia non ꝑdunt. ſed tantōplus meret̉ quanto reꝫ cōmu nem id eſt diuinam plus ꝙ ꝓpriam curant. Vbi patet quorundā modi ca caritas qui inuiti ſunt ad talia Quinto qui eis rebelliſant imo po cius deo. vnde ea q̄ cōtra prelatos fiunt deus ſibi fieri dicit. vt patet numeri. xiiij. vbi populꝰ dicit̉ mur muraſſe cōtra moiſen et aaron At tamen deus ait vſqꝫquo detrahit mihi omnis populus iſte quo vſqꝫ
non credit mihi et ibidem vſqꝫ quo multitudo hec peſſima murni urar cōtra me. Sic primo. Re. viij. qn̄ ſa inuelē iudicem populus petiuit vt rege eis daret dn̄s ait nō te abiece runt ſed me ne regnē ſuꝑ eos. Preceptum Quintum Preceptum quintum eſt Nō occides. De quo tria principaliter ſunt vide da. A ¶ Primo de ho micidio ī ſe. Secundo de cauſis ho micidij. videlicꝫ ꝓxīs et ꝓpinquis que ſunt ira īuidia odiū detractio et alie filie inuidie. Item recōcilia cionis obmiſſio ⁊ fraterne correcti onis q̄ oīa cā ſunt. vel eſſe poſſunt homīcidij corꝑis vel anime. et hic ꝓhibentur. Tercio de ſcandalo et de deriſione que occaſio ſunt occiſi onis anime ⁊ corꝑis. De homīcidio in ſe tria ponētur. Primo quomō iuſte quis occidere poſſit. et quot modis iniuſte. Secūdo quo alie le ſiones corꝑales etiaꝫ ſub hoc p̄cep to ꝓhibētur. Tercio de his que va lent ad fugiendū et deteſtandū ho micidium. B ¶ Quātū ad primū notādū ſꝫm tho. ij. ij. q. lxiiij. ꝙ du plex eſt occiſio. quedam iuſta. alia iniuſta hic ꝓhibita. Ad occiſionem iuſtam homīs tria requirūt̉. Prīo cauſa iuſta vt quis occidat̉ ꝓ cul pa. ꝑ quā talē mortem et occiſionē meruerit vnde exo. xxij. maleficos ne patiaris viuere. Secundo ordo vt ſeruetur in occiſione iuris ordo et maxime ꝙ huiuſmodi occiſio iu bendo vel exequēdo fiat ab eo qui habet autoritatē legitime poteſta tis vt iudex vel p̄latus. vn̄. nū. xxv

Preceptum.
Primum. Capitulum.
Quintum homicida ſub teſtibus punietur. Et deutro. xxj. filius inobediens pare tibus iubetur ad ſeniores ciuitatis et ad portam indicij duci. Romano. xiiij. Quid iudicas alieunum ſeruum domino ſuo ſtat aut cadit. Terciuꝫ requiſitum eſt iuſtus animus ita ꝙ iudex mandans et miniſter exeques occidat propter bonum finem et re cta intencione vt propter conſerua cionem iuſticie et correctionem cul pe. Vnde deutro. xvj. Quod iuſtum eſt inſte exequaris. Iudex igit̉ vel princeps vel alius ſꝫm talia tria oc cidēs non peccat. vt Augu. probat primo de ciuita. dei. et hec occiſio non prohibetur ſed iuſta occiſio ho minum non animalium irracionali um. in quibus dominium habet qꝛ his licite poteſt vti occidēdo Ideo alia eſt occiſio hominis iniuſta hic prohibita. Et fit quadrupliciter. Primo quando occiditur innocens qui nullam penam meruit. Secun do quando occidit̉ innocens et qui meruit puniri. licet nō meruit mor tem. ſed minorem penam. Tercio quando quis meruit mortem occidi tur. non ſeruato legittimo ordine iuris maxime quando occiditur ab eo qui non habet auctoritatem le gittime poteſtatis. Quarto quādo quis occiditur pro culpa ſua et ab habente autoritatem ſed non fit iu ſto animo vel fine. vt amore vindi cte vel propter alium aliquem inde bitum finem. ¶ Iſit autem trāſ greſſio quindecim modis cōtra hoc preceptuꝫ prout colligitur ex tho. ſcd̓a ſcd̓e. q. lxiiij. Et ex Alexan. de hall. in ſuo tercio. q. xx. Primo qua do iudex vel alter occidit innocen tem voluntarie. puta eum qui nullaꝫ penā apud iudicē mernit. Exod̓. xxij. Innocētē et iuſtū ne occidas. Scd̓o qn̄ iudex vel alius volūtarie et ſciēter occidit qui meruit penam corꝑalem. ſed nō mortē. puta aliam pena carceris ſcꝫ verberaciōis vel ſimilē. Tercio qn̄ iudex vel alter oc cidit voluntarie vel innocentē non ſeruato ordine iuris pretacto ma xime ſi occidens non habet autori tatem legittime poteſtatis vt quia nō iudex vel quia in bello nō iuſto occidit hoſtem. Vnde ¶Actuum. xx. Non eſt cōſuetudo romanis. ꝙ ali quis damnetur. Priuſ ꝙͣ is qui ac cuſatur p̄ſentes habeat accuſatoreſ et locum defendendi accipiat. nullꝰ em̄ vt dicit Augu. de ci. dei. habet autoritatem recipiendi vitam alte ri qui autoritatem a deo nō accepit Qui dicit Deutro. xxxij. Ego occi dam et ego viuere faciam. ꝑcutiam et ego ſanabo ⁊cͣ. Quarto qui occi dit hominem mala intenciōe. etiam alias reum et accuſatum ſufficien ter. puta liuorē vindicte aūt appeti tu pene. Quinto qui occidit cōpul ſus neceſſitate euitabili. tn̄ puta qꝛ inuadentē ſe et occidere volentem eiadere poſſet fugiendo. vel adiu toriū alioꝝ inuocando et nō vult propter verecūdiā Aut alio aliquo modo poſſet ſe ſaluare. ſed nō vult et occidit eum talis homicida ē cō tra hoc p̄ceptum vt cōmuniter te nent doctores. D ¶ Sexto qui dado oꝑam rei illicite. ⁊ quā euita re deberꝫ occidit hoīeꝫ caſū. ⁊ p̄ter intēciōeꝫ vt qui violēter ꝑcutit vte rū p̄gnātis n̄ intēdes occidere infā tē nec matrē. ſi inde ſequatur mors mulieris vel fetꝰ. reꝰ eſt homicidij maxime ſi fetus fuerit animatus

Capitulum. Preceptum Quintum
Exo. xxj. Quia dat operam rei illi cite. vel ſi quis proijcit lapidem vel iaculū verſus locum. vbi tranſitus hominum eſſe conſueuit. Idem eſt iudicium et ſic de ſimilibus. Septī mo qui dado oꝑam rei licite nō tn̄ adhibendo diligentiam debita occi dit p̄ter intencionem hominē vt ſi quis ī loco publico vbi cōſueuerūt homines tranſire ſecat arbore. dat operaꝫ rei licite. Sed ſi nō adhibet diligentiā debitam videlicet circū ſpiciendo aūt alte clamando vt ſibi caueant homines. occidatur aliquiſ reꝰ ē homīcidij. De quo caſu deūt. xix. habes. et ſic de alijs. Octauo qui vult et intēdit alium iniuſte oc cidere. coram deo homicidā eſt etiā ſi nunqͣuā exequatur oꝑe. vnde ſuꝑ illd̓ deūtº. v. Nō occides dicit glo. re vel voluntatē. Nono qui iubet alique iniuſte occidi. vt pilatus ma nus lauans xp̄m p̄cipit dari militi bus et crucifigi E ¶ Decimo qui ſuadet et cōſilium dat ad iniquā ho minis occiſione. aut pro tali iniquo hominis occiſiōe inſtat fienda ⁊ ro gat. Et ſic ſꝫm Mar. iudei xp̄m cruci fixerūt hora tercia linguis. Vnde ſꝫm augu. ꝑiculoſe decipiuntur qui eſtimant nō homīcidas illos quorū conſilio fraude vel exhortaciōe ho mines occidunt̉. Vndecimo qui oc cidit ꝓximum qui vult deſiderat vel optat ſibi mortem. Et hoc ſoluꝫ ex appetitu vindicte et malum al terius. vnd̓. jͣ. ioh. iij. Qui odit fra trem ſuum homīcida eſt. ſcꝫ mente et voluntate. quam deus principali ter reſpicit. Duodecimo qui negli git propoſſe amore liberare. homi nem quem noſcit poſitum in extre ma neceſſitate. et ꝑiculo vite vt cū
Primum. noſcit aliquem hominem in tali ar ticulo conſtitutū. ꝙ circa eum appa rēt ſigna probabilia extreme neceſ ſitatis future. niſi ei ſubueniatur. ſi tūc homo negligit illi propoſſe ſub uenire de ſuo dando aut aliunde ꝓ curando homicida reputat̉. et agit contra pn̄s p̄ceptum. vnde Ambro. paſce fame morientem. ſi non paue ris occidiſti. Et augꝰ. li. contra fau ſtum ſi incurras in eum famelicum qui mori poſſet niſi porrigendo. ci bum ſ ubuenias iam tu homicida te neberis f ¶ Decimotercio muli er que eſt cauſa aborſus. ſeu ex ni mīa ingluuīe aut ex nimia ſtrictitu dine veſtimatoꝝ ad laſciuiam ordi nata. aut ex nimia agitaciōe forte in choreis corꝑis aūt alijs ſimilibꝰ vanis aūt quocunqꝫ alio indebito modo. Et ſi fetus iam ſit animatus tunc peccatum eſt grauius qꝛ ē veꝝ homicidium. Circa hunc modum tā viri ꝙ mulieres interdum rei ſunt qui luxuriantur cū imp̄gnatis. vnd̓ dicit dn̄s Alber. li. ſuo de animali bus li. ix. tracta. j. ca. ij. Sepe acci dit inquit ꝙ quedā mulieres ſimul aborciūt et cōcipiūt ita ꝙ in vno cōcubitu vnus exit ꝑ aborſum et al ter intrat ꝑ conceptum. et hoc fre quenter accidit in his que multum delectat̉ in coītu. Sepe etiam con tingit ꝙ qn̄ vir coit cum muliere p̄ gnante poſt octauum menſem com pletum mulier aborſum facit. et io periculoſum eſt tales moueri ſalta do aūt choriſando poſt conceptum quantumcūqꝫ ſemen bene receptum ſit. Nulla autem aliorum animaliū femina omnino ab homine recipit aut ſuſtinet cogituꝫ poſt impregna cioneꝫ mulier vero tūc plꝰ appetit

Primum. Capitulum. Preceptum
Quintum eque tamen aliquādo ſimile patitur Hec ibi. Idem li. x. tracta. ij. ca. ij. dicit ꝙ cauendum eſt etiam. tam viro ꝙͣ impregnante mulieri a mul tis alijs. Caſus inquit aborſus con cepti fetus ſunt multi valde. Aliqn̄ fit aborſus ex ꝑcuſſione. aut ex ca ſu ab alto aut per exerciciū corꝑa le laborioſum aut ex vehementi ſal tu adhuc et paſſiones anime aliqn̄ faciūt aborſum. Sicut ira vehemēs aut triſticia. aut timor. Similiter faciūt aliqn̄ frigus ſuꝑfluum aeris et etiam ſuꝑflua calida. Vnde lon ga balnea medici etiam eis ꝓhibēt fit etiam aliqn̄ aborſus ex replecio ne vehementi aut ſacietate pluri ma nauſeata. Idem li. ix. tracta. ij. ca. viij. dicit. femina obſtetricandi indiget magno exercicio. eo ꝙ de facili partu ꝑiclitantur et mater et partus niſi vterqꝫ caueatur valde. Hec de alberto. que tamen nō ſunt omnia p̄dicanda vulgo. niſi quedaꝫ et cum cautela maxime diſcant ma lefacere qui neſcierūt. Quartodecī mo peccat contra hoc p̄ceptum qui dat mulieri venenum ſterilitatis. aut mulier que huiuſmodi recipit propter hoc. vt iam nō cōcipiatur puer. aut quocunqꝫ alio modo illici to impediūt voluntarie. ne cōmixti one viri et mulieris fetus ꝯcipiat̉ G Quintodecimo peccat homi cidio qui ſibi manus inicit ſe volun tarie occidendo niſi ex ſpeciali dei reuelacione certa hoc fieret. vt de Samꝑſone dicit aug. j. de ciui. dei. In quolibet alio caſu peccat morta liter ſe occidēs et tanto grauiꝰ qua to agit cōtra naturalem inclinacio. nem qua quilibet tenetur ſe dilige re ex racione. et diligit naturaliter
et ſic peccat cōtra naturalem incl̓i nacionē. id ē cōtra caritatē ſui ⁊ cō tra iuſticia cōmunem cuiꝰ membrū eſt et ſibi adimit homo tempus pe nitendi hic etiam reus eſt ſui qui ſic viuit vel agit propter qd̓ vitam ſu am notabiliter abbreuiat. et nota biliter accelerat mortē. Vnde Hie. dicit. Non refert vtrum paruo tem pore aut magno te interimas. Et hoc ſꝫm bonam. in iiij. di. xv. cōtin git dupliciter. Primo cum quis ſibi diminuit vitam et accelerat morte et facit hoc ſcienter voluntarie et ex intencione. Et de illo loquitur Hiero. et eſt graue peccatum. Sic exempli gratia inter plura vnuꝫ ex emplū. Aliquis ſic ſe ſanctuꝫ putat vel iuſtum vt ſecus de gloria iā im paciens pro patria ſe affligit per in diſcreta ieiunia vigilias ⁊cͣ. exerci cia corꝑalia et propter hoc ſibi ab breuiat vitam vt cito ſit cum chri ſto. tales male agūt. et ꝑdunt non nunꝙͣ vitam p̄ſente ⁊ futuram. S cut ſimile legit̉ in collaciōe patruꝫ Colla. ij. Moiſi de patre qui ſe ī pu teum p̄cipitauit. Secūdo cōtingit hoc cum quis ſibi abbreuiat vita accelerat mortem dando operā rei ī utili ſuꝑuacue ⁊ illicite. vt ſolet fie. ri ꝑ nimiā crapulam ⁊ ſuꝑfluam po taciōem. Illud eſt cōtra pn̄s p̄cep tuꝫ H Quo ad ſecūdū principa le notat tho. ij. ij. q. cxxij. ꝙ licet ī hoc mandato exprimat̉ ſolū homi cidiū cum d̓r. Nō occides. tn̄ in illꝰ homicidio tanquā in principaliori et maximo corꝑis nocumento intel ligunt̉ oīa alia corꝑis nocumēta ꝓ hibita et naturaliū leſio. puta muti lacio vulneracō īcarceracō verbera gͣuiter leſiua ⁊ ſimilia īmo ꝓhibet̉

Capitulum. Preceptum Quintum
etiam affectus talia inferendi vel optacio vel conſilium iuſſio et con ſenſus. Sicut dictum fuit de homi cidio. vnde in talibus contra hoc p̄ceptum faciūt multi. Primo iudex vel alius qui innocentem verberat vulnerat et ſimilia facit qui talia ī eo nō meruerit qd̓ ſibi imponit. Se cundo iudex vel alius qui nocenteꝫ lederet. vulnere carcere et ſimilibꝰ ſed pluſquā meruit. Tercio qui ta lia faceret nocenti nō ſꝫm ordinem iuris maxime qn̄ ledens non habet puniendi legittimā poteſtatē Quar tus iudex vel priuata ꝑſona muti lans vel ledens nocentē etiam ſꝫm ordinē iuris. qui n̄ facit talia iuſto animo ſed vindicatiuo Quinto qui dat operam rei illicite. et ꝑ hoc le dit aliquē in corꝑe. vt in exemplis prius de homicidio patuit. Sexto qui dat operā rei licite. nō tn̄ adhi bet diligentiā debitam. et ſic ledit vt prius Septimo qui iubet ſuadet et auxiliū dat vel hmōi. vt iniuſta leſioiiuſto proximo inferat̉ vel eti am qui malicioſe retrahit eum. qui hominē defendere voluit. aut con ſeruare ab huiuſmōi iniuſta leſiōe. Octauo qui ex odio optat aut deſi derat proxīo hmōi inutilaciōeꝫ vel leſionem. aut gaudet ideo ſolum qꝛ nocumentū proximo eſt illatum Nono qui inutilaret ſe mēbro aliquo dempto cauſu quo membrū eſſet nociuum corꝑi. ſeu ꝑiculoſum rōe putredinis. niſi hoc aliqn̄ ex ſpe ciali inſtinctu fieret ſpūſſancti. ſic vt de marco pollicem ſibi amputāti legit̉ vel origine. qui ſe caſtrauit. vt fidem inter mulieres ſine ſuſpici one p̄dicare valeret qd̓ licitum fuit ſi a deo habuit. alias licet ſe mutila
Primum. re. Ratio prima qꝛ nullus niſi deus et reſpublica poteſtatem habet ali quem priuare vita. aut membro vi uo qui dicit. Ego occidam et ego vi uere faciam. Secunda ratio quia etiam amputato membro quocunqꝫ ad peccatum inclinante. vel coope rante vicium in voluntate in nullo eſt eradicatum. Nulli ergo vt dicit Criſo. ſuꝑ Math. licet ſe caſtrare. corꝑaliter membrū abſcindendo. ſꝫ mens caſtranda eſt. et corpus ſimi liter ꝑ fugam mulierū. ꝑ ieiunium. ꝑ cuſtodiam viſus et alioꝝ ſenſuuꝫ et maxime ꝑ vigilaciōem anime ad expurgandas cogitaciones malas. Ibi em̄ eſt radix peccati et eſſentia puta in voluntate. ſꝫm Criſoſt. vbi prius ſuꝑ verbo. Sunt enuchi qui ſe caſtrauerūt propter regnum ce lorum Nōnunꝙͣ membrorū abſciſio nem dicit. ſed cogitacionū. Abſcin dere em̄ membrū demoniace temp taciōis eſt ¶ k ¶ Notandū tamē ꝙ princeps qui p̄eſt ciuitati aut reg no que eſt ꝑfecta cōmunitas habet in ſuos ſubditos ꝑfectam poteſtatē cohercendi. Et ideo pōt eis per ſe. vel ꝑ alium qui eius poteſtate fun gitur infligere etiam penas irreꝑa biles maiores et minores ſꝫm meri ta delictoꝝ. Seruando p̄fata tria in primo membro poſita. Pater ve ro qui ſolum p̄eſt familie domeſtice que eſt imꝑfecta cōmunitas habet imꝑfectam poteſtatē cohercendi ſcꝫ ſolum ſꝫm leuiores penas que nō in ferunt irrecuꝑabile nocumentum quemadmodū eſt verberacio me diocris quam iubet ſpūſſanctus ꝑ Salomonem ꝓuerbi. xiij. di. Qui ꝑ cit virge odit filium. Et infra. No li. ſubtrahere diſciplinam a puero.

Capitulum. Primum. Preceptum Quintum
Si em̄ ꝑcuſſeris eū virga nō mori e tur. tu virga ꝑcutis eū ⁊ aīaꝫ eiꝰ d̓ inferno liberabis. Nam pater fami lias tria tenet̉ ſibi ſubditis. Primo nutrimentū corꝑis. Secūdo doctri nam que correctiōibus vel verbere interdū creſcit Sed ſine tercio paꝝ valet. Ideo etiā debet dare exēplū bonū que ſi nō habet. timeat illud apo. j. thi. v. Si quis ſuoꝝ et maxi me domeſticoꝝ curā nō habet. fidē negauit. et in fideli eſt deterior. L ¶ Quo ad terciū prīcipale ad ceſ ſandū ab occiſiōe et leſionibus alijs nō inferendis multa valent. Primo docet talia ab homīari naturā omē animal diligit ſibi ſimile. Eccle. xiij. Et racio naturalis dictat ꝓximo nō inferendū qd̓ ſibi odit fieri. Secun do cohibere deberet magna pena quā ex ſcriptura legimus infligi in uaſoribus tam in p̄ſenti ꝙ infuturo Vnde Math. xxvj. Om̄es qui acce perint gladium gladio ꝑibunt. Et Gen̄. ix. quicūqꝫ effuderit humanū ſanguine fundet̉ ſanguis illius ꝙ pōt intelligi tam de futura ꝙ de p̄ ſenti pena. Tercio horror huiꝰ pec cati videlicet effuſiōis ſanguinis. qꝛ clamat ad deū cōtra aduerſariuꝫ M Sunt aūt quatuor peccata clamantia ad deum. quoꝝ quartū ē homicidiū. ⁊ in alijs tribus. qꝛ ſunt quoddam homīcidiū. ideo etiā cla mare dicunt̉ ad deum. Primū ē ho micidiū. Gen̄. iiij. de primo homine homicida d̓r vox ſanguinis fratris tui abel clamat ad me de terra ſcꝫ ad te vindicandū. Ideo ſubdit̉. ma ledictus eris ſuꝑ terram. que ape ruit os ſuū. ſuſcepit ſanguineꝫ fra tris tui de manu tua. Gen̄. iiij. Se cundū eſt opp̄ſſio innocentū de quo
Exo. ij. Clamor filioꝝ iſrael ad me venit vidiqꝫ afflictionē eoꝝ qua ab egipcijs opprimunt̉ Tercium ē pec catum zodomiticum de quo Gen. xviij. Clamor zodomoꝝ et gomorre orum multiplicatus eſt. Quartus ē detencio mercedis mercenariorum de quo Iaco. v. Ecce merces opera rioꝝ qui meſſuerūt regiones vr̄as qui fraudati ſunt a vobis. clamat ⁊ clamor eoꝝ in aures dn̄i ſabaoth ī troiuit. In peccato em̄ cōtra natu ram effundit̉ illud qd̓ potuit eſſe materia humani corꝑis. In oppreſ ſione vero innocentum et detencio ne mercedis mercenarioꝝ vita pau peribus aufert̉. vnde Eccle xxxiiij panis egentiū vita pauꝑis eſt qui defraudat illum. homo ſanguinis e Et ibidem. Qui aufert in ſudore pa nem quaſi qui occidit proximū ſuuꝫ Et ibidem. Qui effudit ſanguine et qui fraudem facit mercenario fra tres ſunt N ¶ Quarto deberet ꝓ hibere racio naturalis. vn̄ Sene. ferina rabies eſt iſta ſanguīe ⁊ vul nere letari. et hec eſt obiecto hoīe in ſilueſtre animal tranſire. Quinto cohibere deberet cuſtodia angeli proximi quē inuadens grauiter of fendit Mat. xviij. Vidēte ne cōdem natis vnū ex his puſillis. Angeli ei eoꝝ in celis ſemꝑ vident facie pr̄is mei qui in celis eſt. Grauiter enim offenderet regem francie. qui ſub eius latere tutū inuaderet. Sexto ꝙ fratres ſumus plus omnibus aīa libus qꝛ omnes vnū patrem habe mus et in celis vnū xp̄m ſcꝫ qui quē libet tam p̄cioſe redemit. vnde dice re deberet illud Gen̄. xxxvij. Quid ꝓderit nobis ſi occiderimus fr̄em nr̄m. et celauerimus ſanguinem eiꝰ

Quintum Preceptum
Capitulum.
eius. Septimo immago dei in pro ximo qua vilipendit quis et inhabi tacio ſpūſſancti cuiꝰ templū eſt hō vnde gn̄. ix. poſtquā deus dixit. qui cūqꝫ effuderit humanū ſanguinem fundet̉ ſanguis illius ſubdit̉ cauſa ad īmaginē quippe dei factꝰ eſt hō Ideo et habitaculū dei eſt homo. j. coꝝ. iij. Neſcitis qꝛ templū dei e ſtis vos et ſpūs dei habitat ī vobis Si quis aut templū dei violauerit diſperdet illum deus. Nec valet ſi quis diceret hoc cōcludere de leſio ne iuſtoꝝ. qꝛ quo ad quedam graui us eſt ledere occidendo peccatorem ꝙͣ iuſtū. Quia pſal. dicit Mors pec catoꝝ peſſima. Eo ꝙ ſtatim forte damnat̉ Sed p̄cioſa eſt in cōſpectu domini mors ſanctoꝝ eius. Capitulum ¶ Secūdum A Vnc de cauſis homi cidij videndū eſt. q̄ ſunt ira et inuidia prout xp̄s notat Math. v. di. audi ſtis qꝛ dictum eſt antiquis. nō occi des qui aūt occiderit reus erit iudi cio. Ego aūt dico vobis qui iraſcit̉ fratri ſuo reus erit iudicio. Ecce ꝓ hibicio ire. Et ſtatim rancore inui die ꝓhibens ſubiungit. Si ergo of fers munꝰ tuū ad altare ⁊ ibi recor datus fueris qꝛ frater tuꝰ habꝫ ali quid aduerſum te relīque ibi munꝰ tuū ⁊ vade prius recōciliari fratri tuo et tūc venies offers munꝰ tuū ¶ B De ira igit̉. Prīo videnduꝫ ꝙͣ malū viciū ſit. Scd̓o qn̄ viciū ſit qn̄ nō. Tercio de remedijs cōtra irā Quantū ad primū notandū ꝙ ira ideo eſt magnū vicium qꝛ capitale. Ex quo ſꝫm greg. li. xxxj. mora. Sex
Secundum. naſcunt̉ filie videlicet indignacio tumor clamor cōtentio blaſphemia et rixa que poſtea declarabunt̉ Vn̄ deus ira multū offendit̉. Prīo qꝛ ꝑ talia pctā hoſpicium dei turbatur. Ephe. iiij. Nolite cōtriſtari ſanctuꝫ dei ſpūm Gre. dū ira aīm pulſat ſpi ritui ſancto habitaciōeꝫ ſuā turbat immo qn̄ꝫ patrē et filiū ⁊ ſpūm ſan ctū de habitaciōe cordis eicit ⁊ dia bolū introducit. qꝛ ſicut ſꝫm psͣ. In pace factus eſt locus eiꝰ ſcꝫ dei ita in ira locus diaboli C ¶ Secūdo qꝛ īmaginē dei in templo cordis diſ ſipat. vnde Iob. v. Viꝝ ſtultū in terficit iracundia ſuꝑ quo Grego. māſuetudo in nobis imaginē dei ſer uat. qui ſemꝑ tranquillus eſt. ſꝫ ira diſſipat q̄ multis virtutibꝰ priuat. Tercio qꝛ templū dei incendit vnde pſal. Intenderūt igni ſanctuarium tuū in terra. et. j. coꝝ. iij. Neſcitis qꝛ templū dei eſtis et ſpūſſanſtꝰ ha bitat in vobis. Si quis aūt templū dei violauerit diſperdet illum deꝰ. Secūdo malū ire oſtendit̉ qꝛ homī valde nocet in anima corꝑe et rebꝰ In aīa quidem ꝓpter vicia p̄tacta. Animā em̄ que eſt ad īmaginē dei ē formata multis malis aſſimulat. Primo qꝛ iratus eſt velut homo li gneā habēs domū. cui qn̄qꝫ accidit ꝙ veſpere diues eſt. et mane nihil habet qꝛ ignis totū vaſtauit. ſic eti am facit ira domui cordiū quo con tra ait apoſto. Ephe. iiij. Sol non occidat ſuꝑ iracundiā veſtrā. Secū do aſſimulat̉ demoniaco de quo d̓r Mar. ix. Magiſter attuli filium me um ad te habentē ſpūm mutuꝫ. quī vbicunqꝫ app̄henderit eum. alludit eum et ſpumat et ſtridet dentibus. Tercio aſſimulatur olle nimium

Preceptum
Secūdum Capitulum
Quintum habēti d̓ igne que ebuliēdo emittit quod in ea erat optimum et poſtea crepat. Vnde prouer. xv. Os fatuo rum ebulit ſtulticiam. Quarto ram no aſſimulatur. qui ignem ex ſe pro ducit ſꝫm Ioſephum ex impetu ve ti et ſe alia deſtruit. Quinto beſti is et apro cani rabido ⁊ vrſo aſſimu latur ira. Idcirco aſſimulatur ſer pentibus ignitis qui interfecerūt fi lios iſrael ī deſerto. Nume. xxj. No cet etiam corpori multipliciter. Prīo amaꝝ reddit hoīeꝫ qꝛ ira ſꝫm damaſ. eſt euaparatīo fellis et ſꝫm aug. ī epiſtola ad nebridiū ira creſcē te augetur fel in corꝑe. Secūdo tri ſticiaꝫ ingerit animꝰ gaudens eta tem floridam facit. ſꝫ ſpūs exſiccat oſſa ꝓuer. xvij. Tercio mēbris vali tudinem et ſanitateꝫ adimit qꝛ totū corpus ꝓpter ſaguinis ebulicioneꝫ et ſpirituū turbationē alterat̉ ſꝫm medicos. Quarto vitā cicius pri uat vnde ſꝫm philo. Aīalia iracun da breuiores hn̄t ꝑiodos ceteris pa ribus. Quinto demoni interduꝫ cor pus totum ꝓpter iram poſſidenduꝫ tradit̉ vt accidit interduꝫ blaſphe mātibus in ira. Nocet etiā rebꝰ qꝛ iratis familia triſte ſeruit. amici ta les fugiunt et prudentes horret. ex quibꝰ pauca tꝑalia iratus ꝓcuracit Tercō malū oſtenditur. qꝛ D dijabolo multū placꝫ. Primo qꝛ val de potens efficit̉ ad deſtruēdū bo na virtutū mediate ira ſicut etiā ho mo mediāte igne qui eſt maxime ac tiuus multa mala facit de quo igne pōt intelligi illud Ioh. j. ad te do mine clamabo qꝛ ignis comedit ſpe cioſa deſerti et flamma ſuccedit oīa lignia regionis. Secūdo placet dia bolo qꝛ racionis cecitatē inducit ira
ad quā ſequant̉ multa mala. vnde ſicut prouerbioꝝ. xiiij. dicit̉. Regi ſcꝫ celeſti acceptus eſt miniſter ītel ligens. Sic regi infernali cecus. nā iratus ſe impaciētē facit. filios vxo rem familiā et extraneos. et illicita omnia ſibi licita putat iratus. quia omīs ira appetit vindictam ſub ra cione et apparentia iuſti. Ideo pro uerbio. xv. Expedit magis vrſe oc currere raptis fetibus ꝙ fatuo co fidenti ſibi in ſtulticia ſua. Tercio diabolo placet qꝛ multa bona ſibi procurat per iram. Nō em̄ vnum ho minē per iram lucrat̉. ſed interdum genelogiam totam vel patria ꝑ rix as. vnde ꝓuer. xv. vir iracundus ri xas ꝓuocat. qui aūt paciens eſt mi tigat ſuſcitatas. Exemplū de cane iracundo. qui omēs alios prouocat E ¶ Quantū ad ſecundū qn̄ ira ſit peccatū naturale vel meritū Sciē dum ꝙ ſꝫm tho. j. ij. q. lvj. Et. ij. ij. q. clviij. Et philo. ij. Retho. Ira ſe ptem gradus pōt habere. Primus eſt imaginatio vera vel falſa de le ſione vel ꝑuipenſione facta tibi in ꝑſona tua rebus amicis et huiuſmo di. Et ibi eſt fundamentū omnis ire Quia quelibet ira a tali incipit im maginaciōe que ſepe falſo innititur interdū etiam vero. Ex quo ptꝫ ꝙ verus humilis qui om̄ia ſibi illata putat iuſta eſſe. et dei miſericordis ſalutare flagellum difficulter ira ſcitur quia tribulaciōes nō recipit vt leſiones ſed ſicut dei patris me dicinales inciſiones Secundus gra dus eſt poſtqua quis iudicauit ſe le ſum vel vilipenſum ab alio. cum na turale ſit nocumentū repellere. ſur git quidā vehemēs ⁊ īpetuoſus aī motus qui eſt appeticio vindicte

Quintum
Preceptum
Capitulum.
vel motus inclinans fortiter ad vī dicte irrogaciōem et hic appetitus vindicte potentie iraſcibilis eſt ira prout eſt paſſio. Vnde ſuꝑ illo mat. v. Omnis qui iraſcit̉ fratri ſuo di. glo. Ira eſt vehemes motus animi ad nocendum hec ira ſi eſt tam ſubi ta in aliquo vt p̄ueniat omnē deli beraciōem rōis. et omnē motū vo luntatis Dicit̉ primus motus. ⁊ qꝛ nō eſt in poteſtate noſtra ſicut nec ceteri primi motus. Idcirro nō eſt peccatum ſed pena pōt eſſe peccati. Hec em̄ ira nō eſt peccatū ꝙͣdiū nō dependet a voluntate poſitiue. ſcꝫ eam volendo. aut priuatiue eī non reſiſtendo cū poſſit. Vnde aug. ſuꝑ illo pſal. Iraſcimini et nolite pecca re. Si ſurgit motus ire qui propter penam peccati nō eſt in poteſtate noſtra ſaltem maneat cōſcientia. vt ei nō cōſenciat ratio. vt mente que regulata eſt ſꝫm deū ſeruiamus le gi dei ſi adhuc carne ſeruiuimꝰ legi peccati. Ad illum aūt motū qui eſt appetitus vindicte vel repulſionis nocumenti id ē ire ſequunt̉ natura liter tria. Primo euaporatīo fellis. vnde augꝰ. in epiſtola ad nebridiū. Aſſidui̓tate iraſcendi fel creſcere etiam medici affirmant. Cremento aūt fellis rurſus et facile ac prope nullis cauſis exiſtentibus iraſcimui Ita ꝙ ſuo motu animꝰ fecit in cor pore ad eum rurſus cōmouendum valebit. Secūdo ſequit̉ aſcenſio et accenſio ſanguinis circa cor. et cor dis dilatatio. vnd̓ materialiter Ari ſtotiles diffinit iram dicens. Ira ē accenſio ſanguinis circa cor. totum etiam corpus cōſequenter caleſcit. Tercio ſequit̉ turbacio et inordi natio ſpirituū. et humoꝝ. quē tria
Secundum cōplectens damia. ſic dicit. Ira eſt feruor eius qui circa cor eſt ſanguī nis ex vaporaciōe fellis vel ꝑ turba cionem fiens. Sicut em̄ ad motum localem naturaliter ſequit̉ in cor pore apto calor. ſic ad appetitū vin dicte vel repulſionem nocumēti na turaliter ſequunt̉ in corꝑe prefata tria f ¶ Tercius gradus eſt cum racio poſſit ꝑciꝑe talem deordinaci onem et volūtas poſſet moderari vel extinguere et neutꝝ fit. ſed ne gligenter ambo ſe habent ⁊ tamen poſſent vigilātia ſua talia reprime re. et tūc fit ira peccatum veniale quidē qn̄ ira p̄uenit racionē. ſic vt p̄mittitur. et vltra nō progreditur notabiliter. vigili em̄ animo homo interiora tanquā omniū bonorū et maloꝝ prīcipaliſſima aſſidue cuſto dire deberet. ne hoſtis quacunqꝫ ꝑ te lederet. ſed qꝛ hoc pauci faciūt. idcirco veras virtutes pauci poſſi dent. licet multi de exterioribꝰ ma gnam vim faciāt. Vnde. j. thi. iiij. Corꝑalis exercitacio ad modicū vti lis eſt pietas aūt ad om̄ia. Quartꝰ gradus eſt qn̄ ratio ꝑcipit iram et appetitum vindicte. ſed tn̄ delibe raciōem rōis ira p̄ueuit. et tūc vo luntas pōt in iram cōſentire ſaltem ſurrepticie. poſitiue iram volendo vel in ea cōplacendo. aut priuatiue ei nō reſiſtendo. ſed ea in animo cō tinuat vel inualeſcere ſinit. et ſic ē veniale. ſed maius ꝙͣ in tercio gra dū. ſaltem qn̄ ira adhuc recens eſt ꝙ deliberaciōe raciōis moderari n̄ potuit qd̓ d̓r propter eos qui ſtatim irati verbis maledicis ſeu maledi ctis vel gladio proximos ledūt qui nō excuſant̉. vt ſupra d̓ blaſphemia patuit p̄ce. ij. ca. iiij. d. G ¶ Quī

Preceptum Quintum
Setundum. Capitulum.
tus gradus et duo ſequentes ſunt quos xp̄s prohibuit Math. v. dicēs Omīs qui iraſcitur fratri ſuo reus erit iudicio. Qui aūt dixerit fratri ſuo racha reus erit cōſilio. Qui aut dixerit fatue. reus erit iehenne ig nis. Vnde dicit tho. ij. ij. vbi prius dn̄s Math. v. tantū ponit tres gra dus ire. nō ſpes qui gradus accipiū tur ſꝫm proceſſum humani actus. in quo primo aliquid in corde cōcipit et quantū ad hoc dicit. Qui iraſcitꝰ fratri ſuo. Secūdo aūt cū ꝑ aliqua ſigna exteriora manifeſtat̉ exteri etiam antequā prorupat in effectū et quātū ad hoc dicit. Qui dicit fra tri ſuo racha. qd̓ eſt interiectio ira ſcentis. Tercius gradus eſt qn̄ pec catū interius cōceptum ad effectū producit̉. Eſt aūt effectus ire no cumentū alterius ſub rōe vindicte. Nimiū aūt nocumentoꝝ eſt qd̓ fit ſolo verbo. Et ideo quantū ad hoc dicit. Qui dicit fratri ſuo fatue. vn̄ ſꝫm augu. in primo gradū eſt vnum ſcꝫ ira tm̄. In ſecūdo duo ſcꝫ ira et vox. In tercio vero tria ſcilicꝫ ira et vox ⁊ in voce vituperacionis ex preſſio. Et ſic patet quia ſecundum addit ſuꝑ primū. et terciū ſuꝑ vtrū qꝫ vnde. ſi primū eſt peccatum mor tale in caſu in quo dominꝰ loquit̉ ſicut dictum eſt multo magis alia Ideo ſingulis eorum ponūtur cor reſpondencia aliqua ꝑtinentia ad condemnacionē Sed in primo iudi cium qd̓ minꝰ eſt. Quia vt auguſti nꝰ dicit In iudicio adhuc dat̉ lo cus defēſioniſ. In ſcd̓o vero ponit̉ cōſilium in quo iudices inter ſe co ferunt quo ſimplicio damnari debe at vel oporteat. In tercio ponit ie henna ignis que eſt certa damnacō
Et licet aliquibus mīꝝ videatur ꝙ aliquis ꝓ minimo nocumēto qd̓ fit ſolo verbo ſit reus iehenne ignis Criſ. tamē oſtendit hoc nō miꝝ eſſe cum qn̄qꝫ ꝑua verba plura homici dia peperint et ciuitates et regna euerterint nec tn̄ ꝑuū eſtimes fra trem ſtultum vel fatuū vocare au ferens prudentia et intelligentiam quo homīes ab irrōnabilibus diſtāt Exempla vide Vin. ī ſpe. hiſto. Pri mo quō narſes Rome patricius cuꝫ italiam totā ab hoſtibus liberaſſet et imꝑator iuſtinus cū romanis in gratus ſeruū narſetis in patricium creaſſet. vxor iuſtini iam narſēti co ſtantinopoli exultanti ſic deriſorie demadauit. In ꝯſtātinopolī remea et cum puellis tuis in genitio femi naꝝ lanaꝝ penſa diuide. Ad q̄ ver ba narſes reſpondit. talem ſe telam orditurū quā dum viueret nō depo neret qd̓ et fecit. nam et longobar dos de pannonia vocauit qui totaꝫ italiam in breui obtinuerūt. excep ta romana et rauenna ſic cum ſpa do imꝑatoris eraclij rogas et dona vel elemoſinas militibus diſtribue ret et ſarraceni imꝑatori militātes idem peterent. ſpādo eis dixit. vix ſufficit imꝑator dare rogas militi bus ſuis. Quanto magis cauſibus iſtis Qui exacerbati cōuocatis alijſ ſarracenis in breui romam grauibꝰ malis vexauerūt. H ¶ Quando aūt ira ſꝫm p̄dictos tres gradus ſit mortale vel qn̄ veniale peccatum. Nota primo ſꝫm tho. vbi prius ꝙ ira fit quintupliciter peccatū. Cum em̄ ira ſit appetitus vindicte. Vin dicta fit iniuſta quadrupliciter Pri mo qn̄ quis ex ira punit vel vult il lum impunire qui nō meruit. Scd̓o

Capitulum Preceptum Quintum
Secūdum
qn̄ mai̓orem penā illi infert aut in ferre appetit quā ille d̓meruit. Ter cio ſi tantam quātam demeruit ſed nō ſꝫm ordinem iuſticie. vt qꝛ vult punire aliquē per ſe ipſum cuius ſu perior nō eſt aut ſꝫm pretermiſſiōꝫ alterius ad debitum ordineꝫ iuſticie requiſiti. Quarto ſi iuſtam pena et ſꝫm ordinem iuſte infert non tamen bona intencione. aut non ꝓpter bo num et debitum finem. Debet em̄ intentio punientis eſſe bona ip̄ius puniti. aut deſeruatio iuſticie con munis aut dei honor. ita et peccās corrigit ſe vel alij ꝑ eius exempluꝫ et dei honor fiat. vnde ſemꝑ pec cat qui ex odio vel racore in maluꝫ alterius vindictam appetit. aut vt puniens. dicat̉ ſtrenuus aut bonus iuſticiarius. aut ꝓpter lucrum. aut ꝓpter ſacīari vindicta. aūt ꝓpter a liū malū finem. Quinto ira fit pec catum ꝓpter modum indebitum id eſt non bene modificatum. etiā ſi p̄ fata caueāt̉ ſaltē q̄dā vtpote ſi quiſ nimis ardēter iraſcit̉ īteriꝰ vel ſi ni mis exteriꝰ maīfeſtat ſigna ire. Ira igitur ſꝫm tho. qn̄do ſꝫm quatuor mo doſ primos vel aliquo eoꝝ homo in fert aūt vult īferre talē vindictā al teri. eſt de ſuo genere peccatū mor tale. qꝛ contrariat̉ iuſtitie et cari tati. Pōt tamē cōtingere ꝙ talis il latio iniuſte vidicte et etiā volicio ī ferendi. et etiā ira ad hoc inclinās ſolū eſſet peccatū veniale vt cū quis appetit ſe vindicare in aliquo modi co. qd̓ quaſi nichil eſt reputandum. ita ꝙ illud ita modicū ſit ꝙ ſi actu inferret̉. nō eſſet mortale vtiſi quis paꝝ trahat alienum pueꝝ ꝑ crines vel aliquod huiuſmodi faciat vel e tiaꝫ manet veniale peccatum ꝓpter
in fectionem acttus vt cū motus ire ſubito oritur in aīmo p̄uenit iudici um ratōnis vt in antedictis decla ratum eſt Qn̄ autem quis quīto mō iraſcit̉ appetēs vīdictaꝫ. vt ſi quis nimis ardenter iraſcit̉ interius vel nimis exteriꝰ manifeſtat ſigna ire. ſic ire ſꝫm ſe non habet ex ſuo gene re ratōeꝫ peccati mortalis. pōt tam̄ cōtingere ꝙ fit peccatum mortale puta ſi exvehemencia ire aliquis ex cidat adilectōe d̓i et ꝓxī hec ſētēcia liter tho. Dicit quidā alius doctor. ſi ꝯſideret̉ īordīacio ire ex ꝑte mo di iraſcēdi puta ꝙuis iſta vindicta iuſte ⁊ d̓bite appareat qn̄ tn̄ multū inordinatus eſt motus ire et nimis vehemens interius et exterius tūc credo ſi procedat ex habitu vicioſo ſcꝫ ex ſuꝑbia vel inuidia vel ex ira etiam inhabituata voluntate vbi habitus eſt et principia ex quibꝰ ta lis modus procedit ſunt mortalia. Credo etiam ꝙ illa inordinatio ire ſit peccatū mortale. Racio eſt quia refert̉ in eundem finem vicij vnde procedit. vel ſi nō procedat ex habi tu vicioſo. ſed ex hoc graue ſcanda lum cōcitat̉ Puta qꝛ ille cōtra quē iraſcit̉ modo inordinato. vel alij audientes vel videntes ad peccata mortalia impellunt̉. per hoc ꝙ mo tus hmōi ire tā inordinatus eſt qui alias ad dicta peccata nō moueren tur peccatū mortale credo in dicto modo committi. Si tn̄ talis motus inordinatus nō procederet ex habi tu vicioſo nec graue ſcandalum ge neraret ſed ex naturali cōplexione iraſcentis proueniret qui forte mul tum eſſet colericus et debilis vel in firmus. et alias nimis colera infe ctus poſſet eſſe peccatum veniale

Tercium Capitulum. Preceptum
Quintum niſi tunc debilitas vel motus colere inordinatam accenſione ire cauſans exculpa mortali ꝓueniret. puta ex nimia ebrietate vel gula vel aliquo huiuſmodi vel ip̄e motꝰ inordinatꝰ ire intantum iraſcentem inflāmaret. ꝙ a caritate dei vel ꝓximi caderet. Tercium. ¶ Capitulum. Vbitatur hic primo quo modo ira ſit capitale vi cium. Reſpondet thom. ii. ij vbi priꝰ Ira dicitur viciū capitale. eo ꝙ mul ta vicia ex eo oriunt̉. tum ex parte obiecti ꝙ multum habet de ratione appetitus. inquātum ſcꝫ vindicta appetitur ſub ratōne iuſti et hone ſti. qd̓ ſua dignitate alicit. Obiectū em̄ ſeu cauſa prima omnis ire iu no bis eſt appetitus vindicte ſub appa rencia vel exiſtencia vt ſi aliquis nō bis intulit iniuſtuꝫ quod iniurīa vel ꝑuipendit nos ꝓpter que merito ſit vindicta ſibi infligenda. tuꝫ etiā qꝛ ira ex ſuo impetu mentem habet p̄ci pitare ad inordinata queqꝫ agenda. Ideo glo. ſuꝑ illo prouerbio. xxix. Vir iracundus prouocat rixas. Ia nua inquit vicioꝝ omniū eſt iracun dia qua clauſa virtutibus ītrinſecuſ dabitur quies. qua aꝑta ad omne fa cinus armabitur animꝰ. Ira em̄ dici tur ianua vicioꝝ ꝑ accidens q̄deꝫ re mouendo videlicꝫ prohibes id eſt in pediendo iudicium racōnis ꝑ quod homo trahitur a malis. Directe au tem et ꝑ ſe eſt cauſa alioꝝ ſpecialiū vicioꝝ que dicunt̉ filie eius. Et ſe cūdum gregoriū libro. xxxj. moraliū ¶ G Sunt ſex duo ī corde ⁊ tria in ore et vnū in facto. Prima filia eſt indignato. qua homo illum contra
quem iraſcit̉ reputat indignum vt ſibi quid tale fecerit. quod videtur eſſe quedam vilipenſio. īmo quideꝫ cōtemptus proximi. Secūda eſt ti mor mentis. vt cum iraſcens replet animū ſuum diuerſis cogitacōnibꝰ amaris quibus apud ſe aliquādo co gitat diuerſas vias ſe vindicandi ⁊ habet multiplex ꝓpoſituꝫ alteri no cendi et huiuſmodi ſūt magna pec cata qꝛ nō ſolum in actu exteriori peccatū eſt ſed magis in voluntate etiā ſi non implet̉ ad extra ꝑ opus. Tercō eſt clamor qui eſt inordinata et cōfuſa locuto quo aliquis quo ad modum loquēdi exterius demōſtrat iram ſuam. Quarta eſt plaſphemia cuius ſunt tres ſpēs. vt dictum fuit in. ij. p̄cepto. Quntā eſt cōtumelia cum quis ex ira prumpit in verba opprobrioſa et in iurioſa que ſūt cō tra ꝓximum Et hoc fit frequēter ex ira quia cum ira ſit appetitus vindi cte. et nulla vindicta ſit irato ire ī ta prompta ſicut cōtumelia. ideo in eam prorumpit. eſt em̄ cōtunielia ꝓ pe cuꝫ quis manifeſte et cōtra hono rem alterius dicit ſibi defectuꝫ ſuū ſoli aut cora alijs. Et eſt maior cōtu melia cum quis coram multis dicit alicui defectum ſuum eo ꝙ per hoc magis damnificat in honore aut re uerencia ſibi ab alijs īpedienda po teſt tamē etiā dici contumelia. cum ſibi ſoli dicit. inquatum ſcilicꝫ ille qui loquit̉ cōtra audientis reuerē ciam agit quem videtur vilipende re ex hoc ꝙ manifeſte verba cōtra eum profert. Et ſumuntur quādoqꝫ pro eodem cōuiciū. cōtumelia. ⁊ im properium. Exemplum cum quis di cit. tu es filius meretricis fur mi ſer vel ſimile vel cuꝫ aliquis alteri

Tercium. Preceptum Capitulum
Quintum improperat ꝙ ī paupertate eius ſibi plura dederit ſꝫm illud eccleſiaſ. xx. exigua dabit et multa imꝓperabat Vbi ſꝫm tho. ij. q. ii. lxxij C notandum ꝙ quādo intentio ꝓfere tis contra aliquē cōuicium aut con tumeliam ad hoc fertur vt ꝑ verba que profert alterius honorem minu at tunc eſt peccatum mortale. nō mi nus homo amat ſuum honoreꝫ quā re poſſeſſam. Vnde chriſtꝰ illud vo luit mat. v. qui dixerit fratri ſuo fa tue reꝰ erit iehēne ignis. Siquis vero alteri verbū lenis cōuicij. aut cōtumelie dixerit non animo deho norandi. ſed ex animi leuitate. aut leui ira. ſine firmo ꝓpoſito aliqueꝫ dehonorandi. ſed forte vult ipſum leuiter et modicum contriſtare tūc pōt eſſe venialē. Si quis vero alte ri dixerit verbum cōuicij nō animo dehonorandi. ſed ꝓpter correctio nem tunc poteſt eſſe ſine peccato ſi alias ſit bene circumſtancionatū S cut em̄ licitum ē aliquē ſibi ſubiect um verberare. aut in rebus damnif care cauſa diſciplīe ſic et verbum ei cōuicioſum cauſe diſcipline dicere. ſic chriſtꝰ luce xxiiij. vocat duos de diſcipulis tardos et ſtultos Et apo. gallatas. iij. diſcipulos ſuos vocat inſenſatos et ſtultos. Dicit tam̄ be atus augꝰ. in ſermoē domini ī mōte ꝙ raro ⁊ ex magna neceſſitate ſunt huiuſmodi obiurgatōnes exhibend̓ in quibus vt nobis ſed domino ſerui atʳ inſtigemꝰ. Addit cho. ꝙ in vſu talium verboꝝ magna diſcretio ſer uāda eſt neceſſario. vt videlicꝫ quis talibꝰ verbis caute ⁊ moderate vta tur in correctōne et alias qꝛ poſſet eſſe tam graue cōuicium ꝙ ꝑ incau telam platum auferet honoreꝫ eius
contra quē profertur et tunc poſſꝫ homo peccare mortaliter. etiā ſi nō ntenderet dehonoratōꝫ. Sicut etiā ſi quis alium ex ludo incaute proici ens grauiter ledat non caret culpa. Sexta filia eſt rixa per quam intel liguntur omnia nocumenta que ex ira ꝓximis referūt̉ exteriori facto ſiue in corꝑe ſiue ī rebꝰ ꝙ multipli citer fit vt cōſtat. patzigit̉ quātis malis iratus placeat. patet etiā ꝙ in ꝯfidendo nō ſufficit dicere actuſ et verba exterius ꝓlata percepta. ſed oportet etiam exteriora grauia cōfiteri et plangere. ¶ D ¶ Dubi tatur ſecūdo quot ſint ſpecies ire. Rn̄. ſꝫm tho. ii. ij. vbi prius. Et hum bertus tum in expoſicone regule be ati auguſti. et phi. iiij. ethi. ꝙ tres Nā ea que dominus math. v. ponit ſunt gradus ire. vt dictū eſt in alio capitulo. Eſt prima ſpes ire accuta ſecūda amara. tercia difficilis. Da maſ. libro. ii. vocat eas felleam ma neam et furiorem. Secūdū primam quidem accuti ſunt qd̓ ꝑtinet ad ori ginem vt qui nimis cito iraſcūt̉ ex cauſa qualibet leui. Tales ſi cito ira ſcuntur et cito veniā petunt ſunt ſi cut aqua que cito caleſcit et ſtatim frigeſcit quod eſt minus malum. hi non ſunt meliores ꝓpter ire frequē ciā cum omnis hō debeat eſſe tardꝰ ad iram. iacͣ. i. ſed ꝓpter celerē ſatiſ factioneꝫ. cito ei culpam ſuaꝫ recog noſcunt. Item ſicut ſignuꝫ eſt bone complexioīs ſe cito purgari a ſuper ueniente in firmitate. ita eſt ſignuꝫ bone cōſciencie. ſe ſtatim venie peti cōe mundare. Item delicta ſunt tan to grauiora. quanto diucius tenent animam ergo a contrario. tanto le uiora quāto cicius ea dimittūt. Eſt

Preceptum Quintum
Tercium. Capitulum
ergo prima ſpecīes leuius peccatuꝫ tum qꝛ ea moti culpam ſuam cicius cognoſcunt tum quia cito ſe purgat ab illa iniuria. tum etiā qꝛ in iuria in alteꝝ cōmiſſam non ꝓlongant De ſecūda ſpecie ſunt amari E quoꝝ ira multo tēpore durat et ma net. In quibus triſticia difficulter abſorbetur niſi diuturnitate tempo ris que ꝓrumpit ad exteriora ſigna iracundie Tales tardius iraſcuntur et adueniam petendaꝫ tardius incli nāt̉. ſimiles ferro qd̓ tarde ignoſcit et difficulter īfrigidat̉ qd̓ peiꝰ eſt taleſ tripliciter peccant Primo quo ad ꝓximū. quia poſt offenſam cari tatem fraterna qua turbauerūt dif ferunt reꝑare. Secūdo in ſe ſatiſfa ctioneꝫ ſaluti ſue neceſſariaꝫ protra hunt facere. Terciū in deū qꝛ iram dei contra ſe exortaꝫ occaſionē offē ſe cōmiſſe in ſeruū ſuum cōtemnūt placere. tales triplici laborāt vicio Quo ad primū accidie. qꝛ tardi ad bonū. Quo ad ſecūdū ire que nōduꝫ in eis ſedata eſt. Exquo ad tercium ſuꝑbie. quia ex ſuꝑbia procedit ꝙ ledenſ ſatiſfacere dedignat̉ hoc tri plici funiculo collo eius appēſo in baratruꝫ mergit̉ amarus. Quo con tra ſpal. Diſrumpamꝰ vincula eoꝝ et proiciamꝰ a nobis iugum ipſoꝝ De tercia ſpecie ſunt difficiles qui ita obſtinati ſunt ꝙ non dimittunt deſiderium vindicte niſi puniāt. ta les nūꝙͣ volūt petere veniā ſimiles lapidi albeſtor. de quo dicit augͥ. in de. ci. dei ꝙ ſemel accenſus nūꝙͣ ex tiguit̉ hos tres gradus aug. ponit in regula dicēs. Melior autē eſt qui quauis ira ſepe temptet̉ tamē veni am feſtinat vt ei dimittat cui ſe ag noſcit feciſſe iniuriam quaꝫ qui tardius iraſcitur et ad veniam petēdā tardius inclinatur. Qui autem nun quaꝫ vult petere veniam ſine cauſa eſt in monaſterio etiaꝫ ſi inde nō ꝓ iciatur. f ¶ Quādo auteꝫ ille treſ ſpecies ſunt peccata mortalia. Rn̄. quidam doctor ī eo caſu vbi accuti qui nimis ſunt mali peccāt mortali ter non eſt dubium amaros et diffi ciles peccare mortaliter. et tantogͣ uiora reatū. quanto peiora ſunt in moribus ſiue motus ire ipſoꝝ ſit ex iniuſta vīdicta d̓ſiderata vel illata vel ex inordinato modo iraſcendi. ⁊ hoc ꝑ augin regula quia ira accuto rum in grauibus creſcit in odiuꝫ et intantu reatus eius aggrauatur ꝙ facit trabem de feſtuca. et facit aīaꝫ homicidam qui em̄ odit fratrē ſuuꝫ homicida ē. i. ioh. iij. In difficilibꝰ ergo quoꝝ ira non ceſſat donec iniu ſte puniat patꝫ qd̓ ira ſemper ē pec catum mortale niſi vindicta illata eſſꝫ minima iniuria ſicut ſic quis mo dicū d̓niue vel guttā aque ſuꝑ aliqͣꝫ proiceret vel pueꝝ aliquē indebite ꝑ capillos traheret. in amaris autē qꝛ ira conuertit̉ in odiū ſꝫm reatuꝫ ſuum trahit in ſpecieꝫ peccati mor talis. In accutis tamen appetitus vindicte indebite poſſet indelibera tus eſſe et p̄uenire iudiciū ratōnis. qd̓ in alijs nunquā vel rariſſime cō tingere poſſet. G ¶ Dubitat̉ ter cio. qn̄ ira ſit licita et meritoria. Re ſponde. ſꝫm tho. vbi priꝰ ſꝫm beatū gre. in mo. duplex eſt ira. vna voca tur ira ꝑ vicium. de qua priꝰ dictū eſt alia per zelum cum quis ex amo re dei ꝓximi. aut iuſticie iraſcit̉ pec cato proprio aut proximi. et appetit vindictam iuſtam ſcꝫ in eum qui pec cauit et tantam quātaꝫ demeruit et

Tercium. Capitulum Preceptum Quintum
ſꝫm ordinē iuſticie ad honoreꝫ dei ⁊ modo debito et tali ira non ſolū li citum eſt. imo expediens et debituꝫ aliquādo vti. vt per criſ. ſuꝑ math. dicentem. Qui ſine cauſa iraſcit̉ re us erit. Qui vero cū cauſa non erit reus. Nam ſi ira nou fuerit. nec do ctrina ꝓficit. nec iudicia ſtant. nec crimina compeſcunt̉. Ita qui cum cauſa non iraſcitur peccat. Paciecia em̄ irratōnabilis vicia ſemiat et ne gligentiam nutrit et nō ſolū ialos ſed et bonos inuitat ad malum. Itē gre. v. mora. ſi nulla ira ex virtute ſurgeret diuine anīe aduerſionis impetum ꝑ gladium phinees nō pla caſſet. hanc iram helij nō habuit in ſe et in ſuis grauiter punitus fuit d̓ hoc addit ſpal. Iraſcimini et nolite peccare. quod quidam male ſoluꝫ in telligūt ſibiipſis iraſci licitū fore ſꝫ ſi ꝓximos vt nos amare precipimur reſtat vt ſic plurimoꝝ errantibus ſi cut noſtris vicijs iraſcamur. hec ſen tencialiter gre. idem dicit ariſt. iij. et. iiij. ethi. ſic exoxi. eū loqueretur moiſes pharaoni et ille noluit audi re. Exiuit a pharaone iratus nimis Sic etiam exo. xvij. cum ꝓhiberet Moiſes ne vſqꝫ mane ſeruarent mā na iſrahelite Illis ī mane ſeruātibꝰ et mane ſcaturiente vermibus. ira tus ē moīſes contra eos. Sic vides vitulū ⁊ choros iratꝰ ꝓiecit d̓ ma. 2v nibus tabulas decalogi. Exodi. xxx..j Simile de eodem. Moīſi legitur le ui. x. Et numer. xvj. Sic chriſtꝰ ma. iij. Cum circumſpexiſſet dominꝰ cū ira iudeos qui obſeruabant eū con triſtatus eſt ſuper cecitate cordis eoꝝ N Dubitat̉ quarto qn̄ lici tum ſit vti ira. Rn̄. ſꝫm gr̄e. v. mora lium ꝙ duplex eſt ira vna racione
p̄ueniens vt patuit in ſecundo prin cipali vſqꝫ ad quartum gradum in cluſiue. Alia eſt ratōnem ſupple re ctam ſubſequens. Sūt ergo tres re gule. Prima homo nō debet vti ira ratōneꝫ p̄ueniente. ſed quā ſtatim ꝑ cipit eam. debet ei reſiſtere totali ter excludendo nec aliquā penā īfe rat quouſqꝫ aīmꝰ totaliter quieſcat Racio ē qꝛ ira ratione p̄ueniēs tra hit ratōii a ſua rectitudine. Vnde habet racioneꝫ mali. Ira em̄ delibe racōnē racōnis p̄ueniens cecat raci oneꝫ vt iudicet iniuriam illataꝫ que non eſt iniuria. vel maiorem qua ſit et ſic in alia vicia ira p̄cipitat. Se cunda regula ira racioneꝫ ſequēte ē aliquādo vtendum. Exempli gracia qͥn̄ homo ꝑfecte cognoſcit peccatuꝫ alterius ſꝫm omēs circuniſtancias et quiete et integre deliberauit de ſalubri pena ⁊ vindicta ꝓ illo pecca to infligenda. attamen ad hūc ſe ꝑ cipit homo timente aut negligenteꝫ ī exequēdo dictata penā tūc aſſume re pōt ira tanta quātaꝫ pōt regere ratiōe id̓o vt exequat̉ meliꝰ p̄dictā penā Hec aliqn̄ locū habēt ī iudice reſpectu reipublice. In magiſtro re ſpectu ſcolaris. In dn̄o reſpectu ſer ui. In p̄lato reſpectu ſubditi. Et in viro reſpectu vxoris. Ratō dicti eſt vt dicit tho. vbi ſūpra quia paſſio ira ſicut et omēs alij motus appeti tus ſenſitiui ad hoc datī ſunt. vt hō promptus exequatur illud qd̓ ratō dictat alioquī fruſtra eſſet in homi ne appetitus ſenſitiuꝰ. Extra predi ctos autem caſus nūqua vtendum ē ira quia nichil prodeſt ira alias ob eſt plurimum in multa mala p̄cipitā do faciliter Tercia regula eſt quam uis ira predicto modo aſſumi poſſit

Preceptum Quintum
Tercium. Capitulum
cum deliberatōe pro inſtrumēto vir tutis ⁊ eius adiutorio illud tn̄ non expedit omnibꝰ homībꝰ indifferen ter. non quideꝫ imꝑfectis ſemꝑ. ſed ꝑfectis. Rato eſt quia nō omēs ꝓp ter difficultatem boni vſus ire ſci rent eam regere racione et odiū et alia vicia nata eſſet ira generare. non autem ſic in homībus virtute perfectis. Simile eſt in medicinali bus. Nam aliquā medicinalia licita ſunt ꝑito medico adhibent̉ imperi to. I ¶ Omnia p̄dicta probantur autoritate exemplis ratōne. Aucto ritate beati gre. v. morali. dicentis Cum animꝰ per zelum mouet̉ curā dum ſumo ꝑe eſt. ne hec eadeꝫ ira q̄ pro inſtrumēto virtutis aſſumitur menti dominet̉. nec quaſi dn̄a peat ſed quaſi ancilla ad obſequium pre parata a racionis tergo nūquā rece dat. Tunc ergo robuſtius contra vi cia erigitur. Cum ſubdita ratōne fa mulatur. nam quantūlibet ira exſce lo rectitudīs ſurgat. ſi in moderata mētē vicerit rōi ꝓtīꝰ ſꝫuire ꝯtenit tanto ſe imputentiue dilatat. quan to impaciencie vicium virtutem pu tat. Exemplis philo. illa patent. naꝫ vt dicit valeriuis lib. xj. achita ma giſter pitagore et platōnis villico ſuo iratus. Sumpſiſſem inquit a te ſupplicium niſi iratus eſſem. maluit em̄ impunitum relinquere quaꝫ ꝓp ter iram grauius iuſto punire. Sic Socrates vt dicit. Seneca li. x. de ira. Cum eum ſeruus offēdiſſet quē habebat diſculum ei dixit. Cederem te niſi iratus eſſem. Correptōneꝫ em̄ ſerui in tempus diſtulit ſaniꝰ nec fu it auſus ſe ire cōmittere. Erat autē in eo ire ſignuꝫ. vocem ſubmittere et loqui partibus qꝛ apparebat ſibi
tunc obſtare ita diogenes vt Sene ca li. iii. de ira. Cum de ira diſſere ret adoleſcentulus ꝓteruus in eum cōſpuit. Interrogatus vero an iraſ ceret̉ contra illum. ait nō iraſcor ſꝫ dubio an iraſci oporteat. Sed de platōne dicitur. vt dicit valeriꝰ li bro. i. Cum aduerſus ſerui dilecti. vehemencius exarſiſſet ponere illū ſtatim tuuicam et prebere ſcapulas verberibus iuſſit ſua mauū ipſum ceſurus poſtmodū intelligens ſe ira ſci iam in alto manu ſuſpenſa. q̄ſitꝰ eſt a ſponſippo amico ſuo ꝙ ageret Exigo inquit penas ab homīe iracū do oblituſqꝫ iam ſerui. qꝛ alium quē pocius caſtigaret inuenerat abſtulit ſibi in ſeruum poteſtatē. Tu inquit ſponſippe iſtum verbera nolo vt ſit ille meus poteſtate id eſt in mea qui in ſua non eſt. Rōe etiam in genera li p̄fata patent ſꝫm tho. i. ii. q. xlvj. Quia quāuis homo ſit animal man ſuetum conſideratis in generali raci one recta. et tꝑatiſſima humana cō plexione tn̄ cōſiderata colera homīs magis defacili inflāmant̉ multi ad iram quam ad concupiſcenciam vel aliam paſſionem. et etiam qꝛ ira eſt paſſio vehementiſſima. Capitulum§. iiij. v. p̄cepti ¶ Eptima filia ire pōt po ni maledictio que ſepe ex fra orit̉. A ¶ De quo vicio tractat vt ſequitur tho. ii. ij. q. lxxvij. Eſt em̄ ſꝫm cū ma ledicere in imp̄cando imꝑando aut optando pnūciare contra aliū ma lum et ſub racione mali. et non ad emēdaciōꝫ alterius ſꝫ ſoluꝫ in malū eius optare aūt ⁊ imperio mouere

Prec eptum Quintum
Capitulum.
ad malū alteriꝰ ſub ratōne mali ſꝫm ſe repugnat caritati. Quia debemꝰ diligere proximū volendo bonū ipſi us Et ideo ſꝫm genus ſuum eſt pec catum mortale. Vnde i. cori. vi. neqꝫ maledicti neqꝫ raptores regnuꝫ dei poſſidebunt. Et eſt hmōī maledicto tanto grauius peccatum quātō ma le dicit quis perſone quaꝫ magīs a mare et reuereri deberet. Vnde le ui. xx. qui maledixerit patri aut ma tri morte moriat̉. Subdit tho. Cō tingit tam verbum maledictōnis ꝓ latum paccatum eſſe veniale. ꝓpter paruitatem mali quod quis alteri male dicendo imp̄catur vel etiā ꝓp ter effectu eiꝰ qui ꝓfert verba ma ledictionis cū ſcꝫ ē xleui motū vel ex udo vel ſurreptōe aliqua talia ver ba ꝓfert. peccata em̄ verboꝝ maxi me ex affectu penſāt̉ G ¶ Dictū ē autē notater in deſcriptōe male di ctionis ſub ratōne mali. et ſoluꝫ ma lū eius cui maledicit̉. qꝛ ſi quis im p̄cetur imꝑet aut optat malum ali cui ſub ratōne boni. ſic eſt licituꝫ nec ꝓprie maledictō eſt eo quod intētio principalis non fert̉ in malis illius ſꝫm bonuꝫ contingit em̄ optate ma lum alicui ſub ratōne duplicis boni quandoqꝫ ſub ratōne iuſti. et ſic iu dex iuſte maledicit illuꝫ cui precipit iuſtam penam inferri. Sic etiaꝫ ma ledicit anathematizando. quandoqꝫ ſub ratōe vtilis optat̉ maluꝫ. vt qn̄ quis optat alique peccatorē pati e gritudineꝫ vel ſimile vt melior effi ciatur. vel a ꝑſecutōne bonoꝝ deſi ſtat et quauis maledicere bene poſ ſit ſꝫm p̄dicta. tam̄ creaturis irratio nalibꝰ homines regulariter non de bēt maledicere. tum quia illud omū niter fit ex irracionabili quadam
ira. tum quia ſolet indiſcrete fieri in malum hominū quoꝝ ſunt. tamē vt tho. ibidem dicit. Maledicere re bus irracionalibus inquantuꝫ crea ture ſunt dei eſt peccatuꝫ blaffemie. Maledicere autē eis ſꝫm ſe cōſidera tis eſt occioſum et vanuꝫ et ꝑ cōſe ques illicituz imo maledicere eſt a deo illicitum. etiā diabulo fieri non debeat vnde ꝓuerb. xxij. dum male dicit impius diabulum maledicit ip ſe anima ſuam id eſt maledictō cul pe et pene ſe ſubicit. qꝛ cuꝫ diabolꝰ ſit natura bonus. peccatuꝫ eſt ſalteꝫ vt ſit ei malum optare. vnde beatꝰ iudas in canonica ſua dicit. Cuꝫ mi chael archangelꝰ cuꝫ diabulo diſpū tans altricaretur de moiſi corꝑe nō eſt auſus inferre iudiciuꝫ blaſfemie ſed dixit imꝑet tibi dn̄s vbi glo. Di ligenter intuenduꝫ eſt ꝙ ſi michael archangelꝰ diabulo ſibi aduerſanti blaſfemiaꝫ dicere noluit ſed mode ſto ſermone euꝫ coercuit. quatō ma gis homibus omnis plaſfemia eſt ca uenda quāuis em̄ in voluntate ma lus ſit demon tamen natura bonus eſt. C ¶ Ad cauendū aūt vicium maledictionis monere debent exem pla ſacre ſcripture et bonorum chri ſtianoꝝ. Naꝫ chriſtus cū maledice retur ſuꝑ. in cruce non maledicebat i. pe. ij. Paulus eciā dicit.i. cor iiij. Maledicimur et benedicimus. et i. pe. iij. non reddentes malum ꝓ ma lo. nec malectum ꝓ malecto. Exem pla etiā xp̄ianoꝝ bonoꝝ ad ideꝫ ſūt que oſtendunt ꝙ interd̓ maledicen tes ſiue inuiti ſint ſiue volentes in malum eoꝝ exaudiunt̉ vnde gre. iij dialogo. refert ꝙ cuꝫ ſimplex et ſan ctiſſimꝰ florenciꝰ ꝓ paſtore haberet vrſuꝫ ouiculas paſcentem diſcipuli

Preceptum
Quartum Capitulum
Quintum quatuor cuiuſdaꝫ ſancti patris qui dicebat̉ euticius. vrſum in campo occulte occiderūt. de quo cū floren cius valde triſtaret̉ euticius flen tem fratrē velit cōſolari. Cui flo rencius ſpero in omnipotentē deuꝫ ꝙ in hac vita ante oculos hoīm vi dictam accipient qui innoxiū vrſuꝫ occiderūt. ſtatim aūt quatuor rei diſcipuli elephantino morbo ꝑcuſ ſi membris putreſcentibus interie runt. Vnde omni tꝑe florencius fle bat ſe homicidam ꝓclamans. Iteꝫ ibidem refert grego. ꝙ cum famu lus cuiuſdam ſtephani p̄ſbiteri ne gligenter ei ſeruirꝫ clamauit p̄ſbi ter veni diabole diſcalcia me famu lo ſic loquens ſtatim autē demon af fuit et corrigie ſumme caligaꝝ ſe ſoluerūt in ſignū demoniace ſerui tutis. Exquo patet di. gre. diabolū eſſe promptiſſimū in maledictioni bus ad puniendū. Simile in iiij. re fert de romano filiū quinquennem nutriēte. qui mox blaſphemare cō ſueuerat cum ei aliquid reſiſteret. vnde in patris ſinu peſtilentia labo rans ſimile ad apparentiā demonis faciens necatus eſt. ſic ceſarius in dialo. ſuo. di. v. refert ꝙ vir quidā motus ira cōtra vxorem ei ait. vad̓ diabole mox aūt illa ꝑ auriculam demone intrare ſenciens furiebat eum quidā ſanctꝰ abbas ſuꝑ caput eius legeret euangeliū ſuꝑ. egros manus imponēt. illa terribiliſſime clamabat. et cū demoni imꝑaret vt exierit. ille reſpondit nōdum vult altiſſimus poſtea tn̄ modū quo de mon intrauerat ip̄a patefecit. Iteꝫ quidam iratus dixit filio ſuo. vade diabole que mox demon rapuit nec vnquā cōparuit. Item puella quin
quennis cū lac cōmederet pater ei iratus ait diabolū cōmedas in ven trem tuū. mox aūt vexata eſt puel la vſqꝫ ad maturā etatem. In qua cū limina apoſtoloꝝ petri et pauli viſitaret liberata eſt. Sed antea de mon in ea ait me egreſſo hec nūqua poſt hāc vitam ſenciet aliud purga toriū. hec ceſarius. Sic xxj. de ciui. dei refert aug. de vidua nobili aūt diuite habente ſeptē filios et tres famellas eis maledicente. Om̄s aūt ſtatim tremore omniū mēbroꝝ terri biliter ſunt ꝑcuſſi et ciuiū ſuoꝝ ocu los ferentes in orbem diſperſi ſunt omnibꝰ ſpectaculū facti miſerū. Et ſi nūquā maledicētis optatio imple ret̉. tn̄ ſemꝑ ille qui maledicit ſeip̄ꝫ primo maledicit vt verificet̉ illud Gen̄ xxvij. quo iſaac de iacob ait. qui tibi maledixerit ſit ille maledi ctus D ¶ Tercio principaliter vi dendū eſt d̓e remedijs ire. Sunt au tem quedā remedia ꝯtra irā ꝓpri am quedā ꝯtra alienā Remedia ire ꝓprie ſunt nouē. Primū eſt radiceꝫ ire euellere. q̄ eſt amor ſui inordina tꝰ et eſuoꝝ Qui em̄ ardēter diligit inordinate ſe amicos filios tꝑalia ⁊ honores. ſtatī credit ſibi iniuriā il lata eſſe. vel ſe ꝑuīpēdi vt di. ariſt. ij. rhetho. vn̄ eccle. xxviij. ſꝫm ligna ſilue ſic ignis exardeſcit. et ſꝫm vir tute hominis ſic iracūdia illius erit et ſꝫm ſubſtanciā ſuā exaltabit iraꝫ ſuā. Secūdum eſt ſilenciū. Nā natu ra ire eſt vt ꝓlata magis ferueat. vn̄ ꝓuer. xxvj. Qui imponit ſtulto ſilenciū iras mittigat. vn̄ ſanctꝰ pa xer iſaac requiſitus. Cur demones eum tm̄ timerent. Rn̄dit exquo fa ctus ſum monachꝰ ſtatui apud me vt iracundia extra guttur meum

Quintum
Quartum Capitulum Preceptum
non proceret et psͣ. Poſui ori meo cuſtodia cū cōſiſterēt peccator ad uerſum me E ¶ Terciū remediuꝫ eſt exempla pacientiū inſpicere prī cipaliſſime xp̄i paſſiōeꝫ. de quo gre. dicit. Si paſſio dn̄i ad memoria re uocetur. nihil adeo duꝝ eſt qd̓ non equo animo tolleret̉. in cuius figu ra Numeri. xxj. filij iſrael leſi a ſer pentibus ignitis inſpecto ſerpente eneo. id ē xp̄o crucifixo ſanati ſunt. ad idem valēt exempla iob. Exēplū etiā illius mulieris nobilis. de qua refert caſſianus in colla. patꝝ. que petiuit vidua iracudiſſimā in qua pacientiā diſceret. Talibus em̄ exe plis velut optimo clipeo aīa muniri pōt. Quartū eſt cogitare quō deum ſepe ꝓprijs malis ꝯtempſimus vel ꝑuipendimus. et ꝙ indigemꝰ etiaꝫ in ꝓprijs defectibꝰ a ꝓximis ſuꝑ portari vn̄ grego. v. mora. Eſt aliꝰ ſeruāde māſuetudinis modꝰ vt cuꝫ alienos exceſſus cōſpicimꝰ. noſtra quibus exceſſimꝰ delicta cogitemꝰ Conſiderata quippe infirmitas pro pria pctā nobis excuſat aliena. pa cienter nāqꝫ iniuriā illatā tollerat qui pie meminit ꝙ fortaſſe adhuc habeat in quo debeat ip̄e tollerari. deo tam faciliter quidā iraſcunt̉ qꝛ ꝓprios defectꝰ quibꝰ a deo vel ꝓximo ſupportant̉ nō agnoſcunt. vn̄ ꝓuer. xix. homo indigens miſe ricors eſt. Seneca regū aīos indui mus illi obliti ſue infirmitatis alie ne deſeruiūt quaſi iniuriā acceperīt f ¶ Quintū remediū eſt cōſolacō diuīe ordinaciōis. Nullū em̄ maluꝫ nobis pōt inferri niſi diuina ordina ciōe qd̓ maximū debet eſſe fidelibꝰ Deꝰ em̄ eſt vel vt medicꝰ fideliſſi mus qui aquā tribulaciōis cuiqꝫ ꝓ
pīnat ſꝫm ſue imirmitatis exigēciā psͣ. Statuit aquas quaſi in vtre. ſcꝫ de celo ea diſpenſans filijs. vnde j. coꝝ. x. fidelis deꝰ qui nō pacietur vos temptari ſupra id qd̓ poteſtis ſed faciet etiā cū temptaciōe proue tum vt poſſitis ſuſtinere hāc rōem aſſignat xp̄s petro. Io. xviij. Calicē que dedit mihi pater nō vis vt bi bam illum. Sine quo nec filij zebe dei poſſunt ſedere ad dextera ⁊ ſini ſtram in regno. poteſtis inquit xp̄s bibere calicem que ego bibiturꝰ ſuꝫ Math. xx. deus eſt velut pater pijſ ſimus qui filiū que diligit caſtigat apo. iij. ego quos amo arguo et ca ſtigo ne videlicet ſꝫm apoſtolū ſimꝰ adulterini filij. ſi inquit extra diſci plinā eſtis cuiꝰ ꝑticipes facti ſunt omnes ergo adulteri et nō filij eſtiſ Hebre. xij. deus etiā ē velut mater miſericordiſſima que licet caſtiget filiolū tn̄ nō ſupra modū. nā iſa. xlix Nūquid obliuiſci pōt mater infantē ſuum vt n̄ miſerētur filio vteri ſui et ſi illa oblita fuerit. ego tn̄ nō ob liuiſcar tui. Sextū eſt cōſideracro vtilitatis ip̄iꝰ tribulaciōis. nā vex atores noſtri ſunt ſicut apes que li cet pungat tn̄ diligunt̉. qꝛ mellifi cant. Sic inimici licet rōdant tamē penam pro peccatis minuunt pru dentes faciūt decorant pacientiam augent hic meritum. et ī celo p̄miū psͣ. Gircūderūt me ſcꝫ inimici dixit xp̄s ſicut apes et exarſerūt ſicut ig nis in ſpinis. Septimū eſt cōſidera tio noſtre impotētīe. Sunt em̄ qui dam qui verecūdant̉ ſi nō tribulā tes eos verbo vel facto ledunt. Sꝫ ſcrat homo etiam minimis oporte re parcere. vnde aug. homo tibi cō uicium dicit. et tumes. et Iratus es

Quartum Capitulum Preceptum
Quintum. pulicibus reſiſte ſi potes et dormi as. Octauum eſt ꝑcere et miſereri inſano. Nam iratus aliquem impu gnans. rōe in ꝑte vel in tolo nō vti tur et ſic cecus eſt ſtultus et quod ammodo inſanus quibus naturali ter clementes ſumus. vnde ꝓuerbi. xiiij. qui impaciens eſt exaltat ſtul ticiam ſuam. Nonum eſt puīa conſi deracio omnium malorum que ſibi poſſent inferri. vn̄ Grego. v. mora. mens ſollicita antequā qd̓libet age re incipiat omnes ſibi quas pati pu tat cōtumielias proponat quatenuſ ſui redemptoris probra cogitans cō tra aduerſa ſe preparet. Que nimi rum venientia tato fortior excipit quanto ſe caucius ex p̄ſcientia ar mauit. qui vero improuidus ab ad uerſitate dep̄henditur quaſi ab ho ſte dormiēs inuenitur. hec remedia ſunt ire proprie. Sed principaliter inuocandum eſt in omnibꝰ auxiliuꝫ diuīe gratie ſine quo nihil poſſimꝰ Remedia aūt cōtra aliā irā ſunt tria. Primū eſt mollis reſpon ſio hoc eſt mirabile naturale vnum vbi molle frangit durum. vn̄ ꝓuer. xv. Reſponſio mollis frangit iram. Exemplū in vitas patrum vbi diſci pulus macharij eum p̄cedēs ait ad ſacerdotem idoloꝝ ligna portanteꝫ Quo vadis demon. qui iratus vul nerauit grauiter diſcipulum. Cum autē macharius ſuꝑueniens ſacer doti diceret. Salueris laborator hͨ verbo lenitus ꝑ macharium cōuer ſus eſt in monachum. vnde cauſa vulneracionis reddita. vulneratum anibo in monaſteriū portauerūt hō em̄ iratus eſt velut ollabuliēs. cui aqua frigida ſuꝑfūdēda eſt. vn̄ pro uerbio. xv. Os fatuoꝝ ebulit ſtulti
ciam. Secundū remedium eſt ſilen cium. verba em̄ ſunt velut ligna. ſi ſaltem ſint verba irato diſplicibilia ſed ad extinguendum ignem oportꝫ materiā lignoꝝ minuere. vn̄ eccle. ix. nō litiges cum homine litigioſo et non ſtruēs in ignem illius ligna. Securius ergo eſſet interdū ab ira to recedere qui nollet cōburi ſicut et ab igne. Ro. xij. non vos defendē tes cariſſimi. ſed date locū ire. Ter cium remedium eſt beneficiū. bene ficia em̄ irato impenſa ſunt velut carbones igniti valentes pro cari tate proximi. ideo ꝓuer. xxv Si eſu rierit inimicus tuus ciba illum. ſi ſi cierit da illi aquam bibere. Prunas em̄ congregabis ſuꝑ caput eius et dominus reddet tibi. Capitulum Quintum E inuidia que vt pluri mum eſt cauſa homicidij de qua Iob. v. Paruulū occidit īuidia. Tria ſunt principaliter videnda. Primo quid ſit. Secūdo quante noceat. Tercio de remedijs. A ¶ Quantum ad primū Inuidiā dicit beatꝰ Augꝰ. Eſt odium felicitatis aliene. Dam. li. ij. dicit. ꝙ eſt triſtitia de alienis bonis. Et d̓r inuidia qꝛ nō pōt vide re bona alioꝝ. vnde Ambro. li. de offi. Inuidus bono torquet̉ alieno nullus aūt pōt videre equanimiter illud de quo torquet̉. Pro cuiꝰ in tellectu notandum ſꝫm tho. ij. ij. q. xxxvj. ꝙ īuidia ē triſtitia de alieno bono īꝙͣtū quis aliū excedit ī bono apparēti p̄cipue de quo eſt. gloria vel ī quo hoīes appetūt horari. ⁊ ī opīoe eē īꝙͣtū aliēū bonū dimiuere

Quintum Capitulum Preceptum Quintum
videtur propriam excellentiam. vn̄ de Grego. xxxj. moralium. B Inuidia ex inani gloria vel ſuꝑbia naſcitur. qd̓ ſic patet. Nam cum ſu ꝑbus inaniter glorioſus appetit ſu per alios excellere et magnus ap parere. te cognoſcit in alio aliquod bonum. tūc timet ꝙ in hoc ipſum alter excellat vel ſibi equetur. et tunc triſtatur inquātum hoc minu it gloriam ſuā et excellentiam quaꝫ haberet in opinione hominum. Ex hoc em̄ ꝙ alius in aliquo bono ſibi equatur. aut eum excedit ip̄e minꝰ glorioſus eſtimat̉ qꝛ tunc nō ſuper alios ip̄e excellens putat̉. exemplū tu ſcis artificium in ciuitate venit ꝑegrinus qui equaliter tibi vel me lius te oꝑatur de quo ip̄e laudatur ſed tu times eum tibi equari. aut te excellere. et doles de fama eius vel bono. qꝛ fama tua minor erit. hec triſtitia de alieno bono eſt inuidia vera. et videt̉ principalius eſſe tri ſticia de gloria alterius inquantuꝫ minuit gloriam tuam quā appetis ſic ſimiliter eſt inter diuītes. nobi les. p̄dicatores. magiſtros. et ſimi les quo ad pulcritudinem. fortitu dinem. ſcientiam. vocem. deuocionē et de quocūqꝫ vero vel eſtimato bo no de quo quis gloriam querit ¶ Secūdo notandū ſꝫm Tho. vbi prius. ꝙ cum inuidia ſit triſtitia de alieno bono. Quadruplex eſt triſti cia que de alienis bonis in alio cog nitis poteſt oriri ſolum. quarta eſt inuidia. Primo em̄ quis triſtat̉ de bono alterius inquantū ex eo time tur nocumentum vel ſibi vel alijs bonis. et talis triſtitia nō eſt inui dia. ſed magis timoris effectus. et poteſt eſſe ſine peccato ⁊ laudabiliſ
vnde ꝓuer. xxix. In multitudine iu ſtoꝝ letabitur vulgus. cum impij ſumpſerint principatum gemet po pulus. Et grego. xxj. mora. Euenire plerumqꝫ ſolet vt nō amiſſa carita te et inimici nos ruina letificet et rurſus eius gloria ſine inuidie cul pa cōtriſtet. cum et ruente eo quoſ dam bene erigi credimus et profici ente illo. pleroſqꝫ iniuſte opprimi formidamus. Secūdo mō pōt quis cōtriſtari de bono alterius non ex eo ꝙ ip̄e habet bonum ſed ex eo ꝙ nobis deeſt bonum illud qd̓ habet ip̄e. et hoc proprie eſt zelus vt dicit philoſophus ij. rhetho. Et ſi zelus iſte ſit circa bona honeſta laudabiliſ eſt. Vnde. j. Corinth. xiiij. Emula mini ſpiritualia. Et Hieroni. in ep̄i ſtola ad aletham. de inſtructione fi lie dicit habeat ſocias cum quibus addiſcat. quibus inuideat. et quaꝝ laudibus mordeatur. vbi ſumiturī uidia pro zelo qūo quis debet inci tari ad proficiendum cum meliori bus. Si aūt ſit de bonis/ tꝑalibus poteſt eſſe cum peccato et ſine pec cato. D ¶ Tercio modo aliquis triſtatur de bono alterius inquan tum ille accipit bonum eſt eo indig nus que quidem triſtitia nō poteſt oriri ex bonis honeſtis ex quibus aliquis iuſtus efficitur ſicut philo. dicit ij. rhetho. ſed de diuicijs et de talibus que poſſunt prouenire dig nis et indignis. et huiuſmodi triſti cia ſꝫm eum vocatur nemeſis. et ꝑti net ad bonos mores. Sed hoc ideo dicit qꝛ cōſiderabat ipſa bona tem poralia ſꝫm ſe ꝓut poſſunt magna videri non reſpicientibus ad eter na. Sed ſꝫm doctrinam fidei bo na temꝑalia que proueniunt indi

Quintum Capitulum Preceptum
gnis ex iuſta dei ordinacione diſpo nunt̉ ad eoꝝ correctionem vel ad eorū damnaciōem et huiuſmodi bo na quaſi nihil ſunt in comꝑaciōe ad bona futura que ſeruant̉ bonis. et ideo huiuſmodi triſtitia ꝓhibetur in ſacra ſcriptura ſꝫm illud pſal. No li emulari in malignantibus neqꝫ ze laueris faciētes iniquitatē. Et ali bi pene effuſi ſunt greſſus mei quia zelaui ſuꝑ iniquos pacem peccatoꝝ vidēs. Quarto modo aliquis triſta tur de bono alicuius inquantuꝫ al ter excedit ip̄m in bonis et hoc pro prie eſt inuidia. et hoc eſt ſemꝑ pra uum. vt dicit Ariſtoti. ij. ethicoꝝ. Quiadolet de eo de quo eſt gaudē dum. ſcꝫ de bono proximi ſꝫm carita tem cui etiam directe contrariatur vt dicet̉ E ¶ Quomodo autē fi at inuidia veniale peccatuꝫ vel mor tale Notādū tercio ꝙ tres ibi ſunt gradus. Primus vbi materia origo et cā inuidie eſt cognitio boni alie ni excellentis in homine vane glo rioſo. talis em̄ feliciter timet de di minuciōe ſue glorie. et triſtatur fa ciliter de bono proximi. vnde ſꝫm Grego. xxxj mora Inuidia ex inani gloria naſcitur et ex eadem radice etiam ſꝫm phi. ij. rheto. multe ſunt cauſe inuidia. Primo ſimilitudo ali quorū ſꝫm genus cognicionem. ſta turam habitum. aut opinionē. Ra cio eſt qꝛ ad iſtos tm̄ eſt inuidia qui bus homo ſe vult equare ſeu p̄fer re. hoc aūt nō eſt niſi reſpectu non multum diſtanciū. Nullus em̄ niſi ī ſanus ſtudet ſe equare vel p̄ferre ī gloria his qui multo maiores ſunt. puta plebeus regi vel ecōuerſo. iō his quibus multum diſtat loco vel temꝑe. vel ſtatu homo non inuidet
ſed quibus eſt propinquus. Nam cū propinqui videant̉/ in gloria exce dere eos nitimur excellere. et ex eo rum gloria qua cōtra noſtram volū tatem pollent triſtari incipimus. ⁊ ſic inuidere f ¶ Secūdo faciliter inuident puſillanimes. qꝛ omnia re putant magna et glorioſa qui non habent. Tercio ſenes faciliter inui dent iunioribus quos putant poſſi dere que ip̄i nō habuerūt vel nō ha bent. Capitur tn̄ inuidia ſicut cete re paſſiones qn̄qꝫ ſicut dicit Aureo lus ſuꝑ ij. di. xxj. q. ij. quaſi pro qua dam naturali inclinaciōe ad paſſio nem inuidie. Sunt em̄ vt inquit in appetitu ſenſitiuo appetibilitates quedam facientes in corꝑe reales tranſmutaciōes cōſequentes cōplex iones corpoꝝ naturales. vnde qui ſunt complexionis frigide et humi de ſunt naturaliter magis inclinati ad inuidiam. vt patet de multis pu eris mulieribus et quibuſdam ho minibus flegmaticis. Et ratio ē qꝛ tales qualitates paſſiue ſunt. ideo eſt in corꝑe aptitudo ad caſum ec d̓ p̄ſſioneꝫ propter qd̓ in appetitū ſen ſitiuo oritur proporcionalis quedā aptitudo ad dep̄ſſionem et ad caſuꝫ vt faciliter deprimatur et cadat ad appreſſionem boni alterius. Vnde ſic eſt ꝙ omnia alia quedam repu tant ſuꝑiora reſpectu ſui. id̓o timēt cōfundi naturaliter ⁊ dep̄hendi. ra ciōe igitur talis cōplexiōīs qn̄ quiſ videt bonū in aliquo ſtatī inclinat̉ ad īuidēdū. et tūc fit ꝯformis trāſ mutacō ī corꝑe puta quidā cāꝰ mai feſtꝰ ī vultū ⁊ ꝑpēdit̉ inuidia ⁊ hͦ mō accipiēdo īuidiā ſcꝫ ꝓ naturali aptitudīe ⁊ paſſiōe vel etiā vt taliſ paſſio ē prīꝰ motꝰ. vt ſic non ē pec

Quintum Capitulum Preceptum I Quintum
catum ſed pena peccati. vel pecca tum largo modo cum ſit pena pecca ti originalis. hec de Aureolo. vn de auguſtinus. li. j. confeſſionum di cit ꝑuulum quendā collactaneū ſuū curuo vultū aſpexiſſe et illud inui die. attribuit. Vide inquit ego ⁊ ex pertus ſum zelantem puerū nōdum loquebat̉ et intuebat̉ pallidꝰ ama ro aſpectu collactaneum ſuū. ¶ Secūdus gradus eſt quedā ſubi ta. et n̄ deliberata triſticia de bono proximi inꝙͣtum eſt excellens. Ter cius eſt triſticia talis modi delibera ta ſeu ꝑfecta Prima eſt veniale pec catum. ſed terciā eſt mortale pecca tum. vnde tho. vbi prius de vtroqꝫ dicit. inuidia ex genere ſuo eſt mor tale peccatum. Pena em̄ peccati co ſideratur ex obiecto. Inuidia autē ſꝫm rōem ſui obiecti. cōtrariat̉ ca ritati ꝑ quā eſt vita anime ſpūalis ſꝫm illud j. Ioh. iiij. Nos ſcimꝰ qm̄ tranſlati ſumus de morte ad vitam quā diligimus fratres vtriuſqꝫ em̄ obiectum et caritatis ⁊ inuidie eſt bonum proximi ſꝫm cōtrariū motuꝫ nam caritas gaudet de bono ꝓximi ſꝫm illud. j. corin. xiij. nō gaudet ſu per iniquītate congaudet aut veri tati. Inuidia aūt d̓ bono ꝓximi tri ſtatur. vnde ex ſuo genere conuin citur peccatū mortale eſſe inuidia. Ideo Iob. v. ꝑuulum occidit inui dia. ſed nihil occidit ſpūaliter niſi peccatum mortale. ſed ſicut dictum eſt ſupra in quolibet genere pecca ti mortalis inueniunt aliqui imꝑfe cti motus in ſenſualitate exiſtentes qui ſunt peccata venialia ſicut ī ge nere adulterij primus motus cōcu piſcentie. ⁊ in genere homīcidij pri mus motus ire. Ita etiam in genere inuidie inueniunt̉ aliqui primi motus qn̄qꝫ etiam in viris ꝑfectis qui ſunt peccata venialia hec Tho. Quartus gradus inuidie eſt pecca tum in ſpūm ſanctū qd̓ d̓r īuidentia fraterne gratie. vnde tho. in. ij. di. xliij. dicit. Inuidia duplex eſt que dam que eſt de ꝓſperitate vel exal taciōe hominis. Et quedā que eſt de exaltaciōe gratie ſicut ꝙ multi ad deū conuertant̉ vel aliquid hu iuſmōi. Et talis inuidia ſoluꝫ ē pec catum in ſpiritum ſanctū. vnde ibid̓ Bonauen. dicit dupliciter pōt ali quis inuidere aliene gratie. vno mō qꝛ ex hoc minuit̉ bonū propriū cu ius ꝓmocione appetit ſingulariter ⁊ ſic eſt peccatum capitale. alio mō qꝛ viſus anime ſic eſt deprauatus vt ſicut nō videt bonū in ſe ſic etiā nolit videre bonū in alio. et tūc eſt peccatū in ſpūm ſanctū. hoc aūt eſt ī illis maxime qui vix poſſunt ī alio videre bonū. et ita alio mō eſt capi tale vicium. et alio modo peccatum in ſpūm ſanctum. et iſto modo nō ꝓ cedit niſi ex magna corruptione et malicia voluntatis que adeo guſtū ꝑuertit. vt bonum faciat apparere malū et ecōuerſo. H. ¶ Secundo principaliter vidēdū eſt de inuidia quantū noceat. et ꝙ ſit deteſtabiliſ propter nouem. Primo nocet pro prio ſubiecto ī corꝑe multipliciter qꝛ eſt triſticia. Sꝫ triſticia ſꝫm tho. j. ij. q. xxxvij. ſaltem mala multa ma la facit. qꝛ aggrauat aīam vt inter dū motus corꝑis exterior impedia tur et fit homo ſtupidus. et intēſa triſticia p̄ oībus aīe paſſionibus ma ius nocunētū infert corꝑi vn̄ ꝓuer xxv Sicut tinea veſtim̄to ⁊ vermis ligno ita triſticia viri nocet cordi

Preceptum
Quintum Capitulum
Quintum qꝛ animus gaudens etatē floridam facit. ſpiritus triſtis exſiccat oſſa ⁊ eccle. xxxviij. de triſticia feſtinat mors ſed hoc veꝝ eſt de triſticia o ſpem nō habet annexam ſicut cōtri cio habet ſpem ⁊ gaudium de remiſ ſione et intuitu diuine mifericordie Secūdo damnoſa eſt inuidra. qꝛ re cipit eam habenti ſocietatē eccleſie Osͣ Particeps ſum ego omniū time ciū te et cuſtodienciū manū tuam. Augꝰ. penſent inuidi ꝙͣtum bonuꝫ ſit caritas que ſine labore noſtro a liena bona noſtra facit. Tercio inui dia nulli ꝑcit. De nocenti notum e de innocētibus patet. Cum cain in uidus abel fratres ip̄ius ioſeph eu dem. et ſaul dauid ſine cauſa ſint ꝑ ſecuti. Tales peiores ſunt pilatode quo Math. xxvij. Sciebat ꝙ ꝑ in uidiam tradidiſſent eum Quarto in uidia valde difficulter curat̉ quia eſt velut ignis grecus qui in aqua tribulacionū ardet et difficulter ex tinguit̉. Ideo Galla. v. nō efficia mur inanis glorie cupidi inuiceꝫ ꝓ uocantes inuicem inuidentes ſuper quo ciprianꝰ zelus iſte modū nō hꝫ ꝑmanens iugiter ſine fine cum alīa finant̉. ſcelera. Quantoqꝫ ille cui ī gidetur creſcit in ſucceſſu meliore. tanto inuidus liuoris ignibus inar deſcit. Quinto inuidia oſtendit ho mine puſillanime et infimis rebus comꝑat. Iob. v. ꝑuulum occidit in uidiā nobiles ſunt qmunitatiui. vt patet in hominibꝰ in leone. in aqui la. Ecōtrario ignobiles ſunt iuuidē Sexto ſignum eſt per quod demon ſuos cognoſcit ſicut caritas ecōtra rio. Ioh̓. xiij. In hoc cognoſcūt qꝛ mei eſtis diſcipuli ſi dilectionē ha hueritis adinuicem. Septimo ſocij
ſunt diaboli in lucro et in damno. qꝛ quando diabolus lucrat̉ et ma le ſuccedit homini. inuidus hoc lu crum ſuum putat et ecōuerſo. vnde cum ſꝫm Tulium. Amicorum ſit ide velle et nolle patꝫ propoſitū. Octa uo ꝓditores plerumqꝫ efficiuntur. ꝓuer. xxiij. ne comedas cum homīe inuido ⁊ ne deſideres cibos eiꝰ quo niam in ſimilitudine arioli et conie ctoris eſtimat quod ignorat. come de et bibe dicet tibi et mens eius n̄ eſt tecum. Nono inuidus grauiſſi ma anime infirmitate tenet̉. guſtū em̄ anime adeo infectum habet vt bonum inimici putet malū. et econ uerſo Iſa. v. Ve qui dicitis bonum malum et malum bonum. ponentes tenebras lucem. et lucem tenebras ponentes amaꝝ in dulce. et dulce i amaꝝ I ¶ Tercio princiaaliter de remedijs inuidie notandū ꝙ cō tra ea valent quinqꝫ. Primo vt hō ponat dilectionem in ea bona que poſſunt ſimul a multis haberi et a ſignulis plene ſicut eſt p̄dicacio eu cariſtie cōmunio dei ſuꝑ omnia dile ctio et regnum celoꝝ. vnde grego. qui facibꝰ inuidie carere deſiderat illam hereditatē appetat ꝙ nume rus poſſidencium nō anguſtat. vir em̄ iuſtus ꝑ hoc qd̓ in terris nihil appetit alienis ꝓfectibuſ inuidere neſcit. Scd̓o inſpicere demus ꝙͣtis. fraternitatibus iungimur oīs enim. ꝓximꝰ eſt frater naturalis aut quo rum oīm vnus fuit pater adam mul ti ſunt fratres noſtri ſpūales quo rum oīm vnus pater xp̄s eſt. et ma ter vna virgo beatiſſima maria. ſi cut ⁊ mater vna ſancta eccleſia. Su mus em̄ membra vniꝰ corꝑis eccīe. j. coꝝ. xij. ſi quid patit̉ vnū mēbrū

Quintum Preceptum Capitulum Tercium.
compaciunt̉ cetera menbra. Tercio contra inuidiaꝫ valet eradicacō ꝓ prie ſuꝑbie. quia ex ea oritur. vnde dicta contra ſuꝑbiaꝫ vel inanaꝫ glo riam valēt etiam hic. Quarto valet contra inuidiam meditato multipli cis damni. qd̓ ex ea ꝓuenit vt in ſe cūdo mēbro pacuit. ſicut em̄ grecuſ ignis arena et accēto ſolet extingui ſi inuidia conſideratōe infructuoſi. ſtatus que ⁊ amaritudine et cōſump tōne viciuꝫ poteſt extingui. Quinto valet ꝙͣ iuuidiā exercicium in oꝑibꝰ miſericordie circa ꝓximos vel inimi cos vnde prouer. xxv. Si eſurierit inimicus tuus ciba illum. Si ſicie rit potū da illi prunas eī congrega bis ſuꝑ caput eius ⁊ dominꝰ reddet tibi miſericordia eī directe opponi tur inuidie. quarū priordolet d̓ mi ſeria ꝓxmī poſtero vero defelicitate vnd̓ ꝓxī d̓ mīa dicit̉. ij. cor. xj. quiſ infirmatur et ego non infirmor de īuidia vero. vnde. ioh. xij. ꝙ iudas murmurauit de effuſione vngenti ſuper caput ieſu Capitulum. Sextum. Vnde d̓ filiabus inuidie diſſerendum eſt. Prima q̄ occaſiones ſunt homici dij corꝑalis. Secūdo de odio ī ſpeciali quid ſit et de eiꝰ pro prietatibus. Tercio an peccatores ſe odio habeant. A ¶ Quantū ad primū notandum ſꝫm tho. ij. ij. que. xxxvj. Et ſꝫm gr̄e. xxxi. mora. Quīqꝫ ſunt filie qn̄i ex inuidia oriri poſſūt videlicet ſuſurriū d̓tractio exultacō in aduerſis afflictio in ꝓſperis ꝓxi mi et odiū patꝫ naͣ inconatu inuidie
quaꝫ terminis. Principium quidem eſt vt aliquis diminuat̉ gloriaꝫ alte rius vel in occulto. et ſic ē ſuſurra cio vel manifeſte et ſic ē detractio Medium autem eſt ꝙ aliquis inten dat diminuere gloriam alteriꝰ. aut poteſt. et ſic eſt exultato in aduerſiſ aut nō pōt et ſic eſt afflictō in ꝓſpe ris. terminus autem eſt in ipſo odio quia ſicut bonuꝫ delectans cauſat a morem ita triſticia odium. ¶ B Quo ad ſecūdū ſciendū ꝙ differunt ira inuidia et odium ſꝫm tho. ij. ij. q. clviij. Ira em̄ eſt ꝑ quam appeti mꝰ malū ꝓximi ſꝫm quandaꝫ mēſurā pro vt ſcꝫ habet racionem vindicte. Odium auteꝫ eſt ꝑ qd̓ deſiderat̉ ma luꝫ proximi abſolute. et ira eſt inter duꝫ cauſa odij quia ꝑ hoc ꝙ aliquiſ appetit maluꝫ vindicte ſub ratōne iuſti et hoc frequēter facit ꝑuenit̉ ad appetitum mali abſolute in prox imū quod ē odium. Inuidia vero ē triſtia de bouo alieno vnde ſicut tri ſticia opponitur gaudiuꝫ. ſic odio a mori et cauſatur odium tam ex ira ꝙͣ ex inuidia ſed directiꝰ ex inuidia qꝛ ex eo ꝙ quistriſtat̉ de bono ꝓxi mi diſplicenciam ſeu odiuꝫ faciliter apit C ¶ Dubitat̉ primo Vtrū deꝰ poſſit odiri ab aliquo. Reſpōdꝫ tho. ibidem deus poteſt dupliciter ab ho mine conprehendi. Vno mō ſꝫm ſeip ſū puta cum ꝑ eſſenciaꝫ videt̉. Aili o modo ſꝫm effectus ſcꝫ cuꝫ inuiſibi lia dei ꝑ ea que facta ſunt intellecta conſpiciunt̉ deus ꝑ eſſenciaꝫ ſuaꝫ ē ſumma bonitas quā nullus poteſt o dio habere ſic viſam. qꝛ ſic non habꝫ niſi racōneꝫ diligibilis non odibilis qꝛ ibi nihil mali apparet intellectui Sunt auteꝫ effectuū diuinorū duo genera. quideꝫ qua nullo mō poſſūt

Preceptum Quintum
Sextum. Capitulum.
cōtrariari voluntati vt eſſe viuere et intelligere. et talia ſunt omnibuſ etiam appetibilia. et ꝓut deus ē ta lium effectuum autor etiam nō p̄t odiri. Alij ſunt effectus dei qui re pugnant inordinate voluntati ſcꝫ ī flictio pene et cohibicio peccatoruꝫ ꝑ legem diuinam repugnantē volū tati peccatoꝝ. Et quantū ad tales effectus deꝰ pōt odiri ab aliquibꝰ inquatum videlicet deus apprehen ditur vt peccatoꝝ ꝓhibitor ⁊ pena rum inflictor D ¶ Secundo du bitatur an odiuꝫ dei ſit grauiſſimū peccatoꝝ ſimpliciter. Rn̄. ſꝫm tho. ibidem ꝙ ſic. qn̄ eſt deliberatū. Ra cio qꝛ optimo opponit̉ peſſimū per phi. viij. ethi. ſed amori dei qui eſt pptimū opponit̉ odium dei. Ideo cum primū ſit optimū. Secundū eſt peſſimū īmo odiū dei ex deliberacio ne eſt maxīe pctm̄ in ſpūm ſanctū ſꝫm ꝙ pctm̄ ī.ſ.ſ. noīat aliqd̓ genus ſpēale pctī nō tn̄ cōputat̉ īter ſpeci es peccati in ſpiritū ſanctum qꝛ ge neraliter inuenit̉ ī omni ſpecie pec cati in ſpiritū ſanctum. vnde odiuꝫ dei maius peccatū eſt infidelitatis peccato. qꝛ ex eo oritur vt effectus ex cauſa E ¶ Dubitat̉ tercō que poſſumus et debeamus odire. Rn̄. ſꝫm tho. ibidem licet odio habere illud qd̓ a diabolo deriuat̉ vt pec catum. et omne illud qd̓ ꝑtinet ad defectū diuine iuſticie. et quicquid a deo abducit nos ſꝫm ꝙ a deo ab ducit. ſed naturam fratris graciam et hmōi cum ſint a deo ſine peccato nō poſſumus odire. De primo diciʳ Lu. xiiij. ſi quis venit ad me et odit patrem aut matrē non pōt eſſe meꝰ diſcipulus. et Ro. j. detractores d̓o odibiles. De ſecundo.j. Iohan. ij.
qui fratrem ſuum odit in te nebris eſt. ſed ſumma cautela ſꝫm Grego. ibi videnda eſt ne ſub veſte boni o dij ſe occultet odium fratris ¶ Quo ad terciū vtrū peccatores ſe odiant. Rn̄. ꝙ ſic vnde pͣs. qui di ligit iniquitate odit anima ſuam ꝓ cuius intellectu notat hic Tho. ij. ij. q. xxv. vbi querit vtruꝫ peccato res ſe diligat. amare ſeip̄m. vno mo cōmune eſt omnibus. Alio mō pro prium eſt bonoꝝ. Tercio mō ꝓpriuꝫ eſt maloꝝ. ꝙ ei amet aliquis id qd̓ ſeip̄m eſſe exiſtimat hoc cōmune eſt omnibus. hoc aūt d̓r eſſe aliquid du pliciter. vno modo ſꝫm ſubſtanciaꝫ ſuam et natura. et ſꝫm hoc omnes eſtimant bonū cōmune ſe eſſe illud quod ſunt ſcꝫ ex aīa et corꝑe compo ſitos. et ſic etiam omnes homīes bo ni et mali diligunt ſeip̄os inquantū diligunt ſui ip̄oꝝ conſeruacionem. Alio mo d̓r eſſe homo aliquid ſꝫm principalitatem. ſicut princeps ciui tatis d̓r eſſe ciuitas. vnde qd̓ princi pes faciūt d̓r ciuitas facere. ſic aut nō omnes exiſtimat ſe eſſe illud qd̓ ſunt. Principale em̄ in homine eſt mens racionalis. Secundariū auteꝫ eſt natura ſenſitiua et corꝑalis quo rum primū vocat apoſtolus interio rem homine. vt ptꝫ. j. Corin. v. Gōi aūt exſtīant principale in ſeip̄is ra cionalem naturā ſiue interiorē ho minem. vnde ſꝫm hoc exiſtimant ſe eſſe qd̓ ſunt mali aūt exiſtimant pri cipale in ſeip̄is naturam ſenſitiuam et corꝑalem. ſcꝫ exteriorē hominem vnde nō recte cognoſcentes ſeip̄os nō vere diligunt G ¶ Et hoc ꝓ bat philo. in ix. ethi. ꝑ quinqꝫ que ſunt amicitie propria vnuſquiſqꝫ eī amicus. Prīo quidē vult ſuū amicu

Preceptum. Quintum
Capitulum.
eſſe et viuere. Secundo vult eī bo na. Terco oꝑat̉ bona ad ip̄m Quar to cōuiuit ei delectabiliter. Quin tcōcordat cum ipſo quaſi in eiſdē delectatus et cōtriſtatus. Et ſꝫm hoc boni diligunt ſeipfos ꝙͣ tum ad interiorem hominem. quia etiā vo lunt ip̄m obſeruari in ſua integrita te et optant ei bona eius que ſunt bona ſpiritualia. et ad aſſequendū operam inpendūt. et delectabiliter ad cor redeunt. qꝛ ibi inueniunt bo nas cogitaciōes in p̄ſentret memori am bonoꝝ p̄teritoꝝ. et ſpem futu roꝝ bonoꝝ ex quibꝰ delectacio cau ſat̉. Similiter etiam nō paciuntur in ſeip̄is diſſentionem volūtatis qꝛ tota anima eoꝝ tendit in vnū. Eco trario aūt mali nō volunt cōſerua ri in interioris hominis integrita te nec appetūt eius ſpūalia. nec ad hoc oꝑantur nec delectabiles ē eis ſecum cōuenire redeundo ad cor. qꝛ inueniūt ibi mala pn̄tia p̄terita et futura que abhorrent. nec em̄ ſibi ip̄is cōcordāt propter cōſcientiā re mordentem. ſꝫm illud psͣ. Arguente et ſtatuā cōtra faciem tuā et ꝑ ideꝫ probari pōt ꝙ mali amant ſeip̄os ſꝫm corruptione exterioris homīs ſic aūt boni nō amant ſeip̄os odiūt ergo mali ſeip̄os ſꝫm principale ſui videlicet animā Septimum. Capitulum. Ic neceſſarium eſt A ſcire quō inimici vel pec catores ſint diligēdi vel odiendi de quibus xp̄us p̄ceptum dat mat. v. dicēs Audiſtis qꝛ dictum eſt diliges ꝓximum tuuꝫ et odio habebis inimicum tuū. Ego
Sextum. aūt dico vobis diligite inimicos veſtros benefacite his qui oderūt vos. et orate pro ꝑſequētibus et ca lumniantibus vos vt ſitis filij pr̄īs veſtris qui in celis eſt qui ſolem ſu um oriri facit ſuꝑ bonos et malos et pluit ſuꝑ iuſtos et iniuſtos vbi dicit glo. ꝙ inimici noſtri tribꝰ mo dis pugnant cōtra nos. ſcꝫ mentali odio verbali obprobrio. et corꝑali nocumento ſine leſione in exteriori bono. vt notat̉ in verbis p̄dictis. Sed ibi ecōtrario tria iubet veri tas inimicis impendenda. videlicet diligere corde. bn̄dicere ore. et oꝑi bus ſubuenire. de quibus tribus vi dendū erit. Primo quo corde ſint di ligendi inimici vbi tria occurrūt de claranda. Primo an inimicoꝝ dile ctio ſit nobis poſſibilis. Secūdo ſi ſic cur inimici ſint diligendi et non odiendi. Tercio an ad eoꝝ dilectio nem neceſſaria ſit ſpūalis actuacio ¶ B Quantū ad primū reperiun tur tam ceci rōe et infecti volunta tem vt affirmēt. Et quidam credāt ſibi impoſſibile eſſe. ꝙ inimicos di ligant cōtra quos ſcriptura ſancto rum. doctrina ⁊ philoſophoꝝ ac na turaliuꝫ exempla. nam Math. v. di citur. Si dimiſeritis hominibꝰ pec cata eoꝝ dimittet ⁊ vobiſ pater ve ſter celeſtis debita veſtra. ſuꝑ quo glo. vidētis fratres. qꝛ cum dei gra ciam poteſtate noſtra poſitum eſt quo a dn̄o iudicemur. Inquit enim dn̄s ſi dimiſeritis dimittet̉ vobis. ſi nō dimiſeritis nō dimittet̉ vobiſ In ptāte aūt nr̄a eſt dimittere et n̄ dimittere. Exempla habemus gen̄. xlv. vbi poſt extremā iniuriam per fratres illatam ioſeph ex amicicia ſingulos oſculabat̉. et ſuꝑ ſinguloſ

Preceptum Quintum
Capitulum.
fiebat ſic exo. xxxij moiſes a populo crebro vexatus cum iam prope la pidaret̉. tn̄ ait ad deum. Si nō di miſeris peccatū populi tui dele me de libro quē ſcripſiſti. et ij. Reg. j. dauid cui ſuus inimicus ſe mei ī fa ciem maledixit. maluit ꝑcere et le tales inimicos flere nouit. et eoſdē occidentes punire. Ideo ait in psͣ. ſi reoditi retribuentibus mihi mala decidam merito ab īnimicis meis in anis. Io. quoqꝫ iij. ſic deus dilexit mundum vt vnigenitum ſuum darꝫ vt omnis qui credit in eum nō pere at ſed habeat vitam eternā. ad ro. vij. Sic nos xp̄s dilexit ꝙ tradidit ſeip̄m ꝓ nobis in mortem. Iuſtꝰ ꝓ iniuſtis cum tn̄ inimici eſſemus et pro ſe ꝑſequentibꝰ in cruce ait. pa ter ignoſce illis qꝛ neſciunt quid fa ciūt. quē beatus ſtephanus ſequēs pro inimicis ſe lapidantibus Actu. vij. flexis genibus et clamando ora bat. vbi pro ſe ſtando orauerat di cens. Dn̄e accipe ſpūm meū C Ad idem ſunt ſanctoꝝ dicta et exē pla. nam ꝙ poſſibile ſit nobis inimi cos diligere patet ꝑ augu. qui d̓ ſer uo pigro qui nō vtebat̉ viribus ſi bi a deo collatis ſic dicit. Seruum pigrum qui ſꝫm hiſtoriā euangelicā talentum dn̄i ſui creditū fodit ī ter ram nec in eo negociatus eſt nō da naret deus ſi ea que nullo mō fieri poterant p̄cepiſſet. et beatus hier. Anathema ſit qui dicit deū p̄cepiſſe impoſſibile. Preterea ſi tot mulie res pueri et tam delicate puelle flā mas ignes. et. gladios īmō beſtias equanimiter ꝑtulerūt pro xp̄o que tn̄ nobis fuerūt ſimiles. Cur nō poſ ſemus cōuicia. ⁊ iniurias equanimi ter tolerare et inimicos diligere.
Septimū Simile docēt exempla philoſopho rum vt in vitis eoꝝ legit̉. nam pi tacus philoſophus cum ductor eſſꝫ mitilenſiū contra athen̄. quoꝝ dux fuit. firmo ex pacto ſingulare cer tamen indixit pitatus et ſub ſcuto occultato rethi cum firmonē inuol uerūt et occideret. ac triumpho po titus in principē mitilenſiū leuare tur principatui poſt decenniū reſig nauit iam ciuitate optīe ordinata. Cunqꝫ quidam oꝑarius eius filiū ſe curim ingerens interfeciſſet. et occi ſor ligatus ꝑ ciues pitaco p̄ſentare tur ip̄m abſoluit dicens. Indulgen ciam eſſe ſupplicio pociorem. ſic eſci nes phi. et orator maximus cuꝫ ſua eloquentia athenas regeret. et ibi dem a demoſtene oratore in orando victus in iudicio rodis propter ig nominiā ꝑgeret. et ibidem rogatu ciuitatis. primo ſuā ⁊ deinde de de moſtenis oracionē clariſſimā recita ret et cūctis vtriuſqꝫ eloquenciam mirantibus et plus demoſtenis. ſic ait longe amplius mirati eſſetis ſi ip̄m ꝑ orantem audiuiſſetis inimici ſui teſtis et cōmendator excellentiſ ſimus effectus ibidem habet̉. ſic etiam valerius de vitis phi. refert de ſocrate ꝙ ſemel ictu calcis ꝑcuſ ſus cum quidā eius toleranciā mira ret̉ ait. Si aſinus me ꝑcuſſiſſet cal ce. vnde in iudiciū cōuenirem. Cur igit̉ nō ſic equanimiter ſuſtinerem ictus hominū. ſicut ꝑcuſſuram irra cionabiliū qd̓ etiam inimicis poſſu mus ꝑcere patet a ſimili. nam ſi tu expectares ab imꝑatorē magnū do num. et te imꝑator offenderet vel ꝑcuteret. tu ne ſumptuꝝ donū ꝑde reſ nec facto nec verbo propter ta le donū vindicares. cur igitur non

Preceptum
Capitulum.
Quintum nō faceres ſimile pro eterna patria inimico parcendo D ¶ Quo ad ij principale quō inimici ſunt diligen di et quare. Notandū primo quis ſit inimicus. Eſt aūt inimicus ille qui affectat aut optat aut volunta rie infert. aut īferre conatur alteri malum culpe aut pene in anima corꝑe vel rebus et hoc facit nō ad correctionē proximi nec ad iuſticia exercendam nec ad aliud bonū ali qd̓. ſed tantū alteri ad malum. vel etiam qui mala intēciōe gaudet de malo proximi. aut triſtatur de eius bono. Dicit̉ primo qui affectat al teri malum nō ad correctionē eius. ſed tm̄ in malum ſuū puta ex odio ran̄core vel animi amaritudine. qꝛ ſi quis vellet alteri malū pene. vt carceres verbera pauꝑtatem. infir mitatem et hmōi. et ſolum ad corre ctionē ſui. et ꝓfectum anime eius aut propter cōmune vtilitatem. et facere iliud nō ex amaritudinē anī mi rancore vel vindicta. ſed frater na dilectiōe. talis nō eſſet inimicuſ alterius cenſendus. ſed amicꝰ. quia ꝓdeſſe conat̉ quauis obeſſe videa tur. Ideo ꝑentes puniēdoi. pueros ſuos. et magiſtri ſcolares. non ſunt eoꝝ inimici eſtimandi. ſed amici. Secūdo d̓r nō ad iuſticiam exercen dam qꝛ qui vult aūt infert alteri malum pene amore exequende iuſti cie nō eſt inimicus ꝑſone puniende vnde lictor nō eſt inimicus eiꝰ quē occidit mediante iuſticia. nec iudex ſimiliter. dūmodo nō ex odio vel ra core ſed ſolum propter cōmunē vti litatem illa faciat amore p̄clariſſi me iuſticie. Dicit̉ tercio vel ꝓpter aliqd̓ aliud bonum. qꝛ medicus qui ꝓ̄deſſe intendit. tanꝙͣ amicus vrit
Septimum. infirmū. quem ſanare intendit. Di citur quarto vel qui mala intenciōe gaudet de malo ꝓroximi. aut triſta tur de oius bono. qꝛ ſi intenciōe bo na facit vt de triſtitia inuidie fuit dictum nō eſt inimicus cenſendus. Ex quibus patet ꝙ homo pōt licite velle in caſu amico ſuo malum ſcili cet pauꝑtatis infirmitatis mortis vel hmōi dūmodo ſine rancore fiat et bona intenciōe ad bonum peccā tis vel cōmunitatis ſeu iuſtitie vt Grego. dicit. xxij. mora. ſed vt ibid̓ ſubdit ad hoc ſeruanda valde neceſ ſarium eſt ſubtiliſſime diſcrectionis examen. ne cum noſtra odia exequi mur. fallamur ſub ſpecie vtilitatis aliene videlicet eſtimantes nos ma la inimicis noſtris velle propter eo rum correctionem vbi ex odio vo lumus rancore vel mala affectione Et ſtatim loquitur de tiranno pro pter facinora punito ſubtiliter in quo penſare debemus quid debemꝰ ruine pectatoris. et quid iuſticie d̓i ferentis. Nam cum ꝑuerſum quem qua omnipotens deus ꝑcuſſerit cō dolendum eſt miſerie pereuntis. et cōgaudendū eſt iuſticie iudicis Secundū notandum in inimico duo ſunt cōſiderāda. Primū eſt ini micicia. odium ſeu rancor quem ha bet ad ꝓximum ſuū. et ſꝫm illa non debemus inimicum diligere hoc eſt ꝙ nō debemus velle ꝙ ſint inimi ci noſtri aūt alioꝝ aut vt habeant odium inimicitiam et hmōi verſus nos vel ꝓximos. qꝛ hoc eſſet velle eoꝝ mala et peccata cōtra caritate et hoc tenent cōmuniter doctores. in. iij. di. xxxix. et xxx. et Tho. ij. ij. q. xxv. Quo ꝯſiderāda eſt ī inimico ip̄iꝰ natura ſꝫm ꝙͣ ad d̓i īmagīeꝫ cre

Preceptum Capitulum. Quintum
Septimū
atꝰ ē capax glorie nobiſcū ⁊ noſter proximꝰ Et ſꝫm hoc dicendum. Pri mo ꝙ ex p̄cepto tenemur inimicos noſtros non odire ſꝫm naturam ſꝫm quam ſunt noſtri proximi Secundo ꝙ tenemur eos ſꝫm naturam nō ſo lum nō odire ſed etiaꝫ tenemur eos diligere ita vt velimus eis bona fe citatis eterne virtutuꝫ et bona na ture fortune. inquantum eos talia promouent ad beatitudinem eoruꝫ Primo patꝫ ꝓuer. xxv. Si ceciderit inimicꝰ tuꝰ ne gaudeas ne forte vi deat deus et diſpliceat illi et auer tat iram ſuam ab eo et cum ab illo auertit ad illum dirigat qui de ini mici ruina gaudebat et exo. xxiij. ſi videris aſinum inimici tui in luto iacentem non preteribis niſi prius eleues eum ſi inimici aſinꝰ non eſt reliquendus in luto. quanto minus chriſti ſanguine redeptꝰ et dei ima gine inſignitꝰ non debꝫ negligi ho mo. ideo. j. ioh. iij. qui odit fratreꝫ ſnum homicida eſt. Et ſcitis ꝙ oīs homicida non habet vitam eternaꝫ in ſe manentem. qd̓ doctores expo nūt ſic qui odit fratreꝫ ſuū qd̓ peiꝰ eſt quam non diligere eum homici da eſt ſui ipſiꝰ ſpiritualiter et fra tris ſui corꝑaliter diſpoſitīe tn̄. Se cundū patet quia math. xxij. p̄cep tum eſſet diliges ꝓximū tuuꝫ ſicut teipſum ſed inimicꝰ eſt ꝓximꝰ tuuſ vt patuit ſupra. Item math. v. do minꝰ preceptiue dicitur diligite ini micos veſtros benefacite his qui o derunt vos. Item probat magiſter i. iii. d. xx. ¶ Racō autem quare tenemur inimicos diligere eſt qꝛ di lectō ꝙ xp̄s nobis p̄cipit qua tene mur diligere proximū eſt caritas q̄ habentem facit adtendere ꝙ quili
bet ꝓximus viator eſt ad imagineꝫ dei capax et beatitudinis que capa citas cum ſit naturaliter ī inimico. et ī amico. omnes tenemur diligere ad tale bonum. deꝰ em̄ eſt vniuerſa bonum ī nullo minuibilis ex cōmuī cacōne ſui ad alium cui bona faue re debemꝰ et optare. vt ab omībus homībus viatoribꝰ honoret̉. Dili gamus ergo ī inmico omne illud qd̓ eſt ī eo a deo et odiamus ī eo omne illud ꝙ eſt a diabolo. ſic em̄ medicꝰ ī firmum diligit ſed febreꝫ ꝑſequit̉ et mater filium diligit. ſed eius ſca biem odit. G ¶ Quo ad tercium principale vtrum ad diligendum ī nimicuꝫ ex igatur ſpecialis actuaci o mentis. Notandum ſꝫm tho. vbi ſupra ꝙ dilectō nature inimici pōt dupliciter conſiderari. Vno mō īge nerali et ſic eſt in precepto. vt cum aliquis in generali diligit ꝓximos ab illa generalitate inmicum nō ex cludat. Vnde qui oraret ex delibe ratione corde vel ore dicendo domi ne da pacem hūic ciuitati vel regi on dempto tali inimico meo pecca ret mortaliter. quia contra carita tem ageret. Alio modo cōſideratur dilectio ꝓxī ī ſpeciali vt ſcꝫ aliquis ī ſpeciali moueatur motu dilectiōīs actualis ad inimicū ſuū ita ꝙ actu aliter velit et optet ſibi bonum lud ſꝫm tho. non eſt deneceſſitate p̄ cepti. Exempli gracia. Cum quis co gitat de ſorte inimico ſuo nō ē p̄ce ptum ꝙ ſtatim velit vel optet ſibi bonum actualiter qꝛ preceptuꝫ de lectione inimicoꝝ eſt affirmatiuuꝫ Idoe nō obligat ꝓ ſemꝑ. Sed pre ceptum eſt vt non odiat eū et nu̓m quam affectet vel optet ſibi maluꝫ intencione nocendi. quia non odire

Octauum. Capitulum. Preceptum Quintum
proximū eſt p̄ceptum negatiuū. iō. obligat ad ſemꝑ et pro ſemꝑ. eſt tn̄ ſꝫm Tho. hoc de neceſſitate carita tis ſꝫm preꝑacione animi. vt ſcꝫ hō habeat animū paratū ad hoc vt in ſingulari inimicum af̄fectiue et eti am effectiue diligeret ſi neceſſitas occurreret. Sed qd̓ abſqꝫ articulo neceſſitatis homo hoc actu imple at ꝑfectiōis eſt. vt Augu. probat ī Encheridion et vt ibidem dicit. eēt adhuc maioris ꝑfectionis ꝙ homo magno conatu. et ꝑfecto amore eli cito ferret̉ dilectiue in inimicū cuꝫ affectu ſibi volendo bonū potiſſi me dum ille inimicus actu offendit vt fecerūt xp̄c in cruce et ſtephanꝰ moriturus. Capitulum. Octauum A Ecundo cum inimi ci nos ꝑſequant̉ ore de bemus eis dilectiōis be neficia oſtendere nō ſo lum corde ſed etiam ore. ꝙ fieri p̄t tripliciter de quibus pro p̄ſenti tra ctabitur. Primo de recōciliacione. Secūdo de vitanda calumnia. Ter cio de oraciōe et de impendenda be nedictiōe. Quantū ad primū valet. illud Math. v. Si offers munus tu um ad altare et recordatus fueris ꝙ frater tuus habet aliquid aduer ſum te relinque ibi munus tuum an te altare. et vade recōciliari fratri tuo. G Vbi primo notandum quid ſit templū in quo ſit offeren dum munus. quid altare. ſuꝑ quo. ⁊ quid munus ſeu ſacrificiū. Templū eſt anima munda et corpꝰ que ſunt deo ꝑ xp̄i paſſionem in baptiſmate cōſecrata teſte apo. j. Coꝝ. iij. neſci
tis qꝛ templū dei eſtis vos. Et iteꝝ templū dei ſanctum eſt qd̓ eſtis voſ Et alibi empti eſtis p̄cio magno glo rificate et portate deū in corꝑe ve ſtro. Altare eſt fides vera et firma de quo hebre. vl̓t. habemus altare de quo edere nō habent qui taber naculo deſeruiūt fundamentū eniꝫ aliud ſupple. quā fidem ieſu xp̄i ne mo pōt ponere p̄ter id qd̓ poſitū eſt qd̓ eſt xp̄s ieſus. j. Coꝝ. ix. qꝛ ſine fi de impoſſibile eſt placere deo. heb. xj. Munera et oblaciōēs ſunt. Actꝰ principaliter interiores anime. vt meditacio bonoꝝ. cōplacentia diui noꝝ. affectus et oratio mentalis. dei dilectio et proximi et his ſimi lia. Ex quibus interius in templo cordis oblatis debet homo prorum pere ad actus exteriores latrie vel dulie. vt ad iubilacionē himnū. ora cione vocalem oblaciōem. oꝑa miſe ricordie corꝑalia et ſpūalia et ſimi ia. que ſine interioribus muneribꝰ fere nulla ſunt. et iſta eſt expoſicio ſꝫm augu. Secūdo notandū ꝙ iſta munera nō eſſent deo grata ſi non eſſet in offerente caritas fraterna. vnde nullum opus eſt deo acceptuꝫ ſine caritate teſte apo. j. Coꝝ. xiij. dicente Si linguis hominū loquar et angeloꝝ ⁊cͣ. et ideo facturus ali quod opus bonum qd̓ eſt munus de bet quidem bonū propoſitū nō tota liter dimittere. ſed munꝰ relinque re ante altare id eſt hmōi opus dif ferre et ad fratrem ꝑgere pedibas corꝑis vel anime et recōciliari fra tri ſatiſ ſaciendo verbo facto vel vtroqꝫ. et tūc offerre debet munus ſuum. vnde augꝰ. in ſermone dn̄i in monte. Cum aliquid tale oblaturi ſumus in interiori templo ꝑgenduꝫ

Octauum Capitulum. Preceptum
Quintum eſt ad recōciliaciōem cum fratre di mittendo tale munus ſpūale. ꝑgen dum eſt nō pedibus corꝑis. ſed mo tibꝰ animi. humiliter te ex affectu ꝓſternens fratri ad quā cara cogi taciōe cōcurras in cōſpectu eiꝰ cuꝫ munus oblaturus es. Sed ſi frater p̄ſens eſt. et ad eum potes ire non ſimulato animo lenire atqꝫ in gr̄am reuocare veniam poſtulando ſi hoc coram deo prius feceris ꝑgens ad eum nō pigro motu corꝑis. ſed ce lerrime dilectiōis affectu atqꝫ inde veniens. id ē intencionē reuocans ad id qd̓ agere ceperas offeras mu nus tuum. hoc em̄ remedium eſt co tra peccatum ire qd̓ ſꝫm aug. ſuꝑbi amplecti nō valēt. Inflati em̄ hoc medicamen caritatis et humilita tis ſubire nolunt. C ¶ Tercio no tandum ꝙ tribus modis contingit fratrem aliquid habere contra te. Primo mō ſi ille habeat cōtra te irā aut odium. quāuis tu illi nullam in iuriam feceris nec fueris ſibi iniu ſte et ꝑ aliqd̓ debitum cauſa iſtius odij aut ire. Sed forte ſuſurratoreſ aliqui ſuis ſuſurris hoc fecerūt aut ille forte frater ſponte aſſumpſit ſi bi cōtra te iram. odium vel indigna cionem ex falſa vel ſolum eſtimata iniuria quam credit ex leui aut fri uola ſuſpiciōe. In iſto caſu nō eſt p̄ ceptum vt ad eum vadas et cone ris ꝓcurare recōciliaciōem ſui. cuꝫ nullam ſibi iniuriam feceris. Eſſet tn̄ cōſilij et magni meriti ſe humili are coram fratre mō ſtatim dicēdo et eum ad pacem et concordiā reuo care et eſſet adhuc maioris meriti et ꝑfectionis hoc agere cum fratre quem tu non offendiſti. ſed ip̄e te. vnde Griſo. Non dicas mihī nocuit
non ego illi. Si em̄ pro gloria ſalu tis tue iubet deꝰ amicitiam facere tu offenſus debes p̄uenire offendē tem. vt duplicem gloriā cōſequariſ vnam ſcꝫ qꝛ iniuſte offenſus es. ali am qꝛ prior ad amicitiam moues. D ¶ Et eſt aduertendū ꝙ in illo caſu n̄ debet homo a fratre ſibi ſic ſine cauſa iraſcenti veniam petere exquo nō in eum deliquit. Sed va dat ad eum in ſe apud ip̄m excuſet ſiue caritatiue declaret ꝙ in eum n̄ peccauit et ſine demerito cōtra vū iraſcitur. et ſic eum a rancore et ira reuocet. niſi forte homo timeret ꝙ hmōi humilis reuocacio veriſimili ter indetrimentū fratris cederet in iuſte iraſcentis. qui forte aut ſuꝑbi ret. aut audacius alijs noceret. Et cum hoc timeret̉ caucius eſſet vt intermedie ꝑſone rancoroſum indu cendo ad cōcordiam ponerent. et in nocentem petendo ꝓ dimiſſione of fenſe. vnde augu. in ſermo. dn̄i ī mō te. Tūc habet frater aliquid aduer ſum nos cum nos eum in aliquo le ſimus Nos an̄t aduerſus eum habe mus ſi ip̄e nos leſit. vbi nō eſt opꝰ pergere ad recōciliaciōem ſed tan tum dimittere. ſicut tibi ad omnia dimitti cupis. qd̓ ip̄e cōmiſeris. Et in ſermone de cōcordia fratꝝ cuius iniciū dies iſti. dicit augu. nolo vt menciaris nolo vt dicas illi. da mi hi veniam. qꝛ te noſci nō peccaſſe ī fratrem tuū ſed tu ſcis ꝙ iſte pecca uit in te nō tu in illum. Noli veni re ad fratrē tuuꝫ qui in te peccauit ⁊ vltra ab eo petere veniam. debēt tn̄ inter vos eſſe alij pacifici qui il lum obiurgent. vt a te prius veniā petat. Tu aūt eſto paratus ignoſce re prorſus ex corde dimittere iam

Capitulum. Preceptum Quintum
dimiſiſti habes adhuc quid facias. ora ꝓ illo vt petat a te veniā qꝛ ſcis ei nocere ſi nō petit E ¶ Scd̓o 9 tingit fratrem aliquid hr̄e 9 te vt ſi habet ꝯtra te iram vel odiū Iō qꝛ tu ei iniuriam feciſti. et ei iniu ſte cauſa et occaſio illiꝰ odij fuiſti. In illo caſu debes obmiſſis alijs ac tibꝰ tuis fratri a te leſo ꝓ iniuria ſibi illata ſatiſfacere. actu aut vo lūtate ⁊ ei modo ſupradicto. vt me lius poteris reconciliari. vn̄ criſo. ſuꝑ illo vade prius reconciliari fra tri tuo dicit in ꝑſona dei ego liben ter cōtemnor. ego libenter honoris mei pacior damnū libenter ego do minꝰ expecto ſeruos tm̄ modo vos in amiciciā veniatis. vade ergo vt ſcias qꝛ plꝰ diligo ꝯcordiam fideliū meoꝝ. ꝙ munera qꝛ munera hoīm nullum faciunt deo lucꝝ. Caritas vero illoꝝ dei gloriā oꝑatur ꝓpter hoc itaqꝫ omnia facta ſunt. ꝓpter hoc deus homo factꝰ eſt. et ꝓpter hoc vniuerſa negotiatꝰ eſt vt ho mines ad caritatiuam concordiā in bono cōgregaret. Et iteꝝ quaꝫ diu homines fideles inter ſe aliquē diſ ſencōnem habuerint munꝰ eorū nō ſuſcipitur oratō non exaudit̉ neqꝫ deus vult eſſe amicꝰ fideliū ꝙͣdiu inter ſe fuerint inimici. Et cōſequē ter dicit. Qualis aut p̄ceſſit offēſio talis debet ſequi recōciliaco. ſi oꝑi bus offēdiſti oꝑbus recōciliare. ſi cogitatū offendiſti cogitatū recōci liare. ſi verbis offendiſti verbis re conciliare. Ideo etiā xp̄s ma. v. ſta tim poſt p̄fata verba vbi docꝫ recō ciliacōꝫ fraternā dicit. Eſto cōſen tiens aduerſario tuo cito dū es in via cū eo. ne forte tradat te aduer ſariꝰ tuus iudici et iudex tradat te
Octauum. mīſtro et in carre& mittaris Amē dico tibi. non hrÿ̓ donec reddas no uiſſimū quadrantem vbi ſꝫm augu. ꝑ aduerſarium in via intelligit̉ ille cui īiuriaꝫ feciſti. Per iudicem xp̄s Per miniſtrum demo. Per carcereꝫ infernus et donec capiatur non ꝓ diſtancia tꝑis finita ſꝫ infinita pe nas em̄ ibi poſitus ſemꝑ reddet et numquā ꝑſoluet. f ¶ Tercio mo ꝯtingit ꝙ frater tuꝰ habet aliqd̓ aduerſum te vt ſcꝫ cum tu ſibi iniu riam feciſti hoc habet contra te et licet ſciat ꝙ ſibi iniuriā feriſti ſiue neſciat nullum tamē contra te ha bet ꝓpter hoc iram odium vel rati onem. In iſto caſu nō oportet ledē tem petere veniam et ad concordiā reducere. īmo ī caſu expedit ut ſi le ſus ignoraret ſibi iniuriam factā. qꝛ hoc faciendo ſibi manifeſta oc caſio racoriſdaret̉ tam̄ d̓bito iuſti cie oportet vt leſo ſatis fiat cui ab ſtuliſti honoreꝫ vel res ꝑ verba vel facta ſatiſfaciendo. vnde aug. in e piſtola ad macedonium. Si alienū qm̄ pctm̄ eſt cū reddi poſſit n̄ reddi tur non penitenciam ſꝫ fingitur. S autē veraciter agit̉ non dimittit̉ pctm̄ niſi reſtituatur ablatum ¶ G Sunt autēm circa p̄cedencia xij du bia que mouet̉ humbertus in expo ſicōe regule beati augu. et ſoluit. Dubitatur primo quem modū tene re debet qui reconciliare vult fra trem quem offendit. Rn̄. triplicem verba placet. cito et manſuetudine Primo quidem quilibet tenet̉ ad ſa tiſfactionem illi quē leſit verbo in rixando argumentū ad hoc eſt exo. xxj. vbi dicitur quod ſi aliqui rixati fuerint et ꝑcuſſerit alter alteꝝ et mortuꝰ n̄ fuerit ſꝫ in lecto iacuerit

Octauum Capitulum Preceptum
Quintum medicos. Si hoc verum eſt de leſio ne tali ergo et verbo ſatiſ facere d̓ bet qui verbo leſit. cum verbis ali qn̄ grauius quis ledat̉ ꝙͣ plagis. pecūdo cito tenetur etiam ad ſatiſ factionem. qꝛ in reſtitucionibꝰ qn̄ ſine die debent̉. omni die debentur Ita et hic vnde Ephe. iiij. Sol nō occidat ſuꝑ iracundiam veſtra. ter cio etiam in ſatiſ faciendo ſic debet cauere a modo ſuꝑbo vel aſperita te ꝙ ſatiſfactio proſit ad curaciōꝫ ire fraterne. propter illa dicit aug. in regula. Qui cōuicio vel maledi ctione. vel etiam criminis obiecto aliquem leſerit meminerit ſatiſ fa ctione quāto cicius curare qd̓ fecit ¶ H Dubitatur. ij. ꝑ quot quis ſatiſ facere debet. Rn̄. ꝑ tria poteſt hmōi ſatiſ factio eſſe. vna ꝑ verba vt cum quis petit veniam de offen ſa ab offenſo Sic faciebat aug. ſcri bens Hiero. Obſecro te ꝑ manſue tudinē ieſu xp̄i. ſi leſi te ignoſce mi hi. Alia eſt ꝑ corꝑis humilitatē. ſic fecit ſemei dauid cui maledixit. ij. reg. xix. Semei ꝓſtratus coram re ge ad euꝫ dixit. nō reputes mihi ad iniquitatem neqꝫ memineris iniuri am ſerui tui ⁊cͣ. Tercia eſt per obſe quia. ſic iacob muneribꝰ voluit pla care fratrem ſuum eſau. Ro. xij. S eſurierit inimicus tuus ciba illum ſi ſitit potum da illi. q. d. ꝑ hoc pla cabis illum et redibit amicitia ¶ Dubitatur tercio an quilibet of fendens teneatur ad omnes huiuſ modi ſatiſ factiones. Rn̄ ꝙ nō ſicut ledens alium in rebus. nō tenetur niſi ad certam quantitateꝫ rei reſti tuende. Ita et offendens in verbo nō tenetur ad omnes ſatiſ factiōes
ſed ad certam ſꝫm quātitatem offē ſe. Dubitat̉ quarto ꝙ ſtatim offē dens teneatur recōciliare offenſuꝫ Rn̄. aut offenſus eſt abſens aūt pre ſens. ſi abſens ſufficit offendenti ꝓ poſitum fatiſ faciendi ſine mora cū poterit ſicut in reſtituciōibus nec oportet ꝙ vadat in hoc caſu pedi bus. ſed ſufficit animo Si vero eſt p̄ſens. aut fuit leuis offenſa Ita ꝙ nō creditur offenſus grauiter tur batus vel grauis. Si leuis pōt dif ferri ſatiſ factio vſqꝫ ad tempꝰ mo dicum. ſi vero grauis debet ſine mō ra ſatiſ fieri. Tum rōe debiti quod omni die debetur. Tum etiam rōne caritatis fraterne. debet em̄ operaꝫ dare. ne ira creſcat in odium. ⁊ tra bem faciat de feſtuca et animā faci at homicidam. vt augꝰ. vbi prius dicit k ¶ Dubitatur quinto vtꝝ leſus in caſibus p̄dictis. teneatur di mittere offendenti impenitenti nec ſatiſ faciendi. Cum deus cuius miſe ricordia humanā excedit i infinitū nunqua dimittat impenitenti. Rn̄. ꝙ ſic quantū ad remiſſionē intrin ſecam cordis. quo ad rancorem vel iram nō rōe illius. qꝛ impenitens e ſed rōe ſuijp̄ius ne peccet nō eſt aūt ſimile de eo cuius ira nō eſt pecca tum. impenitenti tn̄ peccanti in noſ nō tenemur dimittere dimiſſione ex teriori. vnde Lu. xvij. Si ſeptiēs in die peccauerit in te frater tuus. et ſepties indie ad te cōuerſus fuerit dicēs penitet me dimitte illi di. glo. non iubemur paſſim peccata dimit tere ſed penitenti quē intelligenda ſunt. ꝙ impenitēti peccati in nos n̄ tenem̉ pcta dimittere dimiſſiōe ex teriori vel ꝙ n̄ tenem̉ ī foro pnīali

Preceptum Quintum
Capitulum Octquū
impenitenti dimīttere C Dubi tatur ſexto quid ſit illa dimiſſio ex terior quā dimittit offenſus offen denti. nō eſt peccatum qꝛ hoc tantū deus dimittit. nec ſatiſ factio. quia illa ſoluitur. tūc Rn̄. ꝙ eſt accepta tio ſatiſ factionis. vel indicatio re cōciliaciōis verbo vel facto exp̄ſſa vt cum offenſus offendentē flectē tem genua eleuat. vel dicit domīꝰ parcat tibi. vel ꝑco. vel ſatiſ factuꝫ eſt mihi vel ſimilia. M ¶ Dubi tatur ſeptimo an poſt huiuſmōi ſa tiſ factionē vel etiam ante facta di miſſione intrinſeca. licet ſigna rāco ris retinere. An̄. ſignoꝝ hmōi q̄dā ſunt propinqua. quedam remota. ꝓ pinqua que ingerunt probabilē ſu ſpicionem de rancore. vt cū aliquis nunquā vult alteri loqui. et curuo vultū ſemꝑ eum reſpicit et ſimilia Et iſta nulli licet retinere. qꝛ ab oī ſpecie mala abſtinēdū eſt. ſꝫm apo. Et ſicut eleazardus abſtinuit a car nibus que ſimiles erat porcinis ne ſcandaliſarẻ. Ideo nemo debet illa ſigna facere. ꝑ que ꝓbabiliter cre deretur eſſe in odio. Remota ſunt q̄ non ingerunt argumentū de odio. licet odium ſubſequat̉. vt ſunt ſub tractio familiaritatis. et ſeruicioꝝ aliquorum et ſimilia Et iſta licet re tinere omnibus dumodo nō fiat ma lo animo. īmo poteſt eſſe interdum meritoriū. cum fit propter bonū al terius. Quod aūt interdum d̓r quia hoc nō debent facere ꝑfecti. ſi intel ligatur ꝙ hoc nō eſt ꝑfectionis ve rum eſt. Aliter nō videt̉ eſſe verū Dubitatur octauo vtrū iniuriatus teneatur querere recōciliacionem iniuriantis ip̄o nō petente. Rn̄. ꝙ n̄ tenetur ex hoc ſolo ſed rōe fraterne
caritatis poſſet teneri in caſu. ſcꝫ ſi crederet̉ probabiliter ꝙ ꝑ hoc li beraret animā eius ab odio morta li. et nō eſſet occaſio mali in eo vel n̄ alijs huiuſmodi excellens humi liatio. Quod aūt dauid iniuriatus queſiuit recōciliacionem a ſaule nō penitente et ſimilia oꝑa ſanctorum non oportet ꝙ imitemur. qꝛ magne ꝑfectionis oꝑa fuerunt. N Du bitatur nono. Eſto ꝙ aliquis offen dat alium verbo ī ſecreto. et petat offenſus ſatiſ factionē in publico. nunquid tenet̉ ab hmōi ſatiſ facti onem offendens vel ecōuerſo offē dat aliquis aliquem ī publico vult ſatiſ facere tm̄ in ſecreto nūquid ſuf ficit ei. Rn̄ſio ad primū ꝙ nō tene tur niſi forte qd̓ factum fuit in ſe creto publicum fuiſſet. Sicut fur qui latenter accipit. non tenet̉ pub lice ſatiſ facere. Ad ſecundū dicend̓ ꝙ nō ſufficit. argumentū eſt ad hͦ Actu. xvj. de paulo cui publice con demnato ad carcerem nō ſufficit oc culte liberari ſed publice. Dubita tur decimo ponatur ꝙ aliquis im poſuerit alteri culpam. et leſus nō vult acciꝑe ſatiſ factionem a leden te. niſi dicat ſe mentitum fuiſſe. nū quid tenetur ad hoc ledens. Rn̄. ſi ledens nō ſcit ſe dixiſſe verum nul lo modo debet dicere cōtrariuꝫ nec hoc debet ab eo requiri. ſi autē ſcit vel credit ſe dixiſſe falſum vel dubi um. ſꝫm ꝙ habet in conſciētia ſua. ſic dicere debet ſicut reſtituere tene tur quis rem ablatam cum damno ſue rei. poteſt tn̄ adicere aliqua al leuiantia culpam ſuā. videlicet ꝙ ex animi turbacione illud dixit vel ꝙ ita audierat vel cred̓bat tūc licꝫ modo reputet falſum. Ad hoc autē

Octauum Capitulum Preceptum
Quintum ꝙ dicat ſe mentitū fuiſſe nō tenet̉ qꝛ ꝑ hoc reuelaret ſecretū mentis ſue peccatum qd̓ ſibi multū noceret et alijs ꝓdeſſet. qꝛ ita reſtauratur fama alteri ꝑ hoc ꝙ oͣgnoſcit ſe fal ſum dixiſſe. ſicut ſi diceret ſe menti tum fuiſſe. hec omnia Humbertus. O ¶ Dubitat̉ xj. Quid facere debe at offendens qui petit veniā a leſo ſed leſus nō vult dimittere. Rn̄dit Augu. in quodam ſermone ſic. Si fratri tuo ꝑ te offenſo in corde in vera humilitate et caritate n̄ ficta dicis. dimitte mihi. et ille noluerit tibi dimittere. noli eſſe ſollicitus. ſerui eſtis. ambo vnum dn̄m habe tis interpella dn̄m amborū. et ꝙ ti bi dimiſit dominus. ſi p̄t exigat ſer uus. vult augu. ꝙ petendo veniaꝫ a ſeruo tali. et poſt vel ante a deo liber eſt. licet ſi intulit damnū. pro illo ſatiſ facere debet leſo. Et leſus grauiter peccat. cuiꝰ vt dicit aug. Oracio nō exaudit̉. munus nō acci pit̉ nec dimittit̉ pct̄m̄. P ¶ Du bitat̉ xij. vtꝝ p̄latus aūt alius ſu perior. rōe iſtius p̄cepti de recōcili aciōe fratris teneat̉ veniam pete re ſꝫm modū dictum a ſubdito ſuo. Qui eum iniuſte leſit aūt in corrige do modicū leſit. Rn̄ aug. in ſermone p̄dicto dicens. ſunt ꝑſone humiles ꝑ ordinem ſeculi huius a quibus ſi petimus veniam extollunt̉ in ſuꝑ biam. Et ſubdit duꝝ videtur vt iu beam. ꝙ ſi homo dn̄s peccat in ſer uum ſuū. iniuſte liti gando iniuſte cedendo. et ſimilia ꝙ dicat ille iſti. Ignoſce da mihi veniam nō qꝛ non debet fac ere. ſed ne ille incipiat ſu ꝑbire. Quid ergo faciat dn̄s ſi ante oculos dei peniteat eum. Et ſi nō p̄t dicere ſeruo ſuo. qꝛ non oportet da
mihi veniam. blande tn̄ illud allo quat̉. blanda em̄ appellacio venie eſt poſtulatio. et in regula dicit au guſtinus. Qn̄ neceſſitas diſcipline vos dicere dura verba compellit ſi etiam voſip̄i exceſſiſſe modū ſenti tis nō a vobis exigitur. vt a vobis ſubditis veniam poſtuletis. ne apd̓ eos quos oportet eſſe ſubiectos dū nimiū ſeruatur humilitas regendi frāgatur autoritas Q ¶ Quō ad ſecūdum principale ſciedum ꝙ xp̄s alio modo iubet ore in benefacere. videlicet inimicis benedicēdo. eis n̄ detrahendo. Vnde rō. xij. nemi ma lum pro malo reddētes. ſed benefa cite ꝑſequentibus vos benedicite ⁊ nolite maledicere. Et idem iubꝫ xp̄s Math. v. dicens. Orate pro ꝑſeque tibus videlicet ꝑ oꝑa et calumnian tibus vos.ſ. ꝑ verba. Calumniari etem̄ eſt niti defectum in aliquo in uenire vel crimen ſibi imponere. Et eſt duplex calumniator. vnus ē qui falſum crimen aut defectum alteri imponere nititur. Aut ſi veꝝ tamē occultū. imponit publice nō ſeruatō ordine diuini iuris. Et facit hoc tm̄ in malum alterius vt inde puniat̉ vel diffamet̉ alter eſt qui etiā be nefacta ab alio nitatur oſtendere. mala. aut ficte facta. vt eum ꝑ hoc īpocritam oſtendat. Aut vt ad pe nam vel malā famā apud alios tra hat R ¶ Sed dubitat̉ vtrum ali quis peccet infamiā nō repellendo. Rn̄. tho. qd̓li. ix. q. vj. ar. ij. Vtrūqꝫ ſcꝫ cōtemptus fame ⁊ appetitus p̄t eſſe laudabilis et vicioſus. fama ei non eſt neceſſaria homini propter ſeipſum ſed propter proximum edi ficandum. Appetere ergo famam propter proximum caritatis eſt.

Capitulum Octauū Preceptum Quintum
Appetere vero propter ſeip̄m ad in anem gloriam ſpectat. Et econtra rio contemptus fame ratione ſui ip̄ius humilitatis eſt. Racione ve ro proximi eſt ignauie et crudelita tis S ¶ Illi ergo quibus incum bit ex officio vel ex ſtatu ꝑfectiōiſ alioꝝ ſaluti ꝓuidere poſſe repellāt Alij vero quibꝰ magiſcuſtodia ſue ſalutis imminet poſſunt ſue humili tati prouidentes famam vel infami am cōtemnere. Sed cuꝫ infamia du pliciter repellatur ſcꝫ occaſionē ſub trahendo. Et linguas detrahenciū compeſcendo. Primo mō om̄es tenē tur infamiā vitare. alias ſine ſcāda lo actiuo fieri nō poſſet. qd̓ ſemper eſt peccatū. Sed ſecūdo modo non tenetur niſi quantū debet aliquis ſa luti proximi videre. vn̄ greg. omē. ix. ſuꝑ ezech. dicit linguas detrahē tium ſicut nō debemꝰ noſtro ſtudio excitare ne ip̄i pereant. Ita ꝑ ſuam maliciam excitatas debemus equa nimiter tollerare vt nobis merituꝫ creſcat. Aliqn̄ etiaꝫ cōpeſcere ne dū de nobis mala diſſeminant. eoꝝ qui nos ad bona audire poterāt corda innocentiū corrumpant. Et infra hi etenim quoꝝ vita in exemplū imita ciōis eſt poſita debent ſi poſſunt d̓ trahenciū ſibi verba compeſcere ne eoꝝ p̄dicacionem nō audiāt qui au dire poterāt et in prauis moribꝰ re manentes bene viuere contemnant Hec de Tho. poſſunt tn̄ ſaluo ꝑfe ctionis ſtatu ꝑfecti orare deum vt liberent̉ a calumniantibus. ne ī eo rum ꝑſecūciōe ruant. vnde psͣ. Redi me me a calumnijs hominū vt cu ſtodiam mandata tua. T ¶ Quo ad terciū principale iubemur etiam ore orare et corde pro ꝑſequentibꝰ
et calumniantibus nos quatenꝰ cō uerrant̉. Et hec oratio a fidelibus diligentiſſime eſt obſeruanda. quia exaudibiliſſima eſt et maxīe merito ria. qꝛ ex magna caritate procedit. Conſumata em̄ caritas facit ꝓ ini micis orare magno deſiderio vt cō uertant̉ ab errorē vie ſue nec quic quam vt dicit Criſo ſic propiciū eſt vt inimicos amare et pro ꝑſequen tibus et calumniantibus orare. Et viceuerſa inter omnes noſtras ora ciones illa peior eſt et ꝑiculoſior et irracionabilior. qua oramus. vt noſ deus vindicet de inimicis noſtris. Tales vt Criſo. dicit. ſagittas ꝑni cioſas infigunt. et dignos ſe effici unt vt malum qd̓ inimicis imp̄cāt̉ eis deus infligat. Et ſꝫm eundē. Cū a proximis moleſtamur. nō homini cui compati deberemus ſed demoni homine vexanti indignari debere mus. Si em̄ ip̄e homo naturaliter homini febricitanti grauiter cōdo let nō iraſcitur Cur anime demonia cis infirmitatibus p̄eſſe qn̄ iniuria tur nō compateremur Nonum Capitulum E tercio modo diligendi inimicos. videlicet bene faciendo cōtra eoꝝ ꝑſe cuciōes vbi tria ſunt di cenda. Primo vtꝝ ex p̄cepto tenea mur inimicos noſtros diligere effe ctiue. ſic ꝙ eis beneficia impenda mus et exteriora ſigna dilectionis oſtendamus. Secūdo an ſit magis meritoriū inimico bn̄facere ꝙ ami co. Tercio ꝙ malū ſit rancorem cō tra proximū tenere A ¶ Quantū ad primū notandū ſꝫm Tho. ij. ij. q

Nonum. Capitulum.
xxv. ꝙ beneficia et dilectionis fig na que quis exhibet ꝓximis in com muni vel pro toto populo alicuius ciuitatis vel pro alicuius monaſte rij cōmunitate. talia beneficia et di lectionis ſigna exhibere inimicis e de neceſſitate p̄cepti. Ita ꝙ homo in tali caſu etiam inimicos ſuos pro pter inimiciciā a generalitate nō ex cipiat ſꝫm modū de interiori dilecti one ſupra tactum. Quia effectus ⁊ ſigna caritatis exteriora debent ꝓ porcionari interiori affectui. dile ctio autem vi ſupra tactum fuit in ꝗmuni etiam ad inimicū eſt p̄ceptū Et ſi inimicis p̄fati effectus nō ex hiberent̉. ꝑtineret ad vindictā in iuſtam cōtra illud Leui. xix. Non q̄ ras vlcionē et nō eris memor iniu rie cōmuni tuoꝝ. Et ſꝫm Richar. in iij. ſenten. etiam homo tenet̉ inimi cis ſuis effectum ſalutaciōis cōſue te et cōmunis impendere. id ē tene tur exhibere eis iſtam ſalutacioneꝫ que ex cōmuni cōſuetudine illius lo ci ab omnibꝰ ſolet impendi niſi for te in caſu quo timeret iſtum ex hoc ꝓuocari vel ſemetip̄m. vel timeret aliquod aliud malum ex hoc oriri. Alia ſunt beneficia aut dilectionis ſigna que quis exhibꝫ ꝑticulariter ſolum aliquibus ꝑſonis forte ſibi magis familiaribus et amicis. ſiue ſint beneficia ſpūs ſiue corꝑis pro pria anime vt oꝑa miſericordie ſpi ritualia. vt in verſu iſto cōtinent̉. Conſule. caſtiga. remitte. ſolare. fe rora. ſiue corꝑis vt ī verſu veſtio ci bo poto do tectum viſito ſoluo ſe pelio et ſimila G ¶ De his dicen dum primo ꝙ neceſſarie obligacio nis eſt talia impendere tam amicis quā inimicis tꝑe neceſſitatis. vnde
Math. v. propter hoc xp̄s ait. Be nefacite his qui oderūt vos ⁊ ora te pro ꝑſequentibus et calumnianti bus vos. Item. j. Ioh. iij. Qui ha buerit ſubſtanciā huius mūdi. et vi derit fratrem ſuū neceſſitate pacie tem et clauſerit viſcera ſua ab eo quo caritas dei manet in eo. Et am broſius paſce fame morientem ſi nō pauiſti occidiſti. ergo a ſimili. Si n̄ ꝯſuluiſti ī neceſſitate. vel tūc a pec cato nō defendiſti et hmōi occidiſti ſed ſub p̄cepto tenemur nō occide re. ergo in neceſſitate ſub p̄cepto ſubuenire etiam inimicis. Secundo meritoriū eſſe poteſt ꝙ quis talia beneficia et dilectionis ſigna exhi beat inimico omni congruo temꝑe et oportunitate ſe offerente ſed tn̄ extra caſum neceſſitatis n̄ eſt de ne ceſſitate ſalutis. niſi ſꝫm preꝑaciōeꝫ animi. Oportet enim vt homo para tum animū habeat ꝙ ſi occurret neceſſitaſ in illo caſu inimico ſuo tā lia beneficia dilectionis exhiberet pro poſſe. Et tenet̉ exhibere talia etiam inimico qn̄cunqꝫ caſus neceſ ſitatis occurrerit ⁊ oportunitas ad eſt et plus tenetur amico in neceſſi tate. ſed ꝙ aliquis extra caſum ne ceſſitatis hmoi beneficia alicui ini mico exhibeat eſt ſuꝑerogaciōīs et conſilij C ¶ Quō ad ſecūdum an ſit magis meritorium inimico ꝙ a mico benefacere. Rn̄. ꝙ ſic. Qn̄ vid̓ licet idem homo eque intenſis acti bꝰ. ⁊ ex equali caritate ⁊ ceteriſ pa ribus diligit vno tꝑe amicū ⁊ alio tꝑe inimicū et vtriqꝫ bn̄facit vel ſi vnꝰ diligit amicū ⁊ alter inimicū ⁊cͣ ſūt paria. ſcꝫ ꝙ diligūt eq̄ intenſis actibꝰ ⁊ ex eqͣli caritate ⁊ ſūt equa liter diſpoſiti. tunc dilectio inimici

Capitulum Quintum Nonum Preceptum
et beneficia eius ſunt magis ineri toria ꝙͣ dilectio et beneficia amici vnde Gregorius. ſeruitia quanto ſunt minus debita. tāto ſunt magis accepta. Sed minus debitū eſt ini micū diligere ꝙͣ amicum. Cuiꝰ ē rō qꝛ ſꝫm Tho. ij. ij. q. xxvij. Et ſꝫm do ctores ī iij. di. xxvij. Quatuor ſunt que augent in noſtris bonis actibꝰ mericū. Primū eſt libertas. Quāto em̄ homo oꝑat̉ plus ſꝫm rōeꝫ et vo luntatem nō naturaliter mere nec coacte tanto ceteris ꝑibus plus me ret̉. ſed in dilectiōe inimici. nec na tura. nec beneficia inimici mouent ad diligendū īmo magis ad odium. D Secundū eſt difficultas qꝛ quanto actus aliquis ex ſe eſt diffi cilior. tanto ceteris paribus eſt ma gis meritorius Et d̓r notanter ex ſe qꝛ duplex eſt difficultas in oꝑando vna ꝓueniens ex ip̄o oꝑe ex ſe vt ie iunare in pane et aqua eſt difficili us qua cum vino et piſcibus ⁊ pau pere dare d̓nariū de neceſſarijs eſt difficilius quā diuitem dare dena rium de ſuꝑfluis et hec difficultas auget meritum. Alia eſt ꝓueniens ex diſpoſiciōe oꝑantis ſolum. puta qꝛ ſe neglexit ad bonum diſponere. vel male ſe habituauit. et hec n̄ au get meritū. vnde ptꝫ ꝙ ſepe plꝰ me retur cum modico grauamine ieiu nans religioſus ꝙͣ male aſſuetꝰ me reat̉ ieiunando cum maiore labore Sed certū eſt ꝙ facilius eſt amicū diligere ꝙͣ inimicū. Terciū eſt cari tas. Nam nullus actus eſt meritori us niſi a radice aliquo modo proce dat caritatis. et quāto actus ex ma iori caritate ꝓcedit tāto eſt deo ac ceptior et magis ꝑ cōſequēs eo me remur. ſed dilectio inimici ex carita
te cauſat̉ totaliter. et ſolum depen det ex dilectiōe dei actuali vel ha bituali et nullam aliam cauſam mo uentē habet niſi deū. Amici vero dilectio multas alias cauſas habet puta beneficiū et alia. Quartū ē co natus ad bonū. qꝛ vbi maior cona tus eſt ad bonum ibi maius eſt me ritū. vnde. j. corinth. iij. vnuſquiſqꝫ mercedē accipiet ſꝫm ſuū laborem. ſed certū eſt maiorē conatū exigi in dilectione inimici ꝙͣ amici ergo. E ¶ Quo ad terciū difficulter ran corem dimittentibꝰ Notādū ꝙ qui dam ſunt tam diſcordes ꝙ raro vel nunꝙͣ remittūt iniurias. Iſti ſunt valde mali propter tria. Primo qꝛ nō ſunt veri xp̄iani. qui iniungunt̉ in baptiſmo ad habendū corpium. et nō maleſcūt ad pietatē. ſed ſunt iudei dure ceruicis. et incircumciſi cordbus et auribus reſiſtentes ſꝑ ſpūi ſancto. vt ait beatus ſtephanꝰ Actu. viij. volūt habere oculum ꝓ oculo. dentē pro dente. Leuit. xxiiij Secundo ſunt ſicut holofernes gen tilis de quo Iudith. iij. ꝙ ferocita tem animi eius mittigare nō pote rant. Tercio qd̓ peius eſt ſunt ſicut diabolus de quo dicit grego. ꝙ nul lo modo pōt locari obſequio. Cōtra hos eſt qd̓ de alexandro magno le gitur. qui dum offenſus a quodam nullatenus ire cedere vellet. ei ait ſuus magiſter Ariſto. Nobiliſſimū tibi adhuc docunientū tradere poſ ſum. Alexandro aūt dicente preſto ſum audire. ait Ariſto. Quis ē qui regna ſuperauit. nōne cor tuū ⁊ po tētia ſꝫ maiorē victoriā acquiriſ ho die aīm propriū ſi viceris ſi aūt neg lexeris alium victorē habebis. Ad que verba placatus eſt. vnde ꝓuer

Capitulum. Preceptum Quintum
Decim ī.
xvj. qui dominat̉ animo. fortior eſt expugnatorē vrbiū ſic legit̉ d̓ iulio ceſare ꝙ nullius ſolebat obliuiſci niſi iniuriaꝝ. Certum eſt etiā ſene cam magiſtꝝ neronis ad eum ſcrip ſiſſe librum de clemētia. que eſt ſꝫm tulium virtus ꝑ quā animus in odi um alicuius cocitatus benignita te retinetur. Scribūt naturales leonē ꝑcere ꝓſtratis nec regeꝫ apum acu leum habere ergo miranda res eſt xp̄ianum in rancore manere. vbi mo narchi mūdi placant̉. gentilis libꝝ ſcribit et animalia bruta docent. ꝑ terea dicit apoſto. Collo. iij. donan tes vobiſmetip̄is. ſi quis aduerſus aliquem habet querela. Item mat. v. ſanctoꝝ eſt nō ſolum remittere. ſed etiā bn̄facere inimicis. Itē xp̄s pijſſime orauit pro crucifixoribus. Luc. xxiij. qua longe ergo ſunt apo ſtolica doctrina a ſanctoꝝ vitā et xp̄i exemplo. qui remittere nolunt offendentibus eos. Sunt aūt ali quidam diſcūcientes culpas offen dentiū qui multam p̄tendunt diffi cultatem in remittendo. modo quia magne ſunt offenſe. modo qꝛ mul tociens cōmiſſe et remiſſe multoci ens nō ſic facit deus. imo magna re mittit. Iohe. ij. p̄ſtabilis ſuꝑ mali ciam malicia em̄ ſonat inculpa gra uem multa etiā dimittit. qꝛ multuſ eſt ad ignoſcendū. Iſa. lv. et multo ciens. Math. xviij. Non dico tibi ſe pties. ſed vſqꝫ ſeptuagīes ſeptiēs Decimum Capitulum E detractōe que eſt filia inuidie. Nūc dicēda ſunt tria principaliter. Prīo quid ſit et qn̄ peccatum.
Secūdo cur fugienda propter eius magnū malum. Tercio quo peccent de tractores audientes A ¶ Quā tum ad primū notandū ſꝫm Tho. ij. ij. q. lxxiij. Et aler. in ſum. ij. ꝑte ꝙ detractio eſt aliene fame ꝑ occulta verba denigratio. hoc eſt ablatio vel diminutio fame alterius ꝑ ver ba que dicunt̉ abſente alio vel ig norante eo cōtra quem dicuntur. Nam detrahere eſt de aliquo toto partem tollere. vnde detrahes ali quid de bono proximi trahit. Quia immaginē dei virtutes ⁊ naturalia de proximo nō pōt trahere q̄ ſunt bon a hominis. ſed famam eius pōt dimittere aut tollere B ¶ fit aūt detractio ſex modis ſꝫm Tho. dire cte quadrupliciter. Primo cū quis ꝑ verba ſua alteri falſum crimen i ponit et adinuenit. Et eſt peſſima d̓ tractio de qua Eccle. xj. Attende ti bi a peſtifero fabricat em̄ mala. Se cundo cū peccatū alterius ſuis ver bis adauget. vt cū peccatū de ꝓxīo narrat̉ qd̓ forte veꝝ eſt et aliꝰ ad auget. verbiſ ſuis aggrauādo. plus ꝙ ſit in ſe. de quo Eccle. xj. a ſcintil la auget̉ ignis. et a doloſo auget̉ ſanguīs. id eſt peccatū. Tercio qua do quis occultū reuelat Ita ꝙ pec catū alteriꝰ licet veꝝ ſed occultum manifeſtat. nō ſeruatō ordine cari tatis et fraterne correctiōis a dn̄o in euāgelio inſtituto. Contra illud Eccle. xxvij. Qui denūdat archana amici fidē ꝑdit Quarto qn̄ illd̓ qd̓ ē bonū dicit mala intenciōe factū. vt cū quis ieiunet orat et ſimilia facit de genere bonoꝝ. alter nō potens accuſare opus. accuſat intencio nem que in corde eſt. et quam

Preceptum Quintum
Capitulum. Decimum
ſcire nō poteſt. nec habet ad hoc ſi gna ſufficientia. Sicut Luc. xj. Iu dei dixerūt xp̄o. In beelczebub prin cipe demonioꝝ eijecit d̓monia. quo cōtra eccle. xj. d̓r bona in mala con uertens inſidiatur et in electis po nit maculam. Indirecte. aut fit de tractio dupliciter. Primo negando bonum alterius. vt ſi de aliquo ve re bona dicunt̉. ꝙ ſit doctus. vir go nobilis virtuoſus ⁊ ſimilia. Ego dicam. nō eſt talis. vel ſi a me que ritur vtrū p̄fata bona in proximo ſint. et ego reſpondendo negem cuꝫ tn̄ ſciam ſibi ineſſe. ſicut Io. ix. Iu dei negabant. Primo miraculū de il luminaciōe ceci. Secūdo bonū alte rius reticendo malicioſe. Sicut ſi d̓ proximo fit ſermo quō bona fecerit me p̄ſente. vel a mequerit̉ de tali et ego malicioſe taceaꝫ ex odio vel inuidia. ſicut milites tacuerunt xp̄i reſurrectiōeꝫ et iudei. Math. xxvij C ¶ Secūdo notandū ſꝫm Tho. ꝙ peccata verboꝝ ſunt maxīe ex intenciōe loquentis diiudicāda. Qn̄ quis aliqua dicit de alio illa inten cione. vt ꝑ hoc auferat vel minuat famam eius tūc vere d̓r et proprie ei detrahere. Et hmōi detractio eſt ꝑ ſe loquendo peccatū mortale. Qd̓ ꝓbatur primo qꝛ Ro. j. d̓r. detracto res deo odibiles qd̓ ideo addit̉ vt dicit glo. ibidem ne putet̉ leue eſſe peccatū ꝓpter hoc ꝙ ꝯſiſtit in ver bis. Secūdo ſic probatur nam pec cata que cōmittunt̉ cōtra proximū penſanda ſunt penes nocumēta que ꝑ ea proximo inferunt̉. ſed ꝑ detra ctionem maius nocumētū infertur ꝓximo ꝙͣ ꝑ furtum aut rapinaꝫ eo ꝙ ꝑ tractiōem aufert̉ hominū fa ma et ꝑ furtum diuitie. fama autem
multo p̄cioſior eſt diuicijs. vn̄ ꝓuer xxij. Melius eſt nomen bonū ꝙͣ vn gentum p̄cioſum et diuitie multe. ⁊ Eccle. xlj. Curam habe de bono no mine hoc em̄ magis ꝑmanebit tibi ꝙͣ mille thezauri magni et p̄cioſi. nam ꝑ defectum fame a multis bo nis homo impedit̉. tam in ſpūali bus ꝙͣ in corꝑalibus. Primo qꝛ īfa mati doctrina minus ſapit in proxi mo. Secūdo infamatus pronior eſt dipeccandū. qꝛ cōſpicit ſe honoreꝫ ꝑdidiſſe. Tercio vno infamato alij multi poſſunt infamari. vt patet in monaſterijs religioſoꝝ in domibꝰ et ciuitatibus. Quarto in tꝑalibus cōtractibus matrimonij mercancia rum. et hmōi homini minus credit̉ propter que homines interdū mori parati ſunt cauſa defendendi famā ſicut in duellātibus patet. ergo plꝰ eſt mortale ꝙͣ furtū vel rapina tē poraliū. D ¶ Sunt aūt tres gra dus detractoꝝ. Quidam mali qui d̓ trahunt ſimplicibus proximis. alij peiores qui detrahūt deuotis vel religioſis. vnde iiij. Reg. ij. Cū ma lo pueri loquerent̉ de heliſeo pro pheta qui vitam duxit ſicut religio ſi dicentibus pueris. Aſcende calue ſtatim exiuerūt duo vrſi de ſilua oc cidentes xlij. pueros. Tercij peſſimi qui detrahunt platis et a patribus ſpūalibus vel carnalibus delibera te intenciōe nocendi. et maxime in his que ꝑtinēt ad eoꝝ officium vt dicit alex. E ¶ Qd̓ patet. j. exod̓. xx. vbi d̓r dijs nō detrahes et prin cipem populi tui nō maledicēs. vbi p̄lati dij nominant̉. qꝛ diuinos ho mines ſuis ſacramentis et doctris facere poſſunt ſiue bene ſiue male viuant. Item Numeri. xiiij. deꝰ de

Decimum Capitulum. Preceptum Quintum
tractionem factā p̄lato reputat ſu am d. vſqꝫ quo detrahit mihi popu lus iſte veriam ego eos peſtilentia Item eccle. x. In cogitaciōe tua re gine detrahas glo. ſimpliciter mo net ne ira vel leuitate animi maio ribus noſtris maledicamus. Secun do ꝑ illud ij. reg. vj. vbi Oza a dn̄o ꝑcuſſus eſt qꝛ manū ſuam ad archā dei extendit. ſed religioſi vel deuo ti vel p̄lati ſunt archa dei ꝑfectior in quibus cōtinet̉ manna dulcis cō ſolaciōis. virga correctiōis et ſcīa diſcreciōis. nec īmerito talis a dn̄o ꝑcuttit̉ qui irreuerenter manu lin gue templū dei tangit. Vnde greg. Gultī dum plus vitam ſacerdotum ꝙͣ ſuā diſcutiūt in erroris foueam dilabunt̉ minꝰ cōſiderantes ꝙ non eos vita ſacerdotū lederet ſi humi liter bonis ſacerdotū ammonicioni bus aurem accomodarēt f ¶ Ter cio patet idem ī cham. Gen̄. ix. qui Nōe patris ſui verenda detegēs in ſemine ſuo maledictiōem ſuſcepit vbi alij fratres benedictionē rece perūt maledictus inquit chanaam puer ſeruus ſeruoꝝ erit fratribus ſuis. Sunt etiā alij gradus inuidie quia quidā detrahūt verbo. alij pe ius ſcripto. alia cantilenis. Cum tn̄ aliquis dicit aliqua verba ꝑ que mi nuitur alterius fama. et nō intenci one nocendi alteri in fama ſed dicit ex incōſideraciōe aūt animi leuita te. aut propter aliquā cauſam ſꝫ nō neceſſariam tūc manet peccatū ve niale niſi verbū detractorium adeo ſit graue ꝙ notabiliter hoīs famaꝫ ledat p̄cipue in his que ꝑtinent ad honeſtatem vite. et diſpoſicionem bonam voluntatis. Hoc em̄ ex ipſo genere verboꝝ habet rōem peccati mortalis dicit. Tho. Nam vt di ctū eſt p̄cepto. j. ca. xiij. di. Si quis leuiter ⁊ ex ꝑuis ſignis firmiter cre dit de proximo peccatū mortale ip̄e in hoc peccat mortaliter ſed alium de tali mortali accuſare. etiam ex le uitate et ſine neceſſaria et rōnabili cauſa. peius et maius nocumentum hominis et nō ſolum cōtra caritate ſed etiam cōtra iuſtitie equitatem. ergo a forciori eſt peccatū mortale. vnde etiam tenet̉ ad reſtitucionem ſicut dicet̉ infra p̄ce. vij. ca. vij. exē plum eſt ad propoſitū ſi em̄ aliquis ex leuitate animi in rebus vel ī cor pore magnū damnū inferret. grauiſ culpa etiam a ſecularibus iudicijs indicaretur vt ſi ludendo necaret. vulneraret aut domū incineraret. Sic eſt detractoribus ex leuitate ī magnis rebus vt dictū eſt. Et alex. Qui aūt mala ea ꝑ que minuit̉ pro ximi fama manifeſtat. non om̄ibus indifferenter. ſed debitis circūſtan cijs et propter aliqd̓ bonum vel ne ceſſariū ei qui p̄t n̄ obeſſe ſꝫ ꝓdeſſe et hoc facit cauſa correctionis pro ximi nō cauſa nocendi ei talis ſerua to aīo corrigendi euāgelico de quo Math. xviij. nō peccat ſed meretur vnde augꝰ. in ſpeculo eccleſie. ſi fra ter tuus vulnus habet in corpore qd̓ velit occultare dum timet ſecari nōne crudeliter a te ſimilet̉ et miſe ricorditer indicaretur. Quanto gͦ magis debes manifeſtare. ne dete rius putreſcat in corde G ¶ Quā tum ad ſecūdum principale nota ꝙ detractio eſt valde deteſtabile vici um propter ſeptem. Primo qꝛ vald̓ cōmunis eſt et cōſueta malicia vnd̓ ſequitur illud ꝓuer. xxiiij. detracto ribus ne commiſcaris dicit glo. hoc

Capitulum. Preceptum Quintum
ſpecialiter vicio ꝑiclitatur fere to tum humanū genus ſꝫm Tho. tum qꝛ ſtultoꝝ infinitus eſt numerꝰ. tu qꝛ pauci ſunt qui ꝑ viam ſalutis am bulant. tum etiam qꝛ pauci aūt nul li ſunt qui nō aliquo ſex modoꝝ po ſitoꝝ detrahunt ꝓximo ſuo. aut in tenciōe nocendi. aut ex leuitate ani aut ex cauſa nō neceſſaria propter ꝙ Iaco. iij. d̓r. Si quis in verbo n̄ offendit hic ꝑfectus eſt vir. in om̄i aūt ira. aūt inuidia homines ꝓmp tiſſimi ſunt ad detrahendū aīo nocē di. Quia ira eſt appetitus vindicte et inuidia triſtitia de alieno bono. ſimiliter vbi homines cōueniūt ſta tim aliena facta proponunt̉ incau te. Ideo ꝓuer. xxiiij. dictum eſt. cū detractoribus ne cōmiſcaris. Et in psͣ. Detrahente ſecreto ꝓximo ſuo hunc ꝑſequebar. quapropter ſuper illo psͣ. pro eo vt me diligerent de trahebat mihi. glo. terribiliter di cit. plus nocet in membris detrahē tes xp̄o qui animas credituroꝝ in terficiūt qua qui eius carnem mox reſurrectura ꝑimerūt vbi alex. di cit. ꝙ ſi comꝑacio intelligitur qua tum ad motiuū principiū. vera eſt autoritas. qꝛ detractores ex certa malicia faciunt. nō ſic crucifixores xp̄m occiderūt. ſed nō debet intelli gi comꝑacio ī genere. qꝛ genus pec cati xp̄m crucifigenciū fuit maiꝰ detractio ſit. Secūdo detractio de teſtabile eſt vicium. qꝛ nō ſufficit d̓ tractorem penitere de peccato infa mie. ſicut de quibuſdam alijs pctīs ſed oportet etiam reſtituere interd̓ cū cōfuſiōe. vt patebit in vij. p̄cep. Tercio qꝛ magne crudelitatis ē de cractor qui cecum id eſt abſentem. et ſurdum id ē nō audiente ꝑſequiDecimum. tur. Contra illud Luce. xix. nō male dicēs ſurdo nec coram ceco pones offendiculum ſed timebis dominuꝫ deū tuum. Quamuis illa ſint ad lit teram crudelia. tn̄ ſꝫm glo. Surdo maledicit qui abſente detrahit. ſic etiam ceco. id ē audienti detractio nem offendiculū ponit credēdo fa ciliter. et iudicando temerarie. et poſtea detrahendo proximo. ¶ Quarto detractor multis malis aſſimulatur. Primo porco qui tota die roſtꝝ tenet in luto viciorū. vn̄ Mar. v. demōēs dixerūt mitte nos in porcos Serpenti aſſimulat̉ omē aīal ꝓdicioſuꝫ ī ſilētio mordes ⁊ tor tuoſe īcedēs. vn̄ eccl. x. Si mordeat ſerpens in ſilentio nihil eo minus habet qui occulte detrahit. Eſt etiā beſtia ſimilis vrſe qua vidit daniel Eiuſdem. vij. tres ordines dencium habenti in ore. qꝛ necat anima pro priam fama ꝓximi et inficit audien tes detractioneꝫ. Detractor em̄ eſt ſimilis homini. et eſt beſtia humanū ſanguinem id ē peccatū ficiens nūc aꝑta bona diminuens. nūc occulta reuelans. nūc vero falſa imponens Eſt ſepulcrū pates ſꝫm pſal. guttur eius et lingua eius gladius accutꝰ Sunt em̄ detractores dapiferi dia boli qui carnes humanas homībus comedendas proponūt Vnde ſuper illud ꝓuerbio. xxiij. Noli eſſe in cō uiuijs potatoꝝ. nec in cōmeſſacioni bus eorum qui carnes ad veſcendū cōferūt. glo. Carnes ad veſcendum cōferūt qui in collacionibus crimīa ꝓximoꝝ viciſſim dicere ſtudent. I ¶ Quinto detractores multis no cent deo cuiꝰ iudiciū vſurpant lu. vj. Nolite iudicare et nō iudicabi mini. nolite cōdemnare ⁊cͣ. proximo

Capitulum. Decimum Preceptum
Quintum nocēt quē auditu corrumpūt. ⁊ cui detrahunt ſibi qꝛ ſufflant in pulue rem alienoꝝ d̓fectuū. ⁊ ſe cecāt ſꝫm ore. Nocēt etiam eccleſie qꝛ detra ctores faciūt a bonis interdum ceſ ſare. Sexto puniuntur grauiter. nā Nume. xij. Maria ſoror moiſi lepra inficitur. qꝛ ei detraxit. Numne. xiiij Detraxerūt filij iſrael terre ꝓmiſſi onis in malum ſuū. Danielis. xiij. duo ſenes ſuſannam infamātes tur piter occiſi ſunt k Septimo diſ ſuadent exempla ſanctoꝝ et philo ſophoꝝ multrpliciter. legit̉ ꝙ bea tus augu. in menſa cōtra detracto res verſos iſtos ſcriptos habuit. Quiſquis amat dīctis abſentum ro dere vitam. Hanc menſam vetidam nouerit eſſe ſibi. Quos etiam dele re minatus eſt quibuſdam epiſcopiſ detrahentibꝰ niſi ceſſarent. In vi taſpatꝝ legit̉. Cum fratres de mul torū abſentum loquerent̉ vicijs ab bas prior ſaccum plenū arena a ter go et minorem in pectore pendens egrediebatur. A quo cum cauſam queſiſſent ait. proprijs peccatis ma gnis oblitus. aliena parua pertra cto. orate queſo vt mihi mea dimit tant̉. Quo audito tacuerūt detra ctores. Refert beatus grego. j. lib. dialo. Quod cum beatus fortunatꝰ epiſcopus demonem a quodā eieciſ ſet. demon in ſpecie peregrini ſero clamitabat ꝑ plateas ciuitatis O vi rum ſanſtum fortunatū peregrinuꝫ a ſuo eiecit hoſpicio tūc quidam pe regrinū iſtum hoſpicio recepit. Et cum is qui fictum ꝑegrinū ſaſcepe rat. p̄ſente vxore paruulū prope ig nem haberet. demon ꝑuulum inua ſit et in ignem proiectum cōcrema uit. Et dicit grego. ꝙ mala ⁊ detra
ctoria intenciōe iſte ꝑegrinū hoſpi tauit. ac ſi epiſcopus immiſericors fuiſſet. Sic in vitis philoſophoruꝫ de ſocrate d̓r ꝙ aliqn̄ ſerioſe ſuis d̓ tractoribꝰ auditū prebuit. Cauſam aūt ſciſcitātibus reddit nam ſi eorū que inſunt dixerint corrigemur. Si vero nō nihil ad nos. oportet īquit ita fieri vt ſi bene dicunt. corriga mur ſi male nihil ad nos. Sic eum quidam diogeni diceret de amico ſuo quō diogeni male dixiſſet. Rn̄. diogenes. an amicus iſta dixerit nō iudicio. ſed certū eſt te iſta mihi de amico meo retuliſſe. Sic etiā xeno crates phi. tm̄ a ſenatu honoratus vt teſtis nunquā iurare cogeretur. Cum in p̄ſentia quorundā detracto rum tacerēt eis cauſam querentibꝰ Reſpondit me dixiſſe aliqn̄ penituit tacuiſſe vero nunꝙͣ C ¶ Quo ad tercium ſciendū ꝙ nō ſolum peccāt detrahentes. ſed alij plures. et in terdū pluſ ꝙͣ detractores ſꝫm tho. Primo qui alium ad detrahendum inducit. Secundo qui detractorem audit. et ſibi detractio placet prop ter odium eius cui detrahitur. vel propter aliquā aliam maliciā vter qꝫ illoꝝ peccat. ⁊ nō minuſ ꝙͣ detra hentes. Vnde rō. j. nō ſolum qui ta lia agunt. ſupple ſunt morte digni. ſed etiam qui faciētibꝰ cōſenciunt. Item inducens et complacēs detra ctori facit cōtra caritatem proximi qꝛ primus ledit famā. et ſecūdus cō placet in proximi malo vnde Bern. .ij. li. de cōſecraciōe ad eugeniuꝫ de trahere aūt detrahēte audire quid hoꝝ damubilius ſit nō facile dixe rim. Qn̄qꝫ aūt contingit ꝙ aliquis audit detrahentē et nō placet ſibi detractio nō tn̄ repellit detrahēteꝫ

Capitulum. Quintum Preceptum Decimum.
nec ei reſiſtit. ⁊ hoc propter aliquē humanū timorem. aut propter neg ligentiam vel verecundiam. tūc ad hūc peccat. Quia ea rōne qua quis tenetur ſubleuare aſinū alterius ia centem ſub onere vt p̄cipitur deū. xxvij. Eadem rōe tenemur non pati detrimentū fame proximi. Et ideo ſi poſſumus iuuare tenemur. Vnde Hiero Si eſſet ī nobis diligētiā ne paſſiꝫ obtractatoribꝰ crederemꝰ iā omnes detrahere timeret. Et ī epi ſtola ad nepocianum. Hiero. dicit. Nemo inuito auditore libenter de trahit. ſagitta in lapide nō figitur. ſed interdum reſiliendo ꝑcutit diri gentem diſcat detractor dum te vi det non libēter audire nō facile de trahere. Et dicit tho. ꝙ talis nō re ſiſtens ex cauſis iam dictis peccat plerūqꝫ venialiter. qn̄qꝫ etiam fit peccatum mortale. vt cum alicui ex officio incumbit detrahentem cor rigere vt forte ſuꝑiori reſpectu in ferioꝝ. vel cum ex tali detractione natum eſt ſequi magnū periculum niſi ꝓhibeat̉ vel propter radicem ſcꝫ timorem humanum qui pōt eſſe peccatū mortale. ¶ M Sunt au tem rep̄henſibiles cribus de cauſis qui detrahentes audiūt. et eis non reſiſtunt et illibēter audiūt. Primo qꝛ vident fratres ſuos a canibus di facerari et nō reſiſtunt ſaltem cla more cum poſſunt vel lapidibꝰ cor rectionis. qd̓ ſi nō faciūt beſtie vi dent̉. vnde Eccle. xiij. Que cōmuni catio fancti hominis ad canem. Se cundo nō reſiſtentes. et placibiliter ſe ad detrahentes habentes falſam ęius miniſtrant. qui fratres come dunt. qꝛ detractoribus ſine audien tu leto vultu comeſtio carniū hūa
naruꝫ in detractione inſipida foret vnde Hiero. Nemo inuito auditore libenter narrat. Vnd̓ ꝓuer. xxv. ve tus aquilo diſſipat pluuias. et faci es triſtis lingua detrahentē. Terco audientes detractores libenter in iuſte agunt. ⁊c. legem nature. ſcrip ture et humana. qꝛ frequenter cre dunt vni teſti. Cum tn̄ in ore duoꝝ vel triū ſtet omne verbū. Et qd̓ pe ius eſt. Cicius interdū de bono vi ro credit̉ vni ribaldo. ꝙͣ decem pro bis ad cōtrariū vbi eſt veritas me ra. propter hoc bern. dicit lingua detractoris eſt vipera verociſſima que letaliter treſ interficit vno fla tu.ſ. detrahentem cui detrahitur. et ip̄m qui detractionibus delecta tur. N ¶ Sꝫ dubitat̉ quo homo debeat reſiſtere omni detrahenti. Cum dicat̉ Eccle. iiij. nō cōtradicaſ verbo veritatis vllo modo. qn̄qꝫ aūt aliquis detrahit verbo verita tis dicendo. Rn̄. ꝙ ſi detractorem ſcio falſum de alio dicere poſſum ſi bi ſic reſiſtere ꝙ eum ꝑ verba argū am de falſitate. ſi aut ſcio eum verū dicere de alio tūc nō debeo eum de falſitate arguere. ſed debeo verbīs corrigere. de hoc ꝙ peccat fratri d̓ trahendo vel ſaltem debeo oſtende re ꝙ mihi diſplicet detracto. ⁊ hoc debeo principaliter oſtendere ꝑ tri ſticiam faciei Qui em̄ detractori hi larem oſtendit faciem. facit eum pu tare ꝙ placeat ſibi detractio ſua ⁊ ſic audacior fit ad detrahendum. Qui aūt triſtem ſibi exhibet faciem facit eum cicius obmuteſcere prop ter hoc d̓r ꝓuer. xxv. Ventus aqui lo diſſipat pluuias et facies triſtis linguam detrahentem. ſed contra p̄ dicta faciunt quidam. Nam quādo

Preceptum
Vndecimum Capitulum.
Quintum aliqui detractores corripiunt̉ a bo no ꝯſciēcie vires ſtatim reſpōdent Ego veritatē dico de iſto. et ſi pn̄s eſſet cui detraho ſibi in faciē dicerē Rn̄. ꝙ tales grauiter errāt. qꝛ pu tant ꝙ in facie aliquē quiciari leui us peccatū ſit. cum tn̄ peius ſit vi ciū ꝙ detrahere. et oſtēſum eſt d̓ 9 tumelia in materia de ira. Secūdo rn̄dendū eſt talibus ꝙ non ſufficit ad vitandū pctm̄ dicere veritatem ſed oꝑtet vt debitis circūſtācijs di catur. ſꝫm illud. Qd̓ iuſtū eſt iuſte exequaris. deutro. xvj. Tercō rn̄de tur ꝙ rarū eſt apud quoſdā detra ctores illa eos audere in faciē dice re que a tergo euoniūt. Vndecimū. Capitulū Via fraterna correctō p̄ ſeruat interdū infamātē ꝙ non d̓r detractor ſed pocius anime ꝓximi de morte pctī ſuſcitator. Et qꝛ occidit̉ frater in eius dimiſſiōe. vt Augꝰ. dicit. Idcirco nūc tria ſunt dicenda de fraterna correctōe. Primo quan tum noceat obmiſſio eius. et ꝓfici at eius exerticiū debitū. Secundo quō fieri debeat. Terco quis ad eā teneat̉. A ¶ Quātum ad primū notādū primo ꝙ fraterna correctō eſt ſꝫm doctores. amonicō fratris d̓ emēdacōe delictoꝝ ex fraterna ca ritate. Dicit̉ prīo amonicō. qꝛ ob iurgacō verbi et caſtigacō verboꝝ ꝑtinet ad p̄latū. ſed amonico per ſo lū verbū ꝑtinet ad omnes Dicitur etiā de emēdacōe delictoꝝ. qꝛ ille fi nis eius eſſe debet. Dicit̉ ex carita te. ex qua p̄cedere debet. Scd̓o no tandū ꝙ valde ꝑiculoſe peccāt dimittētes ſine rōnabili cauſa frater nam correctōem. qd̓ patet triplici ter. Primo qꝛ ſicut loquendo quis peccare pōt. ita tacendo. Eſt em̄ vt d̓r eccle. iij. tēpus tacendi et tēpus loquēdi. Vn̄ Iſa. vj. lamētat̉ ſe tā cuiſſe dicēs. Ve mihi qꝛ tacui. glo. quia Oziā ⁊ alios libere non repre hendi. Scd̓o. qꝛ ſancti de hoc terri biliter ſentēciat. Vn̄ grego. Qui ꝓ ximi mala ꝯſpiciūt. et ſilencō p̄tere unt. quaſi ꝯſpectis vulneribꝰ vſum medicamīs ſubtrahūt. et ideo mor tis autores iūt. quo vulnus qd̓ cū rare poterāt nolūt. Et augꝰ tū vul nus fratris ꝗtemnis. tu eū perire vides. et negligis. peior es tacēdo. ꝙͣ ille cōmittendo. Tercō omēs do ctores qcorditer tenēt ꝙ reus eſt cum fure qui ſcit furtū et non indi cat corrigendū. Et eadē racō vide tur de ꝑticipacōe cuiꝰ libet delicti Cum ergo tantus ꝓpheta peniteat ſuꝑ hmōi. Cum ſancti tāgraue hoc iudicent. Et ſꝫm oēs magiſtros hoc reputet̉ ꝯſenſus in delictis. Dicit beatus Aug. Innocētes quippe n̄ eſtis ſi veſtros fratres quos indicā do corrigere poteſtis. tacendo ꝑire ꝑmittitis B ¶ Et vere n̄ ſunt ta les innocētes triplici d̓ cauſa. quia nocent ſibi. peccanti. et ſocijs. Pri mo nocēt ſibi. labia polluendo deli cto alieno. vt non ſint digni deum laudare. Iſa. vj. Ve mihi ꝙ tacui quia vir pollutus labijs ego ſum.ſ. ex iſta taciturnitate. glo. quia oziā et alios non correxi. Ideo cum an gelis deum laudare non meruī. ne dicat̉ mihi. Quare tu enarras iuſti cias meas. et aſſumis teſtamentum meū per os tuum. Scd̓o nocent er qui eſt corrigēdus. Vnde Augꝰ. in

Preceptum Quintum
Capitulum. Vndecimum
epiſtola ad hiero. Obſecro te ꝑ mā ſuetudinē hieſu xp̄i. ſi leſite dimit tas mihi nec me viciſſim ledēdo red das malū pro malo. ledes aūt ſi ta cueris mihi errorem meū in factis meis. vel in dictis inueneris Inter p̄tatiue ergo tot occidimus quot ad mortem ire tepedi et tacētes vi demus. tercio nocent ſocijs qui eo rum exemplo tacentes idem pecca tum taciturnitatis incurrunt. Sic etiam econtra peſtilente caſtigato ſtultus ſapientior erit. ſi aut corri pueris ſapientem intelliget diſcipli nam. ꝓuer. xix. C ¶ Porro ex fra terna correctione ſextuplex poteſt ſequi fructus. Primus eſt anime li beratio. Si inquit xp̄s te audierit lucratus es anima fratris tui. mat. xviij. Si aūt te nō audierit. ſaltem lucratus es anima tua. vnde ezceh. iij. Tu vero animā tuā liberaſti. ſcꝫ poſtꝙͣ dixiſti imꝑio impietatem ſuā ⁊ noluit cauere. Secūdus eſt diabo li fugatio. fugit em̄ ſicut lupus duꝫ exclamatur. Quo cōtra dicit Bern̄. Securꝰ accedit temptator vbi nul lus timetur rep̄henſor. Tercius eſt peccati cognitio. frequēter em̄ com mittens culpam non aduercit qd̓ fe cit. aut ſi aduertit nō cogitat ſe ma lum feciſſe. aut ſi malum nō multuꝫ male. Quartus eſt cautela de futu ris. Quintus eſt puritatis augmen tatio. vas em̄ aureum vel argenteū quanto plus confricat̉ tāto magis purificat̉. Ita boni viri et religio ſi. Et ideo intelligentes hoc non fe runt grauiter. Eccle. x. Vir prudes ⁊ diſciplinatus nō murmurabit cor rectus. Exemplū de augu. qui dixit Ego ſenex et epiſcopus paratus ſuꝫ ab oībus corrigi et emendari ⁊ illuꝫ
amicum cū eſtimo cuius lingue be neficio ante diem extremi iudicij anime mee maculas tergo. Sextus eſt amicitie acquiſitio ꝙͣuis em̄ re ligioſus correctus interdum ferat moleſte in prīcipio. Ad cor tn̄ reuer tes. amicum intelligit. vnde ꝓuer. xxviij. Qui corripit hominem inue niet gratiam poſtea apud illum. ma gis quam ille qui ꝑ lingue blandim̄ ta decipit propter iſta beatus aug. quemlibet hortat̉ ad correctioneꝫ fraternam. Omē. xiiij. ſuꝑ io. ſic di. D ¶ Quis comedit̉ zelo domus dei. niſi qui omnia que ibi videt ꝑ uerſa ſatagit corrigere ⁊ cupit emē dari. ſi emendare nō pōt tolerat et genuit. nō eſt maior domus tua domus vbi habes ſalutem eternam ſi ergo indomo tua. ne ꝑuerſuꝫ ali quid ſatagis in domo dei vbi ſalus propoſita eſt et requies ſine fine nō debes pati quantuꝫ inte eſt ſi quid forte ibi ꝑuerſum videris eſſe. ver bi gratia. vides fratrem tuum cur rere ad theatꝝ. ꝓhibe mane conte ſtare. ſi zelus domus dei comedit te vides alios currere et inebriari vel le. aut alia que nō licent ꝑpetrare prohibe quos potes. tene quos po tes. terre quos vales quibus nō po tes blandire noli tam̄ quieſcere fac quicquid veniat in mentē ſeruus il le qui abſcondit talentū et noluit ſuꝑerogare. nūquid accuſatus fuit ꝙ ꝑdidit. ⁊ nō potius qꝛ ſine lucro ſeruauit. ſic ergo fratres mei n̄ quie ſcatis. Nolite quieſcere lucrari xp̄o qꝛ lucrati eſtis a xp̄o. hec Augꝰ. ¶ E Sed quereres qn̄ correctionis fraterne obmiſſio ſit peccatū et qn̄ non. Rn̄. ſꝫm Tho. ij. ij. q. xxxiij. ꝙ aliqn̄ eſt meritoria. aliqn̄ peccatum

Vndecimum Capitulum. Preceptum
Quintum mortale. aliqn̄ veniale. nam triplici ter contingit correctionem obmit ti fraternam vno modo meritorie. vt cum quis defert correctionē vſ qꝫ ad oportunū tempus vel ideo ob mitti qꝛ nō ſperat eorū emendacio nem ſed veriſimiliter eſtimat ꝙ ex hoc propter impacientia ip̄i corri gendi deteriores fiant. aut ꝙ aliqd̓ aliud malum ex hoc ſequatur peius ꝙͣ correctio ſit bona. aut ex aliqua alia cauſa racionabili Si tūc obmit tit ex caritate tūc obmiſſio eſt meri toria. vnde augꝰ. j. de ciui. dei. S propterea quiſqꝫ obiurgādis ⁊ cor ripiendis male agentibus ꝑcit. vt oportunius tempus inquiratur vel eiſdem ip̄is metuit ne deteriores ex hoc efficiant̉ vel ad bona vitam pi am erudiendos impediant alios in firmos. et priuent ac auertat a fide nō videtur eſſe cupiditatis occaſio ſed cōſilium caritatis. Et dicit̉ no tanter qn̄ nō ſperat emendacionem fratris ſed veriſimiliter putat dete rioracionem. vt forte qꝛ ꝑcuteret me vel conciꝑet graue odtum con tra me aut aliud peccatum cōmitte ret ꝑ qd̓ peior fieret ꝙͣ ꝑ primum peccatum. Tūc em̄ nō ſolum lauda bile ſed etiam debitum eſſet ceſſare a correctione. qꝛ ordinat̉ ad bonuꝫ fratris et nō ad maluꝫ. Et illd̓ vult ſcriptura. ꝓuer. ix. Et grego. ſuper eodem vt poſtea ponet̉. niſi em̄ ex correctiōe veriſimiliter melius ali quod ꝓueniret. qꝛ p̄cauentur maio ra mala ꝙͣ odium illius ſit malum tūc eſſet odium quorundam aliqn̄ timentiū. Et cum melius bonum ex correctione ſequit̉ ꝙͣ ſit odiū ma lorū tūc odio malorū eſt cōtemnen dum. In quo caſu iohānes herodē
correxit propter edificaciōem alio rum. vt vult Criſo. et ſic interdum etiam ſancti correxerūt tirānos ſu per ꝑſecuciōe xp̄ianoꝝ cum tn̄ ſciue runt ex hoc odia magna generari ī eos et aliqn̄ cōſequenter in marti res et in ſe ſequi propriam mortem f ¶ Secūdo contingit correctio nem fraternā obmitti peccato mor tali. vt cum quis delinquens occur rit. et eſt oportunū tempus corrip endi. et ſperatur eius emendatio. nec timetur aliquod aliud malū pe ius inde ꝓuenire. et nō eſt alius p̄ ſens cui ex officio incumbat corri gere vel ſi eſt p̄ſens. negligens tam̄ apparet ſi tūc homo hmōi d̓līquētē obmittit corrigere forte propter ti morem humanū vel mundanū. vt qꝛ ſic dicit augꝰ. vbi ſupra. Iudiciū timet vulgi aut carnis excruciacio nem. vel etiam ꝑemptionem vel ali ud tale minus malum ꝙͣ peccatum illius pro quo corrigi deberet tunc videtur peccare mortaliter. Quia exquo ſperat emendacionē fratris et obmittit corrigere propter timo rem. tūc contemnit diuinū p̄ceptum Et videt̉ hmōi quoꝝ amiſſionem ti met caritate fraterne. et ſaluti pro ximi p̄ponere. Cum tn̄ ſꝫm ordinem caritatis anima proximi plus ſit di ligenda quam proprium corpus Ex emplum de elemoſma corꝑal̓i video hominē fameſcentem qui nō habet nec ex ſe habere poteſt vnde paſca tur. nec apparet alius illud faciens nec potens facere. ego teneor taleꝫ ſꝫm poſſibilitatem nutrire. qd̓ ſi ne gligo pecco mortaliter et eius occi ſor reputor. Sic ſi videro ꝓximum tendentem ad peccatum mortale. ꝑ qd̓ moreretur in anima ⁊ ſpero ip̄m

Quintum Capitulum. Preceptum
poſſe corrigi per amonicōem meā. et nō eſt veriſimile ꝙ ſequant̉ alīa peiora. nec eſt alius qui eum corri gat teneor ex precepto multoplus ſubuenire anime ne pereat ꝙ cor pori in caſu p̄cedēti. Vnde grego. ī ome. ſuꝑ jo. Cum audiſſet iohānēs in vinculis. plus eſt animā in eter num victura pabulo verbi reficere ꝙ ventre carnis moriture terreno pane ſaciare. vel ſcirem alique eſſe in peccato mortali. et habere ſpem ꝙ emēdaret̉ ad correctōem meam nec timerem aliud peius ſecutuꝝ. ⁊ nō eſt mihi veriſimile ꝙ per aliū corrigat̉. aut per ſeip̄m emēdetur ſed ꝙ veriſimiliter in iſto pctō mo riatur. tūc ex p̄cepto teneor eū cor rigere ne aīma moriat̉ eternaliter G Tercō hmoi correctōis ob miſſio eſt pctm̄ veniale. videlicꝫ qn̄ timor et cupiditas alique tardioreꝫ faciūt ad corrigēdū delicta fratris non tn̄ ita ꝙ ſi ei ꝯſtaret ꝙ fratre poſſet a pctō retrahere propter ti morē vel cupiditate dimitteret qui bus in animo p̄ponit caritate fra ternā. Et hoc modo aliqn̄ etiā viri ſancti negligūt corrigere delinquē tes. Et dr̄ in p̄dictis notāter ſi ſpe ratur emēdacō fratris ꝓcurari per hmōi correctōem. quia finis frater ne correctōis eſt emēdacō fratris. ⁊ iſta intencōne fieridebet. Vbi ve ro ꝓbabiliter timet̉ ꝙ amonicōeꝫ ip̄e frater non recipiet ſed ad peio ra laberet̉. nec aliud bonū inde ꝓ ueniret vt alioꝝ edificacō qui ſcan daliſati ſunt aut ſcādaliſant̉ veriſi militer. tunc eſſet ab hmōi correcti one deſiſtendū. qꝛ que ordinant̉ ad finem habēt rōnem boni ex ordine ad finem. Vn̄ ꝓuer. ix. noli arguere
Vndecimum deriſorē ne oderit te. vbi dicit glo. et eſt grego. nō eſt timēdū ne is qui arguitur ꝯtumelias tibi inferat. ſꝫ hoc pocius ꝓuidendū ne tractꝰ ad odiū inde peior fiat. Et io di. tho vbi prius. diligēter ꝓuidendū ē ne ex correctōe ſequat̉ odiū ex noſtra culpa ꝓpter indiſcreta correctōem Si aūt ſine noſtra culpa ad odium ꝓuocetur. et ex illo ex quo deberet ad dilectōem incitari. non eſt cura dum p̄cipue qn̄ eiuſ pctm̄ in damnū alioꝝ vergit. vel etiā damnnū ſeq̄n̄s vel peccatū ip̄m eſt grauius odio. qd̓ in nos excitamꝰ. vel quādo ſpe ramꝰ ꝙ odium paulatim tepeſcat. et tam correctō ſequat̉. quia ſicut grego. Melius eſt odium ꝓpter de um ꝙ amicicia que eſt p̄ter ipſum. Cum em̄ propter ip̄m amamur debi tores dei ſumus. Cum odio propter ip̄m habeamur debitorē eum nobis facimus. Hec ſentēcialiter tho. Cā cellarius ꝑiſien̄. magi. Io. gerſon. tradit regulas tres in de floribus regulaꝝ moraliū. Prima pene ſunt reſtringende ſic ꝙ abſqꝫ vtilitate reipublice vel eius cui infligit̉ ne qꝫ inſtitui neqꝫ inſtitute exequi de berent. et peccat oppoſitū faciētes vel eas cum inſtituerit non tollen tes. Secūda in omī republica tole rari pn̄t aut debent vicia que abſqꝫ deteriori ꝑiculo neqꝫ corrigi neqꝫ extirpari valent. Qn̄ aūt illud eſt. et qn̄ non difficile eſt et ſepe impoſ ſibile generaliter diffinire. niſi pro ut circūſtancijs ꝑticularibus inſpe ctis p̄lati ſuꝑiores et ſapiētes de terminabunt. Exemplū eſt de mere tricibus vſuris et ſimilibus q̄ qn̄qꝫ ꝑmittunt̉. Et ita de ꝯcubinarijs ſa cerdotibꝰ pro loco et tēpore ſtaret VO. ix fCAV. S R

Prec eptum
Tredecimum Capitulum
Quintum multiplici pena et ſpecialiter. ignis eterni. vnde ſequitur melius eſt ti bi ⁊cͣ. ꝙ mitti in ignem eternum. Quīto alia pena additur de verme Math. ix. vbi d̓ materia illius ſcan dali dicit̉. vbi ſcꝫ in iehenna ver mis conſcientie ſcꝫ eoꝝ nō moriet̉ ſed potuiſſet quis a xp̄o queſiſſe S ita malum eſt alios ſcādaliſare. cur ꝑmittis ſcandala euenire. Ideo rn̄ dit chriſtus neceſſe eſt id ē expediēſ ad aliorum probacionē vel neceſſe ſi mundus vult male viuere C Secundo potuiſſet quis iterū que ſiſſe. Si eſt neceſſe ergo ſcandaliſan tes nō ſunt puniendi. Rn̄. ꝙ immo qꝛ ve homini illi per quem ſcanda lum venit. Et iſta omnia dicta ſunt de ſcandalo actiuo ſeu dato. quia il lud eſt aliquādo ſpeciale peccatum Eſt aūt duplex ſcandalum. vnū acti uum ſeu datum qd̓ diffinitum eſt ⁊ iſto dicit̉ quis ſcandaliſare. Aliud eſt ſcandalum paſſiuū ſeu acceptum in eo qui ex dicto vel alteriꝰ facto ruit. et iſtud nō eſt ſpeciale peccatū ſed generalē et ip̄o d̓r quis ſcandali ſari. Item notandū ꝙ dictum vel factum alicuius pōt alteri eſſe occa ſio peccandi dupliciter. Vno modo ꝑ ſe. Alio modo ꝑ accidens. Per ſe qn̄ quis intendit ſuo malo exemplo verbo vel facto alium ad peccatuꝫ inducere. vel etiam ſi ip̄e hoc nō in tendit ip̄m factum eſt tale ꝙ de ſui natura rōem habet. vt ſit inducti uum ad peccandū. vtpote cum ali quis publice facit peccatum vel ali quid qd̓ habet ſimilitudine peccati et tūc iſte qui hoc facit proprie dat alteri occaſionem ruine. potiſſime quando hoc intendit. et vocat̉ ſcā dalum actiuū. Per accidens vero
verbum vel factū vnius eſt alteri cauſa peccandi qn̄ p̄ter intencioneꝫ operātis. et p̄ter condicionē operis aliquis malus male diſpoſitus indu citur ad peccandū puta cum quis i uidet bonis alioꝝ. et tūc eſt iſte qui facit talem actū rectum. nō dat al teri occaſione peccandi. ſed aliꝰ ſu mit. Et ideo hoc eſt ſcādalum paſſi uum ſine actiuo. qꝛ iſte qui recte agit nō dat occaſioneꝫ ruine quā al ter patitur. Et de paſſiuo ſcandalo loquit̉ xp̄s vbi prius. Math. ſi ocu lus tuus ſcandaliſat te ſi manus ſi pes ⁊cͣ. Cōtingit ergo qͥn̄qꝫ ꝙ ſimul ſit ſcandalum actiuū in vno. et paſ ſiuum in altero. puta cum ad indu ctionem vnius alter peccat. Qn̄qꝫ eſt actiuum ſine paſſiuo. puta cum quis inducit alium verbo vel facto ad peccandū. ⁊ iſte nō cōſentit. qn̄ꝫ vero eſt paſſiuū ſine actiuo. vt pri us dictum eſt. de dicto vel facto ꝑ accidens in malicioſo D Quan tum ad ſecundū principale qn̄ ſcan dalum ſit peccatū veniale et quādo mortale et quot modis fiat peccatū hec eſt cōcluſio ſꝫm Tho. et alios ꝙ ſcandalum actiuū. ſeu ꝑ ſe nūꝙͣ eſt ſine culpa ſcandaliſantis. et ſcā dalum paſſiuum nunquā eſt ſine cul pa ſcandaliſati. Actiuū tn̄ bene eſt ſine culpa ſcandaliſati. et paſſiuum ſine culpa ſcandaliſantis. Prima ꝑs patet qꝛ omne ſcandalū actiuū. vel eſt peccatum vel habet ſpecie pec cati. ſi eſt peccatum patet propoſi tum. ſi vero nō ſit de ſe peccatum. ſed habeat ſpeciem peccati. vt omē dere idolaticum coram infirmis de bet dimitti ex caritate ad tollen dum leſionem proximi. Et qui non dimittit. contra caritatem agit.

Quintum Preceptum Capitulum Tredecimum
ſicut dicit apoſtolus Ro. xiiij. ſi ꝓ pter cibum frater tuus cōtriſtatur iam nō ſꝫm caritateꝫ ambulas. Itē patet Mathei vbi ſupra. Alie tres ꝑtes patent ex vltimo notabili pre tacto p̄cedenti articulo. ¶ E An aūt ſcandalum ſit ſpeciale peccatuꝫ vel generale. Rn̄. Tho. ꝙ ſcandalū actiuum ꝑ ſe qn̄ videlicet ꝓcedit ex intentione agentis. vt cum aliquis ſuo dicto vel facto intendit alium trahere ad peccatum tūc eſt ſpēale peccatum. Tum qꝛ ibi ex intenciōe ſpecialis finis ſortitur rōem ſpēalis peccati eo ꝙ finis dat ſpeciem ī mo ralibus. tum etiam qꝛ ſpeciali virtu ti opponitur. videlicet caritati pro ut imꝑtat correctionem fraternaꝫ qꝛ ſcandaliſans intendit alium cor rumpere. vbi fraternaliter corrigēſ intendit alium emendare. ſcandalū vero actiuum qd̓ fit p̄ter intenciōꝫ agētis. puta cum aliquis ſuo facto vel verbo inordinato nō intendit al teri dare occaſionem ruine. ſed ſolū ſatiſ facere ſue voluntati. et ſic nō eſt ſpeciale peccatum. qꝛ qd̓ eſt per accidens nō cōſtituit ſpeciem ſed ē tūc circumſtantia aggrauans ſcꝫ ꝙ in publico fit. Scandalum aūt paſ ſiuum nō pōt eſſe ſpeciale peccatuꝫ qꝛ ex dicto vel facto alterius cōtin git aliquem ruere ſꝫm qd̓cunqꝫ ge nus peccati. ¶ f Sed qn̄ ſcandalū eſt peccatum mortale vel veniale. Rn̄. Tho. Scandalum actiuum ꝑ ſe fit mortale peccatū. Primo qn̄ quis intendit alium inducere ad peccan dum mortaliter. Secūdo qn̄ quis in tendit inducere alium ad peccandū venialiter ꝑ actum peccati morta lis. Tercio aūt eſt veniale qn̄ quis intendit alium inducere ad peccandum venialiter ꝑ actum peccati ve nialis. Scandulum vero actiuū per accidens qn̄ ſcꝫ quis nō intendit ali um trahere ad peccatum. primo eſt mortale peccatum qn̄ aliquis actū peccati mortalis cōmittit. Secūdo qn̄ quis ſuo actu contemnit ſaluteꝫ proximi. vt cum pro ea cōſeruāda n̄ p̄termittat aliquis facere qd̓ ſibi li buerit. vnde etiam in ſcripto dicit Tho. ꝙ qn̄ quis cōmittit actum in quo non intendit ꝓximi nocumen tum. qui actus alias eſt veniale vel indifferens habens tn̄ ſimilitudinē peccati mortalis tūc ſcādalū actiuū eſſet peccatū mortale. ex aliquibus circumſtancijs cōcurrētibus ex qui bus eſtimari ꝓbabiliter poſſet ꝙ in firmi aſpicientes peccaret mortali ter. veniale aūt pōt eſſe dupl̓iciter Primo qn̄ quis actum cōmittit pctī venialis. Secūdo qn̄ quis actū cō mittit. qui nō eſt ſꝫm ſe peccatū ſed habet aliquā ſpecieꝫ mali cū aliqua leui indiſcreciōe. ¶ G Qn̄ autem paſſiuum ſcādalum ſit mortale vel veniale. Notandū ꝙ cum ſcandalū importet impactionem quandā per quam aliquis diſponit̉ ad ruinam. ideo ſcandulum paſſiuum qn̄qꝫ eſt peccatum veniale. qn̄ habet impa ctionem tm̄ puta cum aliquis ex in ordinato. dicto vel facto alteriꝰ cō mouet̉ motū venialis peccati. qn̄qꝫ vero eſt mortale quaſi cum impa ctione habens ruinam. puta cū ali quis ex inordinato dicto vel facto alterius ꝓcedit vſqꝫ ad peccatum mortale hec de Tho. ¶ H Quo ad tercium principale que bona ſint dimittenda. vel nō dimittenda pro pter ſeandalum videlicet paſſiuum id eſt ne alius ſeandaliſet̉. Notādū Qk F(6C

Vndecimuꝫ. Capitulum Preceptum Quintum
forte eſſe faciendum. Tercia omnis error facit ius adhunc ſenſum vel ī tellectū et ſimiles ꝙ p̄lati et princi pes ſepe aliqua faciunt aut ꝑmit tunt iuſtiſſime ob errorem ſubdito rum cōmune que alias ſi fieret aut ꝑmitterentur ad culpam eoſdē obli garēt H ¶ Sed cum teneam̉ cor rigere ꝓximū pro mortalibus. dubi tatur etiam an de venialibus pecca tis. Rn̄. Humbertus in expoſicione regule beati augu. Venialia ſunt diſpoſitio ad mortale. Sed quedaꝫ ſunt diſpoſitio remota. quedam pro pinqua. vel rōe multitudinis. ſicut ille qui aſſidue huiuſmodi ſine nu mero cōmittit. vel rōne magnitudi nis ſicut ſunt aliqua mendatīa ⁊ ali qua detractiones et ſimilia. vel rōe connexionis cum mortali ſicut ſunt colloquia et impudicus viſus ⁊ hu iuſmoi circa mulierem. Sicut ergo aliquis videns aliquem aliū incedē tem ꝑ viam ꝑ qua credit ꝙ ſtatim incurreret ꝑiculum mortis. peccarꝫ niſi retraheret eum. Ita p̄t aliquis peccare mortaliter niſi corrigat fra trem de hmōi venialibus que ſunt diſpoſitio ad mortale. et de talibꝰ eſt petulentia oculoꝝ. Tenemur gͦ interdum ad correctionem de veni alibus. nō inꝙͣtum venialia. ſꝫ quā tum ad mortale ductiua. hec ille ¶ I Quō ad ſecundū principale ſcꝫ quō fieri debeat fraterna correctō Notandū ꝙ ſex in modo ſunt atten denda cum maxima diligentia Nam ibi agitur d̓ cura anime nobiliſſime que ſi nō fit vt oportet ꝓiciat̉ aīa in ꝑpetuam damnaciōem. et infini ti boni dei miniſter occidit̉. Agit̉ etiam crebro ibi de bono famē que eſt inter temporalia bonū maximū
te quia delinquentes ſunt quaſi in firmi. ad galla. vj. Inſtruite huiuſ modi in ſpiritu lenitatis. Secundo cum humilitate. ſuꝑbꝰ enim eſt ani mus ideo cum quis ei ſuꝑbe loqui tur ſequuntur iurgia non fructus. Iuxta illud ꝓuer. xiij. Inter ſuper bos ſemꝑ ſunt iurgia. Tercio cū cō paſſione nō enim. eſt vere iuſtitie ī dignari peccatoribus ſed compati. et ex compaſſione eos corrigendo dirigere. psͣ. Corripiet me iuſtus in miſericordiā ſcꝫ compaſſionis Quar to cum diſcreciōe qꝛ aliter ſunt cor rigēdi maiores. aliter pares. aliter minores. aliter grauia peccata. ali ter leuia. aliter occulta. aliter ma nifeſta. In omnibus obſeruandus ē locus et tempꝰ et oportunitas que non obſeruantes quidem emulacio nem dei quidē habent ſꝫm apo. ſed nō ſꝫm ſcientiā. Ro. x. Vnde Bern̄. celum tuū refrenet ſciētia ſcꝫ diſcre cionis. Quinto cum moderamini nō em̄ de feſtucis ꝓximoꝝ ſunt trabes faciende. ſicut faciūt illi qui docti ſunt inculpis alioꝝ aggrauandis. j. thi. ij. Seruum dei cum modeſtia corripientem id ē cū debito modo. Eſt autem debitus modus vt poci us ſemper culpe alleuientur ꝙ ag grauentur. Contra ꝙ quidam faci unt ouum frangere cupientes ſecu ri. et ad extinguendum muſcā que runt gladium. Sexto fieri debet cū tranquillitate. correctio enim que fit cum turbatꝰ eſt animus freque ter eſt quedā impaciētie effuſio. me ciens ſe correctione. exemplum pa tet ī platōne qui dixit ſeruo domi num offendēti niſi enim iratus te verberare modos prefatos innuūt

Capitulum Preceptum Quintum
verba beati augu. ſer. do. ī mon. li. j. cū īquit neceſſitas nos cogit aliqͣꝫ rep̄hedere. prīo cogitemꝰ vtꝝ tale vnꝙͣ viciū habuimꝰ. ⁊ ſi nunꝙͣ ha buimꝰ cogitemꝰ nos habere potuiſ ſe. hoīes eī ſumꝰ Si vero habuimꝰ tāgat memoriā omūis īfirmitas vt rep̄hēſionē illā nō odiū ſꝫ mīa p̄ce dat ꝙ ſi nos idē viciū hēmꝰ ī quo ē ille qͣꝫ rep̄hēdere volumꝰ. nō rep̄hē damꝰ illū ſꝫ ingemiſcamꝰ ⁊ nō illuꝫ obtemꝑandū nobis ſꝫ ad ꝑiter cona dū inuitemꝰ hec ille k Sꝫ dubi um ē q̄ cā ſit ꝙ tā cautē ē ī correcti one fraterna ꝓcedēdū Rn̄. ſꝫm tho. vbi priꝰ. Cū quis peccat illd̓ nocet aīe ⁊ ſi publicabit̉ etiā nocꝫ fame. et qꝛ prudes medicus nitit̉ ſanare vnū mēbꝝ ſine leſiōe alteriꝰ. iō ſic dēmꝰ ꝑ fraternā correctiōeꝫ conari ad hͦ vt ſanemꝰ fr̄is aīaꝫ ſine leſio ne fame ꝙͣtū fieri p̄t Et ſi nō p̄t om nino ſine leſiōe fieri tūc fiat cū mīo ri leſiōe qua fieri p̄t veꝝ ꝙ aīa p̄ci oſior ē fama. iō ſi aliter n̄ p̄t frater ſanari tūc oꝑtet eū pociꝰ ī tota fa ma dānificari ꝑ publicā d̓nūciaciōꝫ vt aīa ſalua fiat eſt aūt tribꝰ d̓ cāis ſumme cauēdū ī correctiōe ne inde bite ledat̉ fama peccantis. Prīo qꝛ meliꝰ ē nomē bonū ꝙ diuitie multe ꝓuer. xxij. Exquo ptꝫ ꝙ qui aufert famā. plꝰ nocꝫ ꝙͣ qui tollit diuitias Scd̓o diuitie ablate pn̄t reſtitui ſꝫ vix fama. qꝛ forte pꝰ diffamaciōem excuſanti non crederet̉. vn̄bn̄ d̓r in glo. ſuꝑ lu. ꝙ fama ē res lubrica. ſi cut eī lubricū elapſuꝫ vix rehabere p̄t ita fama. Tercio qui infamat nō ſolū reū infamat. ſꝫ etiā ledit om̄es audiētes ſicut qui lutū mouet n̄ ſo lū ſe. ſꝫ oēs aſtātes inficit. vn̄ amb̓. tolerabiliores ſūt fures qui veſtes
Vndecimum. ⁊ alia bōa rapiūt ꝙͣ qui famā. tū qꝛ magis recipiūt. tū qꝛ nunꝙͣ reſtitu unt. tū etiā qꝛ n̄ vni ſꝫ multis nocēt vn̄ ſuꝑ illd̓ lu. j. ad virginē deſpōſa ta di. glo. maluit dn̄s aliquos d̓ ſuo ortū ꝙ de virgis pudore dubitare Ecce ꝙͣtū xp̄c curauit d̓ famā aliena Duodecimū. Capitulum E ordine gͦ corrigēdi di cēdū ē mō vbi tria ſunt vidēda. Prīo quotuplex eſt correctio. Scd̓o quis ordo ſit d̓bitꝰ ꝓcedēdi ī correctiōe fraterna Terco quis ad correctiōeꝫ fraternā teneat̉ A Quātū igi tur ad primū notādū ſꝫm Tho. vbi y priꝰ. q. xxxiiij. et in iiij. di. xix. ꝙ du plex ē correctio. q̄dā eſt poteſtatiua quo nō ſolū intēdit̉ emendacio fr̄is ſꝫ etiā intēdit̉ ꝓcuracio boni ꝙmu nis. et illa fit ſolū ꝑ ſimplicē amoni cionē ſꝫ etiā qn̄qꝫ ꝑ penaꝝ inflictio nē. vt ip̄e frater vel alij timeāt et a pctō deſiſtāt et hec correctio ſolū ꝑ tinet ad p̄latos ⁊ ſuꝑiores ⁊ iudiceſ reſpectu inferioꝝ ſuoꝝ et nunquaꝫ ad inferiores reſpectu ſuꝑioꝝ ⁊ de hac nihil dicemꝰ hic ⁊ aliquid dictū eſt in prio cā. Alia ē fraterna corre ctio et ē ſimplex amonicio fratris d̓ emēdaciōe delictoꝝ. ⁊ iſta correctō ꝓprie ordinat̉ in emēdaciōeꝫ fr̄is d̓ linquētis et ē actꝰ caritatis. q̄ maxi me malū ꝓxī.i. pctm̄ ꝑ correctiōis limā tollit. ⁊ ꝑtinet correctō hec ad qͣꝫlibꝫ adultū in caritate exn̄tem in caſu ſiue ſit ſuꝑior ſiue īferior ⁊ eti am reſpectu ſuꝑioꝝ ⁊ īferioꝝ. B ¶ Scd̓o notādū ꝙ ordinē corripiē di pōit xp̄c Mat. xviij. d. Si frater tuꝰ peccauerit in te et ſꝫm doctoreſ ⁊ alios ꝯmūiter intelligit̉ ſic pctm̄ ꝓxī tui. aut ē occultū aūt māīfeſtuꝫ

Duodecimuꝫ Capitulum Preceptum Quintum
Si ē publicū ſic ꝙ n̄ peccat ī me ſo lū. i. me ſolo ſciēte. ſꝫ etiā alijs ſcien tibus. tunc illud peccatum eſt corā eis corā quibꝰ factū eſt ⁊ ad quoꝝ noticiā venit publice arguēdū. vn̄ thi. v. peccante corā oībꝰ argue vt ceteri timorē habeāt qd̓ intelligit̉ de pctis publicis ſꝫm aug. ī ſer. do. in mon. Nō dicti ē qꝛ corectio talis fama nō minuit rei corā eis coram quibꝰ fit cū priꝰ ſciāt et etiā ꝓuide tur eoꝝ ſcādalo. Si aūt pctm̄ ſit oc cultū tm̄ tūc qꝛ etiā ⁊ pctīs occultiſ p̄t ꝑari offēſa ꝓxīoꝝ. Ad hͦ dd̓m ē qꝛ aūt ē ī nocuniētū omūitatis ſeu multoꝝ aut paucoꝝ. ſi in multoruꝫ ſeu ꝯmūitatis corꝑale vel ſpūale. puta cū quis occulte tractat cū ali quibꝰ qualiter ciuitas ſit tradenda hoſtibꝰ vel ſi hereticꝰ priuate ho mies a fide auerteret. tūc n̄ ē expe ctāda ſecreta amonicō. ſꝫ ſtatim aut alteri qui ꝓdeſſe p̄t. ⁊ p̄lato vel al teri ſuꝑiori qui tale ꝑiculū p̄cauere p̄t ē denūciādū ꝯſꝫuādo famā illiꝰ ꝙͣtū p̄t cū ſalutē reipub. ⁊ n̄ aliter vt ſi ille cui rector ciuitatis plꝰ ꝯfi dit cui claues tradidit eſſet illa no cte eā traditurꝰ hoſtibꝰ vel aliqd̓ hmōi. ⁊ nulloº vult deſiſtere nec p̄t iſti ꝑiculo aliter ꝓuideri tunc eſſet iſti nomīatim dd̓m. Caueatis ne cla ues illi hac nocte tradatis. qꝛ ꝓdi turꝰ eſt ciuitatē. rō dicti ē qꝛ bonū omūitatis p̄ferēdū ē bono priuato ſic cū fama ſit d̓ maxīs bonis religio oꝝ vn̄ ſi vnꝰ religioſus ſcādaliſat alios. ⁊ ſecreta amonicio nō iuuāt p̄lato dicēdū ē vt ꝓuideat fame cō mūitatis ſic etiā de heretico ē ītelli gēdū nō aliquis forte firmiter eſti maret ꝙ ꝑ ſecretā amoniciōeꝫ poſ ſent hmōi mala īpediri. ⁊ idē iudici
um ē habēdū de ſimilibꝰ cāibꝰ. vnd̓ Iero. qua miſericordia ē ꝑcere vni et multos in diſcrime adducere. pol luit̉ populꝰ ex vno pctōre ſicut ex vna oue vniuerſus grex ſꝑ igit̉ bo nū multoꝝ dꝫ p̄ferri bono vniꝰ C ¶ Si aūt pctm̄ ꝓxī occultū ē ī nocu mētū vni vel paucoꝝ tūc ſe ī nomē tū tā ꝑuū qd̓ meliꝰ ſit illd̓ ꝑuū pati ꝙ aliū diffamari. qꝛ ſi forte mō nō corrigit̉ pꝰ ea forte corriget̉. vt ſi eēt ei facturꝰ dānū modicū ⁊ ī modi co valorē tūc dꝫ corrigere ſi queniē ter p̄t. ſꝫ nō dꝫ reuelare. Si aūt ē nō tabile nocumētū vt qꝛ vult occide re nocte vel hoīeꝫ ſpoliare cū iacē at ī camera vel vult deciꝑe filiā vel vxorē abducere domū ꝯbuere. vel hmōi ſimilia facere. ⁊ nō ſꝑat ꝙ ꝑ ſecretā amoniciōeꝫ poſſit hmōi dam nū impediri nec ꝑ aliqͣꝫ aliū modū. tūc meliꝰ ē innocētē ſeruare indem ne ꝙͣ illi ꝯſeruare famā Illd̓ tn̄ ſic dd̓m ē ī ſecreto ⁊ ſub ſigillo ſecreti ꝙ nō poſſit agere ad illiꝰ infamiaꝫ reuelādo. nec ad penā ip̄m denūcian do ſꝫ ſolūmo ad ſui cautelā D C Si aūt pctm̄ fr̄is ſit occultū ꝙ non eſt infamatꝰ de illo. nec p̄t ſufficiē ter ꝓbari corā iudicio illiꝰ qui hēt corrigere. et ſi ē ſolū in nocumētum peccatis ⁊ forte eiꝰ ī quē peccat qꝛ ab eo ledit̉ vel ꝑ ſolā noticiā. tunc ad hoc ſolū tēdēdū eſt vt fratri ſub ueniat̉ ⁊ emēdet̉. ⁊ iō ſi ſꝑat̉ ꝙ ꝑ correctiōeꝫ corrigat̉. vt ē p̄miſſum tūc prīo corripiēdus ē ſecrete vt in nocētiā recuꝑet ⁊ famā nō ꝑdat. et hoc voluit dn̄s cū dixit. Corripe eū inter te ⁊ ip̄m ſolū. nō ſemel ſꝫ plu ries ⁊ ſꝑ ſecrete ⁊ ꝙͣdiu ꝓbabiliter ſpes habet̉ ꝙ per eam corrigatur. Qn̄ aūt ꝓbabiliter eſtiat̉ ꝙ ſecreta

Quintum Preceptum Capituluꝫ Duodecimum
amonicio n̄ proficiat. nec eſt veriſi mile ꝙ ex teſtium inductione ali quod peius ſequatur. ſed veriſimili ter ꝓficit ad fratris correctionem tūc eſt vlterius ꝓcedendum vt pri mo paucis vni vel duobus monſtre tur peccatum fratris. qui poſſunt ꝓdeſſe. et de quibus nō creditur ꝙ obſint diffamando. vt ſic ſaltem ſi ne multitudinis infamia emendet E Et illi teſtes adhibent̉ prin cipaliter. Primo vt fratrem amone ant et corrigant. Secūdo vt amoni cionis fratris ſint teſtes. Tercio vt negantem coram ſuꝑiorē ꝯmunicat de actu ſi actus iteretur. Sunt em̄ teſtes inducendi vt actum iteratuꝫ videant ſꝫm augu. Si auteꝫ iterati oſtendi teſtibus nō poſſunt debent tamen adhiberi vt coram ip̄is reco gnoſcat vel ſaltem vt ip̄i eum amo neant et vt obiurgacio plurimoruꝫ ip̄m corrigat et has duas cauſas ta git gloſa ſuꝑ verbo adhibe tecum vnum vel duos teſtes. Si autem ad talium teſtium inductionem nō corrigitur. tūc quia conſcieutia p̄fe renda eſt fame. debet in publico de nunciari ſuꝑiori vt ſic tamen cuꝫ di ſpendio fame a peccato liberetur. Et hoc voluit chriſtus cum dixit dic eccleſie id eſt p̄lato. vel alteri ſu periori ꝑ publicam denunciacioneꝫ et ille pōt peccatum eius publicare vt alij ſciant ſe ab eo cuſtodire neī ficiantur. Et poteſt eum punire in rebus vel in corꝑe vel ꝑ excommu nicacionē vt reſipiſcat a peccato et propter cōmunem iuſticiam. vt alij videntes penam illius caueant ſibi etiam timore pene a ſimilibus pec catis. qꝛ pene ſunt medicinales vnd̓ ſꝫm augu. in regula. ſi qꝛ oculi petu
lentiam in aliquo aduerterit. Prīo ſtatim debet amonere fratreꝫ ne ce pta progrediant̉. Secundo ſi non emendat p̄lato tanquā patri ſi habe retur indicandū eſt. vt ſecrētiꝰ cor rectus nō innoteſcat ceteris Tercio ſi nō iuuat teſtes debēt ad hiberi. Quarto in publicum ꝓduci conuincēdus eſt ſi negauerit ſꝫ duo media dominus in vno comp̄hendit Sed Tho. in tractatu de fraterna correctione ſic ꝓcedere docet. et p̄ ceptum de correctione fraterna ſꝫm ꝙ ꝑtinet ad omnes ſic debet ſꝫm eū dem doctorem quis exequi. Cum d̓r Si peccauerit in te id eſt contra te tūc eſt p̄ceptum de dimittendo vel in te id eſt ſciente te. Et hoc poteſt fieri dupliciter. vel te ſolo ſciente. tūc corripe eum inter te etiam eum ſolum. Si te audierit lucratus es animā fratris. Si te nō audierit nō debes vltra ꝓcedere. nō enim poteſ addere vnum vel duos. cum nulluſ alius ſciat. tamen potes eī dicere qui poteſt ꝓdeſſe nō obeſſe. Si aūt cōtingat ꝙ alij poſtea ſciant et ſit adhuc ī illo peccato. tūc debes vnū vel duos adhibere ad eum corripiē dum. et ſic eſt ꝓcedendū ſi peccatuꝫ eſt occultum. Si aūt ſit manifeſtuꝫ ita ꝙ plures ſciant. tūc eſt ſic ꝓce dendum Si peccauerit in te. i. te ſci ente nō tamē ſolo. corripe eum ante te et remaneat. Si te audierit lu cratus es animā fratris tui. Si aūt te nō audierit. adhibe tibi vnū vel duos ſcꝫ de illis qui ſciūt. nō ſcꝫ per auditum ſed ꝑ viſum vt dicit gloſa vt qui ad vnius monicionē corrigi noluit. multoꝝ obiurgacione reſi piſcat. Si te non audierit. dic eccle ſie id eſt p̄lato. tūc potes ea dicere

Duodecimū Capitulum Preceptum Quintum
denunciando. et tunc vnus adhiben dus eſt. quia in denunciacione. vt quidam dicūt ſufficit vnus teſtis. Sed ſi ſic videtur ꝙ publicet pecca tum occultum. Rn̄. ꝙ peccatum d̓r occultum tripliciter. Primo ſi ho mo vt ſolus deus et nō alio modo vel vt homo loco dei ſicut ille qui ex ſola ſacramentali cōfeſſione ſcit. tūc nō poteſt corrigere vel aliquid facere ſꝫ tacere. ſicut qui neſcit. Se cundo modo li ſcit peccatum vnus ſolus homo. vt homo tūc debet euꝫ corripere inter ſe et ip̄m ſolum nec debet vltra procedere. vt dictum ē Tercō modo dicitur occultuꝫ ſi pau et ſcīunt. et tūc occultum et manife ſtum nō cōtradicūt. Si tunc te au dierit nō eſt procedendum. Si non tūc adhibendus eſt vnus vel tres. Si nec vnus nec tres audierint et plures neſciāt quo tunc dicet eccle ſie. qꝛ ſic videtur alterius peccatuꝫ publicare. dicendum ꝙ eccleſia nō dicitur hic cōgregatio ſiue multitu do fidelium. ſed dicitur eccleſia. p̄ latus cui poteſt dici eo ꝙ poteſt ꝓ deſſe non obeſſe. vnde nō eſt publi catio criminis. Hec de Tho. vbi pri us. Aliter aūt eſſet procedendū qn̄ correctio eſſet poteſtatīua. prelatī videlicet. vt ibidem di G ¶ Quo ad tercium principale quis corripe re teneatur. Rn̄. ſꝫm Tho. fraterna correctio ꝑtinet ad quemlibet adul tum regulariter qui caritatem ha bet ſiue ſit p̄latus ſiue ſubditus pro pter qd̓ dicitur xxiiij. q. iij. Tam ſa cerdos ꝙ reliqui om̄es fideles ſum mam debent habere curam de hijs qui pereunt quatenus eorū redar gutione aut corrigatur a peccatis. aut l̓i incorrigibiles appareant ab
eccleſia ſeparent̉. īmo ſic inferior d̓ bet corripere p̄latum ſuum. aut ali um ſuꝑiorem. qꝛ eſt opus miſericor die. qd̓ maxime prelato debetur. vn̄ Eccle. xvij. vnicuiqꝫ mandauit deꝰ de proximo ſuo. Tamen cum mōde ſtia debet fieri ad p̄latos. ſꝫm illud jͣ. ad thi. iij. Seniorem ne increpa ueris. ſed obſecra vt patreꝫ. Dictū eſt autē notanter ꝙ correctio perti net regulariter ad quemlibet quia in caſu nō ꝑtinet ad quoſdam. vnde Gorra ſuꝑ Math. xviij. ꝙ in quīqꝫ caſibus quis abſoluitur a precepto fraterne correctionis. Primus cum nō eſt aliqua ſpes correctionis vnd̓ Hiere. fruſtra niti et nil aliud quaꝫ odium querere extreme dementie e Et ꝓuer. ix. Noli corrigere deriſo rem ne oderit te. Secundus cum ti metur defectus ꝓbacionis. et crimi naliter agit̉. vbi ſcꝫ obligat̉ actor ad talionem ſi in probacione defece rit vel deficiat. Tercius cum prela to tanꝙͣ iudici notum eſt factum. quia ille notorius vel cōiunctus ē Quartus cum meliori opere vel ad minus eque bono vacat ſicut mona chi qui nō obligantur in diſpendiū animaꝝ ſuarum extra monaſteriuꝫ vagari. Quintus cum multitudo vel poteſtas eſt in culpa. vbi corre ctio plꝰ noceret eccleſie ꝙ ꝓdeſſet Vnde verſus. Non ſpes non teſtis plebs p̄ſul ſcit monachus ſum Capitulū. xiij. de ſcandalo Xpedita materia cor rectiōis fraterne. qua quis intendit alium emendare et in anima viuificare. tractādū ē

Quintum Capitulum Preceptum
de ſcandalo quod directe contraria tur correptīoni fraterne. quia per ſcandalum quis vere vel interpre tatiue intendit alium in mortali vi ta corrumꝑe. de quo ſcandalo tria ſunt principaliter dicenda. Pri mo quid ſit. quatum et quottuplex Secūdo quando ſit peccatū morta le. veniale. vel nullum. Tercio que ſint propter ſcandalū vitanda vel fugienda A Quantū ad primū notandū ſꝫm Tho. ij. ij. q. xliij. Et iiij. di. xxxviij. ꝙ ſcandalū ſꝫm Hie. ſuꝑ Math. xv. eſt dictum vel factū vel obmiſſum minus rectum p̄bens occaſionem ruine. dicit̉.i. dictum nō cogitatum. qꝛ cogitatio nō oppo nitur alicui vt offendiculū. Dicit̉ ſecūdo dictum vel factum vel ob miſſum. qꝛ iſtis modis poteſt proxi mus ruinam pati a nobis. Dicitur tercio minus rectum non ꝙ ab ali quo ſuꝑatur in rectitudinē. ſed ꝙ habet aliquē rectitudinis defectuꝫ vel qꝛ eſt ſꝫm ſe malum ſicut pecca ta. vel qꝛ habet ſpeciem mali. licet de ſe nō ſit malum. p̄bet tamen occa ſionem ruine. vt patet de inclinan te ſe idolo nō ꝑuerſa intentiōe. vn̄ apoſto. ij. Theſſa. v. ab omni ſpecie mala abſtinete vos. Dicit̉ quarto p̄bens occaſionem ruine. nil em̄ pōt homini eſſe ſufficiens cauſa pecca ti. quod eſt ſpecialis ruina. niſi pro pria voluntas. ideo dicta vel facta alteriꝰ poſſunt eſſe cauſa imꝑfecta et occaſio peccandi. vocatur autem ſcandalum grece. latine offenſio im pulſio vel ruina. qꝛ ſicut contingit ꝙ aliquis obex ponitur alicui ī via corporali cui impingens diſponitur ad ruinam. et talis obex d̓r ſcanda lum. ſic ſimiliter in ꝓceſſu vie ſpiriTredecimum tualis contingit aliquē diſponi ad ruinam ſpūalem. ꝑ dictum et factū vel obmiſſum alterius. inꝙͣtum ſcꝫ aliquis ſua ammoniciōe vel inducti one aut exemplo alium trahit ad peccandum. et hoc proprie dicitur ſcandalum. B ¶ Eſt autē ſcanda lum valde deteſtabile peccatum. vt oſtendit xp̄s quintupliciter. Math. xviij. vbi dicit. Qui ſcandaliſauerit vnum. ergo plus peccat qui multos de puſillis iſtis. id eſt infirmis. Ie ronimus ibi dicit ꝙ recte d̓r puſillꝰ qꝛ qui magnus eſt id eſt robuſtus ī fide et in caritate moueri nō poteſt ꝓuer. xij. Non triſtabit iuſtum quic quid ei acciderit. qui in me credunt quia magis fidelium ſcandalum eſt cauendum. Ecce iam peccatū ſcan dali poſitum eſt. Nunc ſequit̉ prro pena. Expedit ei id eſt minus malū ei foret. vt ſuſpendatur mola aſina ria in collo eius et demergatur in profundū maris. Et ſꝫm Hiero. lo quitur ſꝫm ritum paleſtine. vbi pro maioribus criminibꝰ ligato ſaxo ad collum ſolebat homo in mari proij ci. mola aſinaria id eſt quicunqꝫ gr̄a uis lapis. vt eſt aſinus vel qui one rat aſinuꝫ. ⁊ dicit̉ mola quā voluūt aſini vel equi cum rota in molendi nis. Secūdo alia pena innuitur. ve mundo a ſcandalis. Nam tot anima rum mors procurat̉ quot ſcandala fiunt. Bern. illud Iſaie. xxxviij. In pace amaritudo mea amariſſima. amara in nece martiꝝ ꝑ tirannos amarior in ꝑſecuciōe hereticorum. ſed amariſſima in ſcandaliſantibus falſis xp̄ianis. Tercio ponit ſpecia le malum peccati mortalis ibi. ve homini ꝑ quem ſcandalum venit. Quarto oſtendit malum ſcandali in PRFV§ N 11.

Preceptum Quintum Capitulum Tredecimum
propter ſcandalū ortum ex malicia ergo multominꝰ abſtinētie et huiꝰ modi quedā plus ſeruiētia virtuti ꝙͣ tꝑalia L ¶ Et dicit Vuil. fra ter rai. ꝙ nō debet quis eſſe faciliſ ad credendū ꝙ alij ſcādaliſent̉ de bono opere qd̓ facit. nec debꝫ quis facile ꝓpter mētū ſcandali ceſſare a bono opere. qꝛ debet p̄ſumere de alijs pocius ꝙ ſint boni ꝙͣ ꝙ mali ſint. ſemꝑ em̄ iudicandū eſt in diffe rētibus in meliorē ꝑtem. Tam̄ du rante ꝯſciētia ꝙ alij ſcādaliſentur debet dimittere vel opus occulta re. racō primi dicti videlꝫ ꝙ ꝓpter ſcandalū ortum ex malicia nō debe re quis dimittere oꝑa bona ꝯſilij. quia ſi propter maliciā taliū bona deberēt ſemꝑ obmitti. mali frequē ter impedirēt bona. et occaſio dare tur malis malignādi. vnde hoc ſcā dalū eſt phariſeoꝝ. qd̓ etiā xp̄s do cuit non curare. vn̄ poſtꝙͣ xp̄s ma thei xv. pn̄tibus ſcribis et phariſe is p̄dicaſſet. xp̄o diſcipuli dixerunt Scis quia phariſei audito hoc ver bo ſcandaliſati ſunt. at iſte rn̄dens aitOmnis pāltatio quā non planta uit pater meus celeſtis eradicabit̉ ſinite iſtos ceci ſunt ⁊ duces cecoꝝ cecus aūt ⁊cͣ. Racō ſecūdi videlꝫ ꝙ vbi periculū nō imminet oꝑa ſuꝑe rogacōis ſunt differēda vel occul tanda ꝓpter ſcādalū ex ignorantia vel infirmitate ꝓueniens quouſqꝫ tales informent̉ et aliquo mō 9for tent̉. Racō inquā eſt iſta. qꝛ ex oc cultacōe oꝑis ſuꝑerogacōis vel ex dilacōe. ⁊ ꝓximi malu vitat̉ qui in formabit̉. et propriū bonū non mi nuitur. Vnde dicit rich. ſuꝑ. iiij. di. xxxviij. ꝙ tūc quis merito ꝓprio n̄ piudicat. quia ſic opus ſuꝑerogacō
nis intermittere meret̉ equale pre mium p̄mio debito oꝑi ſuꝑerogacō nis qd̓ obmittit vel maius. vnde tā lis obmiſſio nihil minuit de ꝑfectō ne caritatis ſed magis ad eius augͥ mentū diſponit. Vnde xp̄s hoc ſcan dalum puſilloꝝ math. xviij. vitare iubet. vt patuit sͣ. Et mathei xvij. ne ſcādaliſaret dragma petētes iſtd̓ ꝑſoluit. Et idem sͣ patuit de apoſto ro. xiiij. Ex p̄dictis patet ꝙ frequē ter amici qui ſcādaliſant̉ de ingreſ ſu alicuius in religionē ſcādalū ha bent phariſeoꝝ ꝓpter qd̓ hiero. in epiſto. ad heliodoꝝ dicēs. licet in li mine iaceat pater ſiccis oculis. ad vexillū crucis euola ſolū genus pie tatis eſt in hac re eſſe crudelē M ¶ Tercio modo bona tꝑalia quādo ſint dimittēda ne alius ſcādaliſet̉. diſtinguendū eſt. Nam bona tꝑalia ſꝫm tho. aut non ſunt noſtra ſꝫ no bis pre alijs omiſſa ad ſeruādum ⁊ diſponendū pro cōitate. ſicut bona eccleſie ꝗmittunt̉ p̄latis. et recto ribus reipublice ꝯmittunt̉ bona 9 munia reipublice talia em̄ non ſunt ꝓpter ſcādalū dimittēda. qꝛ talium ꝯſeruacō ſicut et diſpoſitoꝝ immi net his quibus ſunt cōmiſſa ex ne ceſſitate p̄cepti tuenda. et ideo non ſunt propter ſcādalū dimittenda. ſi cut nec talia bona prima que ſunt de neceſſitate ſalutis Vnde beatus tho. cantua. repecijt res eccleſie cū ſcādalo regis. Aut bona tꝑalia ſūt noſtra quoꝝ nos dn̄i ſumus. tūc ite rum diſtinguendū eſt. qꝛ cum ea da re non volumus. vel apud aliū de tenta repeteremus. Aut ſcādalum oritur ex malicia alicuius alienū vo lentis vſurpare vel detinere. qd̓ eſt ſcādalū phariſeoꝝ. et illud ſcādalū

Tredecimum Capitulum Preceptum Quintum
non eſt curandum. et bona tēꝑalia tunc ſunt repetenda. Tum qꝛ noce ret bono cōmuni daretur em̄ illis occaſio rapiendi aliena. Tum etiam qꝛ noceret rapientibus iniuſta rapi endo vel retinēdo alienuꝫ peccaret vnde dicit grego. in moralibus lo quens de raptoribus alienoꝝ. Que dam ſeruata equitate ꝓhibēda ſūt nō ſola cura ne noſtra ſubtrahant̉ ſed ne rapientes nō ſua ſemetipos ꝑdant. Aut ſcandalum oritur ex ig norantia vel infirmitate alioꝝ qd̓ dicitur ſcandalum puſilloꝝ. Tunc propter illd̓ dimittenda ſunt tempo ralia ad tempus. quouſqꝫ ſedet̉ ſcā dalum ꝑ ammonicione vel ꝑ alique alium modū. Vnde beatus augꝰ. ī ſermōe dn̄i in mote. dandum eſt ꝙ nec tibi nec alteri noceat quantū ab homine credi poteſt et cum negaue ris qd̓ petit. indicāda eſt ei iulticia et melius ei aliquid dabis cum pe tente iniuſte correxeris. Si autem poſt ſufficientem ammnonicione et ſufficientem inſtructionē ſcandalū nō ſedaret̉ ꝑfectionis eſt ſua dimit tere. ſed nō eſt neceſſitas vn̄ Mat. v. Si quis vult tecum in iudicio cō tendere. et tunicam tuā tollere di mitte ei et palium. et loquit̉ de cō ſilio. Et ſi ſit p̄ceptum intelligendū eſt. vt dicit augꝰ. ſꝫm p̄paracionem animi. ſcꝫ vt homo ꝑatus ſit talia facere ſi hoc impediat ꝓmocionem fidei et bonoꝝ moꝝ N ¶ Seddu bium eſt quō p̄dicator p̄dicādo vel princeps vel p̄latus. et eis ſimiles ſe debent habere circa malos ⁊ ſcā daliſatores bonoꝝ p̄ſertim quando multitudo eſt in cauſa. Rn̄. ꝙ mali aliqn̄ ſunt tolerandi. aliqn̄ puniendi Vnde vlt. li. vj. tracta. iij. q. viij. aſ
ſignat quatuor cauſas diſſimulacio nis. circa peccata iniquoꝝ propter quas nō pōt vel nō expedit zzania euelli. Vna eſt cum mali ſunt occul ti nec poſſunt diſcerni a bonis. alia cauſa eſt ſi multitudo de tanta eſt ī cauſa ꝙ nō poſſit extirpare ſine ſciſ mate eccleſie. In quo etiam boni in uoluerent̉. et ſi eradicaret̉ etiam et tricicū vnde augꝰ. nos ad doctri nam ſacram ꝑtinere arbitramur vt et canes in eccleſia propter pacem eccleſie tolleremus. vel ſi vnus ſo lus ē vel pauci. ſed hoc nō p̄c fieri ſi ne ſcandalo bonoꝝ eo ꝙ eos latet crimen nocentis. ſicut dn̄s nocenteꝫ iudam vſqꝫ dignum exitum tollera uit qn̄ tn̄ multitudo eſt in culpa. poſ ſunt aliqui magis rei ex eis puniri ad terrorem multitudinis vel tur ba in quoꝝ cum facultas eſt in po pulis ꝓniendi ſermonē. generali ob iurgaciōe feriēda eſt. vt dicit aug. cōtra ꝑmenianū O ¶ Tercia cau ſa eſt qn̄ ꝓbabiliter p̄ſumitur de eo rum correctione. eo ꝙ peccant ex ī firmitate vel ignorantia et non ob ſtinata malitia. Si em̄ tales exter minarent̉ ſepe eradicaretur triticū id ē ip̄i qui poſtmodū querſi fuerūt triticū ſanctuꝫ. Sicut patet de pau lo. vnde beatus dn̄icus ſpū prophe tico inter hereticos igni tradēdos vnum fecit reſeruari qui poſt mul tos annos conuerſus fuit. Quarta cauſa ſi exercitando bonos proſunt eccleſie et nō obſunt. Tunc em̄ tole rari poſſunt ne boni ocio torpeant in caritate. et ſic eradicet̉ triticum vnde psͣ. dn̄s oſtendit mihi ſuꝑ ini micos meos ne occidas eos nequan do obliuiſcant̉ populi mei. qd̓ ſꝫm bern̄. ad literā hodie de iudeis pōt

Tredecimum Preceptum Capitulum Quintum
intelligi. vnde etiam iudi. ij. nō de lebo gentes quas dimiſit ioſue. vt ī apoca. exꝑiar iſrahel. hec vniuer ſaliter rai. addit ꝙ ſi peccatū qd̓ fa ciūt autoritate defendūt ꝙ non ſit peccatum tūc nō debet cōtra tales dormire ſeueritas diſcipline. Nam tales etiam heretici poſſunt dici de pe. di. vj. c. j. in fine. Et ſꝫm eundeꝫ idem videtur ſeruandū circa publi cam delinquentē multitudinem vel principem. p̄dicaciōe qd̓ dictum eſt de correctione vel excōmunicaciōe facienda vel diſſimulanda. Satis cōcor. vid. tho. ij. ij. q. cviij. De materia ſcandali tradit cancel larius nouꝰ quatuor regulaſ de flo ribus regulaꝝ moralium. Prīa nul lus agens bene ſꝫm omnes circum ſtancias dici debet dare ſcandalum alteri quātumcunqꝫ ſcandaliſetur alius qꝛ ſcādalū eſt dictū vel factū minus rectum p̄bens alteri occaſio nem ruine. Nam in via omnino re cta ſi quis ceciderit nō ex ſcandalo vie ſed ex proprio defectu ꝓueniet Secūdus ſolus ille ſcandaliſat acti ue. qui aduertens aut aduertere de bens alios ꝓniores eſſe ad peccan dum ex mō ſuo agendi qui ſibi nō ē in p̄cepto nihilominus ip̄e oꝑari nō deſiſtit. Secus in caſibus hic exclu ſis. vbi malicia propria eſt ſcanda lum gratis acceptum. Vbi p̄terea n̄ eſt aduertentia nec debet eſſe d̓ ſcā dalo alterius et vbi quis ad illud oꝑandum teneret̉. Tercia regula. ille d̓r ex malitia ſua peccare et ſcā dalum acciꝑe nō ex actu alteriꝰ qui informatus ſufficienter de bonita te hmōi actus. nihilominus cadit in ruinam vt ſi ex voto religionis emiſſo ꝑentes poſt ſufficientem de
religionis ꝑfectione informacionē ſe ſcandaliſari conquerant̉ ſcanda lum eſt hoc n̄ iam puſilloꝝ ſed pha riſeoꝝ. acceptū ſed nō datuꝫ. Quar ta regula quilibet ab om̄i actu cui nō eſt aſtrictus aliunde tenetur de ſiſtere qui aut timet aut timere de bet ſꝫm vehementē coniecturā ſcan dalum puſilloꝝ quouſqꝫ de illo com peſcendo. diligentiā compleuerit. niſi forte ꝓ cōmuni vtilitate. vn ctio ſpūſſancti doceat illud tūc agē dum vt xp̄s fecit in publicaciōe ve ritatis ſacramenti. Capitulum Decimūquartū Reterea cum deriſores ſeu irriſores magna ma la faciāt in eccleſia occi dentes cōceptus ſpūales bonoꝝ opeꝝ de irriſiōis vicio tria principaliter videnda ſunt. Primo quale viciū ſit ⁊ quid ſit irriſio Se cūdo ꝙͣ deteſtabile ſit. Tercio vtꝝ riſus ſit licitus. A ¶ Quantū ad primū notat Tho. ij. ij. q. lxxij. et ſe quentibus ꝙ iniuria et iniuſticia fit verbo ꝑ quinqꝫ vicia. Sunt em̄ quintuplicia bona hominis quantū ad propoſitum ſufficit videlicet fa ma. honor. amicitia. gloria. ſeu te ſtimoniū cōſcientie. ⁊ bona nature et fortune. Detractor famā reciꝑe nititur. Contumelioſus ſeu conui ciator honorem. Suſurro amicitiā inter aliquos vult tollere. deriſor ad confuſionem conatur proximi et eriꝑe vult gloriam bonoꝝ anime. Maledicens vero penam imp̄catur et ſi peccatum alicui optat. tamen illud facit in pena ꝓximo Et quatū or prīa vicia eo ordine quo ponūt̉

Decimūquartū. Capitulum Quintum Preceptum
ſe excedūt ī malicia. quia detractor eſt malus. peior cōtumieliā inferēs quē excedit ſuſurro qui amicū reci pere geſtit. Et adhuc peior eſt irri ſor intellige ſemꝑ ceteris paribus. ſed etiā interdū peſſimi ſunt maledi ci. ¶ B Quale aūt pctm̄ ſit deri ſio et ab alijs diſtinctū. notādū ſe cudo ſꝫm tho. vbi prius. q. lxxv. ꝙ peccata verboꝝ ſunt p̄cipue pēſan da ſꝫm intencōem ꝓferentis. Et iō ſꝫm diuerſa que quis intendit ꝯtra aliū loquēs hmoi peccata diſtīguū tur. Sicut em̄ aliquis ꝯuiciādo in tendit quiciati honore deprimere. et detrahēdo diminuere fama. ⁊ ſi ſurrando tollere amicicia. Ita etiā irridēdo aliquis intēdit ꝙ iſte qui irridet̉ erubeſcat. nam de oꝑe vir tuoſo aliqua apud alios et reuere tiam meret̉ et fama. et apud ſeip̄m bone ꝯſciētie gloriā. et ſꝫm illd̓. ij. coꝝ. j. gloria noſtra hec eſt teſtimo nium cōſciētie noſtre. vnde ecōtra rio de actu turpi et vicioſo apud a lios quidē tollit̉ homīs honor ⁊ fa ma. et ad hoc ꝯtumelioſus ⁊ detra c̓tor de alio dicūt. Apud ſeip̄m aūt per turpia que hic dicunt̉ aliquis perdit cōſciētie gloriā per quadam ꝯ fuſiōem et erubeſcētia. et ad hec turpia deiecit deriſor. et qꝛ hic eſt finis diſtincius ab alijs. ideo etiā pctm̄ irriſionis diſtinguit̉ ab alijs peccatis. Securitas em̄ cōſciētie ⁊ quies iſtius magnū eſt bonū. ſꝫm lud eccle. xv Secura mens quaſi in gens cōuiuiū. et ideo qui ꝯſciētiaꝫ alicuius inquietat ꝯfundēdo ſeip̄m aliqd̓ ſpeciale nocumentū eī infert. C ¶ Qn̄ vero ſit pctm̄ mortale. Rn̄. ibidē ſic Irriſio nō fit niſi d̓ ali quo malo vel defectu. malū autē ſi
ſit magnū non pro ludo accipiʳ ſed ſerioſe. vnde ſi in ludum vel riſum vertat̉ ex quo irriſiōis vel illuſio nis nomē ſumit̉. hoc eſt quia accipi tur vt ꝑuū. pōt aūt aliqd̓ malū ac cipi vt ꝑuū dupliciter. vno mō ſꝫm ſe. alio mō racōe ꝑſone. Cū aūt ali quis alterius ꝑſone malū vel defe ctum in ludū vel riſum ponit quod ſꝫm ſe paruū malū eſt veniale eſt et paruū pctm̄ ſꝫm ſuū genus. Cū aūt accipit̉ quaſi ꝑuū et racōne ꝑſone. ſic defectus pueroꝝ et ſtultoꝝ pa rum pōderare ſolemus. ſic aliquem illudere vel irridere eſt eū omīno ꝑuipendere. et eum tam vilem eſti mare vt de eius malo nō ſit curand̓ ſed ſit quaſi pro ludo habēdus. Et ſic deriſio eſt pctm̄ mortale et gra uius ꝙ cōtumelia que ſimiliter eſt in manifeſto. qꝛ qͣtumelioſus vidẻ perciꝑe malū alterius ſerioſe. iri ſor aūt illudit. et ita videt̉ eſſe ma ior ꝯtemptus ⁊ dehonoraco. et ſꝫm hoc illuſio eſt graue pctm. et tato grauius quātō maior reuerētia de betur ꝑſone que illudit̉ D ¶ Vn̄ grauiſſimū eſt irridere deū et ea q̄ dei ſunt. ſꝫm illud iſa. xxxvij. Cui ex probraſti et quē blaſphemaſti et ſu per que exaltaſti vocē tuā. Et poſt ſubdit̉ ad ſanctū iſrael. deinde ſꝫm locū tenet irriſio parentū. vnde ꝓ uer. xxx. Oculū qui ſubſanat patrē et deſpicit partū matris ſue. effodi ant eum corui de torrētibus. et co medant eum filij aquile. Deind̓ iu ſtoꝝ deriſio grauis eſt. qꝛ honor ē virtutis p̄miū. Et cōtra hoc dicit̉ Iob. xij. Deridet̉ iuſti ſimplicitas. que quidē deriſio valde nociua eſt quia per hoc homīes a bene agēdo impediunt̉. ſꝫm illud grego. qui in

Capitulū Preceptum Decimūquartū Quintum
aliorum actibus bona exoriri conſpi ciunt. mox ea manu peſtifere expro braciōis euellunt. Et quamuis ludꝰ nō importet aliquid cōtrariū carita ti reſpectu eius cum quo ludit̉ in ter amicos em̄ interdum ludit̉. pōt tn̄ importare aliquid cōtrariū cari tati reſpectu eius de quo ludit̉ pro pter cōtemptū. vt dictum eſt hec d̓ Tho. E Quo ad ſecundū prīci pale deriſio eſt valde deteſtabile vi cium triplici de cauſa Primo qꝛ per irriſores diabolus occidit necat et ſuffocat ꝑuulos eccleſie cum bonuꝫ inchoatum propter eos dimittitur et interdum plus nocent ꝙ hereti ci. Vnde ſunt ſicut pharao. qui ſub merſione ꝑuuloꝝ populum iſrahel delere voluit Exo. j. Sunt ſicut he rodes qui xp̄m ꝑuulum occidere vo luit. et ꝑuulos poſtea occidit inno centes. Math. ij. Secūdo irriſores malis animalibus aſſimilant̉. et eis peiores ſunt draco em̄ ſtetit. Apo. xij. ante mulierem erat ꝑitura vt cū peꝑiſſet deuoraret filium eius. Sꝫ irriſores partū matris nō expectāt videlicet eccleſie fructum quē ꝓpo ſito bono conceperūt eius fideles. Sunt vulpecule vineam dn̄i demo lientes. Canti. ij. Capite nobis vul peculas ꝑuulas que demoliunt̉ vi neas Sunt etiaꝫ bufones que n̄ pn̄t odorem et florem bone vite ſuſtīe re. Tercio irriſores nocent multis et impij ſunt in om̄s in deū. qꝛ rur ſum crucifigunt filium dei Heb. vj Et ſꝫm psͣ. Suꝑ dolorem vulnerum eius addūt. dum animas pro quibꝰ mortem ſuſtinuit ei auferūt. Sunt deriſores impij in ꝓximum dū vul nus eius ſpūale iam ꝑ pnīaꝫ ſanatū iterū renouāt ⁊ cōcidunt. Iob. xlj.
Concidit me vulnere ſuꝑ vulnus. Sunt impij in matrē eoꝝ eccleſiam tam in militantē ꝙͣ triumphantem dum defraudāt eā gaudio qd̓ habe re debuit de cōuerſione peccatorum magna reuera crudelitas necare īiu ſte filium quē mater propria genu iſſet magnis doloribus. Sic in ꝓpo ſito magna eſt crudelitas penicenti magnis fletibus eccleſie cōuerſum ꝑuertere irriſionibus. Nam ioh. xvj. Mulier cum parit triſtitiā habet. nūc et impij in ſe. qꝛ cū in mari mū di ſcꝫ naufragent̉ propter eoꝝ pec cata. tn̄ penitētie tabulam ſecundaꝫ poſt naufragium cōtemnūt vel vi lipēdūt. Vnde ſacra ſcriptura cōtra irridentes graues penas ful minatas cōmemorat. Nam. j. Reg. xxv. Nabal verba nūcioꝝ dauid de ridens ait quis eſt filius iſai. hodie increuerūt ſeui qui fugiūt dominoſ ſuos. vnde poſt pauca miſere mor tuus eſt deo eum necante. prius au tem dauid iurauerat eum et domū ſuam totā interficere. ſic. ij. reg. vj. Poſt ꝙͣ dauid luſerat ante archam dn̄i et ſalotauerat. egreſſa eſt in oc curſum dauid michol eius vxor et d̓ ridendo ei ait ꝙͣ glorioſus fuit rex iſrael hodie diſcooperiens ſe āte an cillas ſeruoꝝ ſuoꝝ. et nudatus eſt quaſi ſi nudetur vnus de ſcurris. igi tur michol filie ſaul nō eſt natus fi lius vſqꝫ ad diem mortis ſue Et iiij Reg. ij. cum deſcenderet heliſeus ꝑ viam pueri parui egreſſi ſunt de ci uitate. et illudebāt ei dicētes. aſcē de calue. aſcende calue. egreſſiqꝫ ſūt duo vrſi d̓ ſaltu ⁊ lacerauerūt exeiſ xlij. pueros. Lu. xvj. poſtꝙͣ xp̄s p̄di cauit nemo pōt duobus dn̄is ſerui re. n̄ poteſtis d̓o ſeruire ⁊ māmone

Decimūquartū. Capitulum Or eceptum Quintum
Sequitur audiebāt aūt hec omnia phariſei qui erant auari et deride bāt eum. et ait illis ieſus. vos eſtis qui iuſtificatis vos coram homini bus deus aut nouit corda veſtra. vnde Actu. vij. diſcipulis deuotiſſi me ſpūm ſanctū accipientibus. Alij eos irridebant. d. quia muſto pleni ſunt. Ideo ſpū ſancto ceci manētes caruerūt G Quo ad terciū du bium vtꝝ ridere ſit peccatum. Rn̄. ſꝫm alex. de hal. ꝑte. ij. Quidam eſt riſus qui cauſatur ex iocunditate ſpūali et iſte nō eſt peccatum. ſed e meritorius vel effectus meritorie complacentie. Eſt enim fructus ſpi ritus de quo apoſto. ad galla. v. lo quitur. vbi etiam numerat gaudiū benignitatem et alia. Et phill. iiij. Gaudete in domino ſemꝑ iteꝝ dico gaudete de quo riſu etiam dicitur de muliere forti. ꝓuer. xxxj. ridebit in die nouiſſimo. hic riſus nō eſt cū cachīno. Vnde beatus benedictus tercium gradum humilitatis ponit nō eſſe promptū ad riſum. ſic etiam modeſtus riſus in eutrapelia meri torie fieret. vnde alber. ſuꝑ Lu. vj. Ve vobis qui ridētis dicit bonꝰ ho mo nō cachinnis. ſed moderate vix ridet. Et ſeneca ſcito ꝙ veꝝ gaudi um ſeuera res eſt. ſꝫm illud Eccleſi. xxj. fatuus in riſu exaltat vocem ſu am. ſapiens aūt vix tacite ridebit. Secūdus eſt qui cauſat̉ ex manſue tudine nature. et ē paſſionis huma ne proprius effectus et pōt fieri ſi ne peccato. et merito. vt in dormie tibus in pueris. et in quibuſdam tā ſubito vt ratio ꝑ̄uenire nequeat ſi cut alie quedam paſſiōes Tercius ē qui ꝓuenit ex cordis laſciuia ſeu ex inordinata delectaciōe. Et ſi tunc
homo delectat̉ ī creatura propter ſe et ibi cōſtituitur vltimus finis hominis ſic dictum fuit ſupra p̄ce. j. ca. v. B. Tunc eſt mortale pecca tum. Similiter ſi moroſe delectacio nis cōſenſum habet in actu peccati mortalis vt dicet̉ in penulti. p̄cep. Similiter ſi complacet deliberate ī cogitacionibus verbis vel oꝑibus que alias ſunt mortalia peccata. de iſto riſu dicit xp̄s Luc. vj. Ve vobiſ qui nūc ridetis. qꝛ flebitis. Ve autē dicit peccatū mortale Si aūt ex ſur reptione quis rideret vel ſinu con ſenſu in mortale. ſed tm̄ ex quadam leuitate animi veniale fieri poſſet. Sicut Sara Gen̄. xviij. de priori ri ſu qui eſt peccatuꝫ mortale ſuꝑ illo Lu. vj. Ve vobis qui nūc ridetis di cunt expoſitores cōmuniter. qui rid̓ tis ſcꝫ ꝑ ineptam leticiā ad peccatū mortale declinante. ſꝫm illud ꝓuer. ij. Qui letant̉ cum malefecerint et exultant in rebus peſſimis. Ordine ergo cōtrario faciamus modo luge do vt conſolem̉. Nā in malis ꝓu̓e. xiiij. Riſus dolore miſcebitur et ex trema gaudij luctus occupat ſed in deuotis. Math. v. Beati qui fletis qm̄ ridebitis. Et psͣ. ait. Eutes ibat et flebant mittentes ſemina ſua. ve nientes aut veniant cum exult. ⁊cͣ. Luce. xxiiij. Nōne ſic oportuit pati xp̄m. et ita intrate in gloriam ſuam Sequit̉. vj. p̄ceptū Ca. primū Vnc de ſexto p̄cepto occurrit dicendū. quo dicit̉ Nō mechaberis Aechia aūt proprie dicit̉ adulteriū viri. ¶ A Adulterium vero eſt omnis V O Q

Preceptum Capitulum Tredecimum
Quintum primo ꝙ triplicia ſunt bona Primo quedam ſpūalia que ſunt de neceſſi tate ſalutis. Secūdo quedam ſpūa lia que nō ſunt de neceſſitate ſalu tis. Tercio quedam tꝑalia. Secūdo notandū ꝙ tria ſunt genera hoīm in quibus ſcandalum oriri pōt. Prī mo quidam ex malicia propria ſcan daliſant̉. puta cum aliqui volūt im pedire bona ſpūalia primo vel ſecū do modo dicta Et illud d̓r ſcandalū phariſeoꝝ. Alij ſcandaliſant̉ inter dum ex ignorantia puta qꝛ ignorāt oꝑa quedam eſſe licita que tn̄ ſunt licita. Et tercio alij ex infirmitate ſcandaliſantur nō vt primi ex mali cia propria et taliū videlicet ſecūdo et tercio modo dicit̉ ſcandalū pu ſilloꝝ ¶ I Quando ergo querit̉ que bona ſint dimittēda ne quis ſcā daliſet̉. Rn̄. Cho. prima bona que videlicet ſunt de neceſſitate ſalutis puta que nō poſſunt p̄termitti ſine peceato mortali. talia nullus debet dimittere. ne alius ſcandaliſet̉ etiā quicunqꝫ. Ratio eſt. qꝛ quilibet te netur ſe diligere prius et pluſ ꝙͣ al terum. et ergo ea que ſunt de necef ſitate ſalutis nō debent dimitti pro pter ſcandalum alterius vitandum vnde patet ꝙ qn̄ cōſilioꝝ obſerua cio et impletio operū miſericordie tꝑalium vel ſpūalium eſt de neceſſi tate ſalutis. tūc talia n̄ ſunt ꝓpter ſcandalum alicuius dimittenda. vt patet in his qui aliqua cōſil̓ia vo uerūt. et in his quibus imminet ex debito defectibus alioꝝ ſubuenire temꝑalibus vt paſcendo eſurienteꝫ vel ſpūalibus vt docendo ignoran tem ſiue hmōi fiant debita propter iniūctum officium. vt patet in p̄la tis ſiue propter neceſſitatem indigentis. qꝛ de talibus eadem rō eſt ſicut de neceſſarijs omniū. nō ſolum aūt peccatum mortale vnꝙͣ eſt faci endum propter vitandū ſcandalum cuiuſcunqꝫ. ſed etiam nec veniale peccatum eſt vnꝙͣ cōmittendum vt videt̉ ſcādalū alteriꝰ. licet aliquis actus qui alias eſſet peccatū venia le. vt verbum ocioſum aut ſimile fi eri poſſet nullum peccatū propter vtilitatem alterius. dicit etiā bea tus Hiero. ꝙ dimittendū eſt ſcāda lum omne qd̓ pōt pretermitti ſalua triplici veritate ſcꝫ vite iuſtitie et doctrine. que declarās ſanctꝰ tho in iiij. vbi sͣ. ſic di. nullo modo ali quis peccare debet vt peccatū alte rius vitet. quicunqꝫ aūt veritatem relinquit peccat. Veritas em̄ d̓ qua loquimur cōſiſtit in hoc ꝙ homo ī dictis et factis ſuis rectitudini di uine ſiue diuine legis regule ſe con formet. Cui quidem homo cōforma ri debet et in his que ad cogniciōeꝫ ꝑtinent et hoc ꝑtinet ad veritateꝫ doctrine. Et in his que ad actioneꝫ ſpectant ſiue ea debeat aliquis per ſeip̄m agere qd̓ ꝑtinet ad veritateꝫ vite ſiue ea debeat ab alijs obſeruā da ꝓmulgare qd̓ ꝑtinet ad veritatē iuſtitie. que cōſiſtit in rectitudīe iu dicij. nō tn̄ quicunqꝫ p̄termittit ali quid in quo ſe diuine legi cōforma ri pōt veritatem dimirtit. qꝛ illo re moto veritas adhuc remanere pōt Sed tūc d̓r aliquis veritateꝫ dimit tere. qn̄ obmittit vel facit aliquid quo obmiſſo vel facto veritas non manet. qd̓ ſine peccato eſſe n̄ poteſt Et ideo veritas nullo modo ꝓpter ſcandalum paſſiuum alterius dimit tenda eſt. Hec Tho. vnde Rai. dicit Doctor vel p̄dicator nō debꝫ falſuꝫ

Tredecimum Capitulum Preceptum Quintum
docere pro aliquo ſcandalo. tacere tn̄ pōt et debet. ſi omnes obſtinati ſunt ita ꝙ deteriores efficiantur. Vnde exͣ. li. v. vtilius ſcādalum na ſci ꝑmittitur ꝙͣ veritas relinquat̉ Veritas ſcꝫ doctrine. vite. et iuſti cie. Secūdo vero modo bona ſpūa lia que n̄ ſunt de neceſſitate ſalutis vt ſunt cōſilia. vnde primo dico ꝙ illa nō ſunt dimittenda. nec ad tꝑs nec ſemꝑ ꝓpter eos qui ſcandaliſan tur ex malitia. dico ſecūdo ꝙ vbi ꝑiculum nō imminet. bene ſunt dif ferenda vel occultanda ꝓpter eos qui inde ſcandaliſent̉ ꝓbabiliter n̄ ex malitia. ſed ex ignorantia vel in firmitate. Tam diu aūt propter ta les oꝑa que non ſunt de neceſſitate ſalutis vbi ꝑiculum nō īminet ſunt occultanda vel differenda quouſqꝫ debite reddita rōne inſtruant̉ alij ꝙ nō debent ex talibus ſcandaliſa ri ſed pociꝰ edificari. Et ſi poſt red dita rōem hmōi ſcandalum duret. Iam videtur ſcandalum etiam ex malitia nō ex ignorantia vel infir mitatē. vnde in ſcripto dicit tho. ꝙͣ propter tale ſcandalum paſſiuū con ſilia ſunt ad tempus intermittenda vel occulte agenda. nō aūt omnino dimittenda. qꝛ homo plus ſibi ꝙ ꝓ ximis in ſpūalibus ꝓuidere debet. Et ignorantia ſi diu duret in mali ciam ꝑ obſtinacione computat̉. Tn̄ attendenda eſt quātītas ſcandali et boni qd̓ cōtingit ex cōſilio ſeruato. et ſꝫm hͦ aliqn̄ cōſilia ſūt ītermitte da ꝓpter ſcandalum puſilloꝝ. vel ſcandalum cōtemnendū propter con ſilia. hec tho. k ¶ Sed quid de oꝑibus alijs a cōſilijs ſeu ſuꝑeroga ciōis oꝑibus que vocant̉ indiffe rentia ex genere. vt comedere carnes. bibere vinū temꝑalia mō licito acquirere. acquiſita cuſtodire. debi ta repetere et ſic de alijs. nunquid ſunt propter ſcandalum dimittēda Sunt em̄ triplicia oꝑa. quedam ne ceſſaria ad ſalutem. Alia ſuꝑeroga cionis et cōſilij. Alia vero indiffe rētia ex genere. Rn̄. rich. in. iiij. di. xxxviij. Oꝑa in differentia ex gene re quoꝝ obmiſſio nulli alij preiudi cat niſi oꝑanti. et etiam in talibus tm̄ obmittenda ſunt ad vitandū ſcā dalum ꝓximi ꝓueniens ex infirmita te vel ignorantia qn̄ ꝓbabiliter ap paret ꝙ niſi tale opus obmittatur ꝓximus ſcandaliſabit̉. Et ſi ꝓbabi le eſt ꝙ ſcandaliſet̉ mortaliter. tūc obmiſſio illius oꝑis eſt in p̄cepto. Si aūt ꝓbabile ꝙ nō ſcandaliſetur niſi venialiter tunc obmiſſio iſtius oꝑis ē ī cōſilio poſtꝙͣ tn̄ ꝓxīo ē oſtē ſum ꝙ ex tali oꝑe ſcandaliſari non debet et debito modo ſuaſum vt nō ſcandaliſet̉. ſic nō tenet̉ obmittere iſtud opus propter proximi ſcanda lum vitandum. qꝛ ſcandalum poſt talia ortum hortamēta ꝓueniens proprie eſſet ex malicia. Vnde prop ter iſtud non eſt dimittendum. hec Rich. Et di. duran. in. iiij. di. xxxvii. que ſunt indifferentia ſicut cōme dere carnes vel abſtinere ab eiſdeꝫ omnia dimittenda ſunt. ꝙͣdiudu rat ſcandalum puſilloꝝ. hec ille. Et ꝓbat ꝑ augu. in ſermone dn̄i in mo te dandū eſt ⁊cͣ. vt poſtea patebit. Et di. notanter ꝙͣdiū durat ſcanda lum puſilloꝝ. propter eos qui infor mati in ſcandalum phariſeoꝝ inci dunt ex malicia. vt in volentibꝰ im pedire bona ſepe apparet. Item vt ſtatim dicetur ſꝫm Tho. et om̄s co muniter. Tꝑalia nō ſunt dimittēda

Primum. Capitulum
Preceptum. Sextum inordinatus cōcubitus maris et fe mine quo cōiugalis thorus violat̉ In hoc ergo ſexto mādato dominꝰ volens prohibere omnē inordinatū cōcubitum nō dixit generaliter. non adulterabis. ſed ſpecialiter nō me chaberis. Eſt enim proprie mechia adulteriū viri. Quod deus poſuit propter duo. Primo ad ſignificādū ꝙ adulterium viri aut alterius il licitus cōcubitus eſt primo et princi paliter prohibitus tanquā illud qd̓ de ꝑ ſe eſt maius peccatū ꝙ mulie ris adulterium vel fornicatio. vir em̄ ſꝫm augu. de adulterinis coniu gijs eſt fortior ad reſiſtendū concu piſcentie habet rōeꝫ maiorem. ⁊ mu lier eſt ſibi ad regendum commiſſa id̓o peccat directe et ꝑ ſe grauius fornicando ꝙͣ mulier. licet vtrunqꝫ ſit mortale videlicet viri et femine fornicatio. Dicitur aūt notanter di recte et ꝑ ſe. quia ꝑ accidens illicita mulieris fornicatio et maxime adul terium fit grauior propter ea q̄ na ta ſunt ex ea ſequi vt prolis occiſio impeditio cōceptus exhereditatio filioꝝ legittimoꝝ generis ignobili tatio ꝓcuratio aborſuum et cetera hmōi propter que in maledictione relinquit memoriam eius et dedecꝰ illius non delebitur Eccle. xxiij. Se cundo dixit in ſpeciali nō mechabe ris. Ad excludendū humane ꝑuerſi tatis opinionē qua viri nōnunquaꝫ putant nō indecens vel turpe ſi for nicentur. īmo de incōtinentia glori antur et ꝑ oppoſitum mulierem ve lud infamē ꝑſequunt̉. vnde augu. de decem cordis dicit. Ad hoc dilap ſa eſt humanā ꝑuerſitas. vt vir ha beat̉ qui victus eſt a libidine ⁊ nō habeat̉ ꝓ viro qui ē libidīs victor
B Hoc gͦ mādato nō mechaberiſ ſꝫm aug. exo. xx. nō ꝓhibet̉ etiā oīs illicitꝰ cōcubitꝰ ⁊ etiā omīs genita liū membroꝝ ſiue fiat ꝑ cōcubitū fi ue illicitus et inordinatꝰ ſiue etiaꝫ innaturalis vſus vel cōtactus qui fit ad ꝓcuraciōem libidis et cauſa exꝑiende veneree delectationis de hoc etiā luxurie vicio tria iam prin cipaliter ſunt vidēda. Prīo ꝙ dete ſtabile illud viciū ſit. Scd̓o de reme dijs cōtra luxuriā. Tercio de falſis excuſaciōibꝰ quorūdam dicētiū ſe n̄ poſſe cōtinere C ¶ Quātū ad pri mū notandū ꝙ hoc viciū in ſe ē ab homīabile ꝓpter quīqꝫ. Eſt em̄ noci uum quitupliciter. et eſt ꝓpter tri plices eius effectus miſerabile. Ab homīabile eſt prīo qꝛ eſt anxiatiuuꝫ et penitētia inducēs Iero. Appeti tus fornicaciōis anxietas eſt. ſacie tas vero penitētia. vn̄ p̄cedētiā ſūt anxietates multe quas dn̄s ſpinas vocat. Oſee. ij. di. Sepiam viam tu am ſpinis. Spine ſunt vigilie timo res expenſe et ſimilitudines. Secū do erubeſcibile vicium. vnde Iob. xxiiij. Oculus adulteri obſeruat ca liginem. illud nara ꝓclamat et Se neca cōtra diogenē qui Cannius d̓r vt Augꝰ. dicit in de ciū. dei. Tercō eſt fetidū. vnde Iohel. j. Iumenta computruerunt in ſtercoribus ſuis vbi ſꝫm Grego. Stercus luxuria et computreſcere eſt mori naͣm etiā ad literā dicit wilh. de vicijs viri ſpi rituales fetoreꝫ huiꝰ peccati inſur dum ſenciūt vt ſcolaris qui p̄ſentiaꝫ ſtorti in ſua domo ſenciebat ꝑ feto rem. Et archidiaconus quidā ſeruo ſenciebat qn̄ fornicatꝰ fuerat Quar to eſt fedū ſeu maculoſum. vn̄ illud j. coꝝ. vj. omē pct̄m̄ qd̓cūqꝫ fecerit

Capitulū Preceptum. Sextum
homo extra corpus ē. qui aūt forni catur in corpus ſuum peccat. dicit glo. Cetera pcta tantū aīaꝫ maculāt fornicatio vero nō tm̄ aīaꝫ ſꝫ et cor pus cōdemnat et ſeneca in volupta te nihil eſt magnificū niſi qd̓ natu ram d̓o ꝓximā doceat qꝛ membroꝝ viliū ac turpiū mīſterio vehemens delectacio exitum fedat. Quīto eſt infamia. vn̄ Eccle. xlvij. Inclinaſti femora tua mulieribꝰ. et poſtea ma culā dediſti in gloria tua. Eſt igitur luxurioſus iā quidā infernus habēſ ignē cōcupiſcētie fetorē immūdicie et verme cōſciētie D ¶ Scd̓o lu xuria eſt quīqꝫ generibꝰ nociua vel diſplicibilis. Prīo deo cuiꝰ templuꝫ violat et polluit. vn̄. j. coꝝ. iij. ⁊ vj neſcitis qꝛ templū dei eſtis vos. et ſpūs dn̄i habitat ī vobis. ſi quis au tem templū dei violauerit diſꝑdet illū deus. Et ſequit̉. empti eſtis p̄ cio magno. glorificate ⁊ portate de um in corꝑe veſtro. ſuꝑ quo vltimo verbo dicit glo. ſi n̄ ꝑcis tibi ꝓpter te vel ꝑce tibi ꝓpter deū. qui ſibi fecit te domū. Secūdo diſplicet an gelis om̄ibꝰ. qꝛ hō relicta ſpūali na tura. ꝑtem iumētiā ſociat ſibi et eid̓ ſe cōpulat. vn̄ in vitas patꝝ. Ange lus ad aſpectū fornicatores. nares obdurauit nō aūt ad fetorem cada ueris diſplicet aūt valde proprio angelo qꝛ ſꝫm psͣ. Angelis ſuis deꝰ madauit de te. vt cu. te. multū eī di ſpliceret iuueni. tradiſſet ī cuſtodiā rex filiā ſuā. ſi cuſtodes negligentia violaret̉. di. gͦ bern. in quouis an gelo in quouis diuerſorio reuerēti am exhibe angelo tuo. et ne audeaſ illo pn̄te. qd̓ me vidēte nō auderes ¶ E Tercō luxuria iniuriat̉ mul tū ꝓxīo qꝛ rapit ei nō ſua ſed ſeip̄m
Primum. Ideo ꝓuer. vj. nō grandis ē culpa cum quis furatꝰ fuerit. furatur em̄ vt eſurientē impleat aīam dep̄hen ſus quoqꝫ reddet ſeptuplū. Qui au tem adulter eſt ꝓpter cordis inopi am ꝑdet aīaꝫ ſua. inops em̄ eſt adul ter corde. qꝛ inſipiens cares dei ſa piētia. inops etiā qꝛ nulli fidē ſer uat alteri vt ptꝫ in dauid. ij. reg. xij Qui fidelē militē ꝓucrauit occidi factus adulter. Quarto nocet luxu ria ꝓprio ſubiecto in rebꝰ. vt patet Lu. xv. in filio ꝓdigo qui cōſumpſit luxuria omnē ſubſtantiā ſuā. nocet in corꝑe qꝛ ſeneſcere facit. vitā adi mit vires eneruat. Id̓o interdū eti am multi ꝓpter vniꝰ luxuriā inter ficiunt̉. vt ptꝫ de ſichem filio emor gen̄. xxxiiij. nocet etiā infama. vnde gen̄. penul. Ruben ꝓpter luxuria ꝑ iacob priuatus ē priogenitura. Ru ben inquit primogenitꝰ meus. Et ꝑ tus prior in donis. maior in imꝑio ſupple eſſe debueras. ſed ſequit̉ nō creſcas. Quinto luxuria eſt diſplici bilis qꝛ valde placet diabolo vt pa tet in demonibꝰ incubis et ſuccubiſ vn̄ iob.xl. legit̉ vehemoth in locis humidis dormire. nā in luxurie pec cato demon ſꝑ binos hoīes lucrat̉ et emit ꝓ viliſſimo fede et momen tanee delectaciō s. Tercio luxuria eſt abhomīabilis ꝓpter tripliceſ eiꝰ effectꝰ. Primꝰ ē qꝛ luxuria eſt mul tu efficax ad capiendū hoīeꝫ. vnde nume. xxiij. balaam ea elegit ad vi cendum iſrael quē alias vicere ne quit ſapiētiſſimos cecauit vt ſalo monē et dauid fortiſſimos deiecit. vt ſamꝑſonē. Scd̓us eſt ꝙ luxuria eſt potens ad retinendū in malo vn̄ ꝓuer. xxij. fouea ꝓfunda os aliene ſimilis vulue. cui iratus eſt domīꝰ

Preceptu m. Sextum
Primum. Capitulum
incidet in eā. Qui eī hoc vicio labo rat vix p̄t caꝑe ea q̄ dei ſunt. j. coꝝ. ij. Aīalis hō nō capit ea q̄ ſunt dei. et Dan̄. xiij. in ſenibꝰ de quibꝰ d̓r d̓ cliuauerūt oculos ſuos vt nō vide rent celū nec recordarent̉ iudicioꝝ iuſtoꝝ vn̄ et qui vxorē duxit. nō ſe excuſauit cū alij ſe excuſarēt. deue niendo ad cōuiuiū. vt ptꝫ Lu. xiiij. Tercius effectꝰ eſt ꝙ duriſſime ſer uituti ſubijcit aīaꝫ. aut em̄ nobiliſſi mā facit ſeruire corꝑi et eiꝰ turpiſſi mo mēbro totū corpꝰ ſiue hoīeꝫ fa cit ſeruire mulieri. vn̄ Tullius. ego nullū libeꝝ dico cui mulier imꝑat. leges imponit. vocat veniēdū ē abi cit abeundū eſt hūc ergo nō modo ſeruū ſꝫ nequiſſimū ſeruū iudico. f ¶ Malitia etiā huiꝰ vicij ptꝫ ex ſe pte filiabꝰ quas enumerat gre. xx mora. que ſunt cecitas mētis incōſi deratio p̄cipitacio amor ſui odiū d̓i affectus pn̄tis ſeculi. horror ⁊ de ſperatio futuri quaꝝ ꝓprietas on̄ dit ſanctꝰ tho. ij. ij. q. cliij. di. Qn̄ ī feriores potētīe vehemēter afficiū tur ad obiecta ſua cōſequens eſt ꝙ ſuꝑiores vires deordinet̉. ⁊ impe diāt̉ ī ſuis actibꝰ. ꝑ viciū aūt luxu rie appetitus inferior ſcꝫ cōcupiſci bilis vehem̄ter intēdit obiecto ſuo ſcꝫ delectabili ꝓpter vehemētiā de lectaciōis. et ideo cōſequēs eſt ꝑ lu xuriā maxime ſuꝑ maxīe ſuꝑiores vi res deordinent̉ ſcꝫ rō et volūtas. Sūt aūt rōis quatuor actꝰ. Pruuꝰ quidē ſimplex intelligētia qui comp̄ hēdit alique finē vt bonum. Et hic actꝰ impedit̉ ꝑ luxuria ſꝫm illd̓ dan̄ xiij. ſpecies decepit te et cōcupiſcen tia ſubuertit cor tuū. et ꝙͣtū ad hͦ ponit̉ cecitas mētis. Secūdꝰ actuſ eſt cōſiliū de his que ſunt agenda
cōcupiſcentiā luxurie. et ꝙͣtum ad hoc ponit̉ p̄cipitacio que importat ſubtractione cōſilij. Tercius eſt iu diciū de agendis. vnde dan̄. xiij. Se nes auertūt ſenſum ſuum vt nō re cordarent̉ iudicioꝝ iuſtorum. ⁊ ꝙ tum ad hoc ponit̉ inconſideratio. Quartus p̄ceptum rōis eſt de age dis qd̓ etiam impedit̉ ꝑ luxuriam ne exequatur qd̓ decreuit eſſe faciē dum. Ex ꝑte aut voluntatis conſe quit̉ duplex actus inordinatꝰ. quo rum vnus eſt appetitus finis. et ꝙ tum ad hoc ponitur amor ſui quan tum ſcꝫ ad delectaciōem quā inordi nate appetit. Et ꝑ oppoſitum odiū dei in ꝙͣtum deus ꝓhibet delectaci onem cōcupitam. Alius eſt aūt ap petitus eoꝝ que ſunt ad finem ⁊ ꝙ tum ad hoc ponit̉ affectus pn̄tis ſeculi inꝙͣtuꝫ ſcꝫ in eo vult frui vo luptate. Et ꝑ oppoſitū ponit̉ deſpe ratio futuri ſeculi. qꝛ dum nimis de tinet̉ carnalibus delectaciōibus. n̄ curat ꝓuenire ad ſpūales ſed eas fa ſtidit G ¶ Quō ad ij. principale notandū eſt cōtra luxuriam vij. ſūt remediā. Nam cū luxuria ſit ignis quidā. ollam ſeminaliū vaſoꝝ cale faciens. oportet vt quis vel aquam frigidam in ignem ꝓijciat et ligna ſublrahat. vel ollam ab ignē ſe mo ueat. Vnde remediū primū eſt con tra luxuriam. vt ad aquā recurrat frīgidā ad literā. ſe in frigidando vel lacrimiſ ſe riget vel aliꝙͣ aqua tribulaciōis ſibi intedet vt diſcipli na bona quis ſibi det vel flagellet ſe fortiter vel capilliſ ſe trahat bar be vel capitis vel tribulaciōem in ferni vel alterius ſaltem imaginet̉ Ideo eccle. xj. Malicia vnius hore

Preceptum. Sextum
Capitulū Primum.
obliuionē facit luxurie multe ſic in vitas patꝝ. pater qui mulierem ho ſpitans temptabat̉ candela accen ſa omnes digitos cōbuſſit dicens. ſi hunc ignem ſufferre nequis. quō ſu ſtineres infernalem. vnde nō miruꝫ ſi quorundā anime. domus luxurie ignis cōcremat. qui aquā tribulaci onīs aſſumere tardant. Secūdū re medium vt temptatꝰ materiā luxu rie. vt ſunt cibi et potus nocui ꝑ ab ſtinenciā ſubtrahat. et ſicut deridē dus foret qui diceret ſibi diſplicere domū ſuam incinerari qui accenſe domiui continue faſciculos flāmige ros miceret. ſic qui luxuria ardet ⁊ carnes vinū ⁊cͣ. ſuꝑflua non vitat̉. nam ſꝫm ligna ſilue exardeſcit igniſ et ſꝫm virtutem homīs ſic iracudīa illius erit dicit eccle. xxviij. Terciū remedium vt quis ſe elonget ab ig ne luxurie. viſu. auditu. factu. ⁊ co habitaciōe mulieꝝ quātū valet qd̓ iubet apo. j. coꝝ. vj. dicens. fugite fornicaciōem Vbi ambro. cum alijſ nempe vicijs pōt expectari confli ctus hanc fugite ne approximetis qꝛ nō pōt alter melius vinci in cuiꝰ exemplū ioſeph fugiens palium in manū mulieris reliquit. Gen̄. xxxix et ſaluabit̉ anima eiꝰ H ¶ Quar tum remediū. cum luxuria n̄ ſit qua liſcūqꝫ ignis ſed infernalis. oraciōe opus eſt. Et ſicut pacientes hoc ig nem qui infernalis d̓r vel ſancti an thonij nō recedūt de eccleſia ſancti anthonij niſi liberent̉. ſic tales ni ſi iuuentur ab or̄oe nō ceſſent. ⁊ ad iutus deberet quis ſancto gracias quotidie agere qui eū iuuit hoc re mediū docet̉ Sapi. vij. Sciui ꝙ n̄ poſſum aliter eſſe cōtinēs niſi deus det et hoc ip̄m erat ſapiētie ſcire cꝰ
eſſet hoc domū. adij dn̄m et dep̄ca tus ſum illum. Specialiter aūt vir gini virginū ſeruiendū eſt. ſed a vo tis ſtulcis et indiſcretis cauendū I ¶ Quintū remediū ē occupatio ſeu labor. ſunt em̄ tria in homīe oc cupanda. videlicet mens prīcipaliſſi me ſenſualitas et corpus. ne ocium habeant. alias ꝑ has tres ꝑtes ve lud ꝑ rimas temptatio intrat. vnde in vitas patrū patres dixerūt occu patum v̓no ocioſum vero pluribus demonibꝰ temptari. et bern. omniū temptacionū et malaꝝ cogitacionū ſentina eſt iners ocium. et hier. ad ruſticū ſemꝑ aliquid oꝑis facito vt te diabolus inueniat occupatum. mens em̄ occupanda eſt meditaciōe ſcripturaꝝ. vn̄ Hiero. ad ruſticum ania ſcripturaꝝ ſtudia et carnis vi cia non amabis ſenſualitas aliquo triſtabili caſtigāda eſt. vt in primo mēbro dictū eſt ne laſciuiat. corpus etiam corꝑali labore grauandū eſt interdū. vnde in vitas patrū pater cum eſſet artifigulus et nimis īpu gnaret̉ a fornicaciōe figurauit de luto vxorem. corꝑiqꝫ dixit. ecce nūc pro te et vxore laborare oportꝫ. et poſt paucos dies cum temptatio nō ceſſaſſet figurauit de luto filiaꝫ di cens ec̓ce nūc ⁊ filiam nutrire opor tet cunqꝫ labore nimiū vexaret̉ di xit corꝑi proprio. ſi hūc laborem fer re nō vales. noli fornicari. quā dili gentiā videns deus ab eo temptaci onem fugauit. Sextum remedin̄ eſt elemoſina. vnd̓ j thi. iiij. pietas ad o nia vtilis ē vbi glo. ambro. ſi quiſ mīaꝫ ſequit̉ ſi lubricū carnis pacia tur vapulabit quidē ſꝫ n̄ ꝑibit ſcūs tho. in iiij. di. xlvij. di. nō ꝑibit. i. di ſponet̉ ꝑ talia oꝑa mīe ad n̄ ꝑeūdū

Primum. Capitulum Preceptum.
Septimum remediū eſt attenta cu ſtodia memorie cum inuocatiōe di uine gratie ne inimicus menti cogi taciōes luxurioſas inſerat. et ſi im miſerit ſtatim expellamus conatu et oracione. ſic em̄ caput ſerpentis conterimus. ſic ſꝫm psͣ. Beatus qui tenebit et allidet ꝑuulos ſuos ad petram hic ſꝫm cōmune dictum. prī cipijs obſta. tarde medicina ꝑatur. ſicut em̄ faciliter corui in orto tuo nidificantes expellunt̉ ſi ꝓhibent̉ cum ſola lingua. ſiue ſtipulas com portare inceperint difficiliꝰ ſi oua genuerūt. ſed difficillime cū opere pullos habuerint. ſic etiaꝫ faciliter cogitaciōi reſiſtit quis difficilius d̓ lectacioni. ſeu difficilime conſenſui ſeu oꝑi. optimū eſt ergo gratia ſta bile cor Hebre. xiij. ¶ L Quo ad tercium principale notandū ꝙ mul ti luxurioſi ſunt qui dicūt ſe nō poſ ſe cōtinere qd̓ nō eſt verū ſi ad p̄fa ta media tenderet probat̉ triplici ter. Primo autoritatibus ſcripture nam Gen̄. xiij. ad cain deꝰ dixit ſub te erit appetitus tuꝰ et tu dn̄aberiſ illius. Item eccle. xv. deus dicit ho mini appoſui tibi ignem et aqua ad qd̓ volueris pone manu ante hoīeꝫ vita et mors bonum et malū qd̓ pla cuerit dabit̉ illi. et apo. j. coꝝ. x. fi delis deus qui nō ꝑmittit vos tem ptari ſupra id qd̓ poteſtis. ⁊ chriſtꝰ Math. xj. Iugum meū ſuaue eſt et onus meū leue. Et quō leue. ſi im portabile. et j. io. v. hec eſt caritas dei vt mandata eius cuſtodiamꝰ ⁊ mandata eius grauia non ſunt. Et Hier. maledictus qui dicit deum cepiſſe impoſibile. et auguſt. nemo peccat in eo qui vitare non pōt. qꝛ ſꝫm eundem peccatū eſt a deo volutarium. ꝙ ſi nō eſſet voluntarium nō eſſet peccatū et ne dum iſta the ologia ſed etiam tradūt philoſophi nam vt dicit phi. iij. ethi. ſumꝰ dn̄i omniū noſtraꝝ oꝑacionū a prīcipio vſqꝫ in finem. Et ſene. obmitte excu ſaciōēs. nemo peccat inuitus. Secūdo idem oſtendit̉ exꝑientia humanoꝝ actuum. Nam ab actu lu xurie facit ceſſare verecundia. de vi ſione paucoꝝ hominū. cur ergo nō attēte imaginata. a temptato vilio dei et omniū angeloꝝ et ſanctorum Ideo Soeci. in fi. v. de cōſo. philo. Magna vobis ſi diſſimulare nō vul tis indicta eſt neceſſitas ꝓbitatis cum ante oculos iudicis agitis cun cta cernētis. Item ab actu fornica cionis ceſſare facit timor inutilacio nis vel mortis corꝑalis intenſe īma ginatus. vt patet in iſtis qui fugi unt mortem ad loca vbi nulla ē mu lier cur ergo nō idem faceret timor mortis eterne et vtriuſqꝫ hominis vnde ꝓuer. xx. dolor vulneris ab ſterget mala. Item ab actu luxurie compeſceret amor pecunie vt ſi ex continentia lucrari deberet quiſ ca ſtrum vel mille marcas cur ergo nō cōtineremus propter regnū celorū propter ꝙ quidam ſe caſtrauerunt Math. xix. Ideo bern. dixit. Igno ſce dn̄e excuſamus tergiuerſamur vix eſt aliquis in eis que ad te ſunt velit experiri quid poſſit etiam qd̓ promptiſſime ſꝫm carnem vel ſꝫm ſe culū ſiue timor impulerit ſiue cupi ditas traxerit. Tercio patet idē a ſi mili in irrōnabilibus. nam piſcis ſe tēptare p̄t ab eſca ſi hamū ſuſpicat̉ auiſ a cibo retiſ ſi dolū ſuſpicả aīa lia a laq̄o cauet abſcōdito cur gͦ hō ſe nō temperaret a veneno luxurie

Sextum Preceptum. Capitulum. Secundum.
a cibo delectacionis et a laqueo de monis cū talia vere cognoſcat. vn̄ Eccleſi. vij. Inueni mulierem ama riorem morte. mulierē id eſt volup tatem que corpus necat et aīam Capitulum Secundū. Am de ſpeciebꝰ luxurie et eis fomentis tria ſunt videnda. Prīo q̄ ſint ſpe Acies luxurie. Secundo q̄ ſint occaſiones graues luxurie. vt cantus tactus et oſcula. et qn̄ ſint peccata choree et huiuſmodi. Ter cio qualia peccata ſint tactus. oſcu la et huiuſmodi. quo ad gradus A ¶ Quantum ad primū notandū ſꝫm tho. ij. ij. q. cliiij. ꝙ plures ſunt differentie ſeu ſpecies luxurie que ponunt̉. xxxv. q. j. c. lex illa. et exce dūt ſe in malicia ſꝫm ꝙ gradus hic annumerant̉ Prima eſt ſimplex for nicatio. Scd̓a ſtupꝝ. Tercia adul teriū. Quarta inceſtus. Quinta ſa crilegiū. Sexta vicium cōtra natu ram. om̄ibus iſtis peccat̉ cōtra ſex tum p̄ceptum. Prīo eſt ſimplex for nicacio. que eſt cōcubitus ſoluti cuꝫ ſoluta prius corrupta. qd̓ dicit̉ pro pter ſtuprū. qd̓ nō eſt ſimplex forni catio. intelligit̉ ſꝫm alex. de hall. in ſuo. iij. Solutus et ſolutaʳ a vin culo matrimonij cōſanguinitatis ordinis religionis et voti cōtinen tie. vn̄ fornicatio proprie d̓r luxurio ſus vſus viduaꝝ meretricū et cōcu piſcentiaꝝ et iam corruptaꝝ aliaꝝ hec ſimplex fornicatio ſemꝑ ē mor tale peccatū. qd̓ ptꝫ. j. tho. iiij. vbi Tho. ait filio ſuo. attende tibi ab omni fornicatiōe ⁊ p̄ter vxorem tu am nō paciaris crimenſcire. Frimē
aūt importat peccatū mortale Itē galla. v. p̄miſſa fornicatiōe et alijs quibuſdam vicijs d̓r que talia agūt regnum dei nō poſſidebūt. et j. coꝝ vj. nolite errare neqꝫ fornicari neqꝫ idolis ſeruientes neqꝫ adulterari. plura ibi ponit. et ſequit̉ nō ſcꝫ ta les regnum dei poſſidebūt. Ephe. v Scitote qm̄ omnis fornicatio aut ī mundus aut auarus qd̓ eſt idolorū ſeruitus nō habet hereditatem in regno dei. vnde numeri. xxv. legit̉ qd̓ cum fornicatus eſſet populꝰ iſra el cum filiabus moab iuſſit deꝰ cū ctos principes populi ſuſpendi ī pa tibulis contra ſolem et occiſi ſunt d̓ populo xxiiij. milia. Exquo patꝫ ꝙ omnes ſequētes ſpecies luxurie ſūt ſemꝑ peccata mortalia. qꝛ quelibet ſpecieꝝ ſequencium eſt maior ꝙͣ ſit ſimplex fornicatio B ¶ Secunda ſpecies eſt ſtupꝝ que eſt illegitti mus cōcubitus quo virginalis inte gritas corrumpit̉ nulla pactiōe ſcꝫ cōiugali p̄cedente Et eſt grauior ꝙͣ ſimplex fornicatio. nam valde mul ta mala ex ſtupro ſequūtur. Primo qui iniuriat̉ virgini ſi eam vi op primit. vel ſi eam nō opprimīt vi. tn̄ eam ſeducit ꝓpter qd̓ ſi eam vi opprimit vel ſeducit tenet̉ in foro cōſcientie vt eam ducat aut eī ſatiſ faciat vel ſe cum ea cōponat. Vnde Exo. xxij. Si ſeduxerit quis virgīeꝫ nodum deſponfatā dormieritqꝫ cum ea dotabit et habebit eā in vxorem ſi aūt pater virginis dare noluerit reddat peccuniā iuxta modū dotis ꝙͣ virgines reciꝑe conſueuerūt. Et ſi quis virgīeꝫ rapuerit ⁊ ſtupraue rit adhuc grauius eſt peccatum. Et ſimiliter vi opprimat. Secundo infamia poteſt corrupta incurrere

Secundum. Preceptum. Capitulum
Tercio virgo per ſtuprum ſepe im pedit̉ a legittimo matrimonio cō trahendo. qꝛ propter infamiā eam nullus ducet faciliter. Quarto po nitur in via meretricandi. qꝛ fama ꝑdita et virginitate pronīor fit ad malum. Quinto in corꝑe et anima d̓ ſtruitur. Sexto ſequit̉ nō nunquaꝫ voluntaria impeditio plis ꝑ vene na ſterilitatis et cōcubitus indebi tos peccati contra naturā. Septīo voluntaria ꝓcuratio aborſuum et occiſio prolis nodum baptiſate in terdum. Octauo ſtuprans ſic deteri orat terram virginis. ꝙ iſta que po terat reddere fructum centeſimum ſolū reddit ſexageſimū vel triceſi mum. Nono recipit̉ thezaurus irre cuperabilis virginitatis. cum quo nōdiſpenſat̉. qꝛ a nemine reꝑatur Huius peccati magnitudinē on̄dit ſcriptura Gen̄. xxxiiij. d̓ ꝙ Sichem filius emor qui dinam filiam iacob deflorauit. ideo interfectus eſt cuꝫ patre ſuo et toto populo vrbis ſue ¶ C Tercia ſpecieſ luxurre ē adul terium. Eſt aūt adulterium illicituſ cōcubitꝰ quo cōiugalis th̓orus vio latur. et adulterium quaſi acceſſus ad alteꝝ thoꝝ. Et ſemꝑ eſt pecca tum mortale. vt ſi vtraqꝫ ꝑſona eſt in matrimonio cōſtituta. eſt grauiˢ ꝙͣ ſi ſolum altera. Aggrauat̉ etiaꝫ ꝑ violentiam. vt ſi alicuius vxor vi rapiatur de domo mariti. et iterum fit grauius ſi vxor rapta vi ꝑ violē tiam opprimatur Iterū etiā aggra uat̉ peccatū ꝑ alias circumſtantiaſ videlicet ſi vna ꝑſonaꝝ fuerit reli gio ſa et alia in matrimonis cōſtitu ta aut vna fuerit in ſacris ordinibꝰ et elia in matrimonio. aut ſi fuerint adinuicem cōſanguinee. viri etiā vt
ſupra patuit ceteris ꝑibus plus pec cant ꝙ mulieres quaꝝ deberēt eſſe rectores D ¶ Quantū aūt maluꝫ ſit adulteriū patet. Exo. vij. Primo qꝛ aſſimulat̉ homicidio quodammō et eſt maius omni pecunie furto. et ſic fit iniuria aūt ꝯiugi proprie aut aliene. Cum em̄ vir aūt mulier ſint vna caro qui aufert vxorem ſuā ali cui ideꝫ ē ac ſi ei ſeip̄m auferret. vn̄ adulteriū exuꝑat omne furtū. quia qd̓ aufert̉ videlicet creatura rōna lis melius eſt ꝙ quecunqꝫ terrena ſubſtantia idcirco ꝓhibitio adulte rij immediate ponitur in decalogo poſt ꝓhibicione homicidij et ante ꝓhibiciōem furti. vn̄ Clemēs papa dicit quid in omnibꝰ peccatis adul terio grauius ſecūdū ī penis tenet locum. ſed fur ſuſpendit̉ ꝓ parua re et adulter quaſi nihil patit̉. Eti am adulter qui peccat cum ſoluta ſe furat̉ vxori legittime. Sꝫcūdo fit ꝑ adulteriū iniuria magna deo. cꝰ ſacramentū violat̉. et maculat̉ qd̓ in ꝑadiſo inſtitui̓t incarnatꝰ appro bauit et paſſus ſanctfiicauit. Cōtra illud Collo. iij. viri diligite vxores. veſtras ſicut et xp̄s eccleſiam ſuā di lexit. pro qua videlicet ſanguinem fudit et de cuius xp̄i latere ſacramē ta omīa fluxerunt. Adulter em̄ quo deus cōiuxit ſeꝑat. Tercio ex adul terio ſequunt̉ homicidia ſepe̓. vnd̓ ij. Regū. xj. ſtatī poſtꝙͣ dauid adul teriū cōmiſit ꝓcurauit occidi fidelē vr̄iam milite ſuum Qarto tal̓es in fortunati ſunt ſepe in trāſitorijs re bus vt patet in eodem dauid cui ij. reg. xij. Deus poſt adulteriū dixit. no recedet de domo tua gladiꝰ vſqꝫ in ſempiternum. eo ꝙ deſpexeris me et tuleris vxorem Vrie et Hei.

Capitulum. Preceptum. Sextum
Quinto interdū ex adulterio ſequi tur exheredacō filioꝝ legittimorū in malū magnū tꝑale eoꝝ. et in ma lum anime adultere que tenet̉ re rx ſtituere. vnde eccle. xxiij. Mulier omīs relinquēs virū ſuū peccabit. ſtatuēs hereditate ex alieno matri monio. ꝓpter hec omī lege ꝓhibẻ adulteriū. et grauibus penis puniꝰ Ideo ſexto adulter ꝯtra oēm lege peccat. Primo ꝯtra lege nature dicit. qd̓ tibi non vis fieri alteri ne feceris. Nullꝰ autem eſt qui vellet vel velle deberet ꝙ alius cum ſua vxorē vel filia luxuriaret̉. Iō gen xxv. Abimelech ſtatuit qui nō fuit de lege circuciſoꝝ vt quicūqꝫ vxo rem abrahe tangeret occideret̉. et lex romanoꝝ fuit vſqꝫ ad theodoſi xp̄iani tꝑa. adultera ꝑpetuo antro clauſam manere. vt no. ff. l. x. c. iiij Lex humana puit adulteꝝ pena ca pitis qd̓ hodie ſeruat̉ in quibuſdā xp̄ianoꝝ terris. Lex etiā vetus di uina ſic dicit leui. xx. Si mechatus fuerit quis cum vxorē alterius. et adulteriū ꝑpetrauerit cū vxorē ꝓ ximi ſui. morte moriat̉. Et nume. v per iudiciū zelotipie adultere d̓r. Si declinaſti a viro tuo ac ſi pollu ta es. et ꝯcubuiſti cum altero viro his maledictōibus ſubiacebis. Det te deus in maledictōem. exēplū cu ctoꝝ ī populo. putreſcere faciat fe mur tuū. et tumens vterus tuꝰ di rumpat̉. Septimo quodamo infa mes efficiunt̉ adulteri et adultere vnde vt s. apud Romanos vſqꝫ ad tꝑa theodoſij. adultera ꝑpetuo an tro clauſo tenebat̉. et ea vt ſcorto leones vti poterat. ſed theodoſius imꝑator hanc pena in aliā ꝯmuta uit. E ¶ Quarta ſpecies luxurie
Secundum. eſt inceſtus. qui eſt illicitus ꝯcubi tus ꝯſanguineoꝝ ad inuicē in gra dū ꝓhibito. ſiue ſit inter ꝯſangui neos ſiue inter affineſ. ⁊ pctm̄ hoc tanto eſt grauius quato gradus cō ſanguinitatis eſt ꝓpinquior. Qua tum aūt pctm̄ iſtud ſit deteſtabile. patet per apo. j. coꝝ. vj. qui tradi dit ſathane illū fornicatorē qui cū nouerca ſua fornicatus fuerat. Et .ij. reg. xiij. Aman qui ſororē ſuam corruperat a fratre ſuo abſolon in terfectus eſt f ¶ Quinta ſpecies eſt ſacrilegiū. qd̓ eſt illicitus ꝯcubi tus quo ꝯtinentia deo ſacrata ledi tur vel violat̉. Et dicit alex. d̓ alis ꝙ cōtinētīā deo ſacrata dicit̉ cōti nentia de religioſis ꝓfeſſis ſiue vi ris ſiue mulieribus. et in his qui ſu ſceperūt ſacros ordinēs. et qui vo tum ꝯtinentie emiſerūt. oīum ergo taliū ꝯcubitus ſacrilegiū eſt. dicit̉ em̄ ſacrilegiū violacō ſiue leſio vel irreuerētia illicite vel vſurpacō ſa cre rei inuito dn̄o. Et d̓r ſacrilegiū quaſi ſacrilediū. id eſt ſacꝝ ledens. Quelibet aūt dictaꝝ cōtinentiarū eſt res ſacra. qꝛ deo oblata. Et eſt a ctus religiōis ip̄a obſeruacō talis caſtitatis. qꝛ ad diuinū cultū eſt or dinata. et per ꝯcubitū violat̉ inui to dn̄o ſcꝫ deo cui oblata eſt. Eſt au tem hoc pctm̄ valdē grādē et gra ue propter quinqꝫ. Primo quia fit ſemꝑ cum circūſtatīa votifractōis. et ſꝫm apo. prima fide tales irritam faciūt. Scd̓o qꝛ ibi ſemꝑ ꝯmittitur furtū vel rapina. qꝛ deo ſacratu eo inuito aufert̉. qd̓ tanto peius eſt. quāto ſubtractū donū eſt incorpo rabilius. vnde eccle. xxvj. Omīs pō deracō nō digna eſt anime ꝯtinētiſ Tercio qꝛ vaſe deo ſacratō immūde

Preceptum. Capitulū Sextum
quis abatit̉ ſicut em̄ in loco ſacro quis luxurians vel peccans aliter plꝰ peccat ꝙ extra talem ſimilia fa ciens ſic etiam plus peccat qui cum ꝑſona deo ſacrata peccat quam ma culat. Cōtra illud Iſa. lij. Gunda mini qui fertis vaſa dn̄i. vnde ſicut qui calicem in lutum ꝓiceret ſic iſti corpus deo ſacratum in lutum pec cati ꝑiciūt. Quarto de angelo dn̄i qui deo ſeruire deberet faciunt de monem ſpurciſſimū. vnde Malach. ij. labia ſacerdotis cuſtodiūt ſcien tiam et legem requirūt ex ore eius qꝛ angelus dn̄i exercituū eſt. Quīto de diuino fazit homine beſtialē. do em̄ ſacrata ꝑſona vocat̉ deus vnde Exo. xxij. dijs nō detrahes. pōt enī ſacerdos cōficiendo qd̓ nullus valꝫ angelus et ſimiliter dimittendo pec cata G ¶ Sexta ſpecies luxurie ē peccatum cōcra natura. ꝑ quam in telligitur omnis inordinata effuſio ſeminis extra vas ſibi debitum in or dine ad generaciōem. Predicando aut de hoc vicio publice debet qui libet cautus eſſe ⁊ tm̄ in genere de ip̄o loqui taliter tn̄ ꝙ qui rei ſunt ex hoc valeant cognoſcere culpam ſuam ſed ſpeciēs et modus huiꝰ tur pitudinis nō expedit coram populo particulariter explicare ne pure au res maculent̉ et ne quis facere di ſcat qd̓ ignorabat quilibet tn̄ diſtin cte in cōfeſſione ſi reus eſt ſe debet accuſare. et confeſſor prudēs de hͦ caute vbi oportet rimari. ſunt aut huius nephandiſſimi peccati multi modi ſꝫm Tho. vbi prius. Primꝰ vo catur īmūdicies ſiue mollices puta qn̄ ſine cōcubitu volūtarie ꝓcurat̉ pollucio cauſa delectaciōīs veneree et ſit ꝑ contactū proprij genitalis.
Secundum. ſiue alieni. et ꝑ quoſcunqꝫ alios mo dos illicitos quibus hmoi pollucio ꝓcuratur voluntarie ꝓpter experi ri delectaciōem veneream. Secūdꝰ modus et peior fit qn̄ non ſeruatur modus naturalis cōcubendi. et hoc fit quantū ad inſtrumentū vel qꝛ n̄ ad debitum vas ſcꝫ qd̓ a natura ad generandū deputatū eſt. aut ꝙͣtū ad alios cōcubendi modos beſtiales aut monſtruoſos. Tercius eſt peior ſcd̓o et proprie vocat̉ zodomiticuꝫ peccatū. qd̓ fit ꝑ concubitū ad non debitum ſexum. puta cum maſculus cōcubit cū maſculo. Aut femina cuꝫ femina de hoc peccato loquit̉ apo. Ro. j. Quartus eſt peſſimꝰ qui dici tur beſtialis. et fit ꝑ concubitu rei. nō eiuſdem ſpeciei. vt cum quis cō cumbit cū beſtia. hoc peccatū ſexte ſpeciei videlicet vicium cōtra natu ram eſt grauiſſimū inter om̄ia pec cata carnīs ſꝫm aug. de adulterinis cōiugijs. et ptꝫ hoc tripliciter. Prio qꝛ grauiſſime hoc deus puniuit qꝛ cauſa diluuij fuit ſꝫm mēthodiū vn̄ Gen̄. vj. omnis caro corrupat viam ſuam ſuꝑ terrā omnis caro.i. homo et Gen. xix. dn̄s pluit ſuꝑ zodonam et gomorram ignē et ſulphur de ce lo. et gen. xviij. Onam fundebat ſe men ſuꝑ terram idcirco ꝑcuſſit eum dn̄s. Secūdo leges pena mortis hͦ plectunt. vnde leui. xx. qui dormie rit cum maſculo coītu femineo mo riatur. Tercio infra beſtiam homīeꝫ mergit. nulla em̄ beſtia ſimilia facit nō ergo miꝝ ſi vt ſancti dicunt. et Hiero. p̄ſertim in nocte natiuitatis xp̄i omnes zodomite occiſi ſunt. et fere incarnari deus propter hoc vi cium deſijt. H ¶ Secūdo princi paliter videndū eſt de fomentis et

Preceptum.
Capitulum. Secundum.
Sextum nutrimentis ſpecieꝝ luxurie ⁊ ſunt plura que vix ſine peccato luxurie fieri poſſunt. vt viſus mulieris in cautus. auditus. cantus. locūcio de venereis. et tac̓tus. oſcula. apl̓exꝰ et hmōi nō ſolum aūt fornicatio et ſpecies luxurie ſunt peccata morta lia. ſed etiam p̄fata impudica actuꝫ carnalis cōpule p̄cedentia et ad eū allicientia ſunt peccata mortalia qn̄ fiūt libidinoſe cum aliena muliere. vt qn̄ quis cum nō ſua facit talia. il la intentiōe vt ꝑ hoc in ſe vel ī mu liere excitet cōcupiſcentia eius aut ip̄am inclinet ad ſui cōcupiſcentiaꝫ qd̓ patet. qꝛ math. v. d̓r qui viderit mulierem ad cōcupiſcendū eam. id eſt eo animo vt cōcupiſcat. illud ei nō eſt iam titillari ſolum ſed plene cōſentire libidini. et ſequit̉ mēcha tus eſt eam in corde ſuo. ſuꝑ quo di cit criſo. ꝙ viris dn̄is hic loquitur hoc etiaꝫ de feminis dicit ergo mul tomagis oſculum libidinoſum tactꝰ et ſimilia ſunt mortalia et cōtra p̄ ceptum nō mechaberis. Inde Cipri anus in de virginitate certe ip̄e cō cubitus iſte amplexus. ip̄a cōfabula tio et oſcula. et feda dormitacio cri men eſt. Item nō ſolum deliberatꝰ conſenſus inactum peccati mortaliſ eſt mortale. ſed etiam cōſenſus deli beratꝰ in delectacionē peccati mor talis in venereis eſt ſpeciale morta le peccatum. vt patebit in nono p̄ cepto. Ergo plus p̄fati tactus ⁊ vi ſus et hmōi dicit tamē Tho. ij. ij. q cliiij. peccatū mortale d̓r aliquid du pliciter. vno mō ſꝫm ſpeciē ſuam et hoc modo oſculū. amplexus vel ta ctus ſꝫm ſuam ſpeciem non nomīant peccatum mortale. poſſunt em̄ hec abſqꝫ libidine fieri. vel propter cōſuetudinem patrie. vel propter ali quam neceſſitateꝫ aut rōnabilē cau ſam. Ali o modo d̓r aliquid eſſe pec catum mortale ex ſua cauſa ſicut il le qui dat elemoſinā vt aliquem in ducat ad hereſim. et iſto modo ta ctus et hmōi vt dictum fuit prius ſunt mortalia peccata que fiūt pro p̄ter delectacionē moroſam in vene reis. Tercio principaliter notandū ꝙ ſicut maius peccatum eſt adulte rium ꝙͣ ſimplex fornicatio. et ſacri legium maius ꝙͣ adulteriū. vt priꝰ dictum eſt. ſic etiam tactus oſcula et hmōi inter adulterates vel que cunqꝫ alia impudicitie maiora pec cata ſunt ꝙ inter talia que fiunt ſo uti cum ſoluta. et ſic de oſculis ſa crilegioꝝ maiora ſūt ꝙ adulteroꝝ Tercium. Capitulum. St p̄teria aliud multum peccato luxurie deſerui ens videlicet chorea de qua videnda ſunt tria. Primo ꝙ ꝑiculoſus ludus ſit Secū do an poſſit fieri ſine peccato. Ter cio qn̄ ſit peccatum mortale. A Quantum ad primū notādū ꝙ cho riſare eſt ꝑiculoſus ludus valde ꝓ pter ſeptem. Primo qꝛ chorea dia bolicū habet exordiū. vt refert ma giſter hiſtoriaꝝ. naꝫ a ſarepthauro quodam demone ſic dicto exordiuꝫ habuit qui demon in ſimilitudine thauri gerentis in humeris ſignum lune corniculate albe egrediens de flumine ab egipcijs in die quodā fe ſto cum timpanis et choreis eſt ve neratus at ſarepthaurus iſte in flu mine nihil ibidem geſtus. oſtendit faltando quos egipcij ſecuti ſunt in

g Prereprum. Capitulū Secundum.
terra choriſando. poſtquā aūt ſare pthaurus eos excitauerat ad chori ſandū et euaneſcebat. vnde et nunc loco ſarepthauri vetula aliqua. id eſt puella aliqua p̄ ceteris ducitur. B Secūdo qꝛ ſcriptura de ma timis malis refert que choreas ſe cuta ſunt vt plurimū. nam exo. xxx. Cum moiſes appropinquaſſet ad ca ſtra vidit vitulum et choreas iratꝰ valde et ꝓiecit de manu tabulas. ⁊ confregit eas ad radicem montis d̓ inde aſſumptis ſecum filijs leui in terfecit xxiiij. milia hominū. nā ho die in choreis vitulus ꝑ quem deſi gnatur laſciuia venerat̉ neglecto dei ſeruicio. ſic math. xiiij. ſaltatrix fecit amputari caput iohannis bap tiſte. quo maior inter natos mulie rum nō ſurrexit et ezech. xxv. dicitᶠ pro eo ꝙ plauſiſti manu ⁊ ꝑcuſſiſti pede et gauiſa es ex toto affectu ſu per terram ecce ego extendam ma num meam ſuꝑ te et tradam te ī di reptionē et interficiam te de popu lis. Tercio diſſuadenda eſt chorea. qꝛ ibi demon habet valde multa ar ma ad occidendū animas. Mulier eī vt ait hiero: gladius eſt igneꝰ. ibi em̄ videlicet in chorea tot ſunt gla dij quot ad capiendū veſtibus ſunt ornati. Ibi em̄ gladij accuciores qꝛ ad aſpectum ante retro. infra. ⁊ ſur ſum paciores. Ibi etiam gladij flā mei luxuriam accidentes. Ibi inſu per arma forciora ad vincendū. qꝛ mulier quā demon elegit ad adam. Sampſonē. Dauid. Salomonē. iob Thobiam. ad filios iſrael ſe ducen dos. Mulier enim ornata eſt ſage na diaboli per quā multitudine īfi nitam/ ſtultoꝝ capit ad interitum. Sic etiam ecōuerſo de viris eſt in
telligendū. diabolus em̄ in proprīa ſpecie nimis horribilis eſt. ideo per virum vel mulierē ſeducit. C ¶ Quarto qꝛ in chorea qd̓ammo con tra omnia ſacramenta eccleſiaſtica excedit̉. Nam in baptiſmo patrinꝰ ait loco baptiſandi abrenuntio dia bolo. et omnibus pompis eius. ſed ī chorea eſt ꝓceſſio diaboli vbi fīſtu lator eſt cantor ſcolares peccatoreſ et tranſitus ad ſiniſtram. cōtra or dinem fit cuius cauſa veſperas ſer mones et hmōi. tales negligunt ma trimonij ibi fides faciliter etiam violatur cōfirmaciōi q̄ ꝑ criſma ſi gnum crucis impreſſit fronte iniu ria fit ꝑ ſerta et pepula. et cetera il licita que ſunt ſigna demonis. peni tentie ſacramento iniuriant̉ qd̓ in quadrageſima receperant et iam ſe demonū exercitui immiſcent. euca riſtiam qua ſuſceperant ſicut iudas peccatis ſtatim maculant. Extreme vnctioni hi qui ſuſceperūt ingrati ſanitate collata abutuūt̉ in corꝑe toto. et ſpecialiter manibus et pedi bus D ¶ Quīto choriſantes oībꝰ quinqꝫ ſenſibus er membris pecca re poſſunt. videlicet greſſu. ornatu cantu. viſu. et auditu. Nam ſuꝑbia et auaritiam ꝓuocant in nō haben tibus ſimilia ſicut xp̄i veſtimenta lu xuria ibi cōmunis eſt in corde. indi gnacionē ꝓcurat cum mulieres et puelle volunt a maritis et ꝑentibꝰ habere p̄cioſa. inuidia ibi ꝓcurat cōtra eos qui magis excellūt. Gula nōnūꝙͣ ſequit̉ et potiſſime accidia qꝛ ſicut guſtato ſpiritu deſipit oīs caro ſꝫm grego. ſic guſtata carne de ſipit dei famulatꝰ. Sexto qꝛ multa diſſuadent ineptam leticiā choree ⁊ alioꝝ. ſumus enim in exilio ſurſum

Preceptum.
Capitulum. Tercium.
Sextum reſpiciēdo ſuſpirandū eſſet ꝙ ſumꝰ exules et incerti de reditu. infra in fernus quē intrare poſſumꝰ. et ter ra in qua ſepulti quertemur. a dex tris ꝓſpera. et a ſiniſtris aduerſa. que nos peccare faciūt. ſꝫm illd̓ psͣ. Cadent a latere tuo mille. A tergo ſunt noſtra peccata que fecimꝰ an̄. in que cadere poſſumus Intra mor dens ꝯſciētia cum carne infecta. Et extra demonū multiplex pugna vn̄ hiero. gladiū tenet hoſtis vt me pe rimat. ex omni ꝑte ſunt ꝑicula ¶ Septimo diſuadent choreas ſan ctoꝝ ⁊ prudentū exempla. Nam re fert Grego. li. iiij. dialo. ꝙ virgini deuote Maria virgo apparuit no cte oſtendēs ei coeuas in albis pu ellas. quibꝰ cū virgo ſe adiungere vellet. Maria ait vt nihil vltra le ue ageret. a riſu ⁊ iocis aſtineret. ſicqꝫ triceſimo die eis adiungeret̉ Quod et factū eſt. nam viſio diſpa ruit. virgo ſe a prefatis abſtinuit. parentibꝰ mutacōem mirantibus. viſionē aperuit. xxv. die febre cor ripit̉. et. xxx. die in hora exitꝰ ma riam cū puellis p̄nominatis vidit. quā virgineꝫ cū maria vocaret mo ritura clamauit vt potuit. ecce do mīa venio. ecce dn̄a venio. ⁊ ſic ea dem voce ſpm̄ reddidit. Ex quo pa tet ꝙ choree ⁊ inepte leticie ab ir greſſu regni impediūt. Vn̄ in vitis philoſophoꝝ de ſacrate legitur ꝙ ceroniam venit populūqꝫ ibi in lu xuria laplum autoritate ſua a ſua fragilitate reuocauit. matronas a viris ſeꝑatas. et pueros a parenti bus ad pudiciciam et ad debita ſo cietatis obſequia ſuo ſtudio redu xit induxitqꝫ matronas vt aurataſ veſtes ceteraqꝫ ſue dignitatis orna
menta. vel luxurie inſtrumenta de poneret. et ī iunonis edem delata ip̄i deē ꝯſecrarent docēs vera ma tronaꝝ ornamenta pudiciciā eſſe. f ¶ Quo ad ſcd̓m principale an cho riſare ſit pctm̄. Rn̄det̉. ſꝫm Alber. in. iiij. di. xvj. ꝙͣ chorea ⁊ hmōi lu di ſiue fiāt cantu ſiue muſiciſ ſꝫm ſe nō ſunt mali. quia poſſunt bene fie ri aliqn̄. Sed ex triplici cauſa pn̄t fieri mali ex circūſtantia. Quarum vna et p̄cipua eſt mala intenco. vt qn̄ fiunt ad oſtendenda iactantiam et ꝓuocandū libidinem. ſicut vere om̄es modi exercent. et ideo etiam eccleſiaſtice perſone talia depoſue rūt. qꝛ etiam ī ſignis gaudij nō eſt cōmunicandū cū peccatoribꝰ. Alia cauſa eſt qn̄ nō fiunt ſuo temꝑe vt tꝑe triſticie. qꝛ ſicut d̓r Eccle. xxij. muſica in luctu importuna narraco Et hoc mō interdicit̉ penitenti ne ſit in ludis. qꝛ dum penitet tempꝰ eſt flendi. Tercia cauſa eſt ex offi cio ꝑſone ſumpta. ſicut clericis in terdicit̉ venatio et alij ludi quia ī ſorte dn̄i electi alijs exercicijs dn̄t occupari. Puto aūt ꝙ quīqꝫ ꝯcur rentibus ad choream nō ſit rep̄hē ſibilis. Primū ꝙ ſit debito temꝑe. ſcꝫ gaudij ſicut in nupcijs. vel tꝑe victorie vel liberacōis homīs vel patrie vel aduentꝰ amici de terra longinqua. Scd̓m eſt ꝙ ſit cū ho neſtis ꝑſonis. de quibꝰ nō oriatur p̄ſumptio mali non cū leccatoribus vel meritricibꝰ. Terciū ꝙ fiat a ꝑ ſonis ſecularibus. qꝛ monialibꝰ mo nachis et clericis ꝓpter hoc ꝙ in alijs debent occupari omnē chore am puto illicita eſſe. Quartum ꝙ honeſto mō fiat nō geſticulacōibꝰ nimis inhoneſtis vel inordinatis.

Preceptum. Sextum
Capitulum. Quartum
Quintum eſt ꝙ cantus excitans in talibus et muſica nō ſint de illicitiſ ſed de moribus vel de deo. de melo dia aūt nō eſt curandū. vtputo quia in talibus neceſſe eſt fieri melodiaꝫ leuem que aliqualiter exprimat mo dum choriſandi G ¶ Quo ad ter cium principale qn̄ choriſare ſit pec catum. Querit̉ vtꝝ peccent morta liter choreatrices ducēdo choreas hmōi illicitas ſiue in feſtis ſiue pro feſtis diebꝰ. Rn̄ wvil. ſuꝑ rai. Credo ꝙ ſic ſi hoc faciant cauſa incidandi vel ſe vel alios ad libidinem. aut ſi choreas ducūt de cōſuetudine. licet hoc nō faciūt corrupta intentiōe vt dictum eſt peccant mortaliter. ſiue in diebus feſtiuis hoc faciāt. ſiue ꝓ feſtis cum inſpiciētes adeo ꝓuocēt ad libidinē ꝙ dicat Hiero. ī quadā omē. ꝙ nō credat viro ſi dicat ſe il leſum euaſiſſe a ſpectaculis taliū cū dauid ex eo ꝙ vidit barſabeam la uantem ſe ad libidinem ꝓuocatꝰ ſit ſi aūt aliquis vel aliqua mulier ra ro ⁊ ſine aliqua corrupta intenciōe immiſceat ſe hmōi. choreis n̄ audeo dicere ꝙ ſit mortale peccatū. ſꝫ nec audeo eum vel eam excuſare et aſſe curare a peccato mortali cum ſe in gerat ꝑiculo ꝓuocandi alios ad libi dinem. et ip̄o facto videat̉ appro bare choreas et ex exemplo ſuo au toritatem alijs ſimilia faciendi pre ſtare. hec ille. Capitulum. Quartum Vnc de actu coniugali qui fit in matrimonio vi denda ſunt tria. Nā ſꝫm alex. de hal. et tho. in ma trimonio triplex eſt in genere cōci
bitus. Primus licitus. Secūdus ſin gularis. Tercius impetuoſus. Lici tus fit tripliciter. Primo cauſa ſu ſcipiēde prolis ad diuinū cultū edu cande. et ſic eſt in officium multipli cande nature. vnde. j thi. v. volo iu niores nubere filios ꝓcreare. ¶ A Eſt igitur cōcubitꝰ in matrimonio meritorius et virtutis actus q̄ dici tur caſtitas cōiugalis qn̄ fit ſolum cauſa ꝓlis ꝓcreande et religioſe e ducande ad ampliandū cultum diuī num. et ſi tūc aſſunt alie debite cir cūſtantie eſt actus virtutis que d̓r religio. Secūdo eſt meritoriꝰ ⁊ vir tuoſus actus matrimonialis quādo alias eſt bene circūſtancionatus et fit ſolum cauſa reddendi debituꝫ al teri cōiugū qꝛ tūc eſt actus iuſtitie que vnicuiqꝫ reddit qd̓ ſuū eſt. vnd̓ j. coꝝ. vij. vxori vir debitū reddat. Tercius eſt meritorius qn̄ alias ni hil illicitum interuenit. et fit ſolum ab vno coniugū propter vitare for nicaciōem in altero ꝙͣ alias in eo faciliter cauere nō poſſet Et ſic eſt in remediū cōcupiſcentie. j. coꝝ. vij Vnuſquiſqꝫ habeat vxorem ſua ⁊cͣ. vt ſi vir videat vxorem de alio tem ptari et adhibita diligentia ſuffici enti in cohibēdo adhuc timet de ma lo fornicacionis eius et ad eam non petentem accedit nō propter proleꝫ ſed tm̄ vt ponat remediū fornicacio nis eius. Aut ecōuerſo ſi mulier vi det viꝝ in adulteriū inclinatum et ab eo petit debitum ⁊cͣ. tales meren tur. ſic etiam meret̉ mulier inordīa tum ornatum portando. ſolum ideo nec maritus propter vxoris contē ptum adulteretur. vnde. j. coꝝ. vij mulier que nupta eſt cogitat q̄ mū di ſunt quomo viro placeat. Extra

Capitulum. Preceptum. Sextum
illos caſus eſt peccatum actus con iugalis interdum petēti ſolum. in terdum reddenti. et poſcenti. inter dum veniale. interdum mortale. ve rum vt pe. de pa. ponit in iiij. ſit li citus actus. Quarto qn̄ quis petit debitum propter vitanda fornicaci onem in ſemetip̄o. Vtrū vterqꝫ con iuguꝫ teneat̉ ſub p̄cepto alteri red dere debitum. Rn̄. ſꝫm Tho. Sco. et magi. in iiij. di. xxxij. ꝙ quilibet cō iugum tenetur ex p̄cepto alteri pe tenti reddere cōniugale debitū ex ceptis caſibꝰ rōnabilibus poſtea ex primendis. patet ꝑ verba magiſtri dicentis vbi prius. Cum in omibus vir p̄ſit vxori. vt caput corꝑi eſt em̄ caput mulieris. In ſoluendo tn̄ de bituꝫ carnis pares ſunt. Ideo apo. vtriqꝫ p̄cipit in hac cauſa ſibiinuice ſubijci dicēs. j. corin. vij. vir vxori debitum reddat. ſimiliter ⁊ vxor vi ro qꝛ mulier nō habet poteſtatem corꝑis ſui ſed vir. ſimiliter vir non habet poteſtatem corꝑis ſui ſed mu lier. Ex quibus patet ꝙ ī cōtractu matrimonij vir dat corpus ſuū vxo ri ad actum matrimonialē et econ uerſo mulier viro. vnde ſicut ex di uino p̄cepto et de rigore iuſtitie te netur homo nō auferre alienum in uito dn̄o. Ita tenet̉ ex p̄cepto ⁊ iu ſticia alienum reddere petenti ergo cum vnus cōiugum petit corpus al terius ad actum matrimonialem. ⁊ hoc ſꝫm debitum vſum. tūc tenetur reddere niſi habeat legittima excu ſaciōem. Alias facit erat dei p̄cep tum nō reſtituendo alienū. et ſi ali ter propter hoc incidit infornicaci onem etiam nō reddenti aliquo mō imputandum eſt et intelligendū eſt illud ſiue explicite debitum petat̉
Quartum vt per verba ſiue implicite. vt ꝑ ali qua ſigna G ¶ Sūt aūt hij caſus in quibus etiam petenti nō tenetur reddere. Primus qn̄ petens amiſit ius petendi. vt qn̄ fornicatus eſt et hoc alteri publice cōſtiterit tūc em̄ nocens ꝑdidit ius petendi. et ideo innocens pōt eum repellere. nec te netur reddere niſi poſtꝙͣ ip̄m noce tem ſibi recōciliauit carnaliter ſibi cōmiſcēdo. Ratīo dicti eſt. qꝛ exquo nō ſeruauit nocens ſiue fornicans fidem. alter nō tenetur ei ſeruare fi dem. niſi vt nō omiſcatur alteri. vi dicit Tho. in iiij. di. xxxv. ar. j. vir proprio arbitrio pōt dimittere vx orem quo ad thoꝝ debitum videli cet negando. ꝙͣcito ſibi conſtat de vxoris fornicatiōe nec tenet̉ ei red dere debitum niſi ꝑ eccleſiam cōpel latur. Quantū vero ad cohabitaci onem nō pōt dimittere vxorem for nicariaꝫ niſi iudicio eccleſie. hec ille Et ecōuerſo de vxore reſpectu viri de iſto loquit̉ xp̄s. math. v. Qui di miſerit vxorē ſuam niſi propter for nicationem ⁊cͣ. Secūdus caſus eſt qn̄ nōdum acquiſiuit ius petendi de bitum vt in temꝑe poſt matrimoni um cōtractum. ſed nodum cōſuma tum qꝛ interim poteſt intrare reli gionem. īmo ſꝫm ī vilh. peccāt mor taliter qui ante benedictionē nup tialem vxorē cognoſcit in locis vbi cōſuetum eſt benedictionē adhiberi Tercius caſus eſt ſꝫm Tho. qn̄ mari tus redditur impotens ex cauſa. ex matrimonio ſecuta puta ſi prius de bitum reddidit. et ex hoc factus eſt impotens ad iam reddendū tūc mu lier nō habet ius petendi. et tūc im petendo magis ſe meretricem oſtē deret ꝙ coniugem. Quartus eſt qn̄

Quartum Capitulum
quis maiori vinculo aſtrictus ē ad nō reddendū eo ꝙ vergit in nota bile nocum̄tū ſanitatis ſue. Tenet̉ homo plus ad ꝯſeruacōnem ſui ꝙ ad reddicōeꝫ deb iti. vt qꝛ ꝑſona in firma eſt aūt ꝓbabiliter timeretur ex redditione eius infirmitas. dicit aūt Tho. ſi mulier infirmat̉ certuꝫ eſt ꝙ ex carnali coitu ei ꝑiculū im minet Quintus eſt qn̄ veriſimiliter vel ꝓbabiliter tenet̉ de ꝑiculo ex tinctōis fetus aut aborſu. tunc neu ter tenetur reddere alteri. qꝛ maio ri vinculo tenet̉ ad cauendū occiſi oneꝫ fetus in vtero pregnatis aut vt nō naſcat̉ aborſus ꝙ teneatur reddere debitum. Sextus nō tene tur reddere debitū in ſacro loco qn̄ nō ſacer locus et aptus haberi pōt qꝛ alias irreuerentia fieret loco ſa cro que pollueret̉ et recōciliacōne indigeret vt tenet jo. an. Hoſti. ar chi. de ꝯſe. di. j. eccleſijs. exͣ. c. j. Sꝫ qn̄ alius locus ꝙ ſacer haberi non poſſet tunc ibi teneret̉ quis ſꝫm al ber. reddere debitū. nec etiam licet reddere debitū nec quis tenetur in loco etiam nō ſacro qui eſt in publi co vt deducit Augꝰ. de ciui. dei cō tra dioginem. Septimus caſus qn̄ cōiuges pari ꝯſenſu vouerūt cōti nentiam in domo tunc neuter tene tur alteri reddere debitū. īmo neu ter pōt votum reuocare vt patet ꝑ Augꝰ. ad ediciam. ⁊ ponit mgr̄ in. iiij. di. xxxij. Racō eſt qꝛ vterqꝫ reſi gnauit iuri ſuo. Octauꝰ ē ſꝫ. pe. de pa. qui dicit in. iiij. generaliter ve rū eſt vbi cōiugi alicui nō pōt ꝓui deri aliter de ſecuritate vite ſue in ſi alium cōiugem dimittendo. nō te netur ei debitū redder nec cohabi tare cū ꝑiculo corꝑis ſui. Nonus ē
vbi vna ꝑs copule eſt infidelis vel incidit in hereſim. de quibꝰ tn̄ iſta eſt ꝯcluſio ꝙ qn̄ duo temꝑe legis euangelice cōtraxerūt matrimoni um extra legem xp̄ianoꝝ. ſi alter e oꝝ ſolum cōuertitur tunc nō tene tur querſus reddere debitū infide li nec eidē cohabitare. ſꝫ ſtatim de bēt ſeꝑari ſi ammonitus noluit cō uerti. Si uero inter xp̄ianos vnus cōiugum hereſim incidit. alter pōt eum dimittere quo ad cohabitaco nem tꝑalem quouſqꝫ corrigat̉. ſed vt dicit Tho. nō ꝓpter vnū actum infidelitatis poteſt dimittere. ſꝫ ꝓ pter ꝯſuetudinē que ꝑtinaciā oſte dit. qꝛ ex tali infidelitas ꝑficit̉. ¶ C Ex ſupra dictis patet ꝙ vnns cōiugum tenetur debitum reddere alteri ꝯiugum qui omnino vult et debitum exigit. etiam leproſo licet ei cohabitare nō teneatur. Itē mē ſtruata qn̄ vir ſcit et omaino inſtat Item tempore quantūtunqꝫ ſacro qn̄ maritus nō vult deſiſtere in ta libus aūt exactus debet ꝑ modera ta verba ab incōtinētiā retrahere animū alterius ſi poteſt ſine ꝑiculo fornicacōnis alteriꝰ. Omīa iſta dif fuſe tangitTho. in. iiij. vn̄ ſi in ta libus reddens debitū nō faciat illd̓ cauſa cōcupiſcentie ſed ſolū ꝓpter reddere debitum ſicut obligat̉ me retur et grauiter peccaret ſin re deret. Patet igit̉ primū qn̄ idē vi delicꝫ actus cōiugalis ſit licitus et meritoriuſ D ¶ Dictum eſt ſcd̓o ꝙ aliꝰ eſt actus fragilis matrimo nialis. et fit multipliciter et ſꝑ eſt peccatum veniale ad minꝰ. Primo qn̄ fit cōcubitus ſolum cauſa dele ctacōis exꝑiende in cōiuge. Ita tn̄ ꝙ non vellet pro tali delectacōne

Sextum Preceptum. Capitulum.
exꝑienda accedere ad aliam ſi tunc nihil aliud inordinatum interueni at eſt veniale peccatū. Item qui co gnoſcit vxorem cauſa ſanitatis pec cat. qꝛ querit ꝑ ineptum mediū ſa nitate ſicut qui ꝑ baptiſmū quererꝫ fanitatem. Item cognoſcēs vxorem cauſa vitande fornicaciōis in ſe pec cat ſꝫm augu. Item qui cognoſcit vxorem poſt ꝑtum ante purificacio nem ob hoc p̄ciſe nō peccat mortali ter. Item qui in die feſto petit de bitum ſine cōtemptu temporis ⁊ ec cleſiaſtice exortaciōis n̄ peccat mor taliter. Item qui petit debitū in lo co ſacro qn̄ alium locū habere n̄ pōt peccat venialiter ſꝫm alber ſi exigit cum gemitū qꝛ ſcꝫ ſine vſu matrimo nij eſſe nō pōt. in his caſibus cōmu niter doctores tenent ꝙ actus ma trimonialis pōt ſine peccato morta li fieri. E ¶ Sed ſunt alij caſus in quibus ꝑiculum eſt. vel nō tam ſecū rum an ſit veniale vel mortale exi gere ⁊ reddere debitum. Primꝰ qui reddit debitū ante benedictiōeꝫ nu ptialem. vel anteꝙͣ in facie eccleſie cōtrahat. Item qui exigit a mulie re menſtruata que eſt naturaliter. menſtruata. Item de mēſtruata na turaliter que voluntarie reddit et complacēter Item qui petit in loco ſacro cum aliū locuꝫ habere poſſet Dictum eſt tercio ꝙ quidā matri monialis actus eſt impetuoſus. et ſit cōmuniter cum peccato mortali Primo qui querit delectaciōem in actu matrimoīali extra limites ma trimonij. ſic videlicet ꝙ ꝑatus eſſꝫ idem facere cum vxorē etiam ſi nō eſſet coniunx eſt mortale peccatum Et d̓r ardentior amator vxoris. Se cundo impetuoſus eſt qui fit. cauſa
Quartum ſaciandi libidinis ⁊ homo ſe ad hoc ꝓuocat per meretricias blandicias vel d̓ induſtrīa vtitur calidis ⁊ val de incentiuis. aut ꝑ alium modū hꝰ modi actum a ſe quaſi exigit ꝓpter ſacietatem delectaciōis. Tercio fit cōcubitus cōtra naturalem modum vt cum obmittit̉ debituꝫ vas. ⁊ hͦ ſemꝑ eſt mortale peccatū qꝛ proles ſequi nō pōt. et intentio nature to taliter fruſtrat̉. Quarto eſt impe tuoſus qn̄ fit cōtra naturalem mod̓ etiam ad debitū vas nature. vbi tn̄ diſpoſitio corꝑis bene ſuſtineret na turalem modū. eſt aūt modus talis fꝫm alber. multiplex. Primus modꝰ eſt malus qn̄ cōcubitus lateraliter fit. Secūdus peior qui fit ſedendo. Tercius adhuc peior qui fit ſtando Quartus eſt peſſimus qui fit a ter go. Vbi dicit tho. vbi obmittit̉ de bitus modus cōcubendi ſolum qui ad ſitum nō eſt ſemꝑ peccatū morta le vt quidam dicūt. et eſt qn̄qꝫ ſine peccato ſicut qn̄ diſpoſitio aliū mo dum nō patitur. hec ille Sed alij di cunt ſꝫm alber. ꝙ eſt cōtra intencio nem nature et impedit̉ cōceptio. ⁊ eſt ſignum cōcupiſcentie moralis ni ſi diſpoſitio corꝑis alium ſitum exi geret ꝙ naturalis ſitus eſt vt fieri poſſet propter egretudinē vel pin guedinē vel ꝑiculoſum ſuffocandi fetum. aut propter aliam cauſaꝫ ra cionabilem. Quinto fit cōcubitꝰ im petuoſus cuꝫ fit tꝑe ꝓhibito. ⁊ tūc potiſſime peccat ille qui petit. Sex to cum fit in loco indebito vt in ſa cro vel in publico in ſcandalū alio rum. Septimo qui accedit ad impre gnatam vicinā partui vbi timor eſt de aborſu. Octauo cū quis accedit ad menſtruatam ſalteꝫ naturaliter

Capitulum. Preceptum. Quītum
menſtruum habentē. vbi videt̉ ſꝫm Sco. ꝙ petens ſciēter peccat mor taliter. qꝛ vt dicit nō eſt veriſimile ꝙ lex noua minus intendat caſtita tem ꝙ vetus. ſed Leui. xx. dicitur. Qui coierit cuꝫ muliere influxa me ſtruo et reuelauerit turpitudinem eius. ip̄aqꝫ aperuit fontem ſangui nis ſui interficiētur ambo de medio populi ſui. hoc aūt ſꝫm Sco. non in fligitur niſi pro mortali. Gorra te net ſicut Sco. ſanctus Tho. ad ideꝫ declinare videtur in iiij. Vnde glo ſando illam autoritatem dicit. ꝙ intelligitur qn̄ vterqꝫ voluntarie conſentit. Nono videtur impetuo ſus in eo qui debitum petit poſt vo tum ꝯtinentie a ſe emiſſum pari co ſenſu. Aut āte matrimoniū emiſſuꝫ cum quo non eſt diſpenſatum in pre fatis caſibus omnibus actus matri monialis eſt peccatum mortale vel multum propinquius mortali. No tandū tn̄ pro intellectu noni modi ꝙ ille qui vouit caſtitatem et con trahit matrimoniū intentiōe conſu mandi ꝑ carnalem copulam peccat mortaliter. ſecus ſi ſolum animo cō iugalis ſocietatis Item quāuis qui vouit cōtinentia perpetua nō peccꝫ mortaliter poſt primū actum matri monialem petenti cōiugi implicite vel explicite debitum reddēdo ſꝫm multos tn̄ peccat mortaliter debitū a cōiuge petendo. niſi ſecū fuerit di ſpenſatum. Item ſicut neuter cōiu gum poteſt cōtinentiā vouere ſine conſenſu alterius. ſic etiam ꝓbabi liꝰ eſt ꝙ neuter poſſet vouere nol le petere debitū ſine alterius cōſen ſu omnia illa ſunt de mente ſancti Tho. in iiij. Item qui vouit cōtine tiam ꝑpetuam etiam peccat mortaliter. Primo actu matrimoniali per quam cōſumat matrimoniū. qꝛ vo tum ſeruare poterat poſt cōtractuꝫ religionē intrando qd̓ nō fecit Capitulum. Quintum Vm ventris in gluuies fit cauſa mechie et luxu rie vt patuit in primis ꝑentibus qui poſt cibum ſtatim erubuerūt. Gen. iij. Et Ro. xiij. nō ambulemus in cōmeſſacioni bus et ebrietatibus. Et ſequit̉ non in cubilibus et in pudicitijs idē pa tuit in zodomitis A ¶ Vn̄ ezech. xvj. hec eſt iniquitas ſororis tue 30 dome ſuꝑbia. ſaturitas panis. ⁊ abu dantia. et ocium ip̄ius et filiaꝝ eiꝰ Idcirco de vicio gule tria ſunt vi denda. vnde ſaluator Cu. xxj. ait. at tendite ne grauentur corda veſtra crapula et ebrietate. crapula id eſt cruda epula. ideoqꝫ de vtroqꝫ vide dum eſt. Primo de gula in genere. Secūdo de ſobrietate. Tercio de ie iunio quo ad illud teneamur. Quan tum ad primū tria dicent̉ principa liter. Primo quid ſit temperantia ⁊ quid gula. Secūdo que ſint ſpeciēs gule. Tercio qn̄ ſit mortale vel ve niale peccatum. Quatum ad primū notandū ꝙ ad intelligendū quid ſit vicium caſtrimargīe cōgruit ſcire quo abſtinendū ſit. eſt autem abſti nentia ſumptio vel ſubtractio cibi vel potus ſꝫm ꝙ recta dictat ratio vnde. ij. pe. j. miniſtrante in fide ve ſtra virtutem. in virtute autē ſcien tiam. in ſcientia autē abſtinentiam. Exquo patet abſtinenciā fieri opor tere ſꝫm ſcientiam videlicet quantū oportet ſumendo. qualia oportet.

Quītum. Preceptum. Capitulū Sextum
vbi oportet. qn̄ oportet. et propter quid oportet pro cōgruentia hoīm bonoꝝ cum quibus viuit homo. et pro congruentia ꝑſone ſue et ꝓ ſue valitudinis. cōſuetudinis. etatis. la boris. roboris. ⁊ in cōmoditatis. ne ceſſitate. vel congruentia. vt dicit augu. in li. de q. euangeli. et etiam ſꝫm regionē in qua quis degit. quia in vna citiꝰ ſumit̉ cibus ꝙ in alia et ſic de tꝑe. B ¶ Secūdo notan dum ꝙ corpus nobis datum eſt vt ſeruiat ſpiritui noſtro ad oꝑa bona que in hac vita nō poteſt ſpūs exer cere ſine corꝑis miniſterio. ſed cibꝰ potus ſomnus ⁊ huiuſmodi ſunt no bis data. vt ꝑ eoꝝ vſum conſerua mus corpus pro poſſe in tali habitu dine. vt ſit bene diſpoſitum a ſpiri tu ſeruiendū ſicut inſtrumentū bo num et aptum deſeruit expedite ar tificiali ad laborandum. eſt ergo re gula ꝙ tūc homo temꝑate viuit in cibo et potu. qn̄ in eis talem modū ſeruat in quātitate qualitate vici bus. et ſic de alijs circumſtancijs. ꝙ ꝑ hoc corpus ſuum in tali ſtatu et robore ponit. et cōſeruat ꝙ ip̄e poſſit facere ea que ſibi competunt ſꝫm officium ad vitandū vicia. ⁊ de die in diem ꝓficiendi in virtutibus Idem intelligendū de ſomno vigi lia ocio et exercicio et ſimilibus ad corpus ꝑtinentibus. vt vult augu. in li. de moribus eccleſie. dicit̉ aūt ſignanter ꝙ ſunt inſpicenda etas. complexio conſuetudo et ſimilia qꝛ iuuenis valet ꝙ nō valet puer. Sa nus ꝙ nō valet infirmus pauꝑ va let ꝙ nō diues vnde ſi diuēs delica te nutritus ſtatim vellet groſſa ſu mere infirmaretur. ideo dicit de di uitibus augꝰ. in de verbis dn̄i vtātur diuites cōſuetudine infirmita tis ſue. ſed doleat ſe aliter nō poſſe melius em̄ vellent ſi aliter poſſent Tu ergo diues vtere cibis electis et p̄cioſis qꝛ ſic ꝯſueuiſti iuſti ⁊ ali ter nō potes. qꝛ ſi cōſuetudine mu tas egrotas. Conceditur ergo tib vtere ſubtilibus da pauꝑibuſ ſuper flua. vtere p̄cioſis. da pauꝑibus vi lia. hec ille Sic etiam ſenex indiget melioribus ꝙͣ iuuenis fortis. ſimili ter delicate complexionatus indigꝫ pro bono ſtatu ſui corꝑis ſubtiliori bus et magis delicatis ꝙ robuſtus et groſſi corporis. homo quem pa nis et legumina plus accederent ꝙ alteꝝ carnes ſic etiam ſꝫm officia attendendum eſt. quia fabꝝ vel ſi milem mechanicum plus et crebriꝰ oportet cōmedere. et ſibi forte groſ ſiora ſufficiūt ꝙ inſudanti ſtudio aut ſpūali exercitio. ¶ ¶ Tercio notandū ſꝫm ꝙ aliqui varias inten ciones habēt qui ſumut cibum aut potuꝫ moderatē ſꝫm hͦ etiā ſunt di uerſe abſtinentie. et ſunt ſex quarū vna ſola virtus eſt. vnde verſus. Abſtinet eger egens cupidus gula ſi mea virtus. Prima abſtinentia d̓r medicinalis que fit ſolum propter ſanitatem corꝑis conſeruanda aut recuꝑandam et nō eſt virtus. quia ibi deficit optima circumſtantia q̄ eſt finis debitus in ſecundo notabi li tactus d̓r aūt ſolum. quia ſi abſti neret propter ſanitatem corꝑis nō ibi ſiſtendo. ſed eam in bonū virtu tis et dei obſequiū ordinando eſſet meritoria. Secunda d̓r abſtinentia auaritie que fit ſolum ad ꝑcendum expenſis nec virtus eſt. Dicit̉ etiā ſolum quia ſi abſtineret ꝓpter mi nus expendere nō ſibi ſiſtendo. ſed

x Capitulum. Preceptum. Sextum
Quītum
vlterius referendo in fines debitoſ vt propter miſericordie opera faci enda vel ſibi racionabiliter in fu turum ꝓuidēdo vel ad laudem dei et ad ſimilia tūc virtus eſſet qn̄ ſal tem alie circumſtantie debite illi eſ ſent. Tertia dicitur pauꝑtatis. que fit ſolum ex neceſſitate penurie. nec iſta eſt virtus niſi pauꝑ nō habens vnde lautē viueret abſtineret cōtē tus his que habet. tn̄ cum illa inte tione ꝙ ſi etiam multa poſſideret nollet lautius viuere exquo illud ſi bi ſufficit pro cōueniēti corꝑis vali tudine. ſed ſi vellet ſic viuere prop ter deum illa eſſet vera virtus ab ſtinentie. Quarta vocatur abſtinen tia ipocriſis que fit propter homi numinane gloriam et hec ſemꝑ eſt mala. Quinta eſt religionis que fit ſꝫm dictamen recte rōis propter de um. modo dicto in notabili ſecundo Sexto addit̉ cum quis rōne gule ieiunat id ē qn̄ quis abſtinet ſolum vel principaliter propter hͦ vt po ſtea delectabilius cōmedat D C Quarto notandum ꝙ gula opponi tur temperātie et abſtinentie. et eſt actualis duplex gula. vna interior que eſt animalis et immoderata ap petitio immoderate edendi aut bi bendi propter cōcupiſcentiam cibi aut potus delectabilis aut ip̄ius de lectaciōis ſed exterior actualis gu la eſt immoderatus eſus aut pota tio ab uuteriori inordinata edendi aut potandi appetitiōe imperatus Dicit̉ primo ꝙ eſt aīalis appetitio ad differentia famis et ſitis q̄ ſunt appeticiōes natura les nec ſubijciū tur rationi. Gula autem eſt appeti tꝰ animalis. quia ē appetitio actua lis exiſtens in voluntate aut in ſen
ſualitate a voluntate tamē aliquo modo dependens et rationi potens ſubici. Dicitur ſecūdo appetitio nō delectatio. Pro quo notandū ꝙ cir ca ſumptionem cibi aut potus trīa ſunt cōſideranda. Primū eſt ip̄a de lectacio que eſt ī ſumptione cihoꝝ aut potuum. et iſtam delectacioneꝫ virtus temꝑantie ſeu abſtinentie n̄ aufert. nec videtur eam moderare. qꝛ naturalis eſt hmōi delectacio. et eſt maxime in abſtinentibus. quibꝰ panis plus ſapit ꝙ guloſis piſces aūt carnes. et hoc propter natura lem appetitum neceſſarij cibi ſibi. Secūdum eſt cōcupiſcentia et illa eſt amor et deſideriū delectacionis que eſt in ciborum et potuū ſumpti one et eſu. delectatio em̄ exꝑta in ci bis et potibus cauſat amorem ⁊ de ſiderium ſui. Et iſtam cōcupiſcentia moderat̉ virtus abſtinentie ne ſua magnitudine faciat excedere circa cibos et potus cōtra bonum ratiōiſ eos ſumendo vel appetēdo vltra d̓ bitam quatitatem tempꝰ et ſimilia. Tercium eſt actus interior et voli cio ſumendi cibū. aut exterior actu alis ſumptio ab interiore volicione imꝑata. que volicio cauſat habituꝫ abſtinentie ꝓmpte et faciliter incli nantem ad debite ſumendū victum vnde gula nō eſt delectatio cauſata ex ſumptione cibi aut potus. ſed eſt animalis appetitio ſeu cōcupiſcen tia inordinata Dicitur tercio ꝙ eſt appetitio inordinata. nō em̄ omnis appetitio edendi aūt bibēdi anima lis eſt gula. ſed appetitio inordina ta vt cum quis voluntarie vult et appetit cibum vel potum aliter ē ſꝫm dictamē recte rōis. vt ſcꝫ plꝰ ꝙ oportet ante tempus et ſic de alijs

Sextum Preceptum.
Capitulū Quītum.
circumſtācijs. Dicitur quarto prop ter concupiſcentia cibi delectabilis nam ſi quis excedit in qualitate in quantitate aut ſꝫm aliam circūſtan tiam. ita ꝙ appetat aut ſumat cibū plus debito aut delicatiorē ꝙ neceſ ſarium ſit. aut ante debitam horam et hoc nō propter cōcupiſcētiam. ſꝫ eſtimatis ſibi neceſſariū nō ꝑtinet hoc ad gulam. vt dicit Tho. ij. ij. q cxlviij. ſed ad quandam imperitiaꝫ nec eſt ſemꝑ peccatum. quia nō pōt ſemꝑ ab homine vitari. vnde dicit Grego. iij. mora. Quia ꝑ eſuꝫ volū ptas neceſſitati miſcetur. quid ne ceſſitas petat et quid voluptas ſuꝑ petat. ignoratur. et augu. x. confeſ. Quis eſt domine qui aliquantulum extra mētas neceſſitatis cibum non ſumat. ſed ſi quis propter cocnpiſcē tiam id eſt amorem deſideriū dele ctaciōis que habet̉ in edendo ⁊ po tando hoc eſt gule ſiue ſit exterior ſumptio ſiue ſola interior volitio vel appetitio et ſemꝑ eſt peccatum E ¶ Secūdo principaliter viden dum eſt que ſint ſpecies gule ſunt autē plures quīqꝫ ponit glo. et gre. ſuꝑ illo gen̄. xxv. vbi eſau ait Iacob da mihi de hac coctione rufa. Et ſu munt̉ ex xxx. moꝝ. et omnes ſunt ſꝫm obmiſſionem et defectū circum ſtantiaꝝ principaliū que requirun̉ in virtute abſtinentie. Vnde verſuſ Pre prope lautē. nimis ardēter ſtu dioſe. Prima eſt cum ante debitam horam ſumit̉ cibus aut potus ſine rōnabili cauſa ſed ſolum ex inordina ta cōcupiſcentia ciborū aut potuuꝫ de talibus dicit apo. phili. iij. quo rum deus venter eſt. qꝛ primo que runt regnū dei ſui. Regnum autem dei eoꝝ eſt eſca et potus. Secunda
eſt qn̄ homo querit lauciores ⁊ pre cioſiores cibos. quos nō requirit ſu pradicta ſui corꝑiſ valitudo. nec ho neſtas ſtatus aut ꝑſone. ſed hoc in eo cauſat inordinatus amor d̓lecta cionis que in talibus eſt. Sic filij iſ rael Nume. xj. carnes deſiderabant et puniti ſunt. et Lu. xvj. diues epu lo epulabatur quotidīe ſplendide. Quō cōtra ſeneca palatum tuum fa nies excitet nō ſapores. Tercia quā do homo ea que in cibis aut poti bus ſumenda ſunt vult et appetit. ea nimis accurate p̄parari frīgēdo aſſando elixando et ꝑ diuerſa exqui ſita cōdimentoꝝ genera. et hominē ad ſuꝑflue ſumendū nō ſolum inci tent guſtu ꝑ diuerſos et delicatos. ſapores. ſed etiam viſu ꝑ varios cō lores. et olefactu ꝑ multimōs odo res. ſicut fecerūt filij helij. j. reg. i. quia vt dicit magiſter in hiſto. ſco. antequā adolerēt adipem tollebant ab offerentibus crudā carnem. vt laucius ſibi ꝓcurarent tales ſunt ſi cut beſtie ruminantes ſtudioſe vid̓ licet mendicātes de accuratis. Sed differūt ab eis qꝛ beſtie poſt cibum Iſti aūt ante ruminant. Quarta eſt qn̄ homo nimis in quatitate excedit in cibo vel potu plus ſumendo ī ꝙ titate ꝙ ſibi neceſſe ſit aut cōueni ens magis ꝓpter delectaciōeꝫ ſe im plens ꝙ inficiens hec vna fuit cau ſa ſubuerſiōis zodomē. vnde ezech. xvj. Ecce hec fuit iniquitas ſororis tue zodome ſuꝑbia ſaturitas panis et abundatīa et ociū ip̄ius et filiaꝝ eius et manū egeno ⁊ pauꝑi nō por rigebant. Quinta cū homo nimio d̓ ſiderio et auiditate victū qd̓ammō forat ſicut lupꝰ vel canis famelicꝰ ſicut fecit eſau. Gen̄. xxv. Nā iacob

Capitulum. Preceptum. Sextum
Quītum.
coquente pulmentum. venit eſau laſſus de agro dicens. Da mihi decoctione hac rufa. Et ſequit̉ en morior. et ſic accepto pane et lentiſ edulio vendidit primgenita ſua. iō dicit aug. melius eſt piſcibus veſci more domini ꝙ lenticulā more ium toꝝ. Item idē mallem piſcem come dere cum domino. ꝙͣ lenticulam cuꝫ euſau. Sexta ſpecies eſt cum quis nimis frequenter ſumit̉ cibum aut potum. hec fuit vna cauſa damnaci onis diuītis. Luce. xvj. quia epula batur quotidie ſplendide. ſufficit eī homini ſano qui nō eſt puer aut in tentus labore graui in die ſumere cibum aliter facere morū porcorum et beſtiaꝝ eſt ſeruare. Eſt em̄ ꝓuer bium vulgare ſemel ſumere cibum eſt diuinū. bis humanū. ter et vltra beſtiarū. Septima eſt noua et incō ſueta ſumere. hec eſt em̄ cauſa qua re ſꝫm ſuam periodum beſtie diuti us viuūt ꝙ homines. quidā viuat quoꝝ periodus id ē ſpacium vite. Eſt ſꝫm pſal. in ip̄is ſeptuaginta an ni. ſi autem in potētia cibus octua ginta anni. amplius eorum labor et dolor. quia homines quidam noua et incōſueta ſumūt cibaria. beſtie. vero ſemꝑ fere eadeꝫ vt vae̓ca fenū vnde eccle. x. omnis potentatꝰ bre uis vita. Octaua eſt qn̄ homo mul tis et varijs ferculis ⁊ potibꝰ vult vti. nō ad ſuſtēdandum natura. ſed ad irritādum gulam ſic feciſſe vide tur aſſuerus rex gentilis. Heſter. j. de quo facto cōuiuio ſolenniſſimo dicit̉. bibebant qui inuitati erant aureis poculis ⁊ alijs atqꝫ alijs va ſis ſibi inferebantur. Nona eſt cum p̄cioſa vel ſumptuoſa nimis quis ꝓ curat nō habens reſpectum niſi ad
hoc ꝙ ſint magis ſaporoſa propter qd̓ dominꝰ videt quinqꝫ milibus n̄ rara. ſed ꝯmunia in iſta terra ī qua fuerūt ꝓcuraſſe. cum de quinqꝫ pa nibus ordeaceis et duobus piſcibꝰ ſaciauit eos nō enim legitur ꝙ po tum vini dederit. carnes aut de pa ne tritico. quia cōmunibus ꝯmunia ſufficiūt et plus nōnunꝙͣ ꝓficiunt Quō ad tercium principale dubitatur qn̄ gula peccatuꝫ ſit mor tale vel nō. Rn̄. ſꝫm Tho. vbi ſupra Quando homo tm̄ amat et deſide rat delectaciones in cibis. vt prop ter eos cōſequendos deum contem nit ꝑatus agere vel etiam agens cō tra diuina p̄cepta. vt quis amat̓ hꝰ modi delectaciones cōſequat̉. tūc eſt mortale peccatum. quia p̄ponit huiuſmodi delectione deo. Quādo vero plus debito citra tamen deum quia licet amet et deſideret plꝰ de bito hmōi delectaciōes tamen ne quaꝙͣ vellet propter eas agere cō tra legem dei. tūc eſt veniale pecca tum. et hoc vult augu. in ſermone de igne purgatorij. vbi dicit quoci ens aliquis in cibo aut potū plꝰ ac cepit ꝙ neceſſe ſit ad minuta pecca ta nouerit ꝑtinere. et. hoc intelligi tur cum propter amorem delectacio nis hoc contingit ꝙ plus debito amat. licet citra deum. Quādo autē gula quo ad potum ſit mortale pa tebit ſtatim Ex p̄miſſis patet ꝙ gu la eſt peccatū mortale qn̄ ꝓpter cra pulam ieiunia eccleſie vel miſſa in diebus dominicis vel magnis ſeu p̄ cipuis feſtis negligitur. Secundo poſſit eſſe mortale. qn̄ conſciētia ali cui ꝓbabiliter dictaret. ꝙ comede̓ re vel bibere vltra talem menſuraꝫ eſſet deſtructio nature vel ſoluere

Preceptum. Capitulum. Sextum.
ieiunium tali die. et cōmedere taleſ cibos eſſet cōtra p̄ceptum eccleſie. vel ſcandaliſaret notabiliter ꝓxim Tercio poſſet eſſe mortale quando quis comederet vel biberet ſine di ſpenſaciōe vel neceſſitate cōtra illd̓ qd̓ vouit. patent iſta. qꝛ in omnibꝰ iſtis homo paratus eſt facere cōtra dei p̄ceptum ꝓpter gulam. Capitulum Sextuꝫ Ictum eſt in p̄cedentibꝰ de vna ſpecie temperan tie videlicet de ꝑſimonia ſeu frugalitate que eſt moderata ſumptio vel ſubtractio ci bi ſꝫm rectam rōem. Iam dicenduꝫ eſt de alia ſpecie vid̓licet de ſobrie tate que eſt virtus diſpones homi nem ad habendū ſe bene circa vſuꝫ potus inebriare valētis de qua trīa tangent̉. Primo ꝙ neceſſaria ſit ſo brietas et quid ſit vicium ſibi oppo ſitum ſcꝫ ebrietas. Secūdo de filia bus gule. Tercio de remedijs vidē bitur gule tam quo ad ꝑſimoniam ꝙ quo ad ſobrietatem A ¶ Quā tum ad primū notandum ꝙ ſobrie tas eſt virtus inclinans habentem vt dictum eſt. vt vtatur potū tem perate in qualitate in quatītate. et ſic de alijs vt dictum fuit in primo et ſecūdo notabili p̄cedentis capitu li. Et eſt virtus multū neceſſaria eo ꝙ vſus moderatus hmōi. maxīe viꝫ plurimū confert corꝑi et aīe. Et mo dicus exceſſus multum nocet qꝛ ſua fimoſitate turbat caput ⁊ impedit vſum rōis. magis ꝙ exceſſus cibi. vnde Eccle. xxxj. Equa vita homīs vinum in ſobrietate potatū. Et ibid̓ exultatio aīe et cordis vinū moderate potatū B ¶ Scd̓o notanduꝫ ꝙ ad moderate ſumēdū potū quīqꝫ exempla inducūt. Primū abſtinētia eoꝝ qui fuerūt et ſunt extra fidem catholicam nam ſarraceni ſꝫm ſua le gem ꝑpetuo abſtinet a vino. Item Hiere. xxxv. rechabite in veteri le ge nunꝙͣ bibebat vinū. Item tercio illud qd̓ d̓r Nume. vj. Nazarei tꝑe cōſecraciōis ſue nō bibebat vinum vel aliud ꝙ inebriare poſſet. Quar to narrant hiſtorie ꝙ Carolus magnus non bibebat niſi ter in men ſa. ſimiliter quinto legit̉ ꝙ Ludo ivicus rex francoꝝ in vaſe ex quo bibit habuit tꝑe humberti ſignū vſ qꝫ ad qd̓ ei miniſtrabat̉ vinū ⁊ reſi duum totū implebat̉ aqua. ſi tales gentiles iudei ⁊ reges moderatē bi berūt quāta verecūdia eſt ſimpliceſ xp̄ianos in potū excedere. C Tercio notandū ꝙ vinū multa ma la facit abutentibus. Primo incitat ad libidinē. ꝓuer. xx. Luxurioſa res vinum. et ſic continentia deſtruit. Secūdo facit turbaciōem ad alios qꝛ audaciā generat. Eccle. xxxj. vi nū multum potatū irritacionem fa cit. et ſic pacem tol lit et amicitiam. Tercio facit blaſphemare vn̄ ſuper illud. j. coꝝ. x. ſiue comedatis ſiue bibatis dicit glo. Si violentia te in gurgītes quacunqꝫ laudes lingua ſonet. vitā blaſphemat ⁊ ſic dei lau dem tollit. Quarto facit fatue lo qui. ij. Eſdre. Et ſic tollit linguam diſciplinatam. Quinto vinū incitat ad vana leticia. ij. Eſdre. iiij. Omēꝫ mente cōuertit in ſecuritate et iocū ditatem et nō meminit omnē triſti ciam et ſic tollit luctu qui eſt que dam beatitudo viē. Sexto obſcū rat intellectū. Eccl. j. dicit ſalomoij

Capitulum. Sextum. Preceptum. Sextum
vt animam meam melius tranſ ferē ad ſapiētia. cogitaui a vino abſtra here anima mea. ſicut etiā dan. j. et danie. x. Daniel idem fecit et ſic tol lit deuocionē. Septimo apoſtotare fecit interdum ad literā religioſos et nō ꝑſeuerare. vnde Eccle. xix. vi num apoſtotare facit et ſic tollit ꝑ ſeuerentiam D Quarto notan dum ꝙ circa potum vini multa co tingūt rep̄henſibilia. Primo in ꝙͣti tate. Ideo primo Thim. v. modico vtere vino. Bern̄. Si tn̄ vobis pla cet autoritas apoſtoli de bibēdo vi num obſecro. ne tradatis obliuioni ꝙ dicit modico. Secūdo in numero et varietate vinoꝝ. nam in nobiliſ ſimo quiuio quod apud gentiles le gitur habitum fuiſſe. Heſter. j. non legitur ꝙ diuerſa vina fuerint ī mi niſtrata. ſed vinum abundans mini ſtrabat̉ ibi nō vina ibidem primo. Tercio in qualitate p̄cioſitatis. vn̄ vox peſſimoꝝ. Sap̄. ij. dicit vino p̄ cioſo nos impleamꝰ. Quarto ī acti one quo ad fortia vina Eccl̓e. xxxj. Quaꝫ ſufficiēs eſt homini vinū exi guum id ē debile Quinto in tempo rum vicibus extra ordinarie biben do. peiores aſinis qui certis vicibꝰ ad aquāt̉ de his ꝓuer. xxiij. Cui ve nōne his qui morantur in vino p̄fa ta omnia indecentia ſunt in ſeculari p̄ſertim in muliere vel puero. peio ra in clerico ſed peſſma in religioſo hec quidem de immoderātia vini ſumpti dicta ſunt quē ꝯtingere poſ ſunt in ebrijs et etiam in nō ebrijs. ſed ebrietas ſpęcialiter malum eſt vicium. Et ſꝫm Tho. ij. ij. q. cl. Capi tur dupliciter. Vno modo ꝓut di cit quendā defectum hominis. qui accidit ex multo vino aut alio potu
fumoſo potato exquo fit vt homo no ſit compos rōis. Iſto modo non eſt culpa cum fit voluntaria. nemo em̄ vult huiuſmōi ebrietatē ſaltem ꝑ ſe vel ſolam. ſed eſt defectus qui dam culpam cōſequens. Alio mo do actum dicit quo quis in hūc de fectum incidit. vt eſt interior voli cio potacionis immoderate aut eſt ip̄amet exterior potatio immodera ta et inebrians. Et pōt iſta ebrietaſ cōtingere tripliciter. Primo ꝙ ho mo neſciat potum eſſe immoderatū et inebriare potente. qꝛ forte igno rat fortitudine vini et credit ſe tan to indigere potū et ſic inebriatur. ſicut de noe videt̉ eſſe factum. gn̄. ix. et hodie contingere poſſet. vt ſi. quis in ītinere peregrinādo multū fatigatus et calefactꝰ. neſciens for titudinem vini illius terre biberet in quantitate quantum crederet ſe indigere. Et tamen propter nimiam fortitudinem vim qua omnino igno rat inebriatur aliqualiter. ſimiliter cōtingere poſſet de aliquo ſimplici qui putaret ſe debile vinū bibere. ꝙ tn̄ ſibi ꝑ induſtriam forti vino lī phatum eſſet eo penitus ignorante et ſic poteſt eſſe ebrietas ſine pecca to. p̄cipue ſi nō ex aliqn̄a negligen tia hominis cōtingat. Secūdo mo do ſic ꝙ homo ꝑcipiat eſſe immode ratū potū n̄ tn̄ eſtimat ip̄m in ebrie tate potente. et ſic poteſt eſſe cum. peccato veniali eo mō quo ſuperiꝰ dictum eſt de gula. Tercio mō pōt cōtingere ꝙ aliquis tm̄ ꝑcipiat po tum eſſe immoderatū et inebriante attamen magis vult ebrietatem in currere ꝙͣ abſtinere. Et ſic eſt pec catum mortale. qꝛ talis volens et ſciens priuat ſe vſu rationis quod

Preceptum. Sextum
Capitulū
eſt optimum hominis. et ſine quo nec virtutes oꝑatur. nec vicia de clinat. Et hoc vult augꝰ. in ſermōe de purgatorio. vbi dicit ꝙ ebrietaſ ſi ſit aſſidua eſt peccatum mortale. nō intendens. ꝑ hoc ꝙ ebrietas fi at mortale ꝑ ſolam iteraciōem. ſed ideo qꝛ nō p̄t eſſe ꝙ homo aſſidue inebriet̉ quin ſciens et volēs ebrie tatem incurreret. dum ſepe experi tur fortitudine vini et ſuam abili tatem ad ebrietatē. E ¶ Quo ad ſecūdum principale notandū ꝙ quī qꝫ ponit Grego. xxxj. mora. filias q̄ ex gule vicio generant̉ que etiam ſunt cauſe vel occaſiōes alioꝝ mul toꝝ maloꝝ corꝑis et aīe. Prima eſt ebitudo ſenſus circa intelligibilia. aciēs em̄ rōis obtundit̉ et ebetat̉ ꝑ immoderatā ciboꝝ et potuū ſum ptione ꝓpter ſumoſitates inde ſur gentes et caput ꝑturbantes. nam ſi cut feneſtra obſtructa limo obtene bratur. ſic tellectus cibis et potibꝰ ob ſcuratur. Secūdā eſt inepta leti cia cum em̄ ꝑ immoderantiā cibi et potus quaſi ſopitum eſt rōis guber naculum tūc ſequunt̉. vt plurimum multe deordinaciōes in appetitu et male inordinate paſſiōes et ſpecia liter vaga quedam letitia et inepta Tercia filia eſt multiloquiū ꝑ qd̓ in telligi pōt inordinatio locuciōis ſi ue quo ad ſuꝑfluitatem verborum ſiue quo ad honeſtate eoꝝ. vtrūqꝫ em̄ orit̉ ex inordinata ſumptiōe ci boꝝ et potuū. vnde grego. in paſt. Niſi gule deditos immoderata lo quacitas caꝑet. diues ille qui epula tus quottidie ſplendide d̓r ī lingua grauius nō arderet Quarta filia di citur ſcurrilitas id ē quēdā leuitas in exterioribus motibus et geſtibꝰ
ſiue quedam iocularitas que riſum mouere ſolet. vt dicit glo. Ephe. v. vnde dicit grego. omeli. de diuīte epulone. Prima male cōuiuantibus culpa fabulat̉ loquacitas loquaci tatemqꝫ ludendi ſequitur leuitas. ſcribit̉ em̄ ſedit populus manduca re et bibere et ſurrexit ludere. Qui ta filia immunditia eſt corꝑis que pōt attendi ſꝫm inordinata emiſſio nem quarūcunqꝫ ſuꝑfluitatū. et ma xime ſeminis aut ꝑ vomitu. Sequū tur etiam plura mala anime et cor poris ex gula. Primo auaritia quia plura fercula volentes habere vel delicata victualia facilius conant̉ ꝑ phas et nephas acquirere tꝑalia vnde Hiero. Delitie et epulaꝝ va rietas auaritie fomenta ſunt. Secū do ſequit̉ luxuria. vnde Hiero. qua diu eua in ꝑadiſo abſtinuit. virgo fuit. quacito p̄ceptum abſtinentie violauit corruptionem ſenſit. Ter cio ira et inuidia. vnde. ij. reg. xiij. Abſolon facit cōuiuiū et interfecit fratrem ſuū. Aman cū tumulentus eſſet vino. Quarto per accidiam requiem p̄ſtat demonibus. ideo le gio demonū dixit mar. v. mitte nos in gregem porcoꝝ. qd̓ dn̄s ꝑmiſit eis in ſignū ꝙ guloſi ſunt. ſꝫm glo. demonū habitacula. Quīto grauat ſpūm et ab omni deuociōe deiecit. vnde Lu. xxj. Attendite ne grauen tur corda veſtra crapula et ebrieta te. Crapula aūt eſt cruda epula qn̄ tm̄ de cibo ſumit̉ ꝙ calor naturaliſ nō ſufficit ad eius decoctiōem. Se xto ſequit̉ corꝑis infirmitas. īmo ī firmitates plures Id̓o Eccl. xxxvij In multis em̄ eſcis erit infirmitas. Septimo ſepe mors ſequit̉. vn̄ ibi dem propter crapulam multi perie

Preceptum.
Sextum. Capitulum.
runt f ¶ Quo ad terciū principa le notandū. ꝙ cōtra gulaꝫ ſunt plu ra remedia. Primū eſt ſermo diuīꝰ hoc dat dn̄s Math. iiij. d. diabolo de gula temptāti nō in ſolo pane vi uit homo. ſed in omni verbo qd̓ ꝓ cedit de ore dei. ad literam em̄ fre quens ſpiritualis cibi ſtudium gulā reſtringit. Secundū eſt īnoderata occupatio vnde ꝓuer. xxj. deſideria occidūt pigrū. noluerūt em̄ quicꝙͣ manus eius operari. tota die cōcu piſcit ⁊ deſiderat ad litteram nanqꝫ aures occioſi d̓ſiderat rumores ocu li. vanitates et os guloſa. Tercium eſt elongatio ab his que dant occa ſionem excedendi in cibo et potū. ſi cut ſunt d̓lectabilitas. varietas vel immeītas ciboꝝ. fugere em̄ in vico gule ſicut luxurie victorioſum eſt. vnd̓ gen̄. iij. d̓r Mulier vidit lignū qd̓ bonū eſſet ad veſcendum et pul chrum oculis aſpectuqꝫ delectabile tulit de fructu illius et commedit. Quartum eſt cōſiderare frequēter qualis plus mortem caro ſit futura qd̓ docet grego. dicens nil adeo va let ad domandū carnis deſideria ſi cut cogitare qualis ſit futura mor tua Quintū eſt meditatio eterne ce ne quā nō vel tardē guſtabūt qui ī prādio hꝰ ſeculi ſe ſiliquis porcoꝝ reficiūt ſicut etiā cena auid̓ guſta re nequit qui ī pradio ſe repleuit. vn̄ mat. v beati qui eſuriūt ⁊ ſiciūt iuſtitia qm̄ ip̄i ſaturabūt̉. ſi beati qui eſuriūt. gͦ beatiores qui ſatura būt̉. Sextū eſt cōſideratio maloꝝ quē gula facit in ſecūdo mēbro tra ctorum. nam triplice infert morteꝫ. culpe corꝑis et eterne damnacionis vnde Iob.vj. guſtare quis poterit qd̓ guſtatum afferre mortem. nam
ſicut cum prudentiſſima mēſura ſu mit̉ medicina vel tiriaca ſicut ſu mi debent diſcretiſſime victualia. Septimū eſt conſideratio penurie xp̄i in ſe et membris ſuis. Tren. iij. Recordare pauꝑtatis et tranſgreſſi onis et fellis quo ad. j. Quis etiam quo ad alteꝝ cogitare poſſet pau peꝝ pro victu ſollicitudines. labo res modicitates ⁊ exiguitates quaſ paciunt̉ captiui. mendici. vidue et dei amici. Octauū et optimū eſt dei gratia. vnde qui laborat hoc gule vicio debet oraciōibus inſtare ideo Ioh̓. iiij. Qui biberit ex aqua quaꝫ ego dabo ei. nō ſitiet ineternum. ⁊ Hebr. xiij. Optimū eſt gratia ſtabi lire cor nō eſcis que nō profuerunt ambul antibus in eis. Capitulum Septimū. E abſtinentia et ieiunio Iria ſunt nunc videnda. Primo que ſunt vtilita tes cōſequentes ieiuniū et que̓ mala ſequant̉ nō ieiunātes. Secūdo qui teneant̉ ad ieiunandū qn̄ et qualiter. Tercio de potentia abſtinēdi in homīe I ¶ Quantū ad primū notādū primo ꝙ ieiuniū ſꝫm Tho. in. iiij. di. xv. eſtꝑ ſimonia victus abſtinentiaqꝫ ciboꝝ. Primū ſcꝫ ꝑ ſimoniā victus ſemꝑ eſt neceſ ſaria ad virtuoſum actum habendū in ſumendo et appetēdo cibum. ſed ſꝫm ſcꝫ abſtinentia in certis cibis et potibus certis horis nō ſemꝑ neceſ ſe eſt ſeruare. ſed qn̄ ieiuniū indici tis. vt poſtea dicet̉. Secūdo notā dum ꝙ quītuplex ieiuniū ſe. ī abſti nentia eſt ſcꝫ nature pro ſacramēto eucariſtie in ſano neceſſarium. Se

Sextum Preceptum.
Capitulum
cundum eſt ſpūale videlicet abſtine re a vicijs ſꝫm iero. etiā adeiectiōeꝫ demonū neceſſariū. Terciū eſt me roris vt diſcipulorū xp̄i in triduo mortis xp̄i. ⁊ etiā alioꝝ quibus. dul. cedo ſpūalis ſubtrahitur. Quartū eſt gaudij vt diſcipuloꝝ xp̄i in eiuſ p̄ſentia et deuotoꝝ in pn̄tīa ꝯſola cōnis ſpūalis. Quintū eſt ieiunium eccleſie quo tm̄ ſemel certa hora et certis cibis quis abſtinet. ⁊ quis ē fructus de hoc ſolum eſt ad ꝓpoſi tum. G ¶ Tercō notandū ꝙ gi loſi quidam dicūt ieiuniū minimū virtutis eſſe actum quo contra ſꝫm tho. in. iiij. di. xv. fructꝰ. xij. et vti litates ieiunij in ſumma ponit. Pri mus eſt diminūcō fomitis quem ab adam ⁊ parentibꝰ ꝯtraximꝰ qui li cet pctm̄ nō ſit tn̄ valde inclinat ad pctm̄ niſi ieiunijs et alijs operibus virtuoſis ſibi reſiſtatur. hoc fames ignis eſt virtutum oꝑa deſtruēs ſi ligna ciboꝝ et potuum inordīate ſi bi miniſtrant̉. ideo apoſtolꝰ ait. j. Coꝝ. ix. caſtigo corpus meum et in ſeruitutem redigo ne cū alijs p̄di cauerim ip̄e reprobus efficiar. Ca ſtigat̉ etiam et domatur corpꝰ vt ſeruiat anime faciliter et vicijs nō laſciuiat. Secūdus eſt deletio pec cati. qꝛ em̄ ait Grego. caro leta noſ traxit ad culpam. afflicta ducat ad veniam. id̓o filij iſrael ꝓ peccatis ieiunauerūt. iudi. xx. Tercius eſt ac quiſicō virtutū et augmentio. nun ꝙ em̄ temꝑantie virtutum obtine mus niſi temꝑate ꝑ abſtinentiā ite ratis actibus inſudemus. vt dicit philo. in. iiij. Ethi. et. ij. domato e tiam corꝑe faciliter ſeruit ſpiritui ad virttes. obedit̉ etiam ob hoc eccleſie. et ſic meremur ꝑ obedienti
Septimum. am. Quartus eſt corꝑalis totius in patria augmentacō. corpus em̄ re ſurgendo erit lucidū ſubtile impaſ ſibile ⁊ agile. et in corporali pulcri tudine et alijs ſimilibus vnus erit alijs excellentior. hi autē qui ſunt xp̄i corpus ſuū crucifixerunt cū vi cijs et ꝯcupiſcētijs ieiunando gal. v. veriſimiliter excellētiores in ta libus dotibus que ſunt accidentale pmium. vn̄ apoſto. j. Coꝝ. iij. vnuſ quiſqꝫ propriaꝫ accipiet mercedem ſꝫm ſuū laborem. Quintꝰ eſt mētis eleuatīo vt patet in helia qui poſt ieiunium. xl. dieꝝ vidit viſionē ma gnam. iij. ℟e. xix. Ieiuni em̄ ad lit terā intellectu acutiores ſunt. qꝛ j gulam anima corꝑi nimiū immergi tur. que ꝑ abſtinentiā ad ſuꝑna ele uatur ſicut videmus ꝙ ſꝫm phm̄ a ues paucaꝝ carnium aptius et alci us volant et vident. Et illa quinqꝫ tangūtur in p̄facōe. Qui corporali ieiunio vicia comprimiſ quo ad pri mū et ſcd̓m mentem eleuas quo ad quintū virtutē largiris quo ad ter ciū et premia quo ad quartum. Se xtus eſt corꝑis ſanitas. vn̄ hugo d̓ ſancto victore. natura humana in modico ꝯtenta eſt. Conſuetudo ve ro multa addidit et voluptas plu rima aggregauit. ⁊ ad lr̄am ieiunā tes ſaniores ſunt ꝙͣ diuites crapu loſi. in quibus naturalis ignis tot victualia nō valens ꝯſumere cito ſicut materialis ignis extinguitur. Septimus eſt ſatiſ factio notabilis ꝓ pctō. ſicut. j. Reg. vij. filij iſrael qui offenderant dn̄m ieiunauerūt di. Tibi peccauimꝰ dn̄e ſcꝫ eligēdo regem. Racōe cuiꝰ eſt pars penitē cie ip̄a abſtinentia. ⁊ citeris ꝑibus tanto plus de purgatorij pena mi

Preceptum.
Capitulum Septimū.
nuit quanto plus ip̄m corpus ledit Octauꝰ eſt ꝙ ieiuniū ⁊ abſtinēcia eſt ad cautelam ꝓ peccatis futuris penitenti em̄ cicius recordant̉ ne offendant de futuro qui tam pena liter puniti ſunt de p̄terito vt patu it Ione. iij. ieiunio niniuītaꝝ a re ge iniūcto. Nonus eſt qꝛ ꝑ ieiuniuꝫ ſit determinatīo tꝑis quedam. vnd̓ beatus grego. dicit in omē. ductus eſt ieſus in deſertum. dignū em̄ eſt vt qui tot diebus vltra ſemel refici poſſumus. in corꝑe etiam abſtinea mus interdum a corꝑalibus vt re treemur in mēte. Decimꝰ eſt ꝙ ad ſacramenta ꝑperat vt fructuoſius ſumant̉. Ideo tota quadrageſima. ieiunatur. vt in die paſce deuote cō municet̉ ꝓpter qd̓ etiam eccleſia p̄ cepit a nō ieiunando ſine neceſſita tis articulo nullum debere cōmuni care. Vndecimus eſt ꝙ ꝑ ieiunium xp̄o paſſo multū cōformamꝰ qui ſi cut ad horam nona in cruce eſt pro nobis paſſus ſic nos propter ea vſ qꝫ ad eandem hora nos cruciādo ie iunemus. vt dicit Tho. in iiij. di. xv Duodecimus eſt ꝙ facilius ꝓ no bis ⁊ alijs ea que petimus a deo ob tinemus ſic daniel oraturus ieiuna uit. daniel. x. et ſancti multi C Quod aūt ieiunia ab eccleſia inſti tuta ſunt rigide obſeruanda ad hoc multa inducūt. Primo ritus iudeoꝝ quorūdaꝫ qui adeo rigide ſeruabat ſuas abſtinentias. vt potius mori eligerent ꝙ abſtinentia indicta ſol uerent. vt ptꝫ. ij. Mach. vj. et vij. Quanta ergo verecundia eſt xp̄ia num tꝑe gratie faciliter ſoluere ie iuniū. Secūdo qꝛ nō inuenit̉ aliqd̓ peccatum humanu grauiꝰ punitum ꝙ fractio abſtinentie impoſite vt
patet in primis ꝑentibus. Gen̄. iij. Quanta ergo pena infligenda ē fa ciliter abſtinentia non ſeruantibus Ideo zach. iij. Adam exemplū meū ab adoleſcentia mea. Tercia abſti nentia multos malos habet impug natores eam caro impugnat. Item creature viſu pulchre. et ad veſcen dum ſuanes. Irem diabolos vt ptꝫ in xp̄o et primis ꝑentibus īmo ip̄aꝫ impugnat ratīo qd̓ eſt maximū que facile cōtra eaꝫ reperit multa argu menta. Item ſocietas hominū ideo tanto virtuoſior eſt actus abſtinen tie quanto plures habet impugna tores. vnde pͣsͣ. Viriliter agite ⁊ cō fortetur cor veſtꝝ omēs qui ſpera tis in domino. D ¶ Secūdo pri cipaliter magis in ſpeciali videbit̉ qn̄ ſit p̄ceptum ieiunare et abſtine re qualiter teneamur ieiunare ⁊ an ieiuniū ſit diſpenſabile. de prio ſꝫm Tho. ij. ij. q. cxlvij. ieiuniū cadit in communi ſub p̄cepto legis nature. Primo inꝙͣtum ꝑtinet ieiunium ad neceſſariam cohibitiōem a peccato Secūdo inꝙͣtum ꝑtinet ieiuniū ad ſatiſ factionē in penitentia. et ſic ca dit ſub p̄cepto diuino ſcꝫ prout iniu ctum eſt in penitentia ſimpliciter ⁊ ſic eſt ꝑs ſacramenti. Tercio adit ſub p̄cepto eadem abſtinentia inꝙͣ tum ꝑ cibuꝫ aliqua ꝓbabiliter quis ſanitate corꝑis et vite priuarentur Quarto cadit ſub p̄cepto legis diui ne qͥn̄ quis vouit ieiunare. Quinto ſub p̄cepto eccleſie cadūt ieiunia ab eccleſia inſtituta et p̄cipue ieiuniū quadrageſime quatuor tempoꝝ. vi giliaꝝ oīm apoſtoloꝝ p̄ter vigilias ioh. euan. philip. iaco. et ſimilia ie iunia que ab eccleſia inſtituta ſunt. vel ꝑ generali cōſuetudine eccleſie

Preceptum. Sextum
Capitulum
tanquā ieiunia necaſſario obſeruan da approbata ſunt. Iſta cadunt ſic ſub p̄cepto. ꝙ qui ea ſine neceſſita te et legittima cauſa tranſgreditur peccat mortaliter modis immedieta te ꝑ ſanctū tho. exprimēdis. vnde j. q. vij. ſi quis omne eccleſiaſticam tradiciōem ſcriptam vel nō ſcriptaꝫ violat. anathema ſit. nullus autem niſi pro mortali anathematizatur. Et Tho. vbi prius dicit. ꝙ ſi quis traſgred autoritatem legiſ latoris īcōtemnit p̄ceptum eius tranſgrediens ex con temptū vel ſi quis trāſgreditor hͦ modo ꝙ impediat̉ finis quem intē dit legiſ lator tunc peccat mortali ter. ſi aūt aliquis ex aliqua rōnabi li cauſa ſtatum nō ſeruet. p̄cipue in eo caſu in quo legiſ lator ſi p̄ſens eſ ſet decerneret nō eſſet ſeruandū. ca lis nō peccat mortaliter. et in ſcrip to ſuꝑ. iiij. di. xv. dicit intenciōi le giſ latoris obuiat qui ex cōtemptu vel ſine aliqua rōnabili cauſa ordi nationē nō ſeruat. Si aūt in aliquo caſu ordinaciōem nō ſeruat in quo ꝓbabiliter credi p̄t ſi legiſ lator ad eſſet eum obligari nō vellet talis nō eſt reputandus tranſgreſſor p̄ce pti. et ideo nō eſt neceſſariū ꝙ qui cunqꝫ aliquē diem ab eccleſia inſti tutum ieinnare obmittit ꝙ morta liter peccet. Poteſt em̄ hoc aliquan do animo ſine peccato contingere aliqn̄ aūt ſine mortali cum veniali. qd̓ intellige qn̄ rōnabilis cauſa ſub eſt aliqn̄ aūt cuꝫ mortali et hoc ſꝫm diuerſas occaſiones quibus homo ducitur ad ieiuniū frangendū. hec Tho. Cōcordat pe. de pa. in. iiij. di. xv. dicens. Ieiiniū eccleſie cadit ſub iure poſitiuo. vnde eius tranſ greſſio ſine cauſa eſt peccatū morta
Septimum. le. vt in adam et olim aīa que ſe nō afflixerit videlicet. Exo. xij. abſti nendo a fermentato peribit de po pulo ſuo. Quando aūt fractio eſt cum cauſa nō ex toto ſufficienti eſt veniale vt de his qui legunt matu tinam in completorio. qn̄qꝫ ſimplici ter nulla culpa eſt. vt in neceſſitate ¶ E Quo aūt ieiunare teneamur notandū ſꝫm eundē ꝙ ieiuniū tri pliciter. pōt. Primo qn̄ quis comedē do etiam ſemel. ꝑ totā menſam ira ſcitur male vel guloſe cōmedit per totum vel hmōī facit qd̓ eſt contra virtutem temꝑantie. Secūdo quā do quis etiam ſemel cōmedendo nō cōtinue ſed in ꝑte excedit peccando vt in fine guloſe comedendo vel in ꝑte iraſcendo. et pro tanto ſolum ꝑ dit ieiuniū nō pro toto. Tercio qui die qua ieiunat circumſtantias ne ceſſarias violant. Ieiuniū em̄ debꝫ fieri cum ſeptem circumſtācijs Pri mo vt quis die ieiunabili vltra ſe nel nō cōmedat ea ꝑ que alias man dacatio ſolet compleri. An aūt pec cet tociens quis mortaliter quotiēſ die ieiunabili pluries ꝙͣ ſemel cōme dit ſine rōnabili cauſa. Quidem di cut ꝙ ſic. alij ꝙ nō Tu tamen tene ſꝫm augu. certum et dimitte incer tum. hoc tn̄ certum eſt ſꝫm vtroꝝqꝫ opinionem. ꝙ peccatū ex pluralita te comeſtionū amplius poteſt gra uari vt plus peccet qui de ieiunabi li quater cōmedit ꝙͣ qui ter ceteris ꝑibus. quia ſtaret ꝙ quis hora prīa diei cōmedit ficus cum modico pa ne et ſic ſecūda hora tercia quarta et quinta. et ſic quinquies ꝯmedat modicum ſemꝑ. Alius vero cōme dat poſt prandiū et in cena eandem cena vſqꝫ incraſtinum ꝓtelando in

Preceptum Capitulum Sextum Septimū
cibis et potibꝰ. Apparet ꝙ ſcd̓us plus peccet ꝙ primus. qꝛ ſecundus plus ꝯtra intencōem lagiſ latoris facit ꝙ primus. qꝛ prinus plus la ſciuias corꝑis reprimit qd̓ intendit legiſlator ꝙ ſecūdus faciat. Scd̓o no debet ieiunans horā prandij p̄ uenire notabiliter ſine cauſa racō nabili. Eſt aūt hora prandij in ieiu nio eccleſie alicubi. xij. Alicubi for te aliter ſꝫm ꝯſuetudines varias a maioribus p̄latis bene approbataſ In primitiua tn̄ eccleſia fuit hora nona diei. que eſt ſecūda poſt meri diem. qꝛ ꝓtunc ſꝫm plures doctoreſ videt̉ primo xp̄m mortuū fuiſſe in cruce. in cuiꝰ recompenſaꝫ nos cru ciamur ieiunio. in quadrageſima tn̄ ſtrictius videt̉ ieiuniū eſſe ſeruā dum. Vn̄ in calcedonenſo ꝯſilio ſic d̓r. In quadrageſima nullatenꝰ cre dendi ſunt ieiunare qui ante man ducauerint ꝙ veſpertinū celebret̉ officium qd̓ quadrageſimali temꝑe poſt nonam d̓r. Et de ꝯſe. di. j. So lent plureſ qui ſe ieiunare putant ī quadrageſima mox vt ſignū audie rint ad horam nona māducare qui nullatenus ieiunare credendi ſunt. Si aūt manducauerint ꝙ veſperti nū celebret̉ officium. Cōcurrendū eſt em̄ ad miſſas et auditis miſſarū ſolennijs. largitur elemoſinis ad ci bum accedendū eſt. ſi quis vero ali qua neceſſitatē ꝯſtrictus fuerit vt ad miſſam venire nō valeat eſtima ta veſꝑtina hora et completa ora tione ſua. ieiuniū ſoluat. hec ibi. ad dit Tho. in. iiij. de hora ieiunij. ho ra ieiunij in cōmedendo nō oportꝫ ſtricte ꝯſiderare ſed ſufficit groſſa eſtimatīo ſcꝫ ꝙ ſit circa horam de bitam. nec multū nocet ſi ex aliqua
cauſa illa hora aliquātulum p̄ueni atur. vel ſi forte ꝓpter infirmitate vel etatē vel aliquid hmōi tali ho ra comedere crederet alicui in ma gnum grauamen eſſet cū eo de ieiu nio diſpenſandū vel vt aliquātulū p̄ueniret horam. pe. de palū. etiam dicit ꝙ ieiuniū frangitur notabili hore anticipacōne ſine cauſa. dico notabili nō de illa que vocat̉ ſpēs gule. dico etiam horā nonam omni tꝑe. tardius tn̄ debet edi in quadra ſima ꝙ in alijs ieiunijs. In quadra geſima ergo poſt officiū veſꝑarum ante horam veſꝑtinaꝫ nō licet ede re. Ex quo ꝯſtat ꝙ hora nona trā ſit ſicut in alijs ieiunijs. poſt offici um em̄ none ante horam nōne. dum tn̄ ꝯſtat horam ſextam tranſiſſe vel eſſe. hec. pe. Vocant autē doctores p̄noīati horam. vj. meridiem. Ter cō ſꝫm tho. vbi priꝰ in ſumma ⁊ ſcri pto. Eſus carniū generaliter ī om̄i ieiunio ꝓhibitꝰ eſt. Racō eſt qꝛ ge neraliter magis eſt dilectabilis et ad humoreꝫ luxurie magis ceteris oꝑatur. Cōcordant inno. et hoſti. vn̄ etiam in ſexta feria neceſſario ē abſtinendū a carnibꝰ et etiā in ſab bato ſꝫm quoꝝdā ꝯſuetudines. In quadrageſima vero interdicūt̉ vni uerſaliter oua ⁊ omnia lacticinia. In alijs aūt ieiunijs circa hec cō medenda vel dimittenda diuerſecō ſuetudines exiſtunt apud diuerſos quas quiſqꝫ obſeruare debꝫ ſꝫm mo rem eoꝝ inter quos cōuerſat̉. Vn̄ hiero. loquēs de ieiunio dicit. vna queqꝫ ꝓuincia abundat in ſuo ſen ſu et p̄cepta maiorū leges apoſtoli cas arbitret̉ Sed nunquid diebus ieiunioꝝ poteſt quis de caſtore co medere. Rn̄ Vuilhel. in rationali.

Preceptum.
Septimum. Capitulum
Sextum ꝑte. vj. c. de dn̄ica. iij. aduentus. Cu quidem piſces ſint habentes ex vna ꝑte forma quadrupedis aīalis ex al tera piſcēs. vt binetꝰ in ieiunio poſ ſunt comedi ex ꝑte qua piſcis. ex ali o vero minime. hec ille. tn̄ di. iiij. d̓ niqꝫ d̓r ſic de ieiunio. nequaꝙͣ ſump tuoſiorā marinaꝝ beluaꝝ. id ē mo ſtruoꝝ ⁊ cetꝰ cōuiuia p̄paret Quar to circa vſum iſtoꝝ ciboꝝ que aliaſ cōmuniter nō ſumunt̉ vt electuari orum et ſpecieꝝ ſic quis ſe debꝫ ha bere vt ſi modicum ſumat. nō tn̄ in hoc debet exorbitare. videlicet ꝙ querat ſoluꝫ delectaciōeꝫ in eis vel multum. Vnde ſꝫm Tho. in iiij. ſum ptio electuarioꝝ modica etiā ad de lectaciōem ieiuniū ecc̄īe nō ſoluit. quāuis homo poſſit totaliter vel ī ꝑte ex hͦ meritu ieiunij ꝑdere vel etiam mortaliter peccare ſi ſit īmo derata libido tamē eſt tranſgreſſor p̄cepti eccleſie niſi in fraudem ſume ret aūt ſi eis quaſi alijs cibis vtere tur ad famem extinguenda. Per ele ctuaria em̄ vt in ſumma dicit nō ſol uitur ieiuniū ſicut nec ꝑ alias medi cinas niſi quis in fraudem electua ria ſummat ī magna quātitate per modum cibi. Quinto in potū nō dꝫ quis exorbitare. nam vt pe. de pal. dicit in iiij. et Tho. in iiij. potus eti am ante et poſt nō ſoluit ieiuniū ni ſi in fraudem fiat. qn̄ aūt d̓r ꝙ po tus nec ante nec poſt ſoluit illud in telligo dicit pe. qn̄ nō conficit̉ ex il lis que cōſueuerunt ſumi in cibum vt in amigdolatus brodiū et hmōi que etiam ante in cibum ſumuntur ſecus forte eſt. vt in purrēta. hec il le. et alber. de iiij. co. eius tenet ꝙ potus ante prandiū ſumptus ſoluit ieiuniū. Inno. tenet ꝙ nō propter
cōſuetudinem pe. de pa. vbi priꝰ ad dit. Si quis nō propter famem vel voluptatem. ſed timore ne deficerꝫ pre inanitate ficus aūt purretā aut aliquid hmōi p̄libaret ꝑ modū me dicine ſic nō eſt fractum ieiunium. ¶ f. Sexto debet ieiunans locum et terram conſiderare in qua forte vult ieiunium ſoluere vnde di. pe. de pa. vbi prius. Si cōſuetudo ē in aliqua dioceſi ꝙ ieiunet̉ certo die illi de dioceſi tenent̉ ieiunare ſicut tenent̉ ſi epiſcopus indiceret. racio qꝛ cōſuetudo rōnabilis et p̄ſcripta obligat. di. xij. ca. illa. et hoc intel ligo quo ad indigenas nō aūt ſic fa ciūt cōſuetudinem ribaldi et mali li cet plures ſint numero qui nec cete ra ieiunia obſeruant. qꝛ nō eſt ꝯſue tudo rōe obtenta. ſed corruptele. alienigine vero ſi veniūt aīo inha bitandi ligantis etiam ieiunio con ſuetudinario ſicut ⁊ ſcripto hec pe. Si aūt ſolum tranſeūt ꝑ terram tu tiſſimū eſſet vt ſeruarēt ieiunia ter re prope et aliene et ſꝫm prefatum doctorē tenent̉ ſeruare ieiunia pro prie terre in alienis locis. etſi ieiu nia ꝯſuetudinaria aliene terre quā ꝑtranſeūt ieiunare nolūt tn̄ tenenʳ nō ſcandaliſare bis cōmedendo. vn̄ publice nō debent bis cōmedere. iō jͣ. coꝝ. viij. ſi eſca ſcandaliſat fratrē meum dicit apo. nō manducabo car nes ineternum ad illud eſt illud. qd̓ habet̉ di. xij. illa vbi augꝰ. interro gauit ꝓ matre ambro. qui reſpōdit Cum romam venio ſabbato ieiuno cum melionā ſum. nō ieiuno. ſic et tu ad quamcūqꝫ eccleſiā veneris eiꝰ moram ſerua ſi cuiqꝫ nō vis eſſe ſcā dalum nec quenquā tibi exquo ſunt verſus. Cum fueris romē romano

Capitulum. Octauum Preceptum.
viuito more. Cū fueris alibi viuito ſicut ibi. Septimo debet a ieiunati inſpici tempus. Nā ſꝫm Tho. in ſu. de domi. ieiunare nō cōuenit. quia dies eſt letitīe. vnde ſi quis tūc ieiu naret cōtra cōſuetudine populi cri ſtiani faceret que ꝓ lege ſꝫm augu. habenda eſt. Addit bonauen. li. de euangelica ꝑfectiōe. niſi valitudo aliud requirat vel familiaris inſtī ctus ſpūs ſancti aliud requirat pe. pa. et tho. dicūt ꝙ etiam ī feſto na tiuitatis domini quis ieiunare pōt vt patet in multis religionibus et qui vouiſſent plus tūc tenent̉. que dicta ſunt de ieiunio ī aliena terra ſeruando etiam intelligenda ſunt d̓ abſtinentia a carnibus vel lactici nijs ne ſcandaliſetur quis. Vn̄ exͣ. de obſer. ie. ca. Exēplificare. dr ꝙ in feſto natiuitatis xp̄i ſi in ſexta fe ria venit a carnibus abſtinere tene tur qui ad hoc obligant̉ voto vel reguli obſeruatīa. Et ꝙ etiam hi n̄ ſunt rep̄hendendi qui ꝓ tunc ob de uociōem voluerint abſtinere. Capitulum Octauum Ed adhuc querit̉ qui te neant̉ ieiunare et qn̄ in ieiunio diſpenſari poſſit et quis. A ¶ Vbi no tandum ſꝫm Duran. Tho. et Pe. de pa. ꝙ nullus autoritate ſua debet ſoluere ieiuniū. qꝛ nullus eſt iudex in ſua cauſa ſi cōmode habere pōt habet recurſum ad ſuꝑiorem ſuum Et ſꝫm Hoſti. n̄ ſufficit licentia ſim plicis ſacerdotis ſi pōt haberi ep̄s. Alias ſi nō pōt cōmode haberi ep̄s pōt curatus diſpenſare. Tn̄ in ſum. tho. addit in talibus recurrendū ē
ad ſuꝑioris diſpenſaciōem niſi for te vbi ita cōſuetum eſt. ꝙ ex hͦ ip̄o ꝙ p̄lati diſſimulant annuere vide tur B ¶ Sunt aūt quinqꝫ cauſe principales rōnabiles et legittime propter quas pōt quis diſpenſare ī ieiunio vel in p̄ueniendo horaꝫ vel in cōmedendo alium cibum ꝙ ieiu nantes fortes ꝓ tūc cōmedant. Et ſunt etas infirmitas neceſſitas la bor et miniſteriū. Prima cauſa eſt/ Etas. vnde ſꝫm Tho. vſqꝫ ad finem xxj. anni nō tenentur ieiunare iuue nes. qꝛ indigent vt plurimū ante il lud tempus de nutrimento duplici de cauſa videlicet vt nutriant. et etiam vt creſcant. tn̄ infra p̄dictum tempus decens eſt. vt ad aliqua ab ſtinentiā ſe exerceant plus et min ſꝫm modū ſue etatis. Sed qꝛ quan to ad terminū p̄dictū appropinqua tur. tanto virtus nature magis ro boratur et augmentū tardius ꝓce dit cum in primis quinqꝫ annis ꝑue niat puer ad medietate augmenti. vt philo. dicit. Ideo ſꝫm ꝙ magīs appropinquat ad p̄dictum terminū ſunt eis ieiunia magis cōmenſuran da. dicit Tho. Idem credit̉ tenen dum de ſenibus valde propter debi litatem virtutis digeſtiue ſi tanta ſit ꝙ nullo mō poſſunt digerere tm̄ cibum vna digeſtione quātus ſuffi ceret ad cōſeruatiōem nature. plu rium etiam terraꝝ cōſuetudo habꝫ ꝙ in ieiunijs p̄fatis vſqꝫ ad ſeptem um pueris dant̉ ouā ⁊ lacticinia di cit quidaꝫ doctor Secūda cauſa eſt infirmitas vel debilitas. ꝙ aūt di. decre. debilibus et infirmis nō p̄iu dicet̉. dicit pe. pa. in. iiij. Intelli gitur nō ip̄o iure. ſed diſpenſatiue. vnde nō dicit ꝙ tales non ligentur

Sextum
Capitulum Preceptum.
ſed ꝙ eis nō p̄dicetur. Debet autē eſſe euidens infirmitas. vn̄ etiā ca nones ꝑmittunt neceſſitate exigēte cū infirmis in eſu carnimū diſpenſa re. exͣ de obſer. iein. Conſiliū. Et vi detur ꝙ etiam debiles qui nō pn̄t tm̄ omēdere vna vice ꝙ natura cō ſeruetur. nō teneant̉ ſtricte diu ſal tem ieiunare eadem racōne qua ſu pra de etate dictum eſt. Iſte caſus ꝯtingit ſed in paucioribꝰ ꝓ quāta autē infirmitate vel debilitate ſol ui poſſit ieiuniū ab infirmis vel de bilibus arbitrio boni viri potius li mitandū eſt ꝙ ꝑ aliquam doctrina generalē vt dicūt doctores de mu ieribus p̄gnantibꝰ et nutricibus. ſi timeatur ꝓbabiliter de ꝑiculo ea rum ſi ieiunauerint de fetu in vte ro vel de puero. ad vbera nō ſoluꝫ poſſunt ſed etiā tenent̉ ſoluere ie iunium. C Tercia cauſa eſt eui dens neceſſitas penurie nimīe que pōt eſſe duplex. Vna magne pauꝑ tatis vt qn̄ aliquis cogitur hoſtia tim mendicare. et nō poteſt habere tantū de cibo ꝙ ſufficiat pro vna refectione. ille poteſt pluries omē dere alias ſi poteſt habere ſimul ſa tis ꝓ vna refectione. tenet̉ ieiuna re. Concordat tho. in ſcrip. et ī ſum ma. Et addit ꝙ qn̄ quis ꝓpter p̄ce dentem media ita debilitatus eſſet ꝙ ieiuniū ſuſtinere nō poteſt etiaꝫ excuſatur. Alia penuria poſſit eſſe ex magna cariſtia. vt ſi in. xl. vel in p̄fatis ieiunijs nullus aliꝰ cibꝰ ha beri poſſet niſi carnes. vel in exer citu. vel alias ſi nō poſſet ſimul ha bere cibum ſufficientē. ſed ſolū ſuc ceſſiue et interpellatim. In talibus caſibus pluries comedens vel car nes edens a peccato mortali excuſa
Octauum ret̉ qui tn̄ ſufficientiā carnium ha beret in tali caſu ſꝫm quoſdam tene rent̉ ieiunare ſcꝫ tm̄ ſemel cōmedē do. D ¶ Quarta cā eſt labor ne ceſſarius ⁊ pius quē homo vſqꝫ ad aliud tempus differre nō poteſt qͣꝫ cogit̉ cū magna fatigacōe ꝯt̓inua re. In tali labore nō tenent̉ ad di cta ieiunia maxime qui nō ſunt ita fortes ꝙ ſimul nō poſſunt ieiuna re et laborē. Ex quo patet quid te nent̉ ꝑegrinantes itinerātes labo rates in vineis agris et artibꝰ me chanicis. vn̄ in. iiij. dicit Tho. ſi ſit taliſ ꝑegrinacō que poſſet ſine incō modo differri ſi ſimul cū ea non pōt ieiunare Si aūt ꝑegrinacō cōmede differre non pōt vel qꝛ tempus ie iunij hoīnem in via p̄occupat. vel qꝛ dies feſtus alicubi imminet ad quem ex deuotione homo ꝑgere cū pit vel quia mora in penitētia peri culum habet ſpirituale vel corꝑale pōt ſꝫm diſpenſacōnem ſui ſuꝑioris om̄ibus p̄dictis penſatis ꝑegrinari et ieiuniū ſoluere. hoc tn̄ intelligi tur de his qui labore itineris adeo affligūtur ꝙ ſimul cū ieiunio itine rare nō poſſunt. Nec obſtat ꝙ p̄ce ptum debet p̄poni ꝯſilio. qꝛ ꝯten cio hmōi p̄ceptum dantis nō eſt a lias pias et magis neceſſarias cau ſas excludere nec intencō maioris lucri nō neceſſarij laborante corꝑa liter eos a peccato excuſat ſi ieiuni um ftangūt nec illi iteꝝ a peccato immunes ſunt qui oꝑarios ꝯduce re nolunt niſi tali pacto vt ieiuniū ſoluant. niſi forte cā ſit neceſſaria que feſtinacōeꝫ oꝑis ꝓ quo labora tur expoſcat. hec tho. E ¶ Quin ta cauſa p̄ueniendi cibū eſt miniſte rium vn̄ ſeruientes nobilibus diu

Capitulum. Preceptum. Octauum
mēſam ꝓtrahentibꝰ ſi ex cauſa ne ceſſaria p̄ueniat aliquātulū hora cō medendi cōmedēdo ex toto. vel ſi p̄ ibant modicū ne deficiāt in ſeruie do et hoc faciāt poſitis iam menſis vel paꝝ ate. Ita ꝙ ꝓpter cōtinua ciōeꝫ tꝑis totū d̓beat reputari vna mēſa nō credūt quidam doctores ꝙ peccēt. ſicut nec peccent ſeruitores mediocriū ꝑſonaꝝ qui ſurgūt d̓ me ſa dn̄oꝝ ſuoꝝ vt vadāt ad portādū vinū vel vt portet exenīā et reuere tes iteꝝ cōmedūt de regularibꝰ qui debēt legere ad mēſam in refecto rio idē dicēdū de ſeruitores nobiliū dumo hoc licentiati faciunt. Quo ad terciū prīcipale notādū ꝙ multa virtꝰ abſtinendi eſt in hoīe quā pauciſſimi exꝑiunt̉ niſi corpus ſuū exerceat ieiunijs abſtinētijs et ſimilibꝰ qd̓ ptꝫ primo in abſtinētijs philoſophoꝝ paganoꝝ. NT vt legi tur in vitis philo. de ſocra. Socra tes tam tꝑatꝰ fuit in victū vt fere ꝑ omne etate ſua infirmitate carue rit et in peſte qͥ athenas vaſtauit il le ſus trāſiret. Itē cū quoſdā hoſpi tes tenui cena ꝓcuraſſet ⁊ amicus eiꝰ ei hoc intimaret. Rn̄. ſocrates. ſi boni ſunt equanimiter feret. ſi mali nō eſt curādū. Itē docebat illos vi tados ī cibo ⁊ potū. qui vltra ſitim fameqꝫ ſedanda ꝓuocare ſe noſcere tur. Sic carncides philo. vt refert valeriꝰ intm̄ cogitaciōibꝰ ⁊ ſtudio inheſit. vt ad mēſam ſedens manum ad mēſam porrigere obliuiſceretur et famula ꝙ loco vxoris habuit de xtrā philoſophi neceſſarijs vſibus appodiaret Actu. j. ca. et x. ſue eta tis anno viuēdi et philoſophadi fi ne dedit. ⁊ epicurꝰ voluptatꝰ aſſer tor vt ait Hier. dixit oleribꝰ pomis
Et vilibus cibis vtendū. qꝛ carnes exquiſite epule andigenti cura. et ſollicitudinē miſera p̄parate maiorē penā hūt inquirēdo ꝙ voluptates an abutendo. vbi aqua ⁊ panis ſunt et cecera ſimilia. ibi nature ſatis fa ctum eſt quicquid ſuꝑfuerit nō ad vite neceſſitate ſed voluptatē ꝑti net. hec de vita philo. Quod ſi gen t les hoc fecerint. ꝙͣta verecūdīa ē xp̄ianū nō abſtinere. Scd̓o ꝙͣ tū va leat in abſtinēdo humana natura. licet in adā ſit debilitata. ptꝫ in ab ſtinēcijs magnis et longīs quas ſu ſtinet inuiti in carceribꝰ ⁊ quas fa ciūt aliqui ꝓ ſanitate acquirēda et ꝯſeruāda. Terco ptꝫ in abſtinentia ꝙͣ fecerūt viri ſancti qui nobiſ ſimī les fuerūt. īmo et mulieres ſancte fragilioris nature. Exquo ptꝫ ꝙ ho mies multa poſſent ſi vellet ſe ꝓba re in abſtinetijs. ſꝫ ſunt. heu multi qui ſe ꝓbat ꝓijciēdo lapidē luctādo ſaltādo currēdo pugnando etiā ad mortē ſꝫ in abſtinētijs pauci ſe pro bāt vn̄ di. bern̄. Ignoſce dn̄e igno ſce. diſſimulamꝰ tergiuerſamur. ⁊ ī his q̄ ad te ꝑtinet vix ē qui velit ex ꝑiri qui poſſit G ¶ Sꝫ q̄reret ali quis ē ne aliqn̄ ieiuniū vel abſtine tia viciū. vel cōtra augmētū virtu tis Rn̄. tho. ī iiij. di. xv. ꝙ ſic in tri plici caſu. Prīo qn̄ quis ſibi ſubtra heret neceſſaria in cibis q̄ ꝑtinent ad neceſſitatē vite hͦ eī nō licet ſi cut nec interimere ſeip̄m. ſꝫ hͦ neceſ arin ē valde modicū. qꝛ modicis na tura cōtenta ē de hͦ di. iero. nō dif fert vtꝝ magno vel ꝑuo tꝑe te ite rimas Scd̓o ē neceſſariū ad ꝯſꝫua dū valitudinē corꝑis in ſtatū que accipitur ſꝫm ſufficientiam. Habito reſpectu ad ea quē incumbunt

Preceptum Septimū
Capitulum Primum.
ex officio. vel ex ſocietate eoruꝫ ad quos quis cōuiuit neceſſario agēda et tali neceſſariū ſubtrahi nō debet qꝛ hoc eſſet de rapina hoſtiā offer re ſi quis ꝓpter ieiuniū impediret̉ ab alijs oꝑibus ad que alias obliga tur vn̄ hiero. di. de rapina holocau ſtū offert vel qui ciboꝝ nimīa ege ſtate vel māducādi vel ſomni penu ria īmoderate corpꝰ affligit. tercio ſi ſit tanta abſtinētia ꝙ hō ab oꝑi bus vtilioribus impediat̉ ꝙͣuis ad ea ex neceſſitate nō teneāt̉ indiſcre tum eſt ieiuniū et ſi nō illicitū. vnd̓ Hiero. di. Rōnabilis hō dignitateꝫ ammittit qui ieiuniū caritati vel vi gilias ſenſus integritati p̄fert ¶ Querit̉. ij. an ieiunia poſſint re demi ꝓ pecunia vel alio mō. Rn̄de. ſꝫm Inn. ꝙ triplex eſt ieiuniū vnū ab eccīa mandatū de quo ſupra. et hoc nō pōt redemi niſi cauſa vel ne ceſſitas in ieiunāte ſubſit. Alia ieiu nia ſunt volūtaria id ē votiua. ⁊ ta lia ſine cauſa que in ieiunāte ſubſit dumō alias ſit vtile redimi poſſunt autoritate ſuꝑioris. Tercio ſunt ie iunia in penitentiam iniūcta. et de iſtis idem eſt ſicut de voluntarijs. Primum Capitulū Odo videndū eſt de ſe ptimo p̄cepto. Nō fa cies furtum. vbi nō ſo lum deus ꝓhibet fur tū. ſed rapinā omnem infidelē emptionē vendiciōem labo rē et om̄es modos quibꝰ hō volūta rie infert alteri damnū in rebꝰ ſuis tꝑalibus. Qd̓ notauit augꝰ. cū īque ſtiōibꝰ exodi dixit furti nomīe intel ligit̉ oīs vſurpacio rei aliene nō eī
apinā ꝑmiſit qui furtū ꝓhibuit ſꝫ aꝑte totū ꝓhibere voluit. vn̄ ꝯtra auariciā hoc mādatū tradit̉ d̓ quo videnda ſunt tria. Primo quid ſit a uaritia et quale pctm̄. Scd̓o ꝙ de teſtabilis ſit. Tercio cur diuitie que ſunt infima bona tm̄ diliguntur ab homīe A Quantū ad primū ſci endū ꝙ auaritia capit̉ ſꝫm tho. ij. ij. q. cxviij. dupliciter. Vno mō eſt i ordinatus appetitꝰ ſeu amor hn̄di et poſſidendi aliena. Exquo amore mouet̉ hō ad volendū ſeu poſſidē dum aliena indebite. videlicet ſurri piendo ea aut retinēdo et ſic auari tia opponit̉ iuſtitie. et ſic accipit̉ ezech. xxij. prīcipes eiꝰ in medio eiꝰ quaſi lupi rapiētes p̄dam. Alioº ac cipit̉ auaritia ꝓut eſt inordinatus amor et appetitꝰ ad diuītias ꝓpri as. vt cū quis nimis amat res vtileſ exteriores et ꝓpter hoc nimis deſi derat eas acquirere aut nimis com placet in iā poſſeſſis et iō nimis re tinet eas ꝙͣuis nō velit raꝑe aut re tinere aliena et ſic opponit̉ libera litati. q̄ moderat̉ hmoi affectiones circa ꝓprias diuicias hec auaritia ſemꝑ eſt pctm̄. vn̄ hebre. vl. d̓r. ſint mores id ē vita ſine auaritia cōten ti pn̄tibꝰ id ē nō ſint cupidi nō habi toꝝ. vbi glo. auarꝰ eſt qui tenax ē in largiendo cupidꝰ in accipiēdo C B Exquo ptꝫ ꝙ auaritia nō ſoluꝫ eſt in diuitibꝰ qui plꝰ debito acqui runt diuīatis aut retinēt. ſꝫ etiā eſt in pauꝑibꝰ qui licet habeāt ſuꝑflua tn̄ ſic inordinate amant diuitias ꝙ ex hoc mouent̉ ad deſiderandū eas ſuꝑflue aut ſupra debitū modū aūt ī ꝑuis diuicijs ſic amore ſe haberet vt indebite ī eis delectēt̉. aut eas ī debite retineāt. Vnde ſuꝑ illud psͣ.

Preceptū.
Primum. Capitulum.
li. videbūt iuſti et timebūt et ſuper ip̄m ridebunt et dicēt. Ecce hō qui nō poſui deum adiutorē ſuū. ſed ſpē rauit in multitudine diuiciaꝝ ſuaꝝ dicit Aug. Audiuit aliquis pauper ꝓphetam dicenteꝫ. Sperauit ī mul titudine diuiciaꝝ ſuaꝝ et cōtinue attendit pannos ſuos reſpexit for te iuxta ſe diuitem ornaciꝰ indutū et ait incorde ſuo de illo dicit nun quid de me. Contra qd̓ ſubdit aug. Nolite inde exciꝑe. nolite inde ſeꝑa re niſi videris et timueris et pcta rideas. Nam quid tibi ꝓdeſt ſi ege as facultate et ardeas cupiditate hoc ergo attendite ne paſſim diui tes rep̄hendatis et rurſum de pauꝑ tate et egeſtate p̄ſumatis. Et ꝙͣuis ita ſit de pauꝑibus vt dictuꝫ eſt tn̄ auaritie ſuꝑfluus amor frequentiꝰ et magis abundat in diuitibꝰ. qꝛ ex hoc ꝙ aliquis diuītias poſſidet. al licitur animꝰ eius ad eaꝝ amorem. Sicut em̄ ex cōtinua cohabitacione mulieꝝ efficit̉ quis incōtinens eo ꝙ vterqꝫ materiā ſui criminis habꝫ pn̄tem. vnde in epiſto. ad paulinū. et thercaſiam dicit augꝰ. ꝙ terre na artius diligunt̉ adepta ꝙ cōcu pita. Nam vbi ille iuuenis diſceſſit niſi quia magnas habebat diuitias. Aliud eſt em̄ nolle incorꝑare que d̓ ſunt. aliud iam incorꝑata diuellere Illa em̄ velud extranea repudiant̉ Iſta vero velud membra p̄ſcindun tur. Et Criſo. ſuꝑ Math. appoſitio diuitiaꝝ maiorem accēdit flāmam et vehemēter cupido C Quan do aūt ille due auaritie ſint pecca ta mortalia vel no. Notandum ſꝫm Tho. ꝙ auaritia. Primo mō videli cet ꝓut opponitur iuſtitie quo ad actus ſuos eſt de genere ſuo pctm̄
mortale. qꝛ actus eius ſunt iniuſta acceptio. et retētio alieni. et ſic ꝑti nent ad rapinā et furtum que ſunt mortalia vt patebit in ſequētibus. Sed ſecūdo mō auaritia capiendo ea ꝓut opponitur liberalitate pro amorē inordinato diuitiaꝝ ꝓpriaꝝ Sic eſt aliqn̄ peccatum mortale ali qn̄ veniale. qꝛ vt dicit ſanctus tho. ij. ij. q. cxviij. ſi homo diligit diuīti as ſuꝑflue et plus debito nō tn̄ plꝰ ꝙ deū. Sed citra deū nec vellet ꝓ p̄ter diuītias aliqd̓ facere qd̓ eſſꝫ co trarium amori dei. aūt ꝓximi. Tūc talis auaritia eſt peccatū. qꝛ īmode ratus amor et cōtra rectā rōem. ſed eſt veniale eo ꝙ nō eſt cōtrariū ca ritati dei aūt ꝓximi. ſi aūt amor ex teriorū reꝝ ſit tam immoderatus ⁊ magnus ꝙ homo plꝰ diligat diuīti as vel rem aliqua vtilem ꝙ deum. vt qꝛ plus vult carere deo ꝙ tali re vel qn̄ ꝓpter amorē diuitiaꝝ nō veret̉ facere ꝯtra amorē dei aūt ꝓ ximi. tūc talis auaritia ē pctm̄ mor tale. ſicut cū amore nō neceſſarij lu cri et ſine cā rōnabili violaret dieꝫ dn̄icū aūt multū ſolenne diem. aut ꝑiurat aūt damnificat ꝓxīm et ſic d̓ alijs auaritie filiabus. Et hoc vult apoſto. ro. v. vbi cum p̄miſſis reple tos omni iniquitate. fornicaciōe. a uaricia. et ſimilibus. ſubdit qꝛ talia augūt digne ſunt mortē D ¶ quo ad ſcd̓m principale notandū ꝙ aua ritia eſt valde deteſtabile vicium ꝓ ꝓpter quinqꝫ Primo qꝛ eſt capitale viciuꝫ. ex qua filie valde nociue ori untur ſꝫm grego. xxxj. mora. Diffe rūt aūt mortale vicium et capitale Quia mortale eſt qd̓libet priuans homine vitā aīe. qd̓ ē gratia ⁊ vita eterna Cui peccato debetur ꝓ pena

Preceptum Septimū
Capitulū Prim im
mors eterna. et talia mortalia ſunt valde multa. ſed capitale eſt ex quo multa alia peccata vt frequenter oriunt̉ ꝑ modum principij et cauſe efficientis vnde ſicut caput eſt pri cipale membꝝ et tanqua principiuꝫ a quo alia quodāmodo oriunt̉. rigunt̉ et ſicut dux exercitus prop ter principalitate alios regit ſic ad ſimilitudinem taliū. quedā ſunt vi cia que propter prīcipalitatem ⁊ de pendentiam alioꝝ ab ip̄is dicuntur capitalia. Et ſunt ſepteꝫ quoꝝ vnū eſt auaritia. de quo Tho. ij. ij. q. cx vij. declarando filias auaritie quaſ vbi prius enumerat Greg. dicit ꝙ auaritia eſt ſuꝑfluus amor habendi diuītias et in duobus abundat. Pri mo in retinendo et ex hac ꝑte ex ea oritur obduratīo ꝯtra miſericordi am. qꝛ ſcꝫ cor nō emolitur miſericor dia vt diuitijs ſuis ſubueniat miſe ris. Secundo auaritia abundat in accipiendo. et ſꝫm hoc auaritia pōt cōſiderari dupliciter. Vno mō ſꝫm ꝙ eſt in affectū et ſic ex auaritia o ritur inquietudo inꝙͣtum ingerit homini ſollicitudines et curas ſuꝑ fluas. Alio mō poteſt cōſiderari in effectū. et ſic in acquirendo aliena vtitur aliqn̄ vi. qd̓ ꝑtinet ad violen tiam. Qn̄qꝫ autē dolo qui ſi fiet in verbo erit fallatīa ꝙͣtū ad ſimplex verbum. ꝑiurium aut ſi addat̉ con firmatīo iuramenti. Si aūt dolꝰ co mittatur in opere ſic ꝙͣtum ad res erit fraus. quantū ad ꝑſonas erit ꝑ ditio. vt patet de iuda qui perdidit xp̄m ex auaritia. E ¶ Secūdo fa cit ad deteſtaciōem auaritie ꝙ na tura illud vicium diſuadet. q̄ terra voluit eſſe infirmam et omniū con culcari pedibus. pecunia aūt et oīa
apprecibilia pecunia ſunt terra ru bra vel alba. ſꝫm Bern̄. vel terrena In cuius ſignum legit̉ Actuū. iiij. ꝙ primitiui de eccleſia p̄cīā domo rum vel agroꝝ ſuoꝝ ponebat ante pedes apoſtoloꝝ qd̓ et ioſeph ibidē fecit ſuꝑ quo glo. dicit docet calcan dum eſſe auꝝ et ſubdi pedibus apo ſtoloꝝ. Item anima ſꝫm naturā eſt ſublimior ⁊ purior celo vtpote deo ſimilior. vnde in libro de cauſis dici tur eſſe in oriſonte eternitatis id ē media inter corꝑalia ſeu temꝑalia et eterna que ſunt angeli et deus. Idcirco debet eſſe exaltata a terre nis. et ſi terrenis inheret. tūc celuꝫ terrā tangit cōtra natura. Item a a ſꝫm Bern. celum eſt in quo deus ha bitat. terra vero ſcabellum dei ſꝫm illud prophete. Celum mihi ſedes ē Terra aūt ſcabellum pedum meorū Iſa. lxvj. Abſurdum eſt celum id ē animā terreniſ repleri f ¶ Tercō facit ad deteſtaciōem auaritie vel multiplex ꝑ ſcripturam cōminatum vnd̓ Iſa. v. Ve qui cōiigitis domū ad domū. et agrū agro cōpulatis vſ qꝫ ad terminū loci nūquid habitatiſ ſoli vos in medio terre. Abacuc. ij. ve qui congregat auaritiā malādo mui ſue. Amos. vj. Ve qui opulenti eſtis inſion. Lu. vj. Ve vobis diuiti bus qui hic habetis ꝯſolaciōem ve ſtram. Iaco. v. agite nunc diuites. plorate vllulātes ī miſerijs veſtris que aduenient vobis diuītie ve ſtre putrefacte ſunt. et veſtimenta veſtra a tineis cōmeſta ſunt. argen tum veſtꝝ ⁊ auꝝ eruginabit. ⁊ erū go eoꝝ in teſtimoniū vobis erit et manducabit carnes veſtras ſicut ig nis In epiſtola Iudē. ij. d̓r. ve his qui ī via chaꝫ abierūt qui auariciā

Capitulum. Preceptū.
ſecuti ſunt et errore balaam. merce de effuſi ſunt et contradictiōe tho re perierunt. Apo. viij. Ve ve habi tantibus in terra. habitantes auteꝫ in terra ad modum talparum ſunt auari nec mirum cum apoſto. dicat Ephe. v. Auaritia eſt idoloꝝ ſerui tus. G ¶ Quarto deteſtabilis eſt quia tria que debemus dare deo. fi dem. ſpem. et caritatem. dat diuīcij fidem dat qꝛ plus credit de diuicijs ꝙͣ de deo eo ꝙ putat ſibi diuītias debere ꝓcurare neceſſaria. quaſi de us curam nō habeat de ſeruis ſuis. contra illud Math. vj. Conſiderate lilia agri. volucres celi. ſtaturam agri. et ſimilia. Spem dat quia pu tat cōſolationes veras diuītias con ferre. et virtutum diuītias triſtiti as facere contra illud xp̄i. Iohan. xvj. In me pacem habeatis in mun do p̄ſſuram habebitis. Et Mat. xix Omnis qui reliquerit domū vel fra tres. aut ſorores. aut patre. aut ma tre. aut vxorē. aut filios. aut agros propter omen meum. centuplum ac cipiet et vitam eternam poſſidebit. caritatem diuicijs tradit. quia vbi eſt theſaurus tuus ibi eſt et cor tu um Math. vj ¶ H Quinto facit ad deteſtaciōem auaritie. ꝙ inter ī firmitates ſpirituales ip̄a vna eſt de peioribus. Vnde Eccle. v. eſt in firmitas peſſima quam vidi ſub ſo le. diuitie cōſeruate in malum domī ſui. perierūt in afflictione peſſima merito dicit peſſima. quia infirmi tas mala eſt debilitas corꝑis. ſꝫ hec in bonum cedit anime. Eſt infirmi tas peior peccatum veniale. et que dam mortalia. quia animā vulnerat propter que vulnerā chriſtū medi um venire potuit. Sed auaritia ē
infirmitatum peſſima quo ad plura ſicut et infirmitas magna corporis. Primo qꝛ diuturna. eo ꝙ materia vix ꝑfecte euacuatur. vt patet in di uite iuuene qui noluit relinquere omnia. Scd̓o qꝛ continua Eccl. iiij. Vnus eſt et ſecundū nō habet. non filium. nō fratrem. et tn̄ laborare n̄ ceſſat. Tertio quia acerbe affligit in retinendo grauius in acquirēdo grauiſſime vero in amittendo. j. thi vj. Radix omniū maloꝝ eſt cupidi tas. Et ſtatim ſequitur quā quidam appetentes errauerūt a fide et inſe runt ſe multis doloribus. Quarto qꝛ peſtis eſt vniuerſalis. nam iuuē nes et ſenes diuītes ⁊ pauꝑes infir mos et ſanos. ſtultos et ſapientes. clericos inficit et ſeculares. non ſic aūt eſt de luxuria. vnde Hiere. vj. A minore vſqꝫ ad maiorem omnes ſtudent auaritie. et a propheta vſ qꝫ ad ſacerdotem. cuncti faciūt do lum. Seneca. Quid ſi ſtultius ꝙ de ficiente via viaticum augere. Quin to quia celeſtis medicus hanc infir mitatem ad mortē quaſi iudicauit. Math. xix. dicens. Amen dico vobiſ quia diues difficile intrat in regnū celorū. Sexto quia hec auaritia ex ꝑtiſſimo ⁊ potentiſſimo medico a cū ra abſtulit vnū infirmum iudam vi delicet. Septimo qꝛ celeſtem medi cum irriſit. et ad vltimū interficit. vnde Luce. v. Audiebat verba hec phariſei qui auari erant. et irride bant eum. Octauo quia hec infirmi tas nimis varia eſt. vt ꝑitiſſimi ani marū medici vix eam cognoſcāt vt ptꝫ in vſurarijs contractibus ſimo nijs et mercacōibꝰ. Tot em̄ inuēcio nes ⁊ modoſ inuenit hūana malicia in acquirendo temꝑalia ⁊cͣ. vn̄ gen̄.

Septimū Preceptum Capitulū Primum.
xx. Abimelech dedit girare tres ar genteos in velamen oculorum. No nō quia xp̄s cōtra hanc infirmitatē indixit. ꝙ nullus eiꝰ d ſcipulus eē poſſet niſi renunciet om̄ibus q̄ poſſi det. Luce. xiiij. Quo ad ter cium principale Cur diuitie nō ſaci ent appetitum. ſꝫm ꝙ d̓r Eccleſi. v. Auarus n̄ implebit̉ pecunia. ⁊ ſꝫm philo. li. polli. Appetitus pecunie ē .F. 3 in imiuitum. Dicendū ꝙ huiꝰ ſunt quinqꝫ cauſe. Prima eſt capacitas anime infinita que aptitudinata e ad ſolum deum recipiendum ſi debꝫ ſaciari. vnde auguſt. li. confeſ. feci ſti nos dn̄e ad te et inquietum ē cor noſtꝝ donec requieſcat in te. Sap. xj. Cum orbis terraꝝ ſit ante deum quaſi gutta roris ante lucem que d̓ ſcendit in terram. Quomodo finitū poſſet ſaciari infinituꝫ. Secūda cau ſa eſt infineitas inordinati affectꝰ et fineitas rerum temporalium quo ad noſtra ꝑuerſa deſideria. Nullo eī fine menſurat̉ affectus eiuſ qui cū pit omnē gloriam et gratiam habe re ac ſupplecionē defectuū. qd̓ tam̄ cuilibet impoſſibile eſt. vt patet in chrſto ꝑfectiſſimo homine de quo Ioh. vij. quidā dicebant. quia bonꝰ eſt. alij dixerūt nequaqua. ſed ſedu cit turbas. Cum aut finitum nō poſ ſit replere vel proporcionari infini to neceſſe eſt. vt deſideria tempora lium diminuamus. et tūc pauca ſuf ficiūt vt patet in animalibus bru tis. et. j. thi. vj. habent es alimentū et quibus tegamur his cōtēti ſumꝰ Ideo Sene. Si vis te diuitem fa cere nō pecunie eſt adijciendū ſꝫ cu piditati ſubtrahendum. Tercia cau ſa eſt qꝛ noua temꝑalia acquiſita ſꝑ vel frequenter aliqd̓ vacuum requi
runt in quo recipiant̉. vel vt cuſto diant̉. vel potius habent deffectꝰ annexus exempli gracia ſi acquires auꝝ indigies ſcrinio ſera. ⁊ camera ſi vaccā indiges ſtabulo feno et fa mula. ſi adijcis temꝑalia. plura vis habere fercula familiam. et ita de ita de ſimilibus ſimile eſt iudicium ideo Eccle. v. Vbi multe ſunt opes et multi ſunt que cōmedūt eas. Ta les em̄ faciūt ſicut multū ſicientes qui ad extinguendum ſitim aquā ſal ſam bibunt. nam in eo ꝙ aqua eſt ſitim habet extinguere. ſed quia ſal ſa eſt ſitim habet ꝓuocare Sic tem poralia aliquē defectum tollunt ſꝫ ad alia plus affectum accendūt. iō Ioh. iij. Qui biberit ex aqua hac ſi ciet iterum. Quarta cauſa eſt. quia errant in ſatiſ faciendo potētie que ſitit. et defectum principaliter pati tur. puta intellectꝰ qui vult primū verum ſꝫm Auerr. ſuꝑ illo. j. meth. Omnis homo natura ſcire d̓ſiderat Et p̄miū bonū ſꝫm illud. j. ethi. oīa bonū appetūt. Sed auari ſi ſitī pri cipalem vellent extinguere ſcienti am ⁊ virtutes deberet primo acqui rere ⁊ tūc ceſſaret ſitis reſpectu ali orum. ſꝫm illud Ioh. iiij. Qui bibe rit ex hac aqua quam ego dabo. nō ſitiet ineternum. qꝛ vero auari non ſic faciūt. ſed temꝑalia que nec ītel lectum nec in affectum poſſunt po nere. ſꝫ bene in ciſtam vel ſtomachū ideo nunquā ſaciant̉. ſicut nec ille corꝑalem ſitim ſedaret qui potum ī calcium dolum pedes aures vel hu iuſmodi ponerēt. Quinta cauſa eſt qꝛ anima eſt ſpiritualis ⁊ temꝑalia ſunt corꝑalia. talium autem nulla eſt proporcia. Vnde ſicut ciſta non poteſt eſſe proporcionata ſapientie

Preceptū. Septimū.
Capitulum. Primum.
ſic nec anīma temporalibus. k Tercio principaliter queritur vnde ꝓueniat tantus affectus ad diuīti as. cum tamnen tot curis et malis ac quirantur et poſſideant̉ et amitta tur. Rn̄. ꝙ ex tribus. Primo qꝛ ho mines multum diligunt corpus. ho nores p̄ſidentias et huiuſmodi. et ſꝫm humanam eſtimaciōem putatur ꝙ ꝑ pecuniam talia adipiſcant̉ ſed videant hī exemplum. Luce. xij. diui tis qui multis diuicijs congregatis ait anime ſue iam gaude epulare ⁊ letare. ꝙ repoſita habes multa bo na in annos plurimos ſed ei dicitur ſtulte hac nocte repetent animam tuam a te et que cōgregaſti cuius erunt. Secundo qꝛ homīes nō cogi tant mala prouenientia ex diuicijs prius tacta. vnde apoſto. j. thimo. vj. Radix omniū maloꝝ eſt cupidi tas id eſt auaritia. Et iterum ibidē qui volunt diuītes fieri incidūt in temptaciōes et in laquēos diaboli et ī deſideria inutilia et nociua que mergūt homines in interitum et in ꝑditionē. Exemplū de contractibus laboribus et hmoi. Tercia eſt cau ſa quia vt prius tactum eſt. nō cupi ditati detrahere ſtudet homīes ſed pecunia adijciūt. Vnde feretam in poſſibile eſt quem cū auaritie obie cto carere auaritia ſicut luxurie ob iecta habendo id ē mulierū frequē tiam et caſtum eſſe. Ideo ſicut ig nis nō extinguit̉ ſed incedit̉ ſi ma teria lignoꝝ aptoꝝ ſibi miniſtretur ſic ⁊ auaritia. nō ergo mirum ꝙ do minus diuitias ſpinis comꝑat. mat. xiij. di. ſollicitudo ſeculi et fallacia diuītiaꝝ ſuffocat verbum dei. diui tie em̄ ſꝫm augꝰ. velud bitumen aui um ſunt. et ſi eas nō capiat. tn̄ mul
tarū cōtemplacionū pennis priuat vnde ceſarius diuītes in ſuo ſtatu comꝑant aptiſſime naui in mari te peſtatibus quaſſate que aut perit. aut mergitur. aut iactura oneꝝ va cua ad littꝰ venit ſic reuera diuītu ſtatus. aut ad infernum trahit aūt in purgatoriū mergit. aut plurimū glorie gradibus priuat. Capitulum Secundū. E obduracione que eſt fi lia auaritie. et de miſeri Icordia que opponit̉ ob duracioni videbunt̉ pri cipaliter tria. Primo quid ſit obdu raco. quid miſericordia. quid elemo ſina. et qui eius fructus. Secundo quis poſſit elemoſinaꝫ dare. qūo dꝫ dari et quibus. Tercio que ſunt ele moſine ſpūales. quot et quo corꝑa libus elemoſinis ſunt meliores ¶ Quantū ad primū notandum obduratīo eſt quedam a miſericor die oꝑibus obſtinatio. Eſt aūt miſe ricordia ſꝫm augu. ix. li. de ci. dei ali ene miſerie in corde noſtro comꝑaſ ſio cui cum poſſumus ſubuenire co pellimur Sunt aūt duplices ꝓxīoꝝ defectꝰ. quidem ſpūales quibꝰ ſub uenitur ꝑ ſpūales elemoſinas d̓ qui bus intercio prīcipali dicetur. Alij ſunt corꝑales. quibus ſubuenitur ꝑ corꝑales elemoſinas. vt ſunt ſepteꝫ oꝑa miſericordie corꝑalia cōtenta math. xxv. et hoc verſū. Viſito. ci bo. poto. redimo. tego. colligo. con do. Modo auaritia que eſt inordīa tus amor diuitiaꝝ facit cor durum et n̄ ꝑciꝑe miſeroꝝ defectꝰ nec ꝯꝑa ti. aut nō tm̄ ꝙͣ tum deberet quis ꝑ tꝑalia effectū vel ſaltē affectu B

Capitulum. Preceptum Septimū
Secundum.
Eſt aūt elemoſina ſꝫm Tho. ij. ij. q. xxxij. ar. j. Opus quo indigenti da tur aliquid ex paſſiōe propter deum ⁊ ſunt elemoſine effectus ſꝫm tho. in iiij. tres principales et magni. Primus ꝙ ſatiſ facit pro peccatis qui hic aut in purgatorio luere de beremus. vnde ſꝫm docto. durā. pe. palū. ⁊ etiam alios in iiij. di. xv. ele moſina inter tres ꝑtes ſatiſ factio nis. que ſunt ieiuniū et oratio. Eſt cōmunitatiue magis ſatiſ factoria. ſuppoſita pari gratia et caritate. rō quia in elemoſina virtualiter cōti nent̉ alie ꝑtes. vt ieiunium et ora tio triplici de cauſa. Primo qꝛ cui datur elemoſina cōſtituit eum debi torem ad ieiunandū et orandum et ad faciēdū alia bōa. que poteſt qui dedit loquendo de debito morali n̄ ciuili Secūdo qꝛ elemoſina propter deumdata eſt quaſi quedam obla tio deo facta. vnde in iiij. ethic. dr ꝙ dona habent aliquid ſimile deo ſacratis. Oblatio aut facta deo viꝫ oraciōis habet. frequēter em̄ plus impetrat donū ꝙͣ ſupplicatio. Ter cio cum bona exteriora ad cōſerua cionē corꝑis ordinent̉. ſubtractio eoꝝ ꝑ elemoſinā cōtinet virtute ie iuniū et pleꝝqꝫ cōtingit ꝙ aliquis artius viuit ex hoc ꝙ ſua dedit. g elemoſina completiꝰ habet vim ſa tiſ factiōis ꝙͣ oratio vel ieiunium. Et idcirco elemoſina inducit̉ etiam ꝑ ſcripturam. vt vniuerſalis medi cina peccati. Lu. xj. date elemoſinaꝫ et omnia mūda ſunt vobis. et tho. iiij. Flemoſina ab omni peccato li berat et a morte ⁊ nō pacietur aīaꝫ ire ī tenebras C ¶ Secūdus effe ctus ſeu elemoſine fructus eſt ꝙ mi ſericordes ꝑ oꝑa miſericordie freq̄ꝫ
ter a magnis peccatis reſurgūt vn̄ Mat. v. Beati miſericordes qm̄ ⁊cͣ. et Math. xxv. diſceptacō fiet de mi ſericordie oꝑibus que ibi enumerā tur. et j. thi. iiij. pietas ad omnia valet. dicit glo. ambro. Omnis ſum ma diſcipline xp̄iane ī miſericordia et pietate eſt ꝙ aliquis ſequens ſi carnis lubricuꝫ patit̉ ſine dubio va pulabit ſed nō ꝑibit. Quā autorita tem tho. in iiij. di. xlvj. exponens di cit ꝙ ſic intelligi pōt ꝙ in vita iſta exiſtentes illi qui ex fragilitate in carnalia peccata incidūt. mortalia ſeu venialia ꝑ oꝑa miſericordie ad penitentiā diſponunt̉. vnde talis n̄ ꝑibit. idem diſponet̉ ꝑ talia opera ad nō ꝑ eundem ad idem eſt augu. in epiſt. ad euodiū. vbi refert augͥ. ſe a gimadio medico audiuiſſe. qui gimadius cum iunior eſſet elemoſi nas magnas daret. et cū de vita pꝰ mortem dubitaret dormientē gimia dio apparuit ei iuuenis pulcerrimꝰ et ſe ſequentē duxit ad ciuitatem in qua ſonos audiuit ad dexteram ſu pra modū ſuaues quos cum a iuue ne audiſſet fore gaudia beatoꝝ eui gilauit gimadius. Alia aūt nocte iuuenis iteꝝ dormienti apparens q̄ rit an ſe id ē iuuenē cognoſcat. qui reſpondit ꝙ ſic. Et iuuenis ꝑ que Rn̄. gimadius ꝑ viſionē alteriꝰ no ctis Et iuuenis nūquid vides me in ſomno. Rn̄. gimadius ꝙ ſic. et iuue nis vbi eſt modo corpus tuuꝫ. Rn̄. gimadius in cubiculo meo Et iuue nis. Scis ne in eoꝝ corpuſculo liga tos oculos tuos habere et nihil eiſ mediantibus videre. Rn̄. gimadius ſcio et iuuenis. qui ſant ergo oculi quibus tūc me vides. Et ille nō in ueniens quid reſponderet. obmutu

Secūdum Capitulū Preceptum
it. Et iuuenis ait. ſicut oculi carnis tue iam me nō vident. ſed oculi tue mentis ſic poſt mortem corꝑe iacen te. anima viuit et oculis mentis vi debis. noli eſſe ammō incredulus. Qua ex viſione om̄iſdubitatio a gi madio receſſit oꝑbus miſericordie dicit augꝰ. adiutus. vnde in Hiero. dicit nō memī me legiſſe malū mor tuum qui libenter exercuit oꝑa pie tatis. habet em̄ multos interceſſo res. et impoſſibile eſt multoꝝ p̄ces nō exaudiri. et leo papa quicquid ī oꝑa pietatis expendit̉ nō minuitur ſed auget̉. nec vnꝙͣ apud deū peri re potuit qd̓ fidelis benignitas ero gauit dū qd̓ cuiqꝫ tribuit id ſibi ad pͥmium recōdit. D ¶ Tercius ef fectus elemoſine eſt meritū p̄mij et ſencialis et accidentalis. et hoc ſꝫm ꝙ magis dat̉ de tꝑalibus vel ſꝫm ꝙ ex maiori caritate datur. Vnde dicit Tho. in iiij. di. xv. tractando queſtione. An plꝰ mereat̉ de p̄mio et fructu. qui dat multum de tꝑali bus. vel an ille qui dat modicum ex magna caritate ſic reſpōdet. Elemo ſina efficatiā habet ex ip̄o faciente inꝙͣtum eſt quoddā opus meritori um. ⁊ ex recipiente inꝙͣtum obliga tur ad orandum pro illo qui elemo ſinam dedit. Si ergo cōſideret̉ ele moſine efficatia ex ꝑte recipientis. ſic maior efficatia in maiori dato cō ſiſtit. Inꝙͣtum ꝑ hoc plures ⁊ ma gis debitores efficiunt̉. Ex ꝑte aūt dantis ſic reſpectu p̄mij eſſencialis efficatia elemoſine magis penſatur ex affectu ꝙͣ ex dato. ſed reſpectu p̄mij accidentalis vtputa remiſſio nis pene. vel alicuius huiꝰ magni ficatur efficatīa elemoſine ex mag nitudine dati. niſi ex altera ꝑte intenſio voluntatis magnitudini exte rioris dati p̄ponderet. poteſt tn̄ tā intenſa eſſe voluntas. ꝙ etiā omnē penam abſorbet et reatum ſicut di citur de cōtriciōe E ¶ Et ſꝫm hͦ intelligitur illa glo. ſuꝑ illud pſal. Qui ſeminat in lacrimis magna in quit voluntas multum dedit. mul tum ſeminauit. In hoc voluntate illa vidua que minuta duo miſit nō parum ſeminauit. hec glo. et Tho. Et ſuꝑ ij. di. iiij. di. Actus exterior nihil adiungit ad p̄miū eſſentiale. tm̄ em̄ meret̉ qui habet ꝑfectā vo luntatem aliqd̓ bonū faciendum tum ſi faceret illud. ideo vbi ſupra idem tho. dicit in iiij. Nullꝰ ab ele moſina excuſatur. qꝛ ſi peccunia de eſt obſequiū pōt facere. vel opꝰ mi ſericordie ſpūale. et ſi hoc deeſſet voluntas completa ſufficeret. hec tho. Ex p̄dictis patet ꝙ elemoſina habet tres effectus. de quibꝰ eccl. xix. ꝑde pecuniā ꝓpter fratre pone thezauros in p̄ceptis altiſſimi ⁊ pro derit tibi magiſ ꝙ auꝝ quo ad pri mum effectum. quo ad ſecundū ſe quitur ibidem. Conclude elemoſinā in ſinu pauꝑis. et ip̄a pro te orabit Quō ad tercium d̓r ibidem et cura bit te ab omni malo. veꝝ qꝛ hos ef fectus elemoſine potiſſime diuites negligunt ſepe. f ¶ Notandum ſꝫm armicanum ſermōe de ephipha nia ꝙ tria ſunt genera hominū ha bentium diuitias primi qui in vita ſua nil poſt mortem in elemoſinam dandum ordinat et in vita modicaꝫ elemoſinā aut nullam donant p̄uen ti morte. Aut alias prepediti citra mortale peccatum. Alij ſunt qui in vita nō dant. ſed in vita ordinant. vt elemoſine poſt eoꝝ mortē dent̉

Preceptum Septimū
Capitulum Secundū
Tercij ſunt qui in vita dant elemo ſinas. primi ſunt deſides. Secundi ſimplices. Tercij prudētes. De pri mis et tercijs ſciendum ꝙ vtilius eſt homini. vt det quis denarium vnum in vita ſua ꝙ vt tocius mu di diuītie alterius ordinaciōe ſoluꝫ poſt eiꝰ mortemdent̉ ꝓ eo elemoſi nam. qꝛ pro vno denario dato ex cā ritate in vita. dās meret̉ vitā eter nam vel ſpecialeꝫ gradum eſſencia lis ꝑpetui gaudij teſte Mat. x. vbi dicit xp̄s. Quicunqꝫ dederit potum vni ex minimis illis calicem aque frigide tm̄ in nomine diſcipuli. ame dico vobis nō ꝑdet mercedem ſuam ꝙͣto ergo magis meret̉ qui ampli us dat in nomine diſcipuli.i. ex cari tate qua quiſqꝫ xp̄i diſcipulus effici tur ꝑ nullū aut bonū datum ꝓ eo poſt mortem alterius dono etiam ſi daret̉ mūdus corporeus pōt defun cto mereri gradus ꝑpetuꝰ gaudij ī vita eterna. ſed tm̄ diminutio pur gatorij aūt eiꝰ totalis pene oblatio Quia ſꝫm omnes doctores theolo gie nullus pōt alteri mereri excep to xp̄o augmentū gratie. et ꝑ conſe ques glorie. ſed quilibet ſolum ſibi. licet aliquis alteri mereri poſſit di minucione pene. de ſtulticia gͦ pri moꝝ et ſecundoꝝ licet minor ſic di cit ſalomon. Eccle. iiij. Conſideraui et reperi aliam vanitatem ſub ſole. vnus eſt et ſecundū nō habet. non filium. nō fratrem. et tn̄ laborare n̄ ceſſat. nec ſaciant̉ oculi eius diui cijs nec recogitat dicens. cui laboro et defraudo animā meā bonis. De ſecūdis etiam patet quo animā ſuā defraudant comꝑando actum dona cionis denarij in vita et ordinacio nis reꝝ poſt mortē. Nam virtꝰ vt
dicit philo. ij. ethi. Eſt circa diffici le ⁊ regnum celoꝝ vim patit̉ mat. xj. et math. vij. Intrate ꝑ anguſtaꝫ portam. qꝛ lata porta et ſpacioſa ē via que ducit ad ꝑdicionem. ⁊ mul ti ſunt qui intrant eam. Que angu ſta porta et arta viā ē que ducit ad vitam et pauci ſunt qui inueniunt eam G ¶ Exquo ptꝫ ꝙ etiā meri tum exigit actum difficilē ſalteꝫ ex ꝑte oꝑis. ſed in ordinaciōe tue pecu nie dande poſt mortem nihil eſt dif ficile tibi. Quid em̄ pateris cū poſt mortem primo diſtribuit̉ ꝓ te quo neceſſario velis nolis carebis. dacio aūt volūtaria vnius denarij ī vita ſaltem aliquam moleſtiā tibi infert qꝛ a̓matum tradis. multū ergo aīaꝫ defraudat bonis qui ī vita dare po tens ordinat. Primo poſt mortē da dum. Eſt tn̄ alteꝝ meritoriū. ſed tn̄ longe minus primo. Ratīo em̄ here des propter auaritia exequunʳ fide liter ordinatione. Capitulum. Tercium. Idendum eſt nūc qn̄ te neamur dare elemoſinaꝫ vel non. Vbi ſciendū ꝙ dare elemoſinā ſꝫm tho. ij. ij. q. xxxij. aliqn̄ eſt p̄ceptū. Aliqn̄ eſt cōſilium. Aliqn̄ ꝓhibitum d̓ qui Al bus tribus videndum erit. Preceptum eſt. Primo qn̄ ꝓximus eſt cōſtitus in vrgente neceſſitate et ꝑiculo vite aut grauius infirmi tatis. et iſte qui videt nō habet tūc illā neceſſitatē. ſed ſuꝑfluū quō ad illā neceſſitatē indigēti tūc dare. et ſꝫm poſſibilitatē ſubuenire iſti ī ſua neceſſitate in victū ⁊ veſtitu cadit ſub p̄cepto vt cum quis occurrit in

Capitulum. Preceptum Tercium.
tali articulo ꝯſtitus ꝙ circa eū ap pareat ꝓbabilia ſigna extreme ne ceſſitatis future niſi ei ſubueniat̉ ſi tūc nullus apparet in ꝓmpto qui poſſit aut velit ei ſubuenire. tu te neris ꝙͣtum tibi eſt poſſibile d̓ tuo dando. aut aliū deordinando. ꝙ ſi negligis peccas mortaliter ꝯtra p̄ ceptum de dilectiōe ꝓximi. vn̄ an bro. paſce fame morientē ſi nō paui ſti occidiſti. ita etiā d̓ qualibet alia neceſſitate intelligenduꝫ eſt. Ideo baſili. ē panis famelici quē tu teneſ tunica nūdi quā tu ꝯſꝫuas. Indige tes auꝝ vel argentū quod poſſideſ quo circa tot iniuriaris quid exhi bere valeres ⁊ addit tho. di. xv. ob ligat p̄ceptum qn̄ apparent ꝓbabi lia ſigna extreme neceſſitatis futu re. niſi ei ſubueniat̉. vt cū quis vi det aliquos impotentes vel pigros ad ſubueniendū ⁊ pauperē indige tem cibo ⁊ potu ⁊ alijs vite neceſſa rijs. nec ſibi ſatiſfacere poſſe nō em̄ eſt expectāda vltima neceſſitas. qꝛ forte nō poſſet iuuari naturā iā fa me vel ſiti ꝯſumpta. dicit em̄ criſ. ſuꝑ iohā. nō oportet pauꝑem vlulā tem deceptore vocare. Racō aūt di ctoꝝ eſt. quia caritas plus diligit vitā ꝓximi ꝙ omnia bona tꝑalia etiā decētia ſtatū vn̄ beatꝰ marti. cum indecētia veſtitus ſui veſtiuit paupereꝫ. ⁊ hoc eſt p̄ceptum ioha. bap. luce iij. Qui habet duas tuni cas qd̓ eſt deneceſſitate det vnā nō habenti quod eſt nature. qꝛ extra ꝑadiſum nō poteſt viuere nudus. Videmꝰ etiā bruta naturaliter ſub uenire paciētibuſ neceſſitatē vnde gallina nutrit aliēos pullos ⁊ catti quidā alienos fetos. ſic etiā beatus dn̄icus neceſſaria quo ad ſtatū ſuū
⁊ ſuꝑflua quo ad ꝑſonam libros. ⁊ omnē ſuppellectilē vendidit ꝓpter famem paupeꝝ palencie. Qd̓ quia ⁊ epulo nō fecit de quo lu. xvj. Id circo ſepultus eſt in inferno. B Secūdo elemoſina dare eſt p̄ceptū qn̄ quis habet ſuꝑflua. duplicia eī ſunt temꝑalia q̄daꝫ ſunt neceſſaria homī. alia ſuꝑflua neceſſaria ſūt ad hūc duplicia. q̄dam ſimpliciter ſine quibus homo eſſe nō poteſt aūt vi uere. Alia ſunt neceſſaria nō ſimpli citer. ſed ſine quibus ꝯueniēter vi ta trāſigi nō poteſt ſꝫm ſtatum ⁊ 9 dicōem ꝑſone ꝓprie. ⁊ aliaꝝ ꝑſonā rū quaꝝ cura eī incūbit Et tūc que vltra neceſſaria hec ſunt. dicuntur ſuꝑflua vnde qn̄ quis talia habꝫ ſu ꝑflua iſta ſꝫm armicanū ſub p̄cepto tenent̉ diſtribuere ī elemoſina pau ꝑum. aut ī alios pīos vſꝰ. qd̓ ſi quiſ nō facit trāſgredit̉ mandatū dei ⁊ peccat mortaliter. Qd̓ patet qꝛ lu. xj. dicit chriſtꝰ. qd̓ ſuꝑeſt date ī ele moſinā ⁊ ecce omīa mūda ſunt vo bis. Et loquit̉ p̄ceptiue. Ideo chri ſtus ad ignē eternū ꝯdemnat eos qui eſurientes nō pauerūt ⁊ ita de alijs. Mat. xxv. qd̓ nō diceret̉ niſi elemoſina dare caderet ſub p̄cepto ⁊ nō de neceſſario niſi in caſu nece ſſitatis igiʳ d̓ ſuꝑfluo. Ide vult be atus ioha. in iij. ca. j. vbi nō ſolum affirmat ſed etiā ꝓbat qd̓ qui in re ſꝫuatōe diuīciaꝝ ſuꝑfluaꝝ claudūt viſcera pietatis neceſſitate pacien tibus peccant mortaliter. qꝛ dicit ꝙ caritaſ dei nō monet in eis eo ꝙ no diligūt ꝓximum oꝑe ⁊ veritate ſed tm̄ verbo ⁊ lingua. Item ꝓbat tho. ij. ij. q. lxvj. idē ſic ea q̄ ſunt iu ris humani nō poſſunt derogare iu ri naturali vel d̓īno ſꝫ ſꝫm naturalē

Preceptum geptimū Capitulum
ordinem ex diuina ꝓuidentia inſti tutū. res inferiores ſunt ordinate ad hͦ vt ex eis ſubueniat̉ hominū neceſſitati et ideo ꝑ rerū diuiſionē et appropriacione de iure humano p̄cedentem non impedit̉ quin hoīs neceſſitati ſubueniendū ſit ex hmōi rebus. et ideo res quas aliqui ſuꝑ abundanter habet ex naturali iure debent̉ paupeꝝ ſuſtentacioi C ¶ Item de iſtis qui ſuꝑflua diuitiarū congregāt dicit augꝰ. li. de decēm cordis. Seruat tibi pater tuus ſer uas tu filijs tuis. Seruant filij tui filijs ſuis. et nullus eſt ſeruaturus p̄ceptum dei. Quare illi non ſeruas omnia qui te et alios fecit ex nihilo neqꝫ em̄ melius cōmittis patrimo nium tuū filijs tuis ꝙ creatori tuo hec ille. veꝝ qꝛ patres dicūt ſe excu ſando tꝑalia ſe retinere amore filio rum. quibꝰ ꝓuidere volunt vbi tn̄ auaritia ſepe eſt in cauſa. Idcirco ſubdit augu. Amittit amator ſiue ſeruator diuītiarum filium ſuū tunc vtiqꝫ ſi propter filiuꝫ ſeruabat. mit tet poſt illum patrem ſuū quare il lam tenet in ſeculo et reliquit filiuꝫ ab animo. redde illi qd̓ ſuum eſt red de illi qd̓ ſeruabas ſi propter ipſum ſic agebas mortuus receſſit ad deuꝫ pars illius debet̉ pauꝑibus. Illi ei detur ad quam ꝑrexit qui ⁊ dixit qd̓ vni ex minimis meiſ feciſtis mihi fe ciſtis videte fratres qꝛ mendacium eſt qd̓ homines dicūt. ſcꝫ filijs meis ſeruo. qꝛ auari ſunt homīes. ideo di uicijs excecati ſic menciunt̉ hec de augu Idem patet de patre qui ſi in diuicijs filium aut filiam haberet qui reformate religionis locum in trare vellet. pater ei minus ꝙͣ alte ri in ſeculo manenti daret de pecuTercium. nijs. Nec de reſiduo elemoſinā face ret. exquo ptꝫ patris auaritia. vnde cōcludit. Armicanus vbi ſupra. Ba ſilius. Criſo. Hiero. Augꝰ. Ambro. Gregꝰ. et: Bern. p̄ ceteris ꝙͣtū ego intelligo ex eoꝝ ſcriptura ſentencia liter tali argumento vtunt̉. Quic quid eſt tibi ſuꝑfluum ī bonis pau perū computat̉. Cum igit̉ ſuꝑfluū xalo illud eis ſubtrahis tunc ſubiīais qd̓ eis debet̉ et ꝑ conſequēs nō eis irrogas ſolum iniuriam. ſed etiā cō mittis rapina. et ſi ex illa cauſa mo riunt̉ pauꝑes. ſic ſubtrahendo qd̓ eis debet̉ eos occides D ¶ Sed queritur quid ſit ſuꝑfluum Rn̄. ſꝫ m eundem Armicanū et pe. de pal. in iiij. di. xv. et alios qui etiam micius loquunt̉ de propoſito. Suꝑflua bo na ſunt que nec neceſſaria ſunt ꝑſo ne. nec ſtatui. nec ꝑſone accōmoda ta ad hoc. vt ꝑſone ſtatus et hone ſtas ſeruetur. Exquo patet ꝙ in ho mine ſunt quatuor cōſiderādā quo ruꝫ qd̓libet aliquid requirit de diui tijs ꝑ que pōt quis rimari an ⁊ que habeat ſuꝑflua. Primum eſt ꝑſona propria ꝙͣrum ad eius tꝑalem vita complexione ſenſus et omnia natu ralia. vt homo cōſeruet̉ in cōueni enti habitudinē et ī valitudine cor porali. que ſufficit ei ad exercicium opeꝝ ſpūalium anime. et etiam ex ercicio corꝑalium opeꝝ que ſibi ex ꝯfficio. ſtatu. aut ſocietate. et eorū cum quibus viuit neceſſario incum bunt facienda. neceſſaria ſunt eniꝫ aliqua tꝑalia vt cibus potus veſtiſ hoſpicium ⁊cͣ. hmoi ſine quibus hec fieri non poſſent. et iſte diuitīe ad hoc requiſite dicunt̉ neceſſarie per ſone. et ad ſic cōſeruandū ꝑſonaꝫ in bona diſpoſiciōe naturaliū ⁊ coue

Capitulum. Tercium.
Preceptum Septimū nienti valitudine vnꝰ plꝰ indigerꝫ ꝙ alter. Aqua em̄ ruſtico ſuficit q̄ ſola potatū infirmaret diuitem aut debilem in ꝯplexiōe ſimplicia ⁊ mo dica veſtimēta ſuficerent forti qui nō ſufficerent debili. ⁊ ſic de alijs. Et qd̓ ſecundo eſt neceſſarium. Orī mo eſſet ſuꝑfluum. ⁊ ſunt p̄fata nō ſolum intelligenda de neceſſarijs vni ꝑſone ſoli. ſed de neceſſarijs ꝑ ſone principali et omnibꝰ quoꝝ cū ra ſibi neceſſario incumbit vt vxo ris et filioꝝ et niſi illum ⁊ notan ter dicit̉ neceſſario incumbit. quia non de ꝑſonis ſponte aſſumptis ad pompam vel ad aliā ſuꝑfluitatem ex quo patet iteꝝ quod vnus plu ribus iudiget quo ad hoc ꝙͣ alter. qꝛ habens infirmam vxore plus in diget quam habēs ſanam E( Secundū in hoīe ꝯſiderandum eſt honeſtas ꝑſone que eſt excellencia ꝑſone in aliquibus bonis que ei in ſunt rōe quoꝝ reddit̉ ꝑſona hono re digna qꝛ Tho. ij. ij. q. cxlv. d. ho neſtum eſt aliquid ex hoc ꝙ eſt ho nore dignum. Vnde ſꝫm Iſid̓. hone ſtas d̓r quaſi honoris ſtatus. Sꝫ qꝛ honeſtas hominis maxime cōſidera tur ſꝫm virtutem et oꝑa virtuoſa. Ideo inter oīa hoīs bona virtutes reddūt eum magis honore dignum Vnde apo. j. ethi. dicit ꝙ honor eſt p̄miū virtutis. Et in. iiij. In verita te ſoli boni ſunt honorandi. Ideo etiā honeſtas ꝑſone maxime eſt vi tus ꝑſone et oꝑa eius bona vnde ſi nobilitas generis et aliqua exterio ra faciūt hominē excellentē aut ho nore dignum hoc eſt ſolum in opini one hominū errantiū aūt inquantū iuuant homine ad virtutum opera Et dicit̉ notater ꝙ vera honeſtas
ꝑſone cōſiſtit in his que faciunt ve re honore dignuꝫ. vt ſunt virtutes ſcientie. et oꝑa virtutum. Quia ho neſtatem ꝑſone nō faciūt multe di uitie grandes familie. veſtes p̄cio ſe. apparatus menſe. domus glorio ſe ſimilia exteriora. ſed magis inho neſtum faciūt. et ſigna ſunt ſuꝑbie et auaritie inſaciabilis ſicut etiā in dicia virtutum eaſdem oſtendunt. ¶ f Tercio in homine cōſideran dum eſt ſtatus eius ſeu officiū vel artificium vel alia habitudo ip̄ias in cōmunitate qd̓ totum comp̄hen ditur ſub ſtatu. Ad ſtatum aūt ſepe multa requirunt̉ que officia taliuꝫ exigunt. vnde magiſterciuiū plus ī diget ꝙͣ ceteris paribus ſimplex ci uis. plus dux ꝙͣ comes. plus epiſco pus ꝙ plebanus. et ſic de alijs. Itē mechanicus vnus indiget de inſtru mentis ſue artis. de materia quam faciat et de talibꝰ. Vnde ad hoc ꝙ homo exequatur cōuenienter ꝑtinē tia ad ſtatum ſuum neceſſaria ſunt ſibi p̄fata vltra duo prima et illa di cunt̉ neceſſaria ſtatui. G ¶ Quā tum in homine cōſiderandū eſt ho neſtas ſtatus. Et ſicut honeſtas ꝑſo ne ꝑ ea que dicta ſunt ſecūdo mem bro nō eſt grandis familia et hmōi. Sic nec honeſtas ſtatus eſt huiuſ modi. ſed eſt virtus tali ſtatui debi te et factio opeꝝ tali ſtatui debito rum principaliter oꝑa exteriora ra tioni recte cōmenſurata. que homī ratio ſtatus ſui vel officij facienda incumbunt ad regimen alioꝝ et pro fectum temporaliū et ſpūalium Et ad cōſeruandū talem ſtatꝰ honeſta tem ſepe vltra p̄dicta que ſunt ne ceſſaria. requiritur aliqualis fami lia. alique veſtes. et aliqua hꝰ moī

Preceptum Geptimū et diuitie ad hoc requiſite dicunt̉ honeſtati ſtatus neceſſarie et acco mode. et illa neceſſaria ſunt differe tia ſꝫm differentia ſtatuū. Statꝰ eī honeſtior plura in talibus requirit Et nota ꝙ ꝙͣto virtutes ad ſtatuꝫ ꝑtinentes ſunt excellentiores ⁊ oꝑa ad que homo tenet̉ racione ſtatus ſunt p̄ſtanciora tanto ſtatuſ videt̉ honeſtior. Et ita ſtatus ep̄i cui pri cipaliter incunibit regimen omniuꝫ in dioceſi honeſtior eſt ꝙ ſtatꝰ ple bani. qui ſolū ſubminiſtracōeꝫ quo rundā habet. ideo etiaꝫ licite ep̄ūs recipit vltra neceſſitatem ꝑſone et ſtatus aliquam familiam ⁊ veſtes ⁊ plures ꝙ ſtatus plebani. et ſic de plebano reſpectu altariſte. ⁊ ducis reſpctū militis. et militis reſpectu ruſtici. Et ſic que ep̄o quantū eſt ex ꝑte iſtius ꝯdiciōis ſꝫm rectam ra cioneꝫ ſunt neceſſaria in diuitijs eſ ſent ſimplici plebano ſuꝑflua ⁊ eco uerſo. Debet tn̄ illud qd̓ impedit̉ ꝓ honeſtate ſtatus ⁊ ꝑſone eſſe mo deratum. qꝛ ſꝫm augꝰ. li. j. de ciuita dei. De raciōe honeſtatis eſt vſus rerum modeſtus ⁊ recte racōis mō deramine menſuratus. qꝛ augꝰ ibid̓ exponit honeſte vti rebus pro vti modeſte ſobrie tꝑanter et pie. Etiā honeſtas vtriuſqꝫ videlicet ſtatus ⁊ ꝑſone paucis ꝯtentatur. Curioſi tati vero pope. ⁊ varietati vtriuſ qꝫ ſtatus totum minus eſt iſta om nia deuorant. et pauꝑibus nihil re linquūt. ⁊ faciunt ꝙ multi diuerſiſ modis illicitis laborant quo ogre gent diuicias quibus ſuꝑbias ⁊ vo luptates ſuas nutriant et dilatent Iſtis igit̉ quatuor penſatis ea te poralia que reſultant ex iſtis qua druplicibus neceſſarijs dicunt̉ neceſſaria homini ad tranſigendū cō uenienter vitam ſuam ſꝫm exigen ciam ſtatus ſui. ⁊ ꝯdicionem ꝑſone ꝓprie et alioꝝ quoꝝ cura ſibi ne ceſſario incumbit. E. de illis neceſ ſarijs loquitur apoſ. j. thi. vj. dicēſ Habentes alimenta et quibus te gamur his ꝯcenti ſumus. Et ſalo mon ꝓuer. xxxj. di. Dn̄e diuīcias ⁊ mendicitatem ne dederis mihi. ſed tm̄ victui meo tribue neceſſaria ꝓ quibus ſꝫm augꝰ ad ꝓbam oramus panem noſtrum quottidianū da nō bis hodie. H ¶ Et homo quidqͥd ſuꝑ illa quattuor habet ſuꝑfluum repetet. ⁊ impios vſus diſtribuat quia p̄ceptum. e. Et dicit pe. d̓ pal di. xv. in. iiij. ꝙ habenſ talia ſuper flua non ſolum tenetur ſubuenire pauperi extremam pauꝑtatem pa cienti. ſed etiā pacienti neceſſitate in vite honeſtate. Racio eſt qꝛ qui libet debet velle ex caritate ꝓximo qd̓ ſibi vnde. ꝯtra caritatem fece ret ſi ſeipindehoneſtaret eo qd̓ cru delis ē qui famaꝫ negligit. id̓o etiā ꝯtra caritate ꝓximi facit ſi eis ho neſtati. de ſic ſuꝑfluo nō ſubuenit. id̓o beatus nico. vicino qui ſe d̓ ho neſtare voluit ꝓſtituēdo filias ſub uenit. Exēplū d̓ latrone q̄ liberauit vxorem vnius detenti de carcere ⁊ō ꝙͣuis videretur maior neceſſitaſ vi tādi peccatū. Et in neemīa ⁊ eſdra quaſi de mortali rep̄hendunt̉ iſra helite. de hͦ ꝙ fratres poſſidebat in ſeruos et ancillas dantes eis vi ctum et veſtitum. qꝛ nō tenebāt eoſ ſꝫm decentia ſtatus ſui cum eſſent li beri et non ſerui et de ſuꝑfluo quo eos tenebant ſeruos poterant eos tenere. vt liberos vel mutuādo vt Thobias fecit gabello de ſua abun

Capitulum. Preceptum Tercium
Septimū dantia dando ꝓximo vel addecēter filias ſuas maritandas ſicut fecit Ve beatus Nico. ſꝫm pe. pa. C rum cū mediū temꝑantie nō cōſiſtat in indiuiſibili. ſedin latitudine qua dam nō oportet ꝙ punctualiter p̄ dicta neceſſaria ſciant̉. Sed exem pli gratīa. ſi centum floreni ſunt ne ceſſarij p̄ciſe ad quatuor p̄fata. tum qui ſine dolo et ſꝫm rōem rectam et inueſtigacionē diligentē. centū et ij. florenos putarem neceſſarios nō magna vis eſſet. qꝛ punctuale medi um nō eſt neceſſarium ſcire. exquo patet ꝙ multi ſint iniuſti poſſeſſo res temporaliū fures aut raptores qui ſuꝑflua habent. de quo numero fuit epulo diues qui nō legit̉ illici ta acquiſiſſe. attamen eſt in inferno ſepultus. qꝛ ſuꝑflua n̄ dedit. p̄dictis atis ꝯcordat Tho. ij. ij. q. xxxij. ar. v. ⁊ addit ꝙ nō oꝑtet ꝙ diues vel alter cōſideret ad omnes caſus qui poſſunt cōtingere in fn̄tuꝝ. hoc em̄ eſſet de craſtino cogitare. ꝙ dn̄n ꝓ hibet Math. vj. ſed debet iudicari ſuꝑfluum et neceſſariū ſꝫm ea que ꝓbabiliter. et vt plurimū occurrūt. Sed diceret aliquis diues Cuilibet licet re ſua vti et eam rem retinere ſed recipiendo rem ſuam aliquis ele moſina nō dabit ergo nō eſt p̄ceptū dare elemoſinam. Rn̄. Tho. vbi..s. bona tꝑalia que homini diuinitꝰ cō ferunt̉ eius quidē ſunt ꝙͣtum ad ꝓprietatem. ſed ꝙͣtum ad vſum nō ſolum eſſe debent eius. ſed etiā alio rum qui ex eis ſuſtentari poſſunt ex eo qd̓ quid ei ſuꝑfluit. Vnde Baſil. ſi fateris ea diuinitus tibi ꝓueniſſe ſcꝫ bona tꝑalia. an iniuſtus eſt deus inequalitatis nobis diſtribuēs. Cur tu abundas. ille vero mendicat. niſi
vt tu bone diſpenſaciōis merita cō ſequaris. Ille vero patientie meri tiſ decoretur eſt panis famelici quē tu tenes. nūdi tunica quā cōclaui cō ſeruas. diſcalciati calcius qui peneſ te marceſcit. Indigentis argentum qd̓ poſſides inhumatum. quo circa tot iniuriaris quot dare vales hec eſt xp̄i mens. Luc. xvj. dicentis faci te vobis amicos de maniona iniqui tatis. vt cū defeceritis recipiāt vos in eterna tabernacula vnde Augꝰ. omnia bona ſua dedit deus duobus hominibus diuitibus terrena pau peribus celeſtia ſed deꝰ volēs vtꝝ qꝫ ſaluare cōſtituit. vt hic diuītes in ſua hereditate recipiāt pauꝑes. et pauꝑes eos in ſua hereditate col locent. vt vterqꝫ ꝑ alium collocet̉. ¶ k Eſt aūt elemoſina dare aliqn̄ ſꝫm tho. ibidem peccatum. et ꝓhibi tum videlicet de n̄ceſſario certo da re. vbi notat ꝙ neceſſariū dicit̉ ali quid dupliciter. Vno mō ſine quo a liquid eſſe nō pōt de tali neceſſario omnio elemoſina dare n̄ debet quis puta ſi aliquis in neceſſitatis articū lo cōſtitutus haberet ſolum vnd̓ fu ſtentari poſſent filij ſui ⁊ alij ad eū ꝑtinentes de hoc em̄ elemoſinā da re eſſet ſibi et ſuis vitam ſubtrahe re. ſed hoc dico niſi forte talis cau ſus immineret. vt ſibi ſubtrahendo daret alicui magne ꝑſone ꝑ quaꝫ ec cleſia vel reſtu. ſuſtentaret̉ qꝛ pro talis ꝑſone liberaciōe ſeip̄m et ſuos laudabiliter morti exponeret cū bo num cōmune ſit proprio p̄ferenduꝫ vnde. iij. Re. xvij. vidua victui ſuo et filij p̄poſuit victum helie dicen tis fac mihi ſubcinericiū panem. ti bi aūt et filio facies poſtea laudabi liter em̄ p̄ferre poterāt vitaꝫ helie

Capitulum Preceptum
Septimū qui currus. fuit iſrahel ⁊ auriga eꝰ ⁊ morti ſe exponere. et ſic patet ꝙ etiā duo caſus ſunt in quibus ele moſina eſt in ꝓhibicōe. Primus ra cione dantis qui equauter indiget vel plus in ꝓpria ꝑſona. Racio eſt quia caritas ordinata incipit a ſeip ſa. vnd̓. ecc̄. xxx. miſere aīe tue pla cens deo. Secundus cauſus qn̄ in diget ꝓ ſuis vnde. j. thi. v. ſi quis ſuoꝝ ⁊ maxime domeſticorum curā non habet. fidem negauit. et eſt in fideli deterior. vnde augꝰ. ſi quis vult filijs exhereditare et eccleſiā inſtituere alium querat ꝙͣ augꝰ. ꝑ cōſilio. ⁊ intelligitur caſus niſi alia racio vtilitatis publice contrari um ſuadere vt ſupra dictum eſt. Qn̄ vero elemoſinam dare ſit L conſilium. et qn̄ quis poteſt de ne ceſſario elemoſina dare illud docet vbi tho. d. ꝙ ſcd̓o modo aliquid d̓r neceſſarium ſine quo nō pōt cōueni enter tranſigi ſꝫm cōdiciōeꝫ vel ſta tum ꝑſone proprie et aliaꝝ ꝑſonaꝝ quarum cura ei incumbit hmōi ne ceſſarij terminꝰ nō eſt indiuiſibilis ꝯſtitutꝰ. ſꝫ multis addiſ n̄ p̄t dijudi cari eſſe vltra tale neceſſarium et multis ſubtractis adhuc remanet vnde poſſit cōuenienter vitā tranſi gere ſꝫm ſtatum propriūde hmōi. ergo elemoſinā dare eſt bonum. et no cadit ſub p̄cepto ſed ſub cōſilio. inordinatū aūt eſſet ſi aliquis tm̄ ſi bi de bonis proprijs ſubtraheret. vt alijs largiretur. ꝙ de reſiduo n̄ poſſet vitam tranſigere cōueniēter ſꝫm ꝓprium ſtatum et negotia oc currentia. nullus em̄ incōuenienter viuere debet. ſed ab hͦ tria ſunt ex cipiēda. quoꝝ primū eſt. qn̄ aliquis ſtatum mutat. puta ꝑ religionis in
Tercium. greſſum tuūc em̄ om̄ia ſua largiens propter xp̄m opus ꝑfectiōiſ facit ſe in alio ſtatu ponendo. Secūdo quā do ea que ſibi ſubtrahit et ſi ſint ne ceſſaria ad cōuenientiā vite. tn̄ faci liter reſartiri poſſunt vt nō ſequat̉ maximū incōueniens. Tercio qn̄ oc curreret extrema neceſſitas alicui priuate ꝑſone vel etiā aliqua magͣ neceſſitas reipublice. In his em̄ ca ſibus laudabiliter aliquis p̄termit teret id qd̓ ad decentia ſui ſtatus ꝑ tinere videret̉. vt neceſſitati maio ri ſubueniret. hec tho. M ¶ Se cund principaliter ſciendū. quis da re poſſit elemoſina. Rn̄. ſꝫm omnes ꝙ iſti qui habent dominium liberū tꝑalium. vel animiniſtraciōem taliū et poteſtate erogandi. vt religioſi qui habent diſpenſaciōem a p̄lato ſibi cōmiſſam dare poſſunt elemoſi nam ſꝫm omiſſum vel preſumptum Si vero non habent diſpēſaciōem ſibi cōmiſſamno poſſunt dare cor ꝑalem elemoſinam ſine licentia p̄la ti exp̄ſſa vel p̄ſumpta niſi in neceſſi tatis caſu extreme. Ratīo dicti ē qꝛ nihil habent proprium. famuli etiā dominoꝝ nō poſſunt dare elemoſi nam de rebus dominoꝝ niſi panem et ſuꝑflua coquine et hmoi que nō inferunt ſenſibile nocumentum de quibus eis cōſtat. aut veriſimiter p̄ſumitur. ꝙ nō diſpliceat dominis ſuis. ſi em̄ alias darent. tūc contra ctarent rem alienam inuito domino et ſic furtum cōmitterent filius fa milias. qꝛ ea que habet ſunt patris nō poteſt dare elemoſinā. niſi forte aliquā modicam de qua pōt p̄ſume re ꝙ patri placeat. niſi forte alicu ius rei eſſet ſibi cōmiſſa diſpenſatīo a patre. vxor etiaꝫ nō pōt de om̄ibꝰ

Capītulum. Preceptum Tertī um
Septimū ſibi et marito communibus. ſed ſꝫm Tho. rai. ⁊ pe. pa. pōt facere elemo ſinam. et alienaciōeꝫ ſine licentia vi ri in multis caſibus. ¶ Primo ſi vxor hꝫ res ꝑafernalibes.i. ꝓpri as res p̄ter dote vbi hmōi de cōſue tudīe locū hn̄t. Scd̓o ſi ſit lucratīa. ita ꝙ exhibita debita gubernaciōe domꝰ oꝑibus ſuis lucrat̉ p̄t de illiſ elemoſina dare. nec illud intelligit̉ deducēdo expenſas victus ſui. quia vir tenet̉ ad oīa hmōi onera ꝓpter dote et obſequiū ab vxorē exhibitū Rō dicti eſt. qꝛ talis mulier virago eſt ⁊ quaſi virilis. Tercio de rebus viri vt de pane vino et hmōi q̄ de approbato more ſolēt ad diſpenſaci onē vxori ꝑtinere pōt et dꝫ dare ele moſinas moderatas tenet ſꝫm facul tatē viri et maiore vel minore mul titudinē et neceſſitatē paupeꝝ. In telligite etiā de rebꝰ dotalibus et ſi vir aliqn̄ ꝓhibeat p̄fata verbo p̄t tn̄ ꝓbabiliter credere ꝙ nō intēdat omnio ꝓhibere elemoſinas dare ſed ſuꝑfluitatē niſi aꝑte cōtrariū appa reret. tūc nō tenet̉ dare niſi in arti culo neceſſitatis. Quarto ſi vxor ꝑe grinat̉. et vir expēſas taxatas de dit ſi vult ſibi ſubtrahere p̄t pauꝑi bus dare. Quinto in extrema neceſ ſitate qꝛ tūc omīa ſunt cōmunia Se xto pōt alienaciōem reꝝ facere ſine licentia viri ad vitādū damnū viri. ſicut abigail. j. re. xxv. ꝙ mulier ha bet ꝓprietate in cōmunibꝰ bonis ſi cut et vir. vn̄ ſi ꝑ negligentiam vel maliciā viri immineat ꝑiculum. pōt ip̄a obuīare. Septimo ſi vir ſit fatu us tūc em̄ diſpenſacio domꝰ ꝑtinet ad vxorem niſi aliter ꝑ ſuꝑiorē fue rit ordinatū. O Octauꝰ ſi vir abſens nō poſuit diſpenſatorem do
mus ſue loco ſui ſed quibꝰ danda ē elemoſina Rn̄. ſꝫm Rai. iſte qui poſ ſet dare omībꝰ indigentibꝰ talis in diſtincte omnibus dare deberet. vt docet Criſo. ſuꝑ epiſtol. ad Hebre. Exemplo loth. et abrahe qui quoni am om̄s indiffirēter recipiebat īter alios etiā angelos reciꝑe meruerūt ſi em̄ nō omēs recepiſſent forſitan ⁊ angelos repuliſſent. in hoc em̄ caſu addit Criſo. Quieſcamꝰ ab hac ſur da ac diabolica et ꝑemptoria curio ſitate ſcꝫ diſcernendi inter pauꝑem et pauperē. nō em̄ ex vitā eoꝝ quoſ recipis mercede tibi retributurus ē deus. ſed ex volūtate et honorifice tia multa et miſericordia et bonita te īmo ſꝫm grego. excōmunicato da da eſſet elemoſina et cuilibꝫ manife ſte peccati niſi ex ſecuritate cibi vel elemoſine negligeret iuſtitiam. In quo caſu dicit augꝰ. vtilius panis eſurienti tollit̉. ſi de cibo ſecurus iuſticiā negligat ꝙ eſurienti panis frangat̉. vt iniuſtitie ſeductus ac quieſcat. Intellige tn̄ hͦ niſi talis eſuriret ad mortē. vn̄ di. pe. de pal. Ribaldo panis nō pecuniā dāda eſt ne luxuriet̉. iuſto ergo et ſancto ē danda elemoſina. iuxta illud. xij. da miſericordi et ne ſuſceperis pctōre niſi ſolum vt foueat̉ naturā nō cul pa ꝓpter decē em̄ iuſtos ſolū ꝑcepiſ ſet deꝰ pentapoleos Gen̄. xviij. Bo na gͦ hꝰ ſꝫm augu. creata ſunt pec cator aūt pane dignus non eſt quo veſcitur P ¶ Propinquītas etiaꝫ ſꝫm augu. li. j. de doct. xp̄iana. debꝫ inſpici qꝛ illi qui ſunt nobis magis coniuncti quaſi quadam ſorte no bis obueniunt. vt eis magis proui dere debebeamus. vtilitas etiam in ſpicienda eſt. que expectatur a

Preceptum Septimū
Tertium. Capitulū
ꝑſona cui ſubuenitur vel ab eis da ta eſt p̄dicatoribus. nanqꝫ et p̄latis ex debito ſubuenit̉. Vnde ſacerdo tibus et phariſeis annona olim da bat̉ de publico. qꝛ multitudo ſapiē tum ſanitas eſt orbis terraꝝ Sap. vj. et leuite etiam nutriebant̉ d̓ bo nis cōmunibus. vt patꝫ Leui. ī mul tis locis magis aūt p̄dicatori ſubue niendum eſt. vnde. j. Coꝝ ix. nō alli gabis osbouis triturantis. Ideo dicit Tho. vbi prius in ſum. ꝙ cir ca hec eſt diſcreciōis ratio adhiben da ſꝫm cōiunctiōis differentiā ſan ctitatis et vtilitatis Q ¶ Cui au tem magis ſit danda elemoſina et plus benefaciendum dicit Tho. in iiij. vbi prius nō eſt facile determi nare ꝓpter multas diuerſitates bo ni et neceſſarij. vt dicit philoſo. ix. ethi. tn̄ hoc eſt tenendū ꝙ ſemꝑ ma gis eſt reddendum debitū ꝙͣ benefi cium impendendū vt ip̄e philo. ibid̓ dicit niſi ex ꝑte altera aſſit maior bonitas vel neceſſitas. et ideo ꝑen tibus et ꝓpinquis et benefactoribꝰ et eis a quibus ſpiritualia accipit magis debet homo elemoſinā facē re ſi indigeant et ceteris paribus melioribus magīs et magis indigē tibus. et ſic ſꝫm has tres condiciōēs debet gradus in elemoſina cōſtitui ſcꝫ ſꝫm neceſſariū. honeſtum et debi tum aſſignare aut in ſingulis. quan do vnū alteri p̄feratur eſt impoſſi bile. qꝛ ſingulares cōdiciōes que at tendende ſunt. ſunt infinite. et non cadunt ſub arte. de his aūt vnctio docet et prudentie cōſilium hec tho ¶ R Tercio principaliter viden dum eſt de elemoſina ſpūali quē vt dicit Tho. in ſum. vbi prius eſt ſep tuplex et ſunt docere ignorantē con
tra defectū intellectus ſpeculatiui cōſulere dubitanti contra defectuꝫ intellectus practici. corrigere pec cante cōtra inordinatam voluntate ꝓximi. Remittere offendēti inqͣtū ꝓximus peccat in nos. cōſolari tri ſtem cōtra paſſionem appetiue ꝑtis inter quas maxima eſt triſticia. por tare oneroſos et graues cōtra ſeq̄ lam peccati. Ex inordinato em̄ actu grauant̉ ei cōueniētes etiam p̄ter peccantis intencione ſꝫm illud. Ro. vj. Debemus nos firmiores infirmi tates alioꝝ portare. immo nō ſoluꝫ tales ſꝫm ꝙ infirmi ſunt graues et inordinatis actibus. ſed etiam que libet eoꝝ onera ſunt ſuppoſita ſꝫm illud Galla. vj. alter alterius one ra portatē. vltimū eſt oratio ꝑ quā poſcimus auxilium a deo vnde ver ſus Conſule. caſtiga. remitte. ſolare ferora. et ſub li Conſule cōprehen dit̉ doctrina et cōſiliū Querit̉ aūt vtꝝ elemoſine ſpūaleſ ſint melioreſ ꝙ corꝑales. Rn̄. Tho. ibidem ſim pliciter loquendo ꝙ ſic. Primo ex ꝑ te doni qꝛ illud qd̓ exhibet̉ eſt nobi lius ſcꝫ donum ſpūale qd̓ peminet corꝑali. Secundo ratione eius cui ſubuenitur qꝛ ſpūs nobilior eſt cor pore. vnde ſicut homo ſibijp̄i magiſ debet ꝓuidere quantū ad ſpūm ꝙ quantū ad corpus. ita etiam ꝓximo quē debet tanquam ſeip̄m diligere. Tercio ꝙͣtum ad ip̄os actus ꝑ quoſ et quibus ſubuenit̉ ꝓximo. quia a ctus ſpūales ſunt meliores corꝑali bus qui ſunt quodammodo ſeruiles ¶ S Ex quibus patet ꝙ ditioreſ ſunt predicatores et docentes ſacra ſcripturam ex compaſſione prop ter deum pure et quibus aurum et argentum deeſt. qꝛ de ſpūalibus

Preceptum Septimū
Capitulum.
oꝑibus miſericordie plura facere poſſunt. vnde plus merentur tales nobiles euangelici canes vlcera la zari. id eſt peccatoris ſanando quā diues epulo mereri poterat micas dando et ecōuerſo plus peccat ab ſcondēs talentum domini ſcꝫ verbū dei. ꝙ diues negans micas tꝑalis ſubſtantie vnde ezech. iij. ſanguinē eiꝰ videlicꝫ peccaeoris de manu tua requiram. qn̄ ergo medici viſitant ī firmos. aut aduocati defendūt pu pillos. et doctores legū docet inſci os ꝙuis nō ſit peccatū tn̄ nō eſt ele moſina ſi ſit propter lucrum. qꝛ non fit ex compaſſione et ꝓpter deum. ſi aūt gratis facerent et propter de um. elemoſina eſſet nō ſpūalis. ſed corꝑalis. qꝛ ille ſciētie lucratiue ſūt principaliter ꝓpter indigentias cor ꝑales ſupplendas poſſent tn̄ ſpūa les elemoſine comꝑari corꝑales ſꝫm aliquem ꝑticularē caſum. et tunc p̄ ferri corꝑalis ſpūali puta magis pa ſcēdus eſſet fame moriens qua pro eo orandū. ſicut etiam ſꝫm philoſo. Melius eſt indigenti ditari ꝙ phi loſophari ꝙͣuis hoc ſimpliciter ſit melius T ¶ Queritur etiam quo elemoſine ſint dande. vt fructuoſe debetur. Rn̄. j. ex caritate dande. j. coꝝ. xiij. ſi diſtribuero in cibos pau peꝝ omnes facultates meas. carita te aut nō habeam nihil mihi ꝓdeſt ſcꝫ ad eſſenciale p̄miū in celo. licet alias multipliciter ꝓſit. Secūdo dā do ſunt ex bona intenciōe nō prop ter inanem gloriā. ſed tanꝙͣ deo qꝛ quod vni ex minimis xp̄i fit xp̄o fit Math. xxv. vnde math. vj. qn̄ facis elemoſina neſciat ſiniſtra. id ē īanis gloria quid faciat dextra tua. id eſt recta intentio nō impediat̉ ꝑ ſiniQuartum ſtram intentiōem. iij. vt ordinate fi at primo tibi. ij. ꝓximis. iij. alienis Capitulum Quartum E furto proprie dicto qd̓ directe cōtrariat̉ p̄ce pto ſeptimo. tria prīcipa liter videnda ſunt. Prīo vbi exp̄ſſe cōmittatur furtū vel ra pina et quot modis. Scd̓o vbi talia cōmittant̉ velate Tercio quo in re bus inuentis. A ¶ Quantum ad primū diffinit Rai. et vlt. tractatu iij. furtū qd̓ eſt cōtractio rei aliene mobilis corꝑalis frauduloſa inuito domino lucrifaciendi gratīa. vel ip ſius rei. vel etiam vſus eius poſſeſ ſioni ſue. Dicit̉ primo cōtractio qꝛ ſine ea nō eſt furtum ꝓprie. licet in terueniat volūtas verbum. vel ſcri ptura. alias ſi cōcupiſcat quis res a lienas illicite et ſine cōtractione ē tranſgreſſor alterius p̄cepti ſcꝫ non cōcupiſces rem ꝓximi tui. d̓r rei ali ene qꝛ qn̄ cōmittit̉ furtū in re ple niſſime ꝓpria pleniſſime dico. quia ſi alterius haberet in re illa ius pu ta creditor cui res eſt pignori obli gata vt cōmodatarius. id ē ille cui eſt aliquid cōmodatū. vel ſociꝰ vel ſimilis ꝑſona alia ⁊ dn̄s furtiue ſur ripi ens alicui tali ꝑſone furtum cō mitteret. Dicit̉ mobilis corꝑalis. qꝛ in rebus īmobilibus vel incorꝑa libus. vt ſunt actiōes ⁊ ſeruitutes furtum nō cōmittit̉. qꝛ talia nō poſ ſunt ꝯtractari ꝓpter ſui īmēſitateꝫ ⁊ īcorꝑei̓tatē. d̓r frauduloſa qꝛ ſi ali quiſ credebat re eſſe ſuā ⁊ credebat ſibi licere rem ſuam ſurriꝑe nō con mittit furtū. licet alias teneatur re ſtituere ſi nō fuit ſua. et ideo ſi cre debat ſe facere domino volentē nō facere furtum. qꝛ non facit dolum.

Capitulū Preceptum Septimū
Quartum
dicit̉ inuito dn̄o. qꝛ ſi credebat do minū ꝑmiſſuꝝ et ſubeſt cauſa qua re debebat credere de hoc tenetur. Et dn̄s inuitus etiam ſi videat rem aufer. ī ꝙͣuis nō cōtradicat ſi auteꝫ putat facere inuito domino. et tam dn̄s vult furtum quidē facit. ꝙͣtuꝫ ad intentiōem. et mortaliter peccat ſed nō tenetur ad reſtituciōem. nec dominꝰ pōt petere obſtante ſibi ſua voluntatē. d̓r lucrifaciēdi gratia qꝛ qꝛ ſi quis aliena ancillam vel mere tricem rapuerit vel relauerit nō ca lucrifaciendi. ſed cauſa libidinis ex ercende nō cōmittit furtum. licet a lias grauiter peccet. Dicit̉. ip̄iꝰ rei vel vſus eius poſſeſſioni ſue. qꝛ non ſolum ꝯmittit furtum. qui rei domi nium vult lucrifacere ſic furtiue ſꝫ etiam qui vſum vel poſſeſſionē rei. addit Tho. ij. ij. q. lxvj. ꝙ ſicut fur tum cōmittitur in occulta acceptio ne rei aliene. Ita et in occulta de tēciōe iniuſta B ¶ Eſt aūt tā fui tum ꝙ rapina. vt docet Thom. vbi prius pctm̄ mortale. qꝛ contra diui num p̄ceptum. vt patuit ſupra ⁊ cō tra iuſticia qua vnicuiqꝫ reddendū eſt qd̓ ſuum eſt. Et cōtra caritatem de di igendo proximū qꝛ rapina et furto humana ſocietas periret. ⁊ ta furtum ꝙ rapina aggrauat̉. ex cir cumſtantijs loci tꝑis et ꝑſone et ſi milibus vt ſi rem ſacram in loco ſa cro aufert tunc eſt ſacrilegium aut alia ſpeciēs. aut ſi debito tꝑe oraci on aufert alienam rem. ſi etiā ꝑſo na damnificata pauꝑ fuerit ī ſe vel in ſuo ſtatu aut in ſuis heredibꝰ ex hoc graue damnū paciat̉ C ¶ Sꝫ quereres eſt ne peccatuꝫ mortale ſi quis alteri furetur acum vel pennā ad ſcribendū vel talem parua rem.
Rn̄. ſꝫm Tho. vbi prius ꝙ in talibꝰ rebus minimis hō cui aufert̉ res n̄ reputat ſibi danū inferri et ille qui accipit p̄t p̄ſummere hoc nō eſſe cō tra eius voluntatem cuius res eſt. et ſi eſſet p̄ſens ip̄e nō diſſentiret gͦ ſi quis hmoi res furtie id ē alio ne ſciēte accipi pōt excuſari pōt a pec cato mortali. ſi aut habeat animum furandi et alteri inferendi damnuꝫ pōt in talibꝰ minimis eſſe peccatuꝫ mortale ſicut et in ſola volūtate fu randi eſt mortale. Vbi etiā extrinſe cus nullū nocumentū infertur ¶ Ex quibus patꝫ ꝙ multis modis cōtra ſeptimū mandatū peccant ho mines. Primo qn̄ quis rem alienam iniuſte aufert alteri. ignorate illo cuiꝰ eſt. et eo inuito. ſic ꝙ ſi hoc cō gnoſceret ſibi diſpliceret. et nō ſolū cōtra hoc ſeptimū p̄ceptū peccat. ſꝫ etiam tenet̉ reſtituere iniuſte abla tuꝫ E ¶ Scd̓o ſequitur ſꝫm Tho. ꝙ qui rem ſua apud aliū iniuſte de tentā occulte reciꝑet. peccaret qui dē furtim auferēdo. nō qꝛ grauat il lum qui detinet. nec tenet̉ ad reſti tuendū aliquid. vel ad recōpenſan dū ſed peccat ꝯtra ꝙmune iuſtitia dū ip̄e vſurpat rei ſue iudiciū iuris ordine p̄termiſſo. Et iō tenet̉ deo ſatiſ facere. et dare opera vt ſi inde ortū fuit ſcādalū ꝓximoꝝ ꝙ illd̓ ſe det̉. ſed pe. aurio. qd̓li. iij. q. xxj. di. ꝙ hec opinio videt̉ hr̄e veritatem in caſu in quo ꝑſona priuata p̄t per iudice ſiue ꝑ ꝑſona cōmune ſatis de facili recuꝑare rem ſuā ſed in caſu vbi talis ꝑ iudicem nō poſſet re ſu am recuꝑare bono modo. vel qꝛ iu dex nō eſt pn̄s quia factum ad eius noticiam ꝑuenire nō poteſt. aut qꝛ iudex non audet inquirere. vt ille

Preceptum
Capitulum. Quartum
Septimū cuiuſres detinetur nō audet alium accuſare. vel alio modo conſimili in tali caſu vnuſquiſqꝫ ſit quaſi mini ſter iudicis. et executor legis. Ita ꝙ rem ſuam vel equiualens acciꝑe poteſt. nec peccat in re accepta nec in modo accipiendi. hec ille. et pro bat ꝑ Augu. in epiſt. ad macedoniū et ꝑ rōem eandem opinione pe. pa. recitat nec eam improbat. Tercio peccat cōtra ſeptimū p̄ceptum. qui proximo ſuo nec in ſe nec in re ſua eam nō quidem ſibi vſurpando ⁊ re tinendo ſed ſiue occulte ſiue mani feſte deſtruendo et corrumpēdo. vt qui cōburit alterius domū interfi cit animalia. aut deſtruit agrū eiꝰ et ſimilia vaſtat. Quauis em̄ nihil d̓ illa re apud eum maneat. tamen qꝛ proximū iniuſte damnificat. peccat ꝯtra hͦ p̄ceptū et tenet̉ damnū re compenſare. Quarto peccat contra hoc p̄ceptuꝫ qui huiuſmōdi damnū proximo iniuſte illatam ſibi nō recō penſat ꝙͣtum poteſt. qd̓ vtiqꝫ tene tur niſi alter qui damnificatus eſt ſibi illud volūtarie remittat aut ab eo habeat voluntariā dilacionem. aut impoſſibilitatem reſtituēdi vel ſimilem excuſacīoēm licitam Exquo patet reſponſio ad quoſdam alios caſus. vnus eſt. ꝙ ſi aliquis accipit equum vel aliam rem accōmodataꝫ vſqꝫ ad certum locum. et ip̄e vltra illum locum ꝓcedat cuꝫ illa re. Rn̄. ſꝫm Rai. ꝙ furtum cōmittit. niſi in caſu qn̄ ſcꝫ credebat dominū nō fore inuitum ſi ſciret alius ꝙ ſi aliquis rem ſibi ad vtendum conceſſam alij cōmodauit. Rn̄. Rai. ꝙ furtum vti qꝫ cōmittit. qꝛ non erat ei cōceſſum ad vſum iſtum. alius caſus. vtꝝ cre ditor cōmittit furtum ſi pignore ſibi obligato vtatur. Rn̄. Rai. ꝙ ſic. In hoc aūt caſu et ſimilibus ſcꝫ cuꝫ furtum cōmittit̉ in vſu rei. tenet̉ fur ad eſtimaciōem vſus rei. etiā re ip̄a domino reſtituta ſꝫm Rai. et ho ſtien. f ¶ Quinto peccat contra hoc p̄ceptuꝫ qui vineam. agrum. or tum. aut qd̓cunqꝫ aliud ſue culture cōmiſſum infideliter aūt fallaciter colit. et ꝑ hoc proximū ſuū damnifi cat. et tenet̉ ad damni reſtitucionē Idem intelligendū eſt puto de quo libet infideli et fraudulento labo ratorē ſcꝫ carpentatorē. muratore. ꝓximum damnificantē. Sexto pec cat qui terminos a groꝝ ſuoꝝ vine arum. ortorum. pratorum. vel ſimili um poſſeſſionum ſcienterdilatat in damnū proximi ſui. ꝑ hoc aliquid ſi bi de ſua poſſeſſione auferendo. et tenet̉ ad reſtitucionem ablati. ſed etiam fructuum quos inde ꝑcepit ⁊ quos ꝑcepiſſet dominus rei ſi eam poſſidiſſet deductis tamen expenſis factis pro fructibus querendis cō gregandis et cōſeruandis. G Septimo peccat iudex qui ex cupi ditate. timore. odio. amore. aut ex quacunqꝫ alia cauſa ſciēter male iu dicat et ſentenciat in damnū proxi mi ſui. et ſꝫm Rai. tenet̉ illi quem ſic iniuſte leſit ad omne intereſſe. ſi militer intelligendū ē de illo qui li cet ſit ignarꝰ et ad talē cauſaꝫ indi canda inſufficiēs tn̄ p̄ſumit ea iudi care ſine cōſilio alioꝝ magis ꝑitoꝝ qui ſufficiētes reputati ſunt. Et ſic cōtingit eū ꝑ ignorancia iniuſte iu dicare et ꝓximum damnificare. pec cat em̄ talis cōtra hoc p̄ceptum in iuſte iudicando. et ꝑ hoc ledendo ꝓ ximū. et in foro conſcientie tenetur leſo ad reſtituciōeꝫ. Eodē mō dd̓m ē

Preceptum Septimū
Quartum Capitulū
de illo qui ſufficiens fuit ad iudicā dum. ſed neglexit adhibere diligen tiam debitam. quia non ſtuduit. et vidit que ſtudere et videre debū it et ſic ex ſua negligentia male iu dicauit ī ꝓximi leſionē H ¶ Octa uo peccat aduocatus aūt ꝓcurator qui ſcienter defendit cauſaꝫ iniuſtā vt dicit Tho. ij. ij. q. lxxij. qꝛ iniuſtū eſt et illicitum ſcienter alicui cooꝑa ri ad malum faciendū ſiue conſulen do ſiue adiuuando ſiue qualitercun qꝫ conſenciēdo. vnde Roni. j. digni ſunt morte non ſolum qui faciūt. ſꝫ etiam illi qui cōſentiūt facientibus tenetur etiam ad reſtituciōem eius damni quod cōtra iuſtitiam ꝑ eius auxilium altera pars incurrit. ſi ve ro in principio credidit cauſam fo re iuſtam. et in proceſſu apparet ſi bi iniuſta debet cauſam deſerere ſi ne aduerſarij damno. vt dicit Tho. vbi prius. Nono peccat aduocatus aut ꝓcurator ſi parte aduerſe cau ſam bonam aufert et eam grauat. aut damnificat in expenſis. aut im pedit in execuciōe iuſtitie in hoc ꝙ petit dilationes ſuꝑfluas. aut ꝓdu cit ſcienter falſa inſtrumēta. aut fal ſos. aut corruptos teſtes. aut iudi cat ſꝫm falſas leges. aut quaſcunqꝫ falſas prohibiciōes. et ſꝫm Rai. te netur ꝑti aduerſe ꝙ ſit iniuſte le ſit ad reſtituciōeꝫ omnium que per eius patrociniū iniuſtum amiſit. ¶ I ¶ Decimo peccant qui cenſus et tallias cōſuetas et theolonia vecti galia vngeltas. ⁊ ſimilia iuſte inſti tuta aūt ab antiqua cōſuetudine cꝰ cōtrarium nō eſt im memoria intro ducta. nō ſolum ſed in toto ⁊ in ꝑte dominis fraudulenter ſubtrahūt. et tenent̉ ad reſtituciōem. Vndecimo
qui plebano et alijs ſubtrahūt aut eoꝝ eccleſijs debita. vt qn̄ ſoluunt decias fideliter aut oblaciōēs ꝯſue tas aūt alia hmōī ⁊ tenēʳ ad reſtitu ciōeꝫ Duodecio famuli et famule q̄ bona dn̄oꝝ aūt dn̄aꝝ infideliter di ſpenſant alijs. aūt ſibijp̄is inuitis dn̄is appropriādo. aut qui nimis la te in proprios vſus talia aſſumunt. vel etiam qui de bonis dn̄oꝝ ſuorū ip̄is inuitis elemoſinas faciunt con tra ſuꝑius traditaᵐ k ¶ Tredēcio mulieres que bona viroꝝ ſuoꝝ fu rantur. aut ea maritis neſcientibus aut nolentibus nimis cōſumptuoſe conſumunt in vſus proprios vel eti am de ip̄is bonis virorum ſuorum elemoſinas facint contra eorum ex p̄ſſam ꝓhibicione. et contra ea que ſupra de elemoſina tacta ſunt Deci moquarto peccant mulieres adultē rantes. que filios illegittimos nu triūt ſub expenſis eoꝝ qui putant̉ patres talium filioꝝ et nō ſunt. et ſic faciūt filios ſuos illegitimos ſuc cedere ad hereditatem legittimoꝝ qui tn̄ ſoli ius habent in paternis bonis. talis ei mulier taliter priuat legitimos vel maritum in bonis ad vtrunqꝫ vel alteꝝ ꝑtinentibꝰ. quin de teſtamētarij qui elemoſinas aut alia legata non aſſignant quibꝰ ex teſtamento aſſignanda ſunt. ſcꝫ qui ſibi retinent. aut propria voluntate alijs donant. ꝙ illis quibus nomi natum ꝑ teſtatorē ordinata fuerūt ꝑ hoc em̄ iniuſte damnificant. ꝓxi mum in re ſibi debita. et tenent̉ ad reſtituciōem ei. C ¶ Sedecimo peccat cōtra vij. p̄cep. etiā qui rapi na cōmiſit. videlicꝫ rem aliena iniu ſte auferēdo alteri vi vel violētia alio cꝰ reſ ē ſcie ⁊ iuito ⁊ teneʳ taliſ

Preceptum. Capitulum Quartum Septimū
vltra reſtituere qd̓ alteri ſic abſtu lit etiam damnū recōpenſare qd̓ in iuſte intulit. Et illud eſt generale ī omnibus iniuſtis damnificatoribuſ Et notanter dictū eſt qui iniuſte. qꝛ ſi fieret autoritate iudicis iuſte iu dicantis tal̓is occulta et manifeſta receptio. nec furtum foret nec rapi na qꝛ non iniuſta ſicut et filij iſrael deo iubente egiptioꝝ bona licite receperūt. veꝝtamen ſi talis ī pub lica autoritate poſitus auferet res alteri ꝑ violētiam iniuſte talis pec caret et cōmitteret rapinā. et tene retur ad reſtutiōeꝫ ſic etiam nec fur tum cōmittit nec rapina qui aufert furioſo occulte gladium ne occidat no iniuſte. qꝛ nō in alterius nocum tum M ¶ Decimoſeptimo peccāt domini qꝛ ſubditis ſuis ꝑ iniuſtas tallias aut exactiōes indebitas ſuꝑ flues incōſuetas ſubditos grauant. et ab eis p̄fata exigunt. ſunt tn̄ ali qui caſus ſꝫm rai. et hoſtien. in qui bus licitū eſt dn̄is vltra cenſum de bitum aliqd̓ ſubſidium moderatū ex igere. Primus eſt ꝓ defenſione pa trie. vt cum patria iniuſte ab hoſti bus inuadit̉ tūc enim ſubditi nō ſo lum tenent̉ ſuas res imꝑtiri. ſed eti am tenent̉ corꝑaliter et totaliter iuuare et laborare. Secūdus ſi do minus vult ire ī exercitum indictu ab eccleſia vel principe cōtra here ticos vel paganos. nec ſufficit ad expenſas poteſt a ſubditis petere ſubſidiū. Tercius ſi in bello ex pa cto ſuo iuſto fuerit captus ab ho ſtibus et nō ſufficit ſe redimere abſ qꝫ damno graui. Quartus ſi debeat filiam maritare. aut filium deſpon ſare et ſic aliqua alia cauſa ſimilis emergat. de quibꝰ vide laciꝰ in ſum
mis p̄t licite a ſubditis petere auxi lium ſed moderatum ſi vero domīꝰ extra tales et ſimiles rōnabiles cau ſas vltra cōſuetum exigere vellꝫ te neretur ad reſtituciōem ſꝫm Rai. et alios. Decimooctauo peccat interd̓ qui in cōtractū ꝯductiōis mercena rium de p̄cioſo ſuo nō ſtatim ſoluen do damnificant. N ¶ Vnde dicit Alex. de halis. in ſum. talis tenetur reſtituere damnū. et etiam tm̄ quan tum mercenario nocuit. vnde Leu. xix. Nō morabit̉ opus mercenarij cui apud te vſqꝫ mane. id ē operis merces. et etiam xxxiij. Qui defrau dat mercedem mercenarij et qui ef fundit ſanguinem fratres ſunt. Et Iaco. v. d̓r diuītibus. Ecce merces oꝑariorum veſtroꝝ que fraudata ē a vobis clamat et clamor eoꝝ in au res domini ſabaoth ītroiuit. poteſt autem ille cui p̄cium ſolui deberet multipliciter damnificari non ſolu tus. aūt qꝛ tantum tenet̉ eadem no cte ſoluere aūt alimoniam. et alia neceſſaria emere vel principi obno xium fieri. aut aliud huiuſmodi in currere propter carentia ſibi debi te mercedis O ¶ Decionono pec cant qui defraudat dominos aūt ci uitates in ſteuris licite impoſitis. īmo interdum illicite ꝑ trrannos ex tortis. exempli gratia. dn̄s alicuius ciuitatis ſibi ſubdite imponit ei ali qua exactione iniuſtaꝫ. ſed rectoreſ dicte cōmunicatis ꝓ ſe et cōmunita te vt maius malum euitet ꝓmittūr eidem dn̄o quanda pecunie ſummaꝫ et ſtatuūt quendā modū recipiendi ſiue colligēdi dictā pecunia a ſingu lis d̓ illa ꝯmuitate īponēdo cuilibꝫ certā pecunia ſoluēda ſꝫm multiudi

Quartum Capitulū Preceptum Septimū
ꝙ aliquis ciuium dictam ſummam pecunie vel ſimul vel ꝑ ꝑtes ꝓmit tens ſoluere dicto modo recipiat ad firmam pecuniā impoſitam cōmuni tati dicto modo colligendā demum poſito ꝙ aliquid de dicta cōmuni tate exiſtimantes hmōi exactionem iniuſtam. et ideo nō ſoluendā niſi ꝑ violentiam et coactione aliqua pe cunie ſumma eis impoſita clam vel occulte retineant. Querit ergo go fredus. qd̓ li. vij. q. xv. Vtꝝ ſic reti nentes illud qd̓ eſt impoſitū eis te neantur illud reſtituere. et hoc illi qui recipit dictā collectaꝫ ad firmā Rn̄. debitum vt vnuſquiſqꝫ tanquā pars tribuat ad cōmune bonū con ſeruandū ſuam porcionē ſicut etiaꝫ quiſqꝫ pro ſalutē propria tenet̉ da re tiranno bona exteriora. vel ꝑde re pluſ ꝙͣ ꝑmittat ſe perimi ab eod̓ et bene ſtant ſimul in propoſito ca ſu. et in alio qd̓ aliquid iniuſte ab a liquo recipitur et tn̄ iuſte pōt ab a lijs exigi. vt ſi dn̄s a tiranno capia tur ſi captus ſine ſubditoꝝ boniſ re dimi nō pōt. et tn̄ tirannus iniuſte p̄cium recipit et reſtituere tenetur et ſubditi bene faciūt dominū libe rando ſic eſt in propoſito. vbi om̄es de cōmunitate ſunt ſicut vnum cor pus et rectores cōmunitatis qn̄ ra cionabiliter ſubditis aliquid ſoluen dum imponūt tenent̉ ſoluere alias cōmunitatem defraudāt P ¶ Vi ceſimo peccant qui ſciēter tradunt hominibus malas pecunias. vel ali as res pro bonis. poſtꝙͣ ab alijs ſic ad ip̄os ꝑuenerūt. tales em̄ nec dat p̄cium iuſtum. nec fideliter agunt. nec bene intendunt. ſed hoc quo ad pecunia p̄cipue intelligendū eſt. qn̄ datur pecunia que eſt falſificatio
monēte cōmunis. ſecus ſi non eſſet falſificata moneta. ſed in vno groſ ſo plus de argento a caſu ꝙ in alio et minus de cupro. Q ¶ Viceſimo primo peccat ſꝫm plures qui melio res denarios eligunt de moneta nō pure argentea. et reſoluūt in argen tum. vel vendunt p̄cioſius. et leuio res eque care vendūt. patet qꝛ tūc monētam reddūt minus acceptaꝫ et tales faciūt interdū libra denarioꝝ ita leuem ſicut p̄cioſiores monēte qd̓ tamē omnino illicitum eſt. ergo noc et cōmunitati. eadem rōe inter dum. ſicut iſti de quibꝰ ꝓuer. xj. d̓r. Qui frumēta abſcondit maledicet̉ in populis. R ¶ Secundo princi paliter videndū eſt de palliatis fur tis et rapinis de quibus eſt prima regula. Magi. math. li. de contra ctibus. Quicunqꝫ exhibet ſe qualē ſcit ſe nō eſſe cui propter hoc princi paliter ꝙ credit eſſe talis qualē ſe exhibet. datur. mutuat̉. venditur. vel fit aliquid boni qd̓ nō daretur aut fieret ſi ſciret̉ nō eſſe talis. illd̓ ip̄e iniuſte ꝑcipit. et ad reſtituciōeꝫ tenetur. niſi ſibi aliunde competat de iure. vel ip̄e ꝓbabiliter ignorēt ꝙ hac rōe ſibi detur vel fiat. Pa tent iſta. qꝛ ſi non debetur alias de iure nō datur ſibi voluntarie immo inuoluntarie. qꝛ ex ignorantia cuiuſ ip̄e eſt cauſa per ſuam falſam exhibi cionem et ſimulationem. ſequit̉ ꝙ ip̄e fraudulenter recipiat ſi iuxta hanc regulam diſcuterent ſe homi nes ꝙͣ multi īuenirēt ſe īiuſtiſſimoſ occupatores q̄ de diuicijs ſuis glo riantur ⁊ aſperātur ceteros vt ma los. Primo em̄ principales que ha bent defendere terram et ſubditos eiſqꝫ ꝓuidere de iuſticia ad que cō

Quartum Preceptū. Capitulum
Septimū. tribuciōe ſubditorum quaſi precio ꝗducti ſunt. de quanto defenſionē debitam ⁊ iuſticiam negligunt. de tanto ꝯtribucōem iniuſte recipiūt Secundo idem iudicium eſt de his qui ſe clericos verbo dicunt vel ha bitu vel officō exteriori oſtendūt ⁊ non ſunt tales quales racōe clerica tus eſſe deberent. Ex quo enim ille quem epiſcopus non acceptauit et ordinauit in clericum iniuſte rece pit beneficia eccleſiaſtica. ⁊ fructꝰ eorum quomō ille coram deo iuſte recipiet. ꝙ deuſ nunꝙͣ in clericum acceptauit. Quo autem eſt credibi le ꝙ deus illum vnꝙͣ ī clericum ac ceptauerit. qui nunꝙͣ vt clericꝰ vi uere vel vt talis deo ſeruire ꝓpo ſuit. ſed ſi aliquid de his que ad cle ricum ꝑtinent aſſumpſit aut facit. hoc prīcipaliter ideo facit vt ꝑ hoc faciliter redditus ⁊ peccunias poſ ſit obtinere et ꝑ illas ſeculares ha bere honores. ꝯuiuia. luxurias et vanitates ſeculi exercere. ⁊ ſi aliqn̄ bonum ꝓpoſitum habet. et ꝓ tunc iure p̄cipit nōne etiaꝫ tunc quando mutat ꝓpoſitum et oꝑe ꝯtrarium implet iterum p̄cipiendi ius perdi dit. Terco ſimiliter eſt iudicandum de religioſis habitū. et irreligioſe viuentibus. Quis em̄ credit puto autē ꝙ nec ipſimet credere poſſunt homines. id̓o eis bona dare. ꝯſtrue re monaſteria. elemoſinas et obla ciones porrigere. vt inde ⁊ de tali bus ꝯtra deum ⁊ regulam viuant. Cum ergo ipſi ſolum ſub pr̄e textu huiuſmōdi ⁊ calore petant ⁊ recipi ant ⁊ hoc intuitu eis detur. vt vid̓ licet ſꝫm ſtatum aſſumptum deo ſer uiant ⁊ viuant. Ip̄i non habēt ius ꝯuertendi data in aliud maxime cō
trarium ꝙͣ ad id ad qd̓ data ſunt. ⁊ ip̄i receperunt ꝙ cito ergo quiſpiā religioſorum ſcienter ꝯtra ea facit que ad ſtatum religioſum de neceſ ſitate ſalutiſ ꝑtinent iniuſte ꝑcepit ⁊ abutitur omnibꝰ monaſterijs do natis. etiā pane vel habitaciōe niſi mutet intencionem ⁊ velit eis vti ſicut debꝫ ad reſtitucōeꝫ tenẻ S T Quarto ꝯformiter poteſt dici qui ſcienter conatur vt res q̄cunqꝫ ve nalis melior appareat ꝙ eſt bona ꝙ emptor ꝓpter hoc emit princi paliter qꝛ talem credebat eam eſſe qualis aꝑpebat ꝯmuni iudicō tm̄ tenentur reſtituere quantū recipi unt vltra veꝝ eius valorem. Et ſi reddatur eis res eorum integra to tum reddere p̄cium tenebuntur. qꝛ non fiebat empcō niſi ꝓ tali re qua lis ſꝫm iudiciū cōmune aꝑpebat ſi militer ſenciendum ē de his qui rē bonam eſſe venalem oſtendunt vt vinum clarum ⁊ ſapidum ī vitro ⁊ poſtea turbidum. vel alias malum vaſis vinū infundūt hec de p̄fato math. quīto ſꝫm p̄dicta iniuſte agūt mercatores. vel alij qui accōmodāt pecunias ab alijs. et vt decipiat ve ſtes et apparatus habent p̄cioſos. vt eis credat̉. cum tn̄ probabiliter ſoluere debita nō intendūt vel neq̄ ant T ¶ Secūda regula eiuſdem quicunqꝫ indebite eſt alicui homini cauſa timoris verecundie triſtitie. vel alterius paſſionis ſibi omnino inuoluntarie cuius quidem paſſio nis occaſione ille homo mouet̉ ad dandum mutuandum vel aliqd̓ vti le ſibi faciendū hoc ip̄e iniuſte reci pit de tanto. de quato illa datio ex illa inuoluntaria paſſionē ꝓcedit. Et ad reſtituciōem tenet̉ niſi forte

Capitulum. Quartum Preceptum Septimū
ſicut p̄tactum eſt illd̓ ſibi ex aliquo iure debeatur. vel niſi bona fide ꝓ babiliter ignorēt. an inuolūtarie ſi bi detur. ſed ꝓbabilem habeat p̄ſum ptionem de voluntario. Illud patꝫ qꝛ qn̄ iſte nō habet ius. et ſcit illum dare nō voluntarie. ⁊ vltra hoc eſt indebite cauſa illius dacionis. quo pōt res ſibi iuſte venire. dico auteꝫ cuius eſt indebite cauſa qꝛ ſi das pauꝑibus elemoſina ex timore mor tis aut damnacōis ip̄i nō iniuſte re cipiūt. qꝛ nō ſunt cauſa illius timo ris immo adhuc ſi quis eſſet cauſa illius timoris. ſed nō indebite. vt ſi neceſſe eſſet naturā facere foramen in naui. ꝓpter qd̓ oportet eijci vel alijs dare merces. ſi aūt nō eſſet ne ceſſe. ſed faceret hoc qꝛ ſperaret ſe obtentuꝝ merces eiectas. ip̄e cete ris ꝑibus nō ſolum merces eiectas. et demū inuentas iniuſte rcciperet ſed etiam teneret̉ refundere. dato V ¶ Ex ꝙ eas nūquā inueniret: p̄miſſis poſſunt multa elici. Primo ꝙ potentes et dn̄i qn̄ petunt ſibi a liquid dari vel mutuari a ſubditis qd̓ p̄timore indignaciōis negare nō audet. de tanto iniuſte recipiūt de quato ex inuoluntario timore dona tur. Secūdo ſi quis petit vel medi cat ꝑ tam honorabilem ꝑſonam cui quis ꝑ verecūdia tam paruam rem negare et vultum eius nō audet cō funderet. Tercio debitores qui mi nant̉ creditoribus niſi pars debiti remittat̉ eis ſe totum velle negare coram iudice nulli talium ſunt abſo luti a debito qd̓ occaſione illius ti moris dimittit̉. Quarto hi qui mo leſtauerūt homīes et minant̉ ani ylius inimicari eis ſi nō cōcordaue rint cum eis ꝓ voto ip̄oꝝ nō debēt
credere ſe vere et euangelice recon ciliatos. etiam ſi offenſi ex illo timo re ſe iniuriam dimittere ⁊ verbo te ſtentur et ſcripto. Quīto mimi et io culatores qui vocati veniūt ad ho mines ſed eis penitus inuitis et do lentibus. et illi p verecundia vel ti more oblaciōis eoꝝ aūt humane cō fuſiōis ſuſtinent eos et aliqn̄ iocula ciōes eoꝝ nō ſuūt ſecuri in cōſcien tia de eo qd̓ eis datur de quanto ex illis motiuis datur quoruꝫ ip̄i ſunt cauſa indebita. ſed hec omnia ſunt intelligenda niſi ip̄is alio iure com petat. aut ꝓbabiliter appareat ꝙ volūtarie detur. Et ſicut additū eſt de tanto. de quāto et que ſequūtur cetera. qꝛ aliqn̄ homīes dant non ſo lum ex aliquā talium paſſionum in uoluntarium. ſed etiam ex affectu habendi beniuolentia. complacēciā honorem ſolaciū. aut laudem ſꝫ cer te de tanto illi nō iniuſte recipiunt et aliqn̄ totaliter mutat̉ affectus. Qn̄ aūt hoc haberet poſſet cōtinge re ꝙ qui prius iniuſte recepit. iuſte poſtea retineret. qꝛ qd̓ prius erat i uolunnarium. poſtea fit aliqn̄ nō ſo lum voluntariū. ſed etiam delecta bile. ſicut cōmuniter in his cōtingit que mouet. vel in quibus ſurgit co cupiſcentia. illa em̄ nō facit inuolū tarium. et ideo que ex illa dantur. iudicant̉ licite poſſe retineri nō ob ſtante ꝙ dans peccet in ſic dando ⁊ recipiens mereat̉ cum peccato ſuꝑ bie auaritie vel luxurie. hec magi. math. X Quantum ad terciuꝫ principale de rebus inuentis eſt ſpe cialiter notandū ſꝫm ſanctū tho. ij. ij. q. lxvj. et ſꝫm alex. in ſuo. iij. di. xxiij. ꝙ quēdā ſunt res que nunquā fuerūt in alicuius bonis vt gemine

Quartum Preceptū. Capitulum
Septimū. et lapilli qui inueniunt̉ in littore maris. et ille res ſtatim ſunt inuen toris. dicit em̄ de illis lex in libro i ſtitutionū de rerum inueciōe gem me et lapilli ⁊ ſimilia que in littore maris inueniūtur iure naturali ſta tim inuentorum ſunt et fiunt h Alie ſunt res que aliqn̄ poſſeſſe fue rūt. ſed modo derelicte ſunt. vt the ſauri antiquo tꝑe ſub terra occulta ri quoꝝ nunc nō eſt poſſeſſor. et de iſtis dicēdū eſt. ſicut de ſupradictis ſcꝫ ꝙ ſunt inuentoris. niſi ſꝫm ꝙ le ges ciuiles tenetur inuentor dare medietatem dn̄o agri ſi in alieno a gro inuenit. nō data ad hoc oꝑa. ꝓ pter qd̓ in ꝑabola euangelij Math. xiij. d̓r de inuentiōe theſauri abſco diti in agro ꝙ emit agrum illum. vt haberem ius poſſidendi theſau rum. ſi vero inuenerit theſauꝝ da ta oꝑa nihil tenetur domini agri. Vnde de illo dicit lex li. inſti. de re rum diuiſione quiſquis theſauros loco ſuo inuenit adrianus naturalē equitatem ſecutus ei cōceſſit qui in uenit. ac ſi quis in alieno loco. non data ad hoc oꝑa et fortuitu inuenit dimidiū inuentori et dimidiū domi no ſoli cōceſſit. z ¶ Alie ſunt res que de propinquo in alicuiꝰ fuerāt bonis. ⁊ ſunt ab eo derelicte ⁊ illas ſi quis inuenit. et eas accipit nō aīo retinendi. ſed eas reſtituendi domi nō eaꝝ qui eas nō habet pro dereli ctis. ille nō cōmittit furtum nec in re cum ſint derelicte. nec volunta te. cum eas derelictas ſciat aut cre dat. ſi autem in veritate non ſunt derelicte ip̄e tamen inuentor bona fide hoc credit et accipit etiam aīo retinendi. tunc ignorantia facti eū excuſat. vt dicit alex. Si aūt nō cre
dat eas d̓relictas et accipit eas aīo retinendi. tunc furtum cōmittit. qꝛ cōtractat rem alienam et de hoc in telligitur illd̓ augu. in quadā omē. ſic dicentis. Si quid inueniſti et nō reddidiſti rapuiſti. dicit tn̄ pe. pal. in iiij. de cōſuetudine. Theſaurus vbicunqꝫ inuentus ſit eſt principis et ſic ille ſolus poteſt facere elemo ſinam. Eſt em̄ theſaurus vetus d̓po ſitio pecunie cuius memoria nō ex tat. ſed quō reſtituent̉ inuenta qn̄ neſcitur cui. Rn̄. ſꝫm Rai. faciat īuē tor publice dici ꝑ precones vel per eccleſias vbi rem inuenit. et ſꝫm ho ſtien. anteꝙͣ domīno reſtituatur ſi dubium eſt cuius ſit certificari de bet inuentor per circumſtatias rei. alias forte multi nō dn̄i ea peterēt. Capitulum. Quintum A E emptione et ven diciōe circa que ſepe plu ra valde illicite acquirū tur tria nunc ſunt viden da. Primo que requirant̉ ad talia Secūdo ꝙͣ ꝑiculoſum eſt habere of ficium mercatorum. Tercio quali ter ſe debeant habere bene vt ſalua rentur mercatores B ¶ Quantū ad primū notandū ꝙ ſꝫm Vincen. in ſpeculo hiſto. li. ij. mercatoꝝ pro prietates cham primus habuiſſe vi detur. qui ſimplicitatem vite hoīm ad inuentionem menſurarum et po derū ꝑmutauit. atqꝫ ad caliditatem et corruptionē ꝑduxit terminos ter re primus poſuit rapinis et violen tia opes cōgregās ſuos ad latroci niā īuitauit Quāuiſ igit̉ negociaco vt hodie res ſe habet. de ſe non ſit illicita. qꝛ ip̄a mediante bona ter

Septimnū Quintum Preceptum Capitulum
rarum quarundā alijs terris taliū carentiam habentibus aduehunt ⁊ ecōuerſo. tn̄ ibi magne fraudes fi unt C Vnde ſecūdo notandum ꝙ ſꝫm tho. ij. ij. q. lxxvij. et ſco. in. iiij. di. xv. duplex ē ꝯmutaco. Vna īconomica qn̄ ꝯmutans intendit re cipere rem non vt mercetur in ea. ſed vt ip̄a vtatur. Alia eſt ꝯmuta cio negociatiua vbi ꝯmutans intē dit lucrari de re qua acquirit. emit em̄ non vt vtatur ea. ſed vt ven dat carius. Ad primam ꝯmutacio nem. vt ſit iuſta quinqꝫ requirunt̉ et ad ſecundam vt ſit iuſta eadem. et adhuc duo alia requirunt̉. Pri mo igit̉ ad ꝯtractum empcionis ⁊ vendicionis et ad quēcunqꝫ ꝯtra ctum requiritur libera voluntas ī vtroqꝫ ſcꝫ vendendi in vno. et emē di in altero. id eſt ꝙ das velit trāſ ferre et recipiens velit accipere rē tranſferendam. Secūdo requiritur libertas in vtroqꝫ. ita ꝙ neuter ip ſoꝝ ꝓhibeatur lege ſuperioris nec ꝑ actum alterius a quo dependeat Et ꝓpter defectum hꝰ modi non po teſt monachus ſine licentia ſuꝑio ris nec filius familias ſine licencia patris emere vel vendere. Tercio requirit̉ ꝙ fiat ꝯmutacō ſine frau de interueniente bona fide. ideo. j. theſalo. iiij. hec eſt voluntas dei ne quis ſuꝑgrediatur neqꝫ circuueniat in negoco fratrem ſuum ꝑ li ſuꝑgre diatur inequalitatem iuſti precij ex cludit de quo poſt pauca dicetur et D circumueniat per fraudem fit ſꝫm tho. fraus tripliciter primo in ſubſtancia rei vendite. vt cū qͥs rem vnius ſpeciei ſcienter vedit ꝓ re alterius ſpeciei. aut ſubſtantie minuſ p̄cioſe. vt auriculam ꝓ auro
aut aquam ꝓ vino. aut mixtum ꝓ puro. aut denarium cuprum ꝓ au reo. ꝯͣtra illud iſaie. j. argentū tuū verſum eſt in ſcoriam. vinum tuuꝫ mixtum eſt aqua. Secundo omitti tur fraus in quantitate. que ꝑ men ſuram ognoſcitur ſiue res menſure tur ꝑ pondus ſiue ꝑ aliam menſurā corꝑalem. vt modium vel ſextariū ſiue fit in liquidis ſiue aridis. Et ſi militer in libra ⁊ pondere. et in om nibꝰ iſtis vniuerſaliter oportet eſ ſe iuſtam menſuram in vendendo ⁊ emendo. alias iniūctum fit ideo de utro. xxv. d̓r. non habebis in ſaccu lo diuerſa pondera maius et minꝰ nec erit in domo tua modiꝰ maior et minor. abhominat̉ em̄ dominus eum qui hoc facit. et aduerſat̉ om nem in iuſticiam. Tercō ꝯmittitur fraus ī qualitate. puta cū quis ani mal infirmum vendit quaſi ſanum. aut vinum corruptum quaſi ſanuꝫ et purum. aut crocum mixtum cum re viliori. Ex quo patet ꝙ qui fa ciunt res inutiles et defectuoſas d̓ fectꝰqꝫ eaꝝ ex induſtria ⁊ ſtudio ſe obtegat et occultant tenent̉ ad reſtitucionē illius qd̓ occaſione ta lis occultatiōis eis datur ꝓ rebus niſi res non obſtante d̓ fectū tm̄ va leat quantū datur. Et ſimiliter eſt de habentibus res venales iudican dum. omnia iſta ꝓbantur extra de ī iurijs et damno dato. qui ei dat oc caſionem dāni. damnum dediſſe vi detur. ſed defraudans alium in ſub ſtancia qualitate et quātītate. dat ei occaſionem damni alias em̄ nō ꝑ muttaret. ⁊ in his omībus di. tho. non ſolum peccat qui niuſtam vē dicionem faciendo etiam ad reſti tucōnem tenet̉ E ¶ Quarto igiʳ

Preceptū. Capitulum. Quintum
ꝙ ad minus habitualiter in tendat ſi veraciter agnouerit rem nō fuiſſe talem qualis ſꝫm contractū eſſe de buerit ꝙ hͦ velit ſicut racionabile fuerit emendare. ſi em̄ venditore ig norante aliquis p̄dictorum defectu um in re vendita fuerit. venditor quidem nō peccat. tenetur tn̄ cū ad eius notitiā ꝑuenerit veraciter ſal tem damnū recompēſare emptori. ⁊ qd̓ dictum eſt de venditorē etiam ī telligendum eſt ex ꝑte emptoris. cō tingit em̄ qnqꝫ venditorem credere rem eſſe minus p̄cioſam quantū ad ſpeciem. putat ſi quis aurū vendat loco auricalci emptor ſi illud agno ſcat iniuſte emit et ad reſtitucōem tenet̉. Et eadem ratio eſt de defe ctu qualitatis et quantitatis. vt ſi quis ſimplex ꝑegrinus credens e quum ſuū valde infirmum exhibet eū venalem. et emptor aſtutus ꝙ uis noſcat defectū eſſe paruū. aūt forte ꝑ noctem ſanabilem. et tamē emit eum ꝓ paruo p̄cio quaſi valde infirmū. ille ſcienter et iniuſte dam nificat ꝓximum ſuū. ⁊ peccat ꝯtra hoc mandatū et tenetur ad reſtitu tione f ¶ Quinto requirit̉ equali tas valoris inter res ꝑ mutataſ aut inter rememptam aut venditam et p̄cium. Nā rem carius vendere aut vilius emere ꝙ valet in ſe vel eſti matione hominū eſt ꝯtra iuſticiaꝫ ſꝫm phiſo. j. poli. et ꝯtra Mat. vij. Omnia quecunqꝫ vultis vt faciant vobis homīes et vos facite illis. ſꝫ nullus eſt qui vellet ſibi rem cariꝰ vendi ꝙ valeat. qꝛ ſic damnificare tur vt plurimū vel ſemꝑ. vn̄ Augꝰ xiij. de ciui. dei. Velle vile emere ⁊ care vendere reuera vicium eſt. d̓r aūt ꝙ nō licet rem cariꝰ vendere.
vel vilius emere ꝙ valeat in ſe in eſtimaciōe hominū. In tribus enim caſibus licet rem carius vendere ꝙ ſit empta. ideo qꝛ aut res meliora ta eſt in ſe vel in eſtimaciōe homi num. aut rōe ſeruicij circa rem emp tam exhibiti. Primo em̄ res empta poteſt meliorari aliqn̄ naturaliter. vt cum fit de impuro vino puꝝ. et de gracili ligno forte. ⁊ de equo tri um ānoꝝ octennis. Aliqn̄ artificia liter fit empte rei melioratio vt me lior eſt pannus in tunicam formatꝰ ꝙͣ ſimplex pannus. aliqn̄ fit natura liter et artificialiter vt meliꝰ ad ig nem valent ligna ſicca ꝙ humidā. Secūdo principaliter res empta p̄t meliorari nō in ſe. ſed in opiniōe ho minū aūt qꝛ neſciebat̉ prius ꝙ bo na eſſet. aut qꝛ eſt iam indigētia eiꝰ que prius nō fuit. vt patet de pillu lis peſtilencialibus extra tempꝰ pe ſtilentie. et in tꝑe peſtilentie. et in multis alijs modis Et tam ī primo ꝙ in ſecūdo melioraciōis modo pōt res carius vendi ꝙ empta eſt. Ter cio priycipaliter idem fieri pōt ex ꝑ te vendentis videlicet rōe ſeruicij qd̓ circa eam fecit vel officij qd̓ cir ca eam habet. et hac rōne collecto res hoſpitum campſores. inſtitores caupones. peneſtici. et quicūqꝫ ſta cionarij. poſſunt rem etiā alienam nullo modo mutuatam nec in ſe nec in eſtimaciōe hoīm vendere carius ꝙ emerūt. et hoc propter ſumptus labores. induſtrias. curas. ꝑicula. ⁊ alias occupaciōes rōnabiles et mul to plus qui adducūt res a longiquo ratio eſt qꝛ. j. corin. iij. vnuſquiſqꝫ recipiet mercedē ſꝫm ſuum propriū laborem eadem rō eſt de mercatorē ſicut de alio laboratorē. ꝙ merces

Preceptū in Septimū
Capitulum
detur ꝓ fuis labore. induſtrīa. cura et ſimilibus G ¶ Vnde tn̄ ſꝫm di uinam ꝙ naturalem legem illicitū reputatur ſi in emptiōe ⁊ venditōe non ſit equalitas iuſticie ſeruata ſci enter. et ille qui plus habet poſtꝙͣ innotuerit ſibi illud tenetur recomi penſare ei qui damnificatus eſt ſi ſit notabile damnum. Quod dico. qꝛ iuſtum p̄cium rerum qn̄qꝫ non ē pu ctu aliter determinatum. ſed magis in quādā eſtimacione ꝯſiſtit ita ꝙ modica addicio vel municio nō vi detur tollere equalitatem iuſticie. vt tho. dicit. et addit ſcotus. ꝙ qn̄ ꝯmutantes penſata neceſſitate mu tua reputant hincinde equiualens dare ⁊ accipere ita ꝙ vterqꝫ opu tat tm̄ dare quantū recipit ⁊ econ uerſo recipere quantuꝫ dat. ſi tunc aliquod modicum deficit ab indiui duali equalitate non erit iniuſticia reputanda. qꝛ qn̄ ex tali eſtimaciōe de datioue ⁊ recepcione equiualen tis mutuo ſunt ꝗtenti tunc mutuo ſibi volunt remittere veriſimiliter ſi in aliquo deficiūt ab illa iuſticia requiſita. ⁊ ſic iſtoꝝ ꝯtractuū quē libet ꝯcomittatur aliqua donacio ꝯdicionalis. vt ſi aliquid ſit ampli us in re data. H Veꝝ tn̄ ſi ali quis multum indigeret d̓ re aliqua ⁊ alius ledatur ſi ea careat. ⁊ ꝑ ma gnam inſtanciam. ⁊ ille inducit̉ ad vendendum rem ſuam. vel ad ꝑmu tandum ꝓ re alterius. tunc cū poſ ſit ſe ꝯſeruare indemne erit ī cauſa tali iuſtū p̄cium non reſpiciendo ſo lum ad rem que venditur. ſed etiaꝫ ad damnum qd̓ venditor ex vendi cione indicione incurrit. ⁊ ſic licite poteſt alius cariuſ vendi ꝙ valeat ſꝫm ſe ꝙͣuis non vendat̉ plꝰ ꝙ va
Quintum leat habenti. ſi vero aliquis multū iuuētur ex re alterius quā accepit. Ille vero qui vendidit non damni ficet̉ carendo re iſta non debet eaꝫ ſuper vēdere quia vtilitas q̄ alteri accreſcit non eſt ex vendicione. ſed ex ꝯdicione ementis. nullus auteꝫ debet vendere alteri quod non eſt ſuum licet poſſet ei vendere damnū quod patitur. Ille tn̄ qui ex re alte rius accepta multum iuuatur. po teſt ꝓpria volūtate vendenti aliqͥd ſuꝑerogare qd̓ ꝑtinet ad eiꝰ hone ſtatē I et ſic ptꝫ ꝙ quīqꝫ requi runt̉ ad cōmutaciōem īcononica. ſꝫ ad negociatiuā adhuc ſuꝑ p̄fata re quirunt̉ alia duo. Primo ſi debeat eſſe iuſta oportet ꝙ talis cōmuta cio fit vtilis reipublice. ſic ē de mei catoribus illis qui afferūt res de patria vbi abundāt ad primā vbi d̓ ficiūt. quaꝝ tn̄ vſus eſt ibi neceſſa rius et etiam qui res emptas cōſer uant vt ꝓmpte inueniant̉ venales a volētibus eas emere tales habēt actum vtilem reipublice. Oportet em̄ ꝙ nec aliquis credat nec credē di rōem habeat emptionē eſſe ꝙmu nitati vel reipublice p̄iudicialem ꝓ pter defectum illiuſ cōdictiōis ſunt aliqui vituꝑabiliter negociatores puta qui nec tranſferūt nec cōſer uant. nec eoꝝ induſtria melioratur res venaliſ nec certificatur aliꝰ ſim plex de valorē rei emende. ſed emit modo vt ſtatim vendat ſine om̄ibꝰ iam dictis cōdictiōibus. Talis eſſet exterminandꝰ a republica tanꝙͣ nō cjuus cōmunitati. eo ꝙ ꝓhibet im mediatā ꝯmutaciōem volenciū ico nonice cōmutare et ſic faciūt qd̓li bet venale vſuale carius ementi ꝙ debere eſſe et vilius vendenti ⁊ ſic

Preceptū. Capitulum. Septimū. Quintum
damnificant vtranqꝫ ꝑtem. patet e tiam ꝙ illi qui frumenta vel alias res vtiles cōmunitati vel neceſſari as et bonas ad hoc principaliter e munt. vt nō deſint ciuitati patrie. vel aliqua alia bona intenciōe. non intendentes cariſtiam inducere ſed qn̄cunqꝫ neceſſitatem vel notabile grauamen pauꝑum viderit vende re iuxta cōmune et rōnabilem eſtīa cionē. Tales em̄ licite et meritorie poſſunt hoc facere et aliqn̄ cariſtiā impedire ſed illi qui in ꝯgregando talia nec cōmunitati ꝓſunt nec vti litatem eius intendūt. ſed ſolum lu crum ſuū nihil niſi cariſtiam expe ctando grauiſſime peccant. Ratīo ē qꝛ quilibet in cōmunitate viuens rōe caritatis ꝓximi et rōe emolime ti vtpote ſolacij defenſiōis ſimilium debet cōmunitati eſſe vtilis et ma xime nō nociuus. et ſꝫm iura turpis eſt pars que ſe nō cōfirmat ſuo toti poſſunt aut vtriqꝫ p̄miſſoꝝ ſe ex h conſiderare. Quia qui intendit car ſtiam dolet de frumentoꝝ cōpioſo ꝓuentū. Alius vero ex hoc vel letꝰ eſt. vel cōtentus ⁊ nō triſtis k Secūdum requiſitum ad ꝯmutacio nem negociatuuā eſt vt vendens ꝓ re vendibili recipiat iuſtum p̄cium cōſiderandum ſꝫm ꝙ res vendibileſ valent ad vſuꝫ hominū plus vel mi nus ſꝫm neceſſitatem reꝝ interduꝫ ſꝫm deſideriū hominū qd̓ habent ad res. Et licet difficile ſit dare de va lore rei ſufficientem et generalē re gulam. tn̄ hanc regulam quidam do ctor tradit. Sicut eſtimatio que ve riſimiliter bona fide creditur erro nea eſſe nō eſt ſequenda. ſic cōmūis eſtimatio in qua nullus error veriſi militer apparēt ſequenda eſt. ſiue ī
ſpecie. ſiue ī ſingulari vbi vero nul la eſt vel nō vera eſtimatīo ibi re curratur ad rōem penſando labores ſumptus ⁊cͣ. ſtatīm dicenda bona fi de ꝓut melius pōt fieri necnō me lioracionem vel peioracionē ſiue re alem ſiue eſtimatam et iuxta hͦ res vendatur. Talis negociator iuxta diligentiam ſuam et induſtriam et ꝑicula accipiat in cōmutacione p̄ci um correſpōdens. qd̓ declarat Sco. qꝛ vnūqueqꝫ in oꝑe honeſto ſeruiē tem reipublice oportet de ſuo labo re viuere ſed talis afferes vel etiā cōſeruans honeſte et vtiliter ſꝫuit reipu. igỉ ecͣ. Secūdo qꝛ vnuſquiſ qꝫ induſtriam ſuam et ſollicitudinē poteſt iuſte vendere. Induſtria em̄ magna requirit̉ in tali tranſ feren te de patria in patriaꝫ ergo poteſt iuſte ſuſtentacionē ſuam ꝓ ſe et fa milia ſua ad illam neceſſitate depu tatam recipere p̄cium correſpondēſ ſue induſtrie. Tercō etiā correſpō dens aliquid ſuis ꝑiculis. Semꝑ tn̄ lucꝝ debet eſſe moderatuꝫ ne talis cupiens nimis diues fieri vicium a uaricie incurrat L Ad hoc ve re ꝙ vendicio vel empcio ſit bona materialiter requirunt̉ ꝯdicōes ⁊ circūſtancie ꝯmunes ſicut in alijs actibus moralibus potiſſime finis eſt. ꝙ non ſit in ſcandalum ī maluꝫ exemplum. ꝯtra votum. vel ex aua ricia. vnd̓ dicit ſanctꝰ tho. ꝙ emēs non debet lucꝝ ſtatuere tanquā fi nem ſuum. vel ſuoꝝ operū. Sed lu crum qd̓ querit vlterius in aliū fi nem neceſſarium vel honeſtum. vt ad ſuſtentionem domus ſue vel ad ſubueniendū indigentibus ſi ſit ne gocio licita. vel cū quis negociatio nē intēdit ꝓpter publica vtilitateꝫ

Capitulum Quint um Preceptum Aptimū
ne ſcꝫ res ad vitam neceſſarie deſint patrie. et tūc lucꝝ expedit nō tāꝙͣ finem. ſed quaſi ſtipendium laboris M¶ Sed eſt dubiū vtꝝ vendi tor teneatur dicere vicium rei ven dende Rn̄. ſꝫm tho. qd̓li. ij. q. x. et ij. ij. q. lxxvij. arti. iij. Si res venden da ꝓpter vicium qd̓ habet reddit̉ minoris valoris. vel eius vſus red ditur impeditus vel noxius. ſcꝫ cum equus claudicat. vel domus eſt ru inoſa ant cibus corruptus vel vene noſus. ſi tūc hmōi vicium eſt occul tum. et venditio nō detegit. et ſi tā care vendit ac ſi non eſſet vicioſa. erit venditio doloſa. et venditor te netur ad damni recompenſacionem ſi vero vicium ſit manifeſtum puta cum equus ſit monoculus. vel tale manefeſtum vicium habet res ven denda vel cum vſus rei. licet nō cō ueniat vni venditori pōt tn̄ cōueni ens eſſe alteri. et ſi tūc ip̄e venditor ꝓpter hmoi vicium ſubtrahat de p̄ cio ꝙͣtum oꝑtet tunc nō tenet̉ ad manifeſtandum vicium rei. qꝛ forte hmōi emptor vellet plus ſubtrahi de peccato ꝙ eſſet ſubtrahendum. vnde poteſt licite venditor in dem nitati ſue cōſulere vicium rei reti nendo. verbi gratia exemplificant doctores alij Tu vendis mihi equū omnino malum. ⁊ qui nihil valet ad equitandum et das mihi eum ꝓ ta to p̄cio. ꝙͣtum ſola cutis valet. ni hil iniuſtum facis mihi ꝙ equus nō valet ad equitandum. niſi ego ī cōtractu interrogarem. an equꝰ va leret ad equitandū. et tu diceres ꝙ ſic. tūc em̄ cōtractus iniuſtus eſt et fraudulentus. ſi aūt ego ex ſimplici tate vel inaduertentia nō cōſidera rem illum defectum. nec inquirerēt
tu tn̄ ſcires ꝙ ego principaliter ad equitandū eum emerem. ⁊ ex ſimpli citate vel inaduertentia id nō dice rem. Tu quidē peccas cōtra me. nō in uſte ad extra vendendo. ſed minꝰ fideliter et caritatiue circa me agē do hec eſt ſentētia tulij qui narrat de antipatre philo. accutiſſimo. qui dixit omnia vicia emptori pandeda ſunt. et poſt plura eius verba cōclu dit Tuli. li. iiij. de offi. nihil debet vēditor emptori celare. Qd̓ ſi incre pandi ſunt qui retinent qd̓ de hijs eſtimandum eſt qui fucaciōis vani tatem adhibent. N ¶ Sed quid de his mercatoribus et cōtrahenti bus qui ſciunt veriſimiliter iuſtum p̄cium et tn̄ ſigno. vel verbo vel ſi lentio rem ſuꝑuendūt. Rn̄. ꝙ tripli citer poſſunt tales vicium cōmitte re. Primo ſi videns homine ſimpli cem et inexꝑtum circa rem. nō facit diligentiam fidelem vt ei nō ſuꝑue dat. qꝛ em̄ inexꝑtus homo neſcit rē eſtimaret. Ideo venditor nō poteſt ſe ſꝫm illius exhibitionem in vendē do regere.. ſed tota eius eſtimatio ſibi incumbit. Et ergo niſi fidelem diligētiam adhibeat nō eſt ſine pec cato ſi rem ſuꝑuendat. ſecus aūt eſt qn̄ res venditur homini intelligen ti et exꝑto circa rem. Secūdo quan do emptor aut venditor eſt artatꝰ neceſſitate vel inordinata affectiōe impulſus. tūc nequaqua fit pōt al ter dubiꝰ de valorē rei tam ſecura cōſcientia durus eſſe erga eum cēte ris paribus. ſicut ergo libeꝝ. ⁊ om̄i tali impulſu carentem. habet em̄ ti mere ꝙ ex illa artaciōe cariꝰ emat ꝙͣ alias faceret emptor. vel qd̓ ven ditor vendat remiſſius. Tercio qn̄ venditor aliqua arte vel cautela

Quintum Capitulum.
Preceptū.
gettſſꝰ verborum. etiam ſi vera ſint et non falſa inducit emptorem ad emende dum cariꝰ. ꝙ alias emeret. vt ſi ve ditor reꝫ que vix valet vnum dena rium ſcienter exhibeat pro quatuor et emptor ex verecundia. vel qꝛ nō credit ſuper exhiberi rem ī quadrū plum exhibeat et det plus ꝙ vnum venditor coram deo tenetur ad re ſtitucionem eius quod plus vno re cepit. Tenet̉ enim ad reſtitucioneꝫ ſi rem ſcienter ſuꝑuenderet. etiam ſi illum nullomodo induceret quan to magis qn̄ hoc per cautelas effi cit. et maxime per falſitates et men dacia hoc procurat O ¶ Secūdo principaliter videndum eſt ꝙ peri culoſum ſit mercari vel negociari. Et hoc patet ex ſeptem que ea red dunt periculoſam. Primo ignoran tia interdum valoris rerū. et quan ti eſtimandi ſint labores cure. ꝑicu la et cetera hmoi que negociantes habent circa venales res. in quaruꝫ eſtimaciōe merito quilibet eſt ſibi ſuſpectus. vtpote iudex in propria cauſa. Et in hoc minus ꝑiculoſe ſtāt qui vendunt res apud multos inue nibiles et venales. qꝛ facilius ⁊ pro pinquius poteſt haberi eſtimatīo. et homines nō ſunt artati ad vnum Quiſquis vero habet rem venaleꝫ. vel exercet officium. aut laborem n̄ poſſibilem apud alium haberi ſicut aliqn̄ ſolum vnus eſt notarius. me dicus. apotecarius. vel alius talis. hic debet ſibi multomagīs eſſe ſu ſpectus et valde cauere ne in neceſ ſitate hominū exigiat aut recipiat vltra rei. aut laboris ſui valorem. Secundū reddens negociacione pe riculoſam eſt diffidentia de proxis que ſurgit ex cautelis et fraudibus
omni die cōtingentibꝰ ꝓpter quod vendentes multo carius exhibent res quā valent. et ementes multo minus ꝙ velint dare ⁊ ſic vtrobiqꝫ multa falſa dicuntur. et non pauca mendacia. et qn̄qꝫ ꝑiuria cōmittun tur. Eercium eſt inordinatus timor damni. et lucri deſiderium exceſſuū ac affectus res cito vendendi. Ex quibus oritur cōſuetudo laudandi vendenda et emendēda vituperan da qui quidem timor et deſiderium temꝑe contractus ſic menteꝫ vrget et occupant ꝙ modicus vel nullus reſpectus ad deum vel iuſticiam ſo let haberi. Quartum cōtinua et an xia ſollicitudo et occupatio cum ta libus rebus extrinſecis et diuerſis hominibus que raro mentis recolle ctionem admittūt. et in quibus tan ta habetur diligētīā ꝙ debitū deo ſeruiciuꝫ et cura proprie ſalutis ob mittit̉. Quintum eſt malum exem plum quod quis videt ī maiori ꝑte mercantiū propter quorum multitu dinem homo plane volens ꝓcedere vix poteſt aliquid lucrari mercādo Sextum eſt cōtinua occupacio cum vero obiecto et materia auaritie ſcꝫ cum temꝑalibus bonis. et etiam cū forma eius. qꝛ cū modo acquiren di eadem nec nō cum auaris circa q̄ videtur tam difficile auaritiam vitare ſicut aſſidue conuerſando cū procacibus mulieribus continentiā ſeruare. Septimum eſt raritas pu re intēcionis. quia valde rarum eſt vt quis recte intendat in mercando vtilitatem proximoꝝ. et ſic ſꝫm vti litatem officij vel obſequij ſui vi ctu mereri q̄ tn̄ ītētio tā neceſſaria eſt. ꝙ ſine tali intētiōe actuali vel hituali nullꝰ actꝰ negociaciōis eſt

Preceptum. Septimum.
Capitulum Quintum.
meritorius apud deum. etiaꝫ ſi quo ad homines nihil iniuſti fiat immo dubium eſt et diſputabile eſt. an il le qui nō intendit in mercādo homi nū vtilitati ſeruire. etiam ſi vtilis ſit. poſſit aliquid ſꝫm deum ꝓ labo re ſuo recipere P ¶ Tercio princi paliter videndū eſt quo mercator cupiens ſaluari debeat ſe tenere. Rn̄. ꝙ debet ante omīa intendere n̄ plus debito reciꝑe. vel minus dare ſciēter. et velle ſupplere vb iꝑcipit defectū. et fideliter ſꝫuiēdo. aut ꝓd eſſendo his a quibꝰ vult victum ac quirere. et cū timore lucꝝ recipere ſꝫm nobilitatē et gratuitatē et vti litatem cure. laboris. induſtrie. et ſumptū quos et quas cōtingit habe re. necnō ſꝫm magnitudinē. multitu dinem. aut p̄cioſitate rerum in qui bus ſeruit aut miniſtrat homībus. nec tm̄ negociaciōi intēdere vt per hoc aliquid eoruꝫ negligat que ſue ſunt neceſſaria ſaluti. Dico aūt no bilitate ⁊cͣ. qꝛ dato. ꝙ negociatoris merces adducētis tantꝰ eſſet labor ſicut militis defendētis terrā. nobi lior tn̄ eſt labor militis ceteris pari bus ꝙ alterius. qꝛ ad nobiliorem fi nem tendit. ſic etiam ſtaret ꝙ labo res cure ⁊cͣ. eſſent eque nobiles et gͣ ues. et tn̄ vnus eſſet magis neceſſa rius alio ꝓ iſto certe ſibi magis de beret̉. Dico etiā ſꝫm multitudineꝫ magnitudinē et p̄cioſitatem rerum qꝛ peneſtica vendēs ſcꝫ piſum ⁊ ole ra. et de vno flore. cōmunitati ſer uiens. nō pōt tm̄ lucri reciꝑe. ſicut inſtitor vendens nobiles et multuꝫ vtiles res. nec inſtitor inquiete qd̓ animo reſidēs ceteris ꝑibus pōt tm̄ lucꝝ reciꝑe. etiā de eque magna pe cunia ſicut res eque bonas de ꝑtibꝰ
longinquis adducēs. et iō ſi quilibꝫ ſꝫm ſtatuꝫ ſuū vellet viuere. et ſꝫm meritū ſuū lucꝝ reciꝑe. om̄ia ſtarēt eo melius. ſed qꝛ peneſtica de modi co p̄cio et labore tantū vult lucra ri. ꝙ quotidie cibis bonis ⁊ potibꝰ repleta ſit et vltra hoc cōtinue plꝰ dicet̉ que ſi debite ꝑpenderet. vix nudum panē mereret̉ et inſtitor de modico labore et precio reſpectiue vult ſe ⁊ ſuos tam delicate nutrire et p̄cioſe veſtire. ſicut vnus de mul tomaiori ſumma. grauiori et vtilio ri labore cōmunitati ſeruiens. ⁊ ita diſcurrēdo de alijs. hinceſt ꝙ qua ſi om̄es auaritie et ſuꝑbie et volup tatis morbo laborāt ꝑ que tm̄ exce cantur ꝙ credūt ita eſſe debere ex hoc ꝙ illa ſunt tam cōmuniter iam cōſueta. et ꝙ quaſi omnes ſic agūt cum tn̄ nulla cōſuetudo poſſit excu ſare in his que ſunt cōtra rectā ra ciōeꝫ. ſed ſolū indifferentibꝰ que pn̄t fieri bene et male nulla aūt re cta rō videt̉ dictare hoc bonum ꝙ filia ſimplicis militis aut burgēſis. quātumlibet opulentā deferat tam p̄cioſam veſtē. cingulū aut coronaꝫ que ꝓ ſtatu ſufficeret cuiuſcūqꝫ ma gne principiſſe aut regine nec hoc ꝙ quātūlibet diues mercator tam ſplendide in veſtibus. tam magnifi ce in ſumptibus viuat ꝙ ſufficeret regi vel prīcipi bene magno. Et hͦ modo multa ſunt que ſub diſſimula cione tranſeūt nec reputantur tam mala que tamen ſi recte penſarent̉ manifeſte viderent̉ exceſſiua recto iudicio rōnis. Ex quibus patet ꝙ quantificatio precij iuſti penſanda eſt in libra rationis. recte atten dendo bona fide id eſt fideli inten cione ſuam induſtriam circa rem.

Sextum. Capitulū Preceptum
Septimū ſollicitudinem. neceſſitatem. immo bilitatem rei vendibilis. magnitudi nem. multitudinem. labores. ꝑicula et ſumptus S Sextum Capitulum A ¶ E vſuris modo et alijs contractibꝰ tria po nent̉. Primo quot moīs vſurarij faciūt cōtra vi p̄ceptum. Secūdo quanta mala lu dos cōmittent̉. Tercio quo peccat luſores. B ¶ Quantum ad primū p̄notanda ſunt quatuor. Primo ꝙ vſurarij tenēt̉ ad reſtituciōem vſu re et ad reſtituciōem damni ꝑ vſu ras alicui illati. Om̄is em̄ vſura cō mittit̉ circa mutuaciōem vel con ceſſionem. Eſt aūt mutuacio actiua ſeu cōceſſio. datīo gratuīta rei quā vel equiualens tenet̉ reddere reci piens iuxta pactum. Mutuatio ve ro paſſiua eſt talis rei receptio. d̓r autem mutuacio quaſi meū tuū fa cio. hoc tamen qd̓ tibi mutuo n̄ ſin pliciter deſinit eſſe meū. ſed ſolum ad tempus debet eſſe tuū. vnde ve raciter differētie poſſum me tantuꝫ habere apud te. et ille nō diceretur omnino pauꝑ cui debitores bene ſo lituri tenerent̉ multa. dicit̉ auteꝫ mutuatio pecunie vel hmōi datīo. qꝛ dominiū tranſ fertur. vnde ī ſcri ptura vocat̉ mutuatīo datio. exo. xxij. Deūt. xv. Lu. vj. Si inquit mu tuum dederitis his a quibus ſpera tis rceipere. que gratīa eſt vobis. nam ⁊ peccatores peccatoribꝰ feno rant̉ vt recipiant equalia et ſtatim ſequit̉. mutuū date nihil inde ſpe rantes. et erit merces veſtra multa et eritis filij altiſſimi. qꝛ ip̄e benig nus eſt ſuꝑ ingratos et malos. Dici
tur gratuitadatio. qꝛ ſicut pura et ſimplex donatio fit gratis ſine limi taciōe. ſic iſta debet gratis fieri. ſal ua iſta limitaciōe de reddendo. vn̄ xp̄s vbi ſupra dicit nihil inde ſperā tes ſupple vltra redditionē rei. Ad ditur ꝙ vel equiualens tenet̉ red dere qꝛ niſi hoc eſſet pura ⁊ ſimplex foret donatio. Dicitur vel equiua lens. qꝛ aliquando res eadem nō p̄t reddi. quia diſtrahitur vt pecunia. vel ꝑditur. aut perit vt equus aut donis. Dicitur etiam iuxta pactū qꝛ mutuo recipiens nō tenetur rem mutuatam ſimpliciter reddere. niſi ita ſit pactum. poteſt em̄ tale pactū fieri ꝙ reſtituat ſi petitum fuerit. vel ſi autdum venerit ad pinguio rem fortunam. et tūc ſi non venerit conditio reddere nō tenet̉. Secundo notandum ꝙ ꝙͣuis mutū ans poſſit iure rem mutuatam vel valorem eius recipere et repetere. nihil tamen poteſt vltra hoc ab ho mine ratione rei mutuate vel mutū atiōis repetere recipere vel ſpera re. ſed bene poteſt reciꝑe quodā mu tuum recipiente nō ꝓ mutuo ſꝫ ſpō te. vel ex alia iuſta cauſa datur aut pia. Primū patet qꝛ recipiens mu tuuꝫ nullū ius habet ad rem niſi ex cōceſſione mutuatis. ſed mutuas no dedit aut mutuauit. niſi ad certum tempus vltra qd̓ inuīto dn̄o tenere nō debet. Scd̓m ptꝫ qꝛ qn̄ mihi mu tuaſti pecuniā vel hmoi tūc res iſta interim ē mea facta. et eiꝰ vſus eſt meū opus cꝰ ſignū ē. qꝛ ſi apud me ꝑdit̉ pecunia. vel res mihi eſt per dit a nō tibi vt omnes volūt. Sed contra ratione eſt ꝙ ego tibi debe am dare aliquid de vſu et labore meo quē habeo de pecunia mea licꝫ

Capitulū Preceptum Septimū Sextum.
poſtea tenear tibi dare pecuniam tuam. aut equiualens ꝙͣ a te mutu aui. et quando hoc facio tunc tuum D tibi reſtitui et ſatiſ feci. Sed diceret quis cū ille cui mutuo ante hoc mihi potuit dare vnū flo renum voluntarie. cur ergo ꝓ mu tuo non poteſt dare vnum florenuꝫ Rn̄. ideo qꝛ non vendibile nullus p̄t vendere. ſed quilibet bene pōt dare ſuam rem qui ſaltem liber eſt. ſꝫ mu tuatio cum ſit actus voluntatis eli citus vel imperatus quo quis vult ꝙ res ſua ſit alterius ad beneplaci tum eius qui habet poteſtatem ſic diſponendi de re vel vtrunqꝫ. ſcili cet actum interiorē. et exteriorem comp̄hendens. et nullum talium eſt vendibile eo in o quo vſurarius cū pit. Exquo etiam patet ꝙ vſura cō tra legem nature eſt. Terciū patet quia nō peioris condiciōis que mu tuum p̄ſtitit alicui poſt mutuaciōeꝫ ꝙ ante. ſed potuit reciꝑe ſponte. vel ex alia pīa aūt iuſta cauſa data ab eo qui haberet poteſtatem dan di. ergo et poſtea habet. immo recō penſaciōem eorum que pecunia non menſurant̉ licite poteſt pro mutuo quis exigere. ſꝫm multos puta beni uolentiam. et amorem eius cui mu tuauit vel aliquid huiuſmodi. ſꝫ di ceret adhuc vſurarius ſi nihil poſ ſum recipere pro bono quod tu ha bes ex pecunia. vel vſu eius. tamen tu teneris mihi pro damno qd̓ ha beo. quia interim ꝙ tu habes eam. ego non poſſum emere cenſum pro ea. nec poſſum vti ea. nec cum ea lu crari. quod totum poſſem habendo pecuniam ip̄am. Cur nō ꝓ talidam nō aliquid recipiam. Rn̄. qn̄cunqꝫ ē certum damnū qd̓ mutuans ex mutuacione incurrit. tūc niſi illi peten ti. ſic tanta neceſſitas pro quo iſte mutuas teneretur illud damnū ſub ire. ip̄e bene pōt ſibi denegare mu tuaciōeꝫ. ſi autem iſte petens volue rit illud damnū in ſe recipere ad vi tandum ſuum grauius damnū hoc mutuans licite poteſt facere. et idē nitati ſue ꝓuidere. nec recipit hoc rōne mutuaciōis. ſed ad vitam dū damnū quod ſibi ex mutuacione im minet. vbi vero non eſt aliquodicer tum damnū. ibi nihil certi poteſt re cipi. Et multominꝰ quādo eque ve riſimile eſt occaſiōe mutuaciōis bo num venire ſicut malum vel damnū vitare ſicut incurrere. ſufficit enim pro poſſibili damno. poſſibile lucrū vnde ſic arguitur cōtra vſurarium ſi hoc eſt damnū tuum. quod nō po tes lucrari cum pecunia tua. tūc hͦ eſt lucrum vel bonum tuum. ꝙ nō potes ꝑdere pecuniam tua ex ſpolio furto. vel alijs dolis vel mercando damnificari cum ip̄a. vtrunqꝫ enim eſt eque poſſibile ⁊ continges. ergo ſi teneor tibi ꝓ iſta. tu teneris mihi pro iſto. et ſic fit recompenſatio E ¶ Tercio notandum ꝙ habens ſubſtantiam huius mundi. ſicut te netur interdum ſub p̄cepto. aliquā do ſub cōſilio dare aliquid ſimplici ter. vt elemoſinam indigenti. vt ſu pra habitum eſt de elemoſina p̄cep to quinto. Item ſupra ca. ij. p̄ſentiſ p̄cepti. ſic etiam tenetur in caſu reꝫ ſuam dare ad tempus quod eſt mu tuare eadem rōne. Quia. j. ioh. iij. qui habuerit ſubſtantiam huiꝰ mun di et viderit fratrem ſuum neceſſi tatē paciētē clauſeritqꝫ viſcera ſua ab eo quomō caritaſ dei manet ī eo ſed certum eſt ꝙ primum tenetur

Sextum Capitulum.
quis facere libere et gratuite ⁊ ni hil ꝓ eo ſperare ꝓ datione vel reci pere taꝙͣ debitum ciuile. quamuis taliſ elemoſinarius poſſit licite inte dere ꝙ alius pius ſit ad ip̄m oran do ꝓ eo pauꝑ enim in veritate obli gatur rōne operis pietatis orare. vel pius eſſe ꝓ benefactore. ergo et ſcd̓m debet fieri ſic libere videli cet mutuum. vbi res dat̉ ad tempꝰ opera em̄ pietatis debent gratis fie ri. vnde Lu. vj. Eſtote miſericordeſ ſicut et pater veſter miſericors eſt qui videlicet gratis eſt. et ibidem. ſed benefeceritis his qui vobis be nefaciūt. que vobis eſt gratia. ¶ Quarto notandū ſꝫm Tho. ij. ij. q. lxxviij. ꝙ quedam ſunt res quaꝝ vſus nō eſt cōſumptio earū. ⁊ vſus domus eſt inhabitatio et diſſipatio eius. vſus equi eſt eius equitacio. vel alter eius labor. et in talibus poteſt vſus concedi ſeruata ꝓprie tate et ꝓ talium reꝝ vſu poteſt ho licite reciꝑe p̄cium. vt fit in earum locacione. alie ſunt res quaꝝ princi palis vſus eſt eaꝝ conſumptio. vt ſunt pecunia panis triticum et hu iuſmodi. vſus em̄ panis eſt ꝯmeſtio ꝑ quam conſumit̉. ſic etiam de vino et ſimilibus. ſic vſus principalis pe cunie eſt eius diſtractio ſꝫm ꝙ ī cō mutacione expenditur. et in talibꝰ nō debet nec vſus principalis cōce di ſine domino. qꝛ in illis ꝑ mutuuꝫ ſit tranſlatio dominij. ſi em̄ mutuo tibi pecuniam illa erit tua ꝑ mutuū nam mutuū dicitur quaſi de meo tu um. Et ideo ſi mutuatum perditur ip̄m perdit̉ illi qui mutuo recepit. licet reddere equiualens ſimiliter de pane vino et ſimilibus intelligē dum eſt. G ¶ His ergo p̄notatis
cōcluditur ꝙ ꝙͣuis vſura in nullo caſu ſit licita. tamen in quibuſdam caſibus poteſt quis licite reciꝑe vl tra valorem rei mutuate. nō ꝓ mu tuaciōe. ſed alia de cauſa. Primū pa tet qꝛ videtur eſſe cōtra legem na ture. vt iam patuit et etiam ē con trā declaracione eccleſie. exͣ. de vſ. li. v. fere ꝑ totum et cōtra diuinam legem psͣ. Qui pecuniam ſuam non dedit ad vſuram. Secūdū patet pri mo caſu ſi quis detinet iniuſte ꝑ vi olentiam bona mea. et mutuo libi pecuniam recipiens eadem bona in pignus ſi qui fructus veniunt de il la re impignorata ergo iure recipio nō ratione mutui. ſed qꝛ ꝑtinebat ad me etiam ſine omni mutuacione. Secundus caſus ſi ante tempora ti bi mutuaui et hodie debes ſoluere. et qꝛ nō ſoluis. ego ex legitima cau ſa cogor tantū pecunie ſub vſura re cipere tunc illud qd̓ ꝓ vſura teneor ſoluere tu debes dare. et ego iure recipio. nō pro mutuaciōe. qꝛ iam fi neꝫ habet. nec tu tenes rem illam ex mutuaciōe. ſed detines violenter. vel me inuito. Et quia ex illa iniu ria tua habeo daninum. tu teneris mihi illud refundere. Tercius caſus eſt ſi ego fideiuſſi ꝓ te em̄ qui tibi mutuauit. et tu tempore ſolutionis non ſoluis. nec liberas me a fideiuſ ſione. mutuans quoqꝫ recepit pecu niam ſibi debitam ſub vſura vt priꝰ et ꝓpter ꝓmiſſionem meā obtinet iure a me illud qd̓ dedit ꝓ vſura tu teneris mihi illud reddere. nec ego recipio vſuram a te. nec tu das illd̓ reſiduū rōe mutui. ſed ꝓpter dan nū qd̓ ego ex negligētia tua incurri H ¶ Quartus caſus ponitur exͣ. de vſu. ſalubr. ſi ſocer qui differt dare

Preceptū.
Capitulum.
Septimū. genero dotem. obliget ſibi in re cꝰ vſus nō eſt eius cōſumptio pignus pro dote ꝙ mox dare deberet. tunc gener nō tenet̉ fructus quos de bo nis impignoratis ꝑcipit cōputare in ſortem hoc intellige cum maritꝰ ſuſtinet onera matrimonij alias nō Et d̓r notanter in re cuius vſus ⁊cͣ. Quia ſꝫm multos nō poteſt de x. flo renis vnum reciꝑe. qꝛ contra natu raꝫ pecunie eſt ꝙ gener. ⁊ ſꝫm phi. ſed tamen hoc nō poteſt eſſe ꝓpter hoc ꝙ gener expectat. et dat indu cias ſocero numerandi vel ſoluendi dotem. qꝛ hoc eſſet pro mutuo reci pere. ſed hoc videt̉ eſſe licitum qꝛ ius p̄ſumit ꝙ qn̄ quis dat alteri fi liam ſuam nō velit eos deficere vel perire. immo ſubleuare in oneribuſ matrimonij. vnde p̄ſumit̉ ex carita te facere quicquid facit. vel qꝛ pa pa qui habet ꝓuidere ſaluti hoīm ordinauit hoc in penam differenti um dotem vel in fauorem matrimo nij. et qꝛ hoc mūdus acceptauit qui libet tale pignus obligans videtur renūciare quodammo iuri ſuo Quī tus caſus ſed dubius apud quoſdaꝫ eſt et tangitur. exͣ. li. iij. de feu. cap. inſinuatione. qn̄ vaſallus bona feu dalia impignorat domino feudi. qꝛ tunc ſꝫm legiſtas et canoniſtas dn̄s non tenetur computare in ſortem ꝑ cepta de bonis p̄dictis etiam ſi ꝑci iat aliquid vltra labores. et impē ſas. maxime quando interim nō exi git ſeruicium tamen in hoc caſu ſe curior eſt opinio. Innocen. dicentis ꝙ ibi oportet fructus computari ī ſortem I ¶ Patet ex predictis ꝙ multis modis vſurarie peccat quis cōtra vij. p̄ceptuꝫ. Primo qui alicui pecunia mutat. et pro ſolo tali muSextum. tuo exigit lucrum temꝑale in pecu nia aūt in alia re cꝰ valor pōt pecu nia menſurari. Dico notater ꝓ ſolo mutuo. qꝛ ſꝫm Tho. Qui mutuū dat pōt abſqꝫ peccato in pactum redu cere cum eo qui mutuum accipit re compenſaciōem damni. vt patuit in ſecūdo notabil i. et in quarto ꝑ caſuſ dico etiam qui exigit lucrum. quia ſꝫm eundem Tho. Si mutuans acci pit aliquid ab eo cui mutuat. non quaſi exigens nec quaſi ꝓ aliqua ob ligatione tacita vel exp̄ſſa. ſed ſicut gratuitum donū nō peccat vt ſupra patuit. Secūdo cōtra hoc mandatū peccat ꝑ vſuram qui pro quacunqꝫ mi re que vſu cōſumicur mutuata acci pit ex pacto vltra ſortem pecuniaꝫ aut aliam rem cuiꝰ valor poteſt pe cunia menſurari. quia cum talem re mutuat alteri. tunc amplius nō eſt ſua. ſed iſtius qui eam mutuo acci pit. ſi ergo exigit ꝓ ea lucrum tunc exigit lucrum ꝓ re non ſua. Exquo patet ꝙ vſuram cōmittit qui ꝓ mu tuo exigit munus ab obſequio vel a lingua. quia vterqꝫ valor pecunia menſurari poteſt vt patet in labo rantibus aduocatis et ſimilibꝰ. Ter cio peccat ꝯtra hoc p̄ceptum ꝑ vſu ram qui mutuat xviij. libras ꝓ vna vel centum etiam ꝓ vna̓ cū pacto de illa ſoluenda īmo ſola ſpēs de lu cro rōe mutui ſꝫm illud Lu. vj. mu tuum date nihil inde ſperamēs. Et hoc patet ꝙ talis ſperās lucrum ꝓ mutuo fit vſurarius mentalis. veꝝ eſt quando ſpes lucri eſt cauſa mu tuandi. Ita ꝙ alias non eſſet mu tuaturus niſi de lucro recipiendo ſperaret. aut aliquo alio emolimen to. vt de ꝓpina vel ſimili lucro. ſi quis vero principaliter moueretur

Capitulum. Sextum. Preceptum Septimū
ex caritate ad mutuum. et cum hoc ſperaret de retribucione alicuiꝰ lu cri illud nō eſſet vſura nec vicioſuꝫ vt dicit Alber. ſuꝑ illo Luc. vj. mu tuum date nihil inde ſperantes. ob ligatur em̄ ex beneficio qui mutuuꝫ recepit ſꝫm illud Luce ibidem. ꝓut vultis vt faciant vobis homines ⁊ vos facite illis ſimiliter. et dixi no tanter. Si quis mutuaret. xviij. li bras pro vna. qꝛ ſi nō mutuaret re aliter. ſed emerēt vnam libram pro xviij. ſuꝑ aliqua re immobili annui cenſus. et xviij. libre eſſent iuſtum p̄ciū pro vna ꝑpetui cenſus. vel ad reemendum. tunc cōtractus nō eſſꝫ vſurarius. k ¶ Quarto vſuram cōmittie qui mutuat alteri ſub tali pacto. vt etiam ſibi poſtea remutu et quia vult alium obligare ad pec cuniam eſtimabilem. licet em̄ licituꝫ ſit et dignum. ꝙ mutuanti vnū mu tuetur aliud nō tamē eſt licitum ali um ꝓpter mutuum obligari ad re mutuandum. L ¶ Quinto vſuraꝫ cōmittit qui habens molendinum mutuat piſtoribus. aut alijs illo pa cto ꝙ molant ſolum in ſuo molendi nō accipit em̄ vltra ſorte in tali mu tuo. ſcꝫ iſtam cōmoditate que e pe cunia eſtimabilis et aufert eis liber tatem alibi molendini et tenet̉ eis ad ſatiſfactiōeꝫ. Sexto cōmittunt vſura quo mutuauerūt res ſuas ad certum terminū quo veniēte nolūt dare ꝓlongaciōeꝫ niſi data pecunia ꝓpter mutuū vel alio equiualenti ſunt eī vſurarij. etiā ſi exp̄ſſe nihil petant M ¶ Septimo vſura com mittūt qui rem cariꝰ vendūt ꝙ ſit iuſtū p̄cium ip̄ius ꝓpter hoc vt em̄ ptori de pecunia ſoluendā expectēt vſqꝫ ad certū terminū vel qꝛ reꝫ vi
lius emit ꝙͣ ſit eius iuſtū p̄cium ꝓ pter qꝛ pecuniā ſoluit priꝰ antequā ſibi res poſſet tradi. aut etiā qui tē pore collectiōis blaudi vini et ꝯſi miliū cū minus ſoluere ſolent vendi talia ꝓ p̄cio qd̓ valitura ſunt circa paſca. Aut alio tꝑe in quo plus ſol uere cōſueuerūt et ſic ſingulis mōiſ palliate vſure cōtra vij. p̄cep. fit et tenet̉ in om̄ibus talibus quis ad re ſtituciōem damni ꝓxīo ſic ſibi iniu ſte illati A ¶ Octauo qui mutu ant ad vſura noīe alieno. et hoc ma xime eſt verū de tutore ꝓcu ratorē et ſimilibus qui in hoc nō p̄ſtant nu dum miniſteriū. ſic etiam autorita te. et ſic vſuras acceptas nomīē ali eno tenet̉ hmōi reſtituere. ſi iſte cꝰ nomine accepit nō eſt in ſoluendo. aūt ſi n̄ vult reſtituere. Idem intel ligo ꝑ omnia de vitricis eccleſie et de his quibꝰ cōmendata ſunt hoſpi talia aut alie loca religioſa et pīa. nec excuſat eos ꝙ hmoi lucra con uertant̉ in pios vſus. qꝛ eſt regula iuris Nō ſunt facienda mala vt eue niant bona. Et quia ſꝫm ſe vſura eſt mala. nūꝙͣ pōt fieri bona ſicut alia ſimilia vt dicit Augu. li. cōtra men daciū. O¶ Nono peccat om̄s iſt ī ciues cōtra hoc p̄ceptum quoꝝ au toritate ꝯſilio vel cōſenſu alicꝰ co munitatis mutuant ad vſuram. Et om̄es qui autoritatem p̄ſtant aut p̄ ceptū ad hoc dant. aut cōſilium ſint quo ciues hmōi vſura n̄ cōmiſiſſent tenent̉ ad reſtituciōeꝫ inſolidū. Ce teri vero vt cōſentiētes ꝓpter emo limentū qd̓ eis ex hoc accreſcit. te nentur ad reſtitucionem eius par tis q̄ ad eos peruenit. aut quantuꝫ releuati ſunt in expenſis quas alias feciſſent de ſuo. aut quas

Septimū Preceptum Capitulū Sextum.
eos ſoluere oportuiſſꝫ. Notat autē dn̄s alber. ſuꝑ illo. lu. vj. Mutuum date nihil inde ſperantes. Contra mutuum inquit multis modis pec catis. Primo indigenti non dando. i vnde eccle. ix. fenera ꝓximo tuo in temꝑe neceſſitatis illius Secun do datum nimis importune repetē do. qn̄ homo non pōt ſoluere ꝯtra qd̓ Iſa. lviij. omnes debitores repe titis. vbi glo. Qui repetit nō habē tem deo facit violentia. Tercio pi gnora neceſſaria vel detinendo vel deſtruendo. de quibus Iob. xxiiij. Abſtuliſti pro pignore bouem vi due Et Exod̓. xxij. Preximo tuo pi gnus aut veſtimentū eius ante ſo lis occaſum reddes. Quarto cū vſu ra exigendo. vt hic et ezech. viij. ad vſuram nō cōmodauerit qd̓ videli cet ad virū iuſtū neceſſario ꝑtinet. Exo. xxij. Si pecuniam dederis mu tuo n̄ vrgebis eum. nec vſuris opri nies. Quinto pro dilaciōe termini ſoluciōis munera accipiendo. d̓ quo pͣs. Qui pecuniā ſuam non dedit ad vſuram P ¶ Quantum ad ſecun dum principale querit̉ Vtꝝ ea lici te poſſint recipi et retineri que acq̄ runt̉ ꝑ ludos alie ſcacoꝝ vel alios et ex pactis mutuis hominū decur ſibus equorum. galloꝝ et aliorum an malium morſibus bellis vel du ellis etiam hominū. vel de duraciōe pluuie vel ſiccitatis. vel quocunqꝫ alio incerto futuro vno vnam par tem cōtradictiōis. alio aliam eligē te. Et ponat̉ caſus exempli gratia ſint pe. et pau. ambo ſui iuris ſig no. verbo vel facto tale pactum fa ciūt mutuo ꝙ pe. debeat dare flor. in caſu quo craſtina die n̄ ceciderit pluuia vel ſi ī taſſere venerint tres
oculi et ecōtra pau. pe. in caſu quo ceciderit pluuia vel quatuor oculi venerint in taſſere. ponat̉ etiā vl terius ꝙ veniat illud qd̓ pe. elegit tunc queritur vtrum iſti peccēt ſic paciſcendo. hoc eſt ꝙ vnus eoꝝ ob ligat ſe ſic alteri ponendo rem ſuaꝫ in tale dubium et fortunaꝫ et ꝙ re cipit reobligaciōem ab alio. et vtꝝ impleta cōdiciōe ꝙͣ pe. elegit. pau. poſſet licite retinere reꝫ ſua. vel an teneatur eam dare pe. et an pe. poſ ſit eam licito iure recipere et retine re tanꝙͣ ſuam. In iſtis em̄ conſiſtit tota vis ludi. Pro quoꝝ intellectu notādū. ꝙ nō oportet dubitare an licitum ſit ludrica vel iocoſa exerce re pro recreacione et quaſi ꝓ qua dam quiete virtutis animalis cum tam theologi ꝙͣ philo. circa hͦ po nant virtutem eutropolie vel iocū ditatis. ſed qꝛ talia que pro alleuia cione mentis inuenta ſunt fiūt pro acquiſiciōe pecunie et pecunia eſti mabilium. Idcirco dubium motum eſt. Rn̄. ergo ad dubium ſeptē ſunt tenenda. Primū eſt ꝙ homo habēs dominiū rei p̄t licite ſe obligare ad dandum eam ſub tali cōdiciōe for tuita niſi forte quis haberet domi nium quo ad hoc reſtrictum vel ni ſi condicio vel obligatio vel ambo ſimul aliquid mali implicarent. ptꝫ qꝛ talis pōt ſimpliciter et libere da re ſicut et quō vult et ſtatim. ergo p̄t etiā dare impleta ꝯdiciōe que ni hil male includit. Quod aūt poteſt quis licite facere ad hoc faciendum pōt ſe pacto vel ꝓmiſſo reſtringere ſed hic aduertendū eſt ꝙ talis obli gatio pōt etiam male fieri. vtpote qn̄ quis ſꝫm rectam rōem deberet ꝓ ſe aut ſuis ſeruare. ſiue qn̄ obliga

Sextum. Capitulum. Preceptū. Septimū.
ret ſe ibi vbi ſciret venire in malū. Secundū eſt qd̓ hominem obligare ſe ſic vt p̄dictum eſt in primo p̄ciſe et principaliter ꝓ ſimili re obligaci one iniquum et iniuſtū eſt. ſimiliter et talem exigere obligaciōem ꝓ ob ligaciōe ſua ꝓbatur qꝛ ibi in cōtra ctu nō ſeruat̉ equalitas eo ꝙ obli gatio pauli eſt petro lucroſa ſed ob ligaciōe pe. eſt paulo nihil. Et hoc eſt qd̓ pe. deſiderat et intendit. pau lus vero cōtrarium licet nō conſe quatᶻ intentum. ergo nullus eorum intendit equitatem. que tn̄ neceſſa rio in omni cōtractu non gratuito requiritur. Item ꝓbat̉ ex alio qui libet ludens talis habet inordina tum deſideriū ad temꝑalia et non ſubiectum deo ſicut debet qꝛ ludēs de quo agitur deſiderat venire illd̓ qd̓ ip̄e eligit. intm̄ ꝙ ſi omnino nō venerit triſtatur. maledicit aliqua do et blaſphemat. que ſunt manife ſta ſigna magni deſiderij et nimis ī ordinati. manifeſtum eſt aūt ꝙ ca ſus oculoꝝ niteſſere vel pluuia vel ſimilia ſunt actus naturales a deo reſpectu cuius nulla eſt fortuna di recte licet voluntas mala vt ſic nō ſit a deo. Ecce quo luſor dolet de il lo qd̓ deus facit. In hoc aūt magis ꝑiculoſe ſtant qui talia eligūt que ſi venirent eſſent cōmunitati dam noſa. vt ꝙ nō veniat pluuia vel ꝙ nix vel gelūdiū duret et qui p̄bent ſibijp̄is occaſionē deſiderandi id qd̓ non placet deo vel cōmunitati no cet. Q ¶ Item patet aliter. nam duo qui ſimul ludunt volūt habere deum ad impoſſibilia. Quilibet eniꝫ vult ꝙ ip̄e finaliter lucretur. hoc aūt in eodem ludo impoſſibile ē fie ri. Ideoqꝫ luſor poſuit ſe ad hoc ꝙ
impoſſibile eſt deum vtriqꝫ placere et ſic agere ꝙ vterqꝫ ſtet de eo be ne contentus. Ad cuiꝰ contrariū de berent omnino conari qꝛ aliter non poſſunt eſſe deo placentes et grati. Dicente Augu. Nemo placet deo niſi placeat ſibi deus. Ecce quantuꝫ malum vult vnus luſoꝝ alteri. duꝫ quilibet ꝙ deus alteri nō complace at ꝙuis oſtendat ſe qn̄qꝫ tales qua ſi ſint ſocij et amici Item ex alio tā les ludentes abutunt̉ donis dei. de us em̄ dedit nobis temꝑalia. nō ad aliud quertenda niſi ad laudem ſuā vtilitateꝫ noſtram aut proximi. nūc aūt ludens auertit ſe vt cōmuniter ꝑ ludum a laude dei et eius memo ria et neceſſario vel habet damnuꝫ vel damnificat proximū. et hoc vlti mum principaliter intēdit ergo ſic ludere eſt abuti donis dei. Tercium eſt quale peccatum ſit ludus p̄dictꝰ Rn̄. ꝙ ludere principaliter intencio ne lucri vt talis et acquiſita retine re ſola vel principaliter hac occaſi one eſt ex genere peccatum morta le. qꝛ eſt contra caritatem ꝓximi im mo et dei vt patet ex p̄cedēti dicto pōt tn̄ aliquis ſic ludendo peccare venialiter. ſicut ſi luderer puer ex toto deſiderio lucrandi ꝓ globū lo vel lapillo aūt alia tam parua re ꝙ ꝓximo nō noceret. Quartum eſt ꝙ paulus in caſu principali non p̄t iuſte retinere rem de qua pactuꝫ fe cit. ꝓbatur paulus. ꝑdit ius ſuum quod habuit ad illam rem et nō ac quiſiuit aliquid noui iuris ad eam. igitur non debet̉ ſibi. et ꝑ cōſequēs nō poteſt retinere eam ſibi. Primū videlicet ꝙ perdidit ius ſuum patꝫ qꝛ paulus potuit iuri ſuo renuncia re et renunciauit ergo ꝑdidit. Alid̓

Septimū Capitulum Preceptum Sextum.
ꝓ prima ꝑte patet ex caſu. pro ſecū da ꝑte ꝓbatur pau. ex quo conſen ſit in ludum. ꝯſenſit exp̄ſſe vel ta cite ꝙ ſi ſic euenerit ſicut petrus ē legit/ ꝙ res non eſſet ſua. ergo renunciauit rei illi ſi ſic eueniret. ſed ſic venit. igỉ ⁊cͣ. Secundū vide licet ꝙ non acquiſiuit nouū ius pꝫ. qꝛ ꝑdendo illud nihil iuris acquiſi uit ⁊ nihil aliud īteruenit iuxta ca ſum. qꝛ ꝑ illa omnia alia excludunt̉ Quintum eſt ꝙ pe. non iuſte occa ſione ludi recepit rem iſtam ad ſibi retinenda. ꝓbả. pe. nullum ius ha bet ad rem in hoc caſu. et non dat̉ ſibi gratuite vt caſus innuit. ergo primū videlicet ꝙ nullum ius ha beat ad rem patet. qꝛ nemo ex iniu ſto fundamēto ſuo poteſt in aliqua re ius acquirere. eo ꝙ ſicut nemo colligit de ſpinis vuas. nec de tri bulis ficus. Mathei vij. ſic nec ex iniuſto poteſt venire ius. nihil em̄ dat qd̓ non habet. ſed pe. ad acqui rendum rem pauli habet iuſtum fū damentum eo ꝙ facit iniuſtam ob ligacione et damnificat ꝓximum ⁊ abutitur donis dei. vt ī ſecunda ꝓ hacōne patuit R¶ Sextū eſt ꝙ res ꝑ caſum ſucrata ad cuiuſcunqꝫ manus deueniat occaſione ludi ſci entis ꝙ res tal̓is ſit. eſt ad pīos vſus quertenda vel autoritate ſu pioris qui ſibi talem diſpenſacioneꝫ reſeruauit. vel ſi nullus ſuperior ſi bi talia reſeruaſſet. Ipſe ꝑ ſe face re vel diſponere ꝙ ꝑ alium fiat pa tet qꝛ omnia tꝑalia ſunt ordinata a deo ⁊ ordinanda ab homībus vel i mediate ad laudem dei vel ad vtili tatem hoīm. In qua tn̄ etiam laus dei intendenda eſt. ſi ergo ordinat̉ iſta immediate ad laudem dei. manifeſtum eſt ꝙ in pīos vſus quer titur cum pietas ſit cultus dei ſꝫm Augꝰ. ſi auteꝫ ad vtilitatem hoīm rōnabiliter ordinatur cū nulli debe atur de iure. planum eſt ꝙ cuꝫ cui datur. datur ex miſericordia et pie tate. et ſic iteꝝ in pīos vſus quer titur. ſed quereret aliquis ex quo res iſta debet in pios vſus querti vtrū hec ſpectet ad petrū vel pau lum vel alique alium. Rn̄. ꝙ vter qꝫ eorū debet ad hoc conari qꝛ qui libet eoꝝ eſt cauſa ꝙ res ſic quer tenda eſt ⁊ ꝓpter ea etiā vterqꝫ eo rum debet facere diligentiā et im pedire ne aliter quertatur. vnde ſi paulus timet ꝙ pe. nō ſic quertat debet quantū de iure poteſt ꝓuide re ꝙ non veniat ad manus eiuſ. nō tificando videlicet ſuꝑiori ad queꝫ ꝑtinet diſpoſicō. vel ponēdo ad ma nus omunes. vel ꝓcurando arre ſtacionem. vel aliquo alio mō iuſto aut benigno. ſimiliter debet facere petrus. ne res veniat ī manas pau. ſi cōformiter timēt de ip̄o. ſi vero nullus talis iuridicus modus locuꝫ haberet. qꝛ tn̄ paulus pactum fecit ſed daturū pe. ſi pluerēt hodie. tūc ex quo pluit videt̉ ſecurius ꝙ det vel dimittat pe. poſſeſſionem rei ꝙͣ ꝙ ſibi reſeruet. pac̓ta em̄ ſeruanda ſunt quantum poſſunt ſine peccato maxime quādo dubium eſt qūo pe. rem quertat. quia tūc p̄ſumendum eſt de bono vel qn̄ non poteſt iuri dico vel benigno modo indebitam ꝯuerſionem rei quā perdidit impe dire. non em̄ videtur ꝙ paulus ad impediendam illam querſioneꝫ rei indebitam etiā ſi veriſimiliter time at de ea debeat ſe ꝑiculo exponere vel pugnare. Aut ſe ponere ad ſca

Preceptum
Sextum. Capitulū
Septimū dalum vulgare. vt notetur de non obſeruacione pacti. mendacio vel falſitate niſi ſi et quātum et aliquid iſtoꝝ de iure debitum eſt. vel ſꝫm iuſtitiam expedit S ¶ Septimuꝫ eſt ꝙ occaſione ludi nihil omnīo p̄t de aliena re recipi vel teneri de iu re niſi quantum p̄ſumitur de volū taria ꝑdentis datione. etiam ſi non ꝑderet. ſic em̄ fit inter amicoſ ꝙ ali qn̄ ſine ludo plus dant ꝙ ꝑ ludum ammittāt. Et ideo qui ludunt in ſo lacio ꝓ eſibilibus vel potabilibus. vel alijs rebus tāto ſecurius ſumūt acquiſita ꝙͣto verius p̄ſumunt per dentes voluntarios ad dandum ex amicitia etiam ſine ludo igitur ſe n̄ lucrum ſed ſolacium de victoria in tendere. De tanto vero in ſecurio res de quanto illos inuīte dare in telligunt. vel ſe lucrum vt lucrum intendiſſe T ¶ Sed quereres pn̄t ne in aliquo caſu ꝑdentes in ludo d̓ iure ꝑdita repetere. Rn̄. ꝙ ſic nam qn̄ furioſi minorennes maxime pu pilli. mente capti ſurdi. ceci muti et morbo ꝑpetuo laborantes. ſerui re ligioſi. filij familias. qui nihil hn̄t niſi a patre vxores que non habent pafernalia ꝑdunt aliquid loco hic iure poſſunt repeti. et debent reſti tui. vel illis vel eoꝝ tutoribus. cu ratoribus. dominis monaſterijs. pa tribus aut maritis. Idem debet fie ri ſi ammīſtrator rerum eccleſiaſti caꝝ de rebus eccleſie aliquid ludo ꝑdidiſſet ſimiliter repetere poſſet ⁊ reddi deberet ſi aliquis inuite lude do et ad ludum coactus aliquid per didiſſet. Conformiter crederem re peti poſſe et reddi debere ſi quis ſo lum cōſenſiſſet in ſimplicem et pla num ludum. et alius ꝑ falſitateꝫ ꝙ
iſte nō agnoſceret lucraret̉. ludens em̄ taliter nō iuſte ꝑdit rem ſuam ni ſi ꝑ conſenſum in illud mediāte quo ꝑdit vt patuit. Ille aūt de quo hic d̓r nō cōſenſit in fallaciam ꝑ quā lu crans obtinet qd̓ intendit. Quantum ad terciū principale no tandū ꝙ ad deteſtaciōem ludi tria faciūt. Primo multitudo peccatoꝝ que in ludo accidere poſſunt primū cupiditas. que ſꝫm apoſt. j. Thi. vj eſt radix omniū malorum nec eſt ibi quecūqꝫ cupiditas. ſed rapina vult em̄ ꝓximum ſpoliare rebus ſuis Se cundum eſt ꝓditio vult em̄ ſpoliare illum cuꝫ quo comedit et bibit. Ter cium eſt in miſericordia vellet eniꝫ eum ſpoliare ſi poſſet etiā camiſia. Quartum eſt qꝛ vſurariū excedit in malo. qui infra menſem de. x. flore. vnum lucrat̉ ſed iſte ſtatim lucrat̉ eadem die. Quintū eſt afflictio pa tris dei. quem iurando et imp̄cando dehoneſtat. Sextum eſt mandatum eccleſie. qd̓ qͥdammodo cōtemnit de his duobus. ꝓuer. xix. Qui affligit patrem et fugit matrē ignominoſuſ erit et infelix. Septimū eſt ſcanda lum ꝓximi corrumpunt̉ em̄ multi qui ad ludum videndum cōueniūt. Octauum eſt obmiſſio multoꝝ bo noꝝ que deberet quis facere temꝑe quo ludit. Nonum eſt peccatum ꝑ iurij. Decimū fraus quā cōmittit ī alteꝝ. Vndecimū ira et cōmunica tio peccatoꝝ. Duodecimū eſt fra ctio ſolennitatū in qua plus cōueni unt. Decimūtercium interdum ho micidium etiam ꝓ modico verbo. Decimūquartū eſt idolatria qꝛ ſuꝑ illo. phili. iij. quoꝝ deus venter eſt dicit Glo. hoc ab homine colitur qd̓ p̄ ceteris ab eo diligit̉. Secundo

Preceptum Septimū
Capitulum
faciunt ad deteſtaciōem ludi ꝙ in eo quaſi omīa p̄cepta decalogi trāſ grediunt̉. Primo illud nō habebis deos alienos vt iam tactum eſt Se cundū nomen dei inuanum faciliter aſſumit. Tercium ſabbatū ſepe vio lat. Quartum et alia faciliter pa tent p̄ter nō mechaberis qd̓ a minꝰ ſpūaliter tranſgreditur qꝛ adherēs alicui alij a deo contra deum forni caciōem cōmittit. amorem anime cū creata recubinando inordinate. īmo ſepe tales ſocij ſūt fornicatores ad literam. Tercio facit ad deteſtacio nem ludi multiplex ibi cōmiſſa ſtul ticia. qꝛ primo viliſſime ſeruituti ſe luſor ſubicit taxillis videlicꝫ oſſibꝰ forte canis. Secūdo largit̉ ad p̄ce ptum taxilloꝝ qd̓ nō daret ad dei p̄ ceptum. Tercio qꝛ cōſentit ꝙ viliſ ſimi ſibi nobiliſſimū recipiat vide licet tempus. Quarto omibus nocꝫ qꝛ facit qd̓ ſibi eſt danoſum ꝓximo ſcandaloſum. et deo cōtumelioſum. Quīto qꝛ velut inſanus proprij ma nibus ſe ibi quis interimit Septimuꝫ Capitnlum Via vero detinere alie num eſt cōtra vij. p̄cep. Adeo nūc de reſtituciōe tria ſunt principaliter di cenda. Primo quō ſint reſtituenda bona materialia reꝝ et corporum. Secundo quo bonum fame ſit reſti tuendum. Tercio quo bona aīe ſint reſtituenda A ¶ Quantū ad pri mum notandū ꝙ reſtitutio oꝑe vel voluntate eſt qd̓dam pambulum ne ceſſarium ad cōtriciōem. Et qui ali um iniuſte damnificauit. aut aliena detinet. tamdiū eſt peccator mortalis ꝙͣdiu non vult reſtituere ꝓpoſ ſe dicente beato augu. in epiſto. ad macedoniuꝫ. Quamdiu res propter quā peccatum eſt nō redditur ſi red di pōt penitentia nō agitur ſed fin gitur. ſi aūt veraciter agitur non dimittitur peccatum niſi reſtituat̉ ablatum exquo patet ꝙ quādiu ho mo nō reſtituit ꝓpoſſe ſi interim ſa cramentum aliqd̓ ſūmit nouo pecca to peccat. qꝛ indigne ſacramentum ſumit et ſi manens in tali peccato ī plet penitentia ſibi a ſacerdote pro peccatis ſic cōfeſſiſ iniuncta nihil ꝑ hoc ſatiſ facit deo ſꝫm multos. Se cundo notandū ꝙ detinere alienuꝫ inuito dn̄o eſt ideo peccatū morta le qꝛ cōtra vij. p̄ceptum. ſcꝫ nō fur tum faciēs. Certum eſt em̄ ꝙ aufer re alienum eſt cōtra idem p̄ceptum et eadem rōe ret. nere alienum quia damnificatur ī vtroqꝫ dn̄s rei. ⁊ ab vſu ſue rei inuitus p̄peditur. Eſt e tiam cōtra iuſtie virtutem que red dit vnicuiqꝫ qd̓ ſuum eſt. Eſt etiam cōtra fraterna caritatem. que vult alteri bonum ⁊ retines alienū vult alteri malum. vnde eadem rōe qua detinens vxorem alterius nō eſt ca pax penitentie. ſic etiam qui bona aliena inuito domino. Tercio nota dum ꝙ de reſtitucōe ſunt multa du bia doctrinalia que determinat ſan ctus Tho. et ſco. in iiij. di. xv. ¶ B Primū dubiū ē qͣs teneaʳ reſtituere Rn̄det̉ ꝙ primo et prīcipaliter ille qui rem abſtulit aūt damnū iniuſte intulit. et hoc ē certum et p̄ter illu ſunt multi alij qui ad reſtitutioneꝫ obligantur qui oprehendunt̉ ī hiſ verſibus. Iuſſio ꝯſilium. cōſenſus palpo recurſus. Participans. mutꝰ non obſtans nō manifeſtās. Et tho

Capitulum. Septimum. Preceptū. Septimū.
exponendo hos verſus vbi priꝰ. ij. ij. q. lxij. dicit ꝙ inter illa que ī his verſibꝰ enumerata ſunt. quinqꝫ ob ligant ſemꝑ ad reſtitucionē. Primū eſt iuſſio vt cum quis iubet aliquē dep̄dari aut alias iniuſte damnifi care. ſi ex eius iuſſiōe fit. tenet̉ ad reſtitutionē totius. Secundum eſt ꝯſenſus in rapinam aut iu aliam ī iuſtam damnificatiōem. et hoc ī eo ſine cuiꝰ ꝯſenſu talis rapina aut a lia damnificacō fieri non poterat. Terciū eſt recurſus ſcꝫ qn̄ quis ē re ceptor latronum et p̄ſtans patroci nium. nam qui receptat latrones ⁊ tietur eos aut rem raptā vel fura tam doloſe celat ita ꝙ ꝑ hoc impe ditur reſtitutō vel ille tenet̉ in ſoli dum cū his qui abſtulerunt. Quar tum ꝑticipans vt cū quis ꝑticeps ē in crimine furti. prede vel ſimiliuꝫ vt quia latroni ſe ſociauit ad ſpoliā dū et ꝑtem accepit. Et ille qui par ticipat in crimine tenetur in ſolidū de toto. ſed ille qui ꝑticipat non in crimīe. ſed ſolum in re accepta. ille ſolum tenet̉ reſtituere qd̓ de re ſci enter emit vel accepit. Quintū non obſtans. cum ſcꝫ huiuſmodi ſpolijs latrocinijs et ceteris malis ex offi cio obſtare tenetur vt princeps ter re qui iuſticiam ꝯſeruare tenet̉ ſi non obſtat cum obſtare poſſit. ⁊ ſic per eius defectum inualeſcunt la trones ⁊ ceteri malefactores ad re ſtitutionem tenent̉ ſimiliter intel ligatur de non manifeſtante et cui ꝯuenit ex officio maīfeſtare. Aut ſꝫm ſco. qui in iudicio requiſitus tā cet vbi res finaliter poſſet reſtitui ei cuius eſt et dicendo veritatē vbi non immineret ſibi ꝑiculum ſtatus aut ꝑſone ꝯſimiliter p̄dictis intelli
genduꝫ eſt de non rep̄hendente. et cui hoc conpetit ex officio. vt dicit tho. ij. ij. q. lxij. et ſubdit ꝙ princi pibus terre ex hoc imminet ꝑiculuꝫ ꝓpter hoc eī poteſtate publica po ciunt ur. vt ſcꝫ ſint iuſticie cuſtodeſ In alijs aūt enumeratis ī verſibuſ non tenetur hō ad reſtitucionē niſi in ceteris caſibus ſcꝫ qn̄ homo ꝓba biliter credit ꝙ ſuum ꝯſilium fue rit efficax. ⁊ ꝙ aliaſſine ſuo ꝯſilio nō fuiſſet facta ablatō ſimiliter nō omnis palpo vel adulator tenet̉ ſꝫ ille qui adulādo incidat ad auferē dum laudans ꝓ illo et dices ſignuꝫ eſſe ſtrēnuitatis. Et maxime tūc te netur ad reſtitutiōem. qn̄ ꝓbabili ter credit ꝙ ſua adulato fuerit cau ſa ini uſte ablatōis. Idē intelligat̉ de detrahente ſi ꝓpter detractōeꝫ ip̄e audiens ꝓuocatur et damnifi cat iniuſte eum cui detractum eſt. Et di. ſanctꝰ tho. ij. ij. q. lxij. ꝙ prī cipaliter reſtituere tenētur illi qui ſunt principales in facto. Primo qͥ dem p̄cipiens damnificatōnem fieri et ſecundario ip̄e exequēs et ꝯſe quēter omnes alij. obligant̉ ꝑ or dinem. Qn̄ tamē vnus reſtituit illi damnū qui damnum paſſus eſt. tūc eſt eidem totaliter ſatiſ factuꝫ. nec aliquis eoꝝ tenetur eidem aliquid vlterius reſtituere ſed illi qui ſunt principaliter in facto et ad quos ꝑ uenit res tenentur ſatiſ facere illis aut alijs quid reſtituerūt. Qd̓ ſi nō facerent tūc ceteri tenent̉ vt vide tur ſinguli ꝓ ꝑtibus qui inſolidum ſatiſ fecit C ¶ Notandū hic ꝙ ſi cut ſunt nouem aliena peccata in verſibus tacta. quibus peccatis qͥs ꝑticeps efficitur alienis delictis in demerito hic ⁊ ī accidētali ſupplitō

Capitulum. Preceptū. Septimum. Septimū.
in futura vita. Ita ex oppoſito ſūt nouem aliena merita quibus ꝓximi virtutes noſtras qd̓ ammō facere poſſumus hic et in futuro acciden talia p̄mīa habebimus. Primo cum iubemus et oꝑamꝰ bonum alijs vt ꝑentes pueris. dn̄i ſeruis. magiſtri diſcipulis p̄lati ſubditis imperātes bona. Secūdo cum cōſilia damꝰ ꝓ ximis vt vitent aliqua vicia vel oꝑ entur meritoria vel virtuoſa opera ſic quilibet pōt docere ꝓximum ver bo et exemplari vitā quibus tot me ritis alienis ꝑticipamus quot ope ra bona alij ex noſtris bonis faciūt Tercio cum cōſentimꝰ in bona alio rum vt domini ſeruos manumitten do pro ſacerdotio et religione adi piſcendis ꝑentes ſimiliter. Quarto cum ex laude alicuius virtutis in a lio talis ꝓficit. vt fit in ingredien tibus religionem vel virginitatem vel viduitatem laudantibꝰ. Quīto cum defendimꝰ iniuſte vexatos vt aduocando. hoſpicio recipiēdo. vel ſeptem oꝑa miſericordie exhibendo Math. x. Qui ꝓphetā.i. p̄dicatoreꝫ recipit mercedem ꝓhecie habebit. Sexto cum cooꝑamur alioꝝ bonis vt ꝑegrinando. ſcribēdo libros. cor rigendo eoſdem. eccleſias et ſermo nes viſitando. Septimo qn̄ ſilentio noſtro alios edificamus et locuciōe alioꝝ virtutes diſcrete attolimns. Octauo qn̄ nō obſtamus virtuoſis alioꝝ exercicijs. ſed ecōtra frater na correctione et ſeptem oꝑibꝰ mi ſericordie ſpūalibuſ iuuamus ad bo num Nono qn̄ manifeſtamus alioꝝ miſerias vt eis ſubueniatur. Sunt etiam tercio nouem demerita alie na in alijs peccatis ꝙ ſint illa vbi tꝑaliter damnificatur ꝓximus per
ſcandalum multiplex que faciliter reꝑies. et ſic ſunt triplicia nouem. Primo in reſtituendis Secūdo ī me rendis. Tercio in demerendis ꝑ no uem modos ſcandaliſandi ꝓximum D ¶ Secūdum dubium eſt quid ſit reſtituendum. Rn̄. ꝙ omne alie num qd̓ quis iniuſte abſtulit aut in iuſte detinet et inuito domino rei. tenet̉ reſtituere Circa qd̓ notandū ꝙ tripliciter cōtingit qͣꝫ iniuſte ali ena auferre vel detinere. primo cuꝫ alteri ex cauſa licita ad aliquid obli gatur et ei nō ſoluit alio inuito vt cum nō reddit depoſitum rite repo ſcenti nō reſtituit accōmodatū non ſoluit mutuum nō reddit p̄ciū mer cenario. Aut nō ſoluit alias debita vt ſunt vectigalia. theolonia. cen ſus decime et hmōi. ad que ſoluēda quis iuſte obligatur. Secūdo cum quis iniuſte aliqua acquiſiuit. quo cunqꝫ modo ſiue ꝑ vſuram. ſiue per furtum. ſiue ꝑ rapinā. ſiue ꝑ defrau dacionem in menſura liquidoꝝ vel aridorum. ſiue ꝑ pondera falſa. ſiue ꝑ fraudem vel falſitatē ī rei ſubſtā tia quantitate vel qualitate vt ſu pra dictum fuit. Tercio cum ei ali quod tale datum eſt in munere aut relictum in hereditate. aut in teſta mento aut eſt ſibi venditum ab eo qui ius in eo non habuit eo ꝙ res ſua nō fuit. aut poteſtatem eam dā di nō habuit. Omne igit̉ tale opor tet reſtituere. alias cōtra p̄ceptum hic agit̉ et grauiter peccat̉. Et il lis additur ꝙ qui alteri iniuſte no cuit ⁊ dānū in rebus intulit tenet̉ ſibi damnū recōpenſare etiam ſi in de nihil habuit vt ſi combuſſiſti do mum meam iniuſte teneris mihi ad recompenſaciōeꝫ tocius dam ꝙuis

Septimum. Capitulum Preceptuꝫ
nihil de domo apud te remanſerit Secūdo d̓r ꝙ nō ſolum iniuſte abla tum eſt reſtituendum ſed etiam fru ctus eius ſi ſit res de fructifera. vt ager. vinea. et hoc dicūt eſſe veruꝫ de poſſeſſorē malefide et de fructi bus qui ſuꝑſunt deductis expenſis que fiunt gratia fructuum queren doꝝ cōgregandoꝝ et cōſeruandorū ſi aut ablatum ſit res que nō eſt de ſe fructifera vt pecunia tunc aufe rens vel iniuſte detinens tenet̉ ad reſtituciōem equiualentis et ad re compenſaciōeꝫ damni qd̓ ille paſſuſ eſt ex carentia pecunie ſue. nō tam oportet ꝙ tm̄ reſtituat quantū ille lucrari potuiſſet cuꝫ pecunia ſꝫ ſꝫm eſtimaciōem lucri qd̓ accidere ꝯſue uit. penſato labore et infortunijs q̄ in lucro alias accidere potuiſſent lucrum em̄ nō ſoluꝫ penſat̉ vel cau ſatur ex pecunia et labore. Nā ſꝫm Aho. ij. ij. q. lxxij. Qn̄ datio alicuiꝰ illicita eſt ⁊ cōtra legem vt cū quiſ ſimoniace dedit. tūc non pōt repete re ſed meretur illud datū amittere nec debet ſibi reſtitucio fieri. Et ali us qui ſimoniace accepit nō pōt re tinere ſed debet in pīos vſus cōuer tere. E ¶ Tercium eſt dubiū cui ſit reſtituendū. Rn̄. doct. ꝙ illi qui verus dn̄s rei eſt. Aut iniuſte dam nificatus ſi eſt viuus ⁊ noſcitur Sꝫ ſi nō eſt pn̄s debet expectari aduen tus eius et tūc ſibi reſtitui̓ ſi ſaltem ſperat̉ aliqn̄ reuerſurus. ſi aut non ſperatur redditus eius. tunc ſi res e magni valoris debet ſibi tranſmitti ſi pōt comode fieri. nec obſtat dicit ſanctus Tho. ſi remittes damnū re mittendo paciat̉ qꝛ ip̄e ſibijpi huiꝰ damni cauſa fuit ꝑ hoc ꝙ alteri ſu um iniuſte abſtulit vel detinuit. ſi
aūt trāſmittere nō poſſit aut ſi for te res nō ſit magni valoris. ita ꝙ n̄ poſſit ſibi remitti ſine maiori incom modo ꝙ res eſſet ſibi vtiliſ ſi eā ha beret tūc pōt eam dare aliquibꝰ co gnatis eius ꝓpinquioribus qꝛ p̄ſu mitur lege nature ꝙ ille velit ma gis reſtituciōem fieri propinquis ſuis ꝙ alienis. Et ſi nō hic ⁊ cogna tos aut non noſcerent̉ poſſet rem cōmittere vni in cenobio cum tali ꝓteſtacione ꝙ reddere teneatur ſi vnquā requiſierit vel comparuerit aut etiam reſticuat heredibus ſuis ſi vnqua tales comparuerint. ſi aūt dn̄s rei reſtituende vel ip̄e damnifi catus omnino incertus ſit et ignotꝰ nec poterit ſciri. ⁊ ſimiliter heredeſ eius ignorant̉ omnino nec ſciri poſ ſunt adhibita ſufficienti diligentia tunc pauperes ſunt heredes earum rerum reſtituendarum. non euim ille iniuſtus ablator vel detentor alienaꝝ rerum ꝑ hoc de obligatur a reſtituendo. nec poteſt ſibi ip̄i re tinere. ſꝫ tenet̉ dare ꝓ anima illiꝰ cui reſtitu cōdebebatur. ſi vero do minus rei reſtituende eſt mortuus. detur heredibus ſuis et ſi non ſciū tur heredes nec facta diligenti in quiſitōne ſciri poſſunt detur pauꝑi bus ꝓ ſalute anime ſue ſꝫm moduꝫ ꝑ̄miſſum. Cui em̄ non poteſt tꝑali ter reddi. reddatur ſpūaliter. Red ditō auteꝫ ſpūalis fit cum dat̉ pau ꝑibus ꝓ ip̄o et ꝑ īp̄ius anima. ¶ f Quartū dubium eſt ꝑ cuius manus debent talia diſtribui panꝑibus et reddi. Rn̄. ꝙ ꝑ manꝰ ꝯfeſſoris vel alicuius alterius de cuius fedelita te ꝯfidat. ſꝫ di. ſco. ꝙ non inuene rit quis neceſſario determinatus ſit mēdiator in diſtribuēdo pauꝑibꝰ

Preceptum Septimū
Capitulum. Septimū
illa. et addit. videtur mihi ꝙ talis ꝑ ſeip̄m poſſit pauꝑibus reddere et diſtribuere ꝯſilio tn̄ alicꝰ boni viri quia poſſet ꝯtingere ꝙ daret tali mediatori de cuius fidelitatē ꝯfi deret. et ꝙ talis tn̄ ſibiip̄i applica ret vel alijs vſibus ꝙ deberet. vn̄ vbi lex diuina vel eccleſiaſtica nō li gat ꝑſonam ſequenda eſt rō natura lis. Illa aūt magiſdictat ꝙ ꝑſona que tenet̉ magiſ. reſtituat ꝑ ſeip̄aꝫ ꝙ ꝑ aliam. non tn̄ excludendo ꝯſi lium boni viri. ſed magis includēdo G ¶ Quintū dubium. qn̄ ſit reſtitu endum. Rn̄. ꝙ quilibet tenet̉ ſtatī reſt ituere alienum niſi dilatōeꝫ vo luntariam habeat ab eo q̄ eſt domi nus rei qꝛ vt dictum eſt prius ſicut eſt ꝯtra iuſticiā et dilectōem proxi mi et ꝯtra p̄ceptum dei auferre ali enum. Ita eſt ꝯtra iuſticiam. ꝯtra dilectōem ꝓximi. et ꝯtra diuinum p̄ceptum tenere alienum iniuſte iō eſt magnum peccatum. ſed ꝯſtat ꝙ ꝑ nullum tꝑs licet peccatum ꝯtinū are. ſed quibibet tenet̉ peccatum ſtatim deſerere tam quo ad actum volūtatis elicitum ꝙ quo ad actū exterius imꝑatuꝫ. Iuxta illud eccl. xxj. quaſi facie colubri fuge pec catum. igit̉ quilibet tenetur ſtatī reſtituere ablata aūt quecūqꝫ alie na in quibuſ non habet ius. niſi ip̄e obtineret voluntariam dilatōem a dn̄o rei. qꝛ non licet detinere alienū id eſt eo nolentē. Ab iſto tn̄ excipit ſco. aliquos cauſus in quibus ſecū dum eum licitum eſt differre reſti tutōem exteriorem dumodo aſſit ī terior reſtitutō id eſt firma volun tas reſtituendi ꝙ cito occurret cir cūſtancie oportune. et illi caſus ꝯp̄ henduntur ſub hac maxima. licituꝫ
eſt detinere rem alienam. qn̄ ille ſcꝫ dn̄s rei rōnabiliter d̓beret velle ea detinere ſed in aliquibus caſibꝰ rō nabiliter deberet velle quis rē ſua detineri d̓ facto qui tn̄ haberet fir mam voluntatem reſtituendi. poſi tis ibi ad hoc circūſtancijs oportu nis. Primus illorum caſuum ſꝫm ſco. e. quādo reſtitutio ad ſtatum eſſet notabiliter damnoſa cōmuni tati. tūc nō tenetur ille ſtatim reſti tuere. qꝛ in tali caſu alter deberet velle reſtituciōem nō ſtatim ſibifie ri. qꝛ magis debet velle bonū cōmu nitatis. Et ideo debet rōnabiliter velle aliqualem dilaciōem illius re ſtituciōis boni vtilis. Secundus ca ſus qn̄ reſtitucio eſſet damnoſa ei cui debet fieri vt reddere gladium furioſo quo mediante ſe vel alium interficiat. vt dicit ſanctus Tho. ij ij. q. lxij. ꝙ ſi res reſtituenda appa ret ꝓ nūc grauiter noxia illi cui re ſtituenda foret vel etiam alteri tūc no debet reſtitui ei. qꝛ reſtitucio or dinatur ad vtilitatem illius cui re ſtituitur. Omnia em̄ quē poſſidēt̉ ſub rōne vtilis cōtinentur. nec tam̄ quis debet ſibi ea appropriare ī ta li caſu. ſed d̓bet reſꝫuare vt cōgruo tꝑe reſtituat vel alicui tradere tuci us conſeruandam. Tercius caſus eſt qn̄ īmediata reſtitutō eſſet diffa matoria reſtituenti. ſicut fur occul tus non tenet̉ ſtatim defacto reſti tuere ſed poteſt captare tꝑs in quo ſine ſui diffamatōe reſtituat. debet tn̄ habere voluntatem reſtituendi ꝙ cito oportune poſſit et debet ad hoc diligētiā ad hibere. Addit etiā ſco. ꝙ qn̄ ablatio fuit occulta. tunc non tenetur ablator ſe prodere. nec tenet̉ ꝓ ſeip̄m reſtituere. ſed poteſt

Preceptum Septimum.
Capitulum Septimuꝫ
hoc facere ꝑ aliam ꝑſonā diſcretam et fidelem vt expedit ꝑ cōfeſſorem cui prius eſt peccatū in cōfeſſiōe de tectū. ſuppoſito ꝙ ſibi credat̉ defi deliter reſtituēdo id qd̓ ſue fidei cō miſſum eſt. Et etiā ꝙ caute reſtitu at ſine manifeſtaciōe eius qui prius abſtulit. et nō reſtituit. et in tali ca ſu p̄t reſtitucio differri quouſqꝫ vo luntas et oportunitas talis ꝑſone medie poſſit habere H ¶ Quartꝰ cauſus qn̄ acceleracio reſtitucionis eſſet multū damnoſa reſtituere de benti et breuis dilatio reſtituciōis nō eſſet damnoſa ei cui fierideberꝫ tūc iteꝝ nō tenet̉ ſtatim reſtituere de facto. ſed ſufficit ꝙ ſtatim ex af fectu reſtituat cū ceſſabūt impedi mēta hincinde. Quintus caſus qn̄ quis eſt omnino impotes ad reſtitu endū. talis em̄ ꝓ tūc nō tenet̉ ſed cū ꝑuenerit ad pinguiorem fortuna Actio em̄ nō extinguit̉ ꝑ inopīam ſed ſopitur. Et talis debet habere fortem voluntate reſtituendi ſi ali quādo potens erit ad hoc Et ſanct. Tho. ij. ij. q. lxij. di. ꝙ in hoc caſu debet homo remiſſiōem petere ab eo cui reſtituendum eſt. vel ſaltem volūtaria dilaciōem. et hoc petat aut ꝑ ſe. aūt ꝑ aliū. Et videt̉ ꝙ pa ri rōe ſit faciendū in caſu p̄cedenti. hec ſunt dicta de reſtituciōe facto et de bonis fortune I ¶ Sꝫ que rit̉ quo reſtitucio ſit faciēda de bo nis corꝑis que quis aufert. Rn̄. ſco. vbi priꝰ ꝙ ſi occidit aliqͣꝫ iniuſte ſi ſibi ꝓ illo a iudice ſꝫm legem iſtius loci infligit̉. mors vt ſic vitā red dat ꝓ vitā debet illā paciēter ſuſti nere et ſic ſoluere penā illam ſi aūt
ſibi a nullo infligit̉ iudice tūc expe dit ſibi vt vitam ſuā exponat ī cau ſa iuſta. vt cōtra infideles et inimi cos eccleſie ꝓ reſtituciōe facienda illi cui vitā abſtulit. Qd̓ ſi nō velit tanta reſtituciōem facere. non pōt tn̄ a reſtituciōe omnino immunus eſſe ſicut quidā dicit. ſco. abſoluūt homicidas nec eis reſtituciōem ne ceſſario incumbēte iniūgentes qua ſi facilius poſſit tranſire homīcida ꝙ canicida vel bouicida qꝛ ſi quis occidiſſet bouem ꝓximi ſui vel cane nō abſolueretur ſine reſtituciōe te netur ergo ille ad reſtitucionem fa ciendam equiualente vite quam ab ſtulit et hoc eo modo quo pōt equi ualentia in talibus eſſe. Nec hoc ſo lum tenet̉ ſed vt addit ſco. ſi inter fectus ſuſtentabat aliquos vt pr̄eꝫ matrem vel propinquos. tenetur in terfector omnibus illis ad tantam reſtituciōem quanta eis abſtulit in terfectionem illius k ¶ De muti laciōe vero aūt alia corꝑali di. ſco. debet fieri reſtitucio ꝑ pecuniam. et illa debet reſpōdere nō ſolum dā no quod quis incurrit ꝑ mutilacio nem ꝓ toto temꝑe vite ſue qui vſu rus fuiſſet membro abſciſo ſed etiaꝫ debet reſpondere expēſis appoſitis in curaciōe et vltra hoc placatio ī leſo qui requiretur etiam ſi nō eſſet talis inutilacio et cōſolacioni ſic af flicti qꝛ ꝑpetua eſt ſibi deſolatio de tali mutilacione plus etiam ſꝫm. Sco. ponderāda eſt inutilacio pau ꝑis ꝙ diuītis. quia pauper plus in digebat membro abſciſo ad victum neceſſarium acquirendum. De tali bus reſtitucionibus fiendis pro vi ta ablata aut pro mutilacionibus

Preceptuꝫ Septimum
Sextimū. Capitulum
membroꝝ aut leſionibꝰ ⁊ damnis corꝑis dicit ſanctꝰ tho. ij. ij. q. lxij. ꝙ in quo nō poteſt recōpēſari equi ualens ſufficit ꝙ recōpenſetur qd̓ eſt poſſibile ſicut patet de honori bus qui ſnūt ad deum et ad ꝑentes quibus nō pōt reddi equiualēs. vt dr viij. ethi. Sic etiam in ꝓpoſito qn̄ illud qd̓ ablatum eſt nō eſt reſti tuibile ꝑ aliquod equale. debet fie ri recompenſacio qualis poſſibilis ē puta cum quis alicui abſtulit mem brum debet eī recompenſare in pe cunia vel in aliquo honorē. et ſimi libus ꝯſiderata cōdiciōe vtriuſqꝫ ꝑ ſone ⁊ ſꝫm arbitrium boni viri ¶ Secūdo principaliter dicendum eſt de reſtituciōe bone famē ablate in toto vel in parte. Vbi notanduꝫ ſꝫm tho. et ſco. in iiij. di. xv. et ex di ctis ſancti tho. ij. ij. q. lxij. ꝙ qua drupliciter cōtingit alique damnifi care alium in fama. Primo verū cri men ſuum de eo manifeſtādo et iu ſte. vt cum quis maliciā alteriꝰ ma nifeſtat ei qui corrigere habet. Aut ſi incorrigibilis eſt. manifeſtat in cō ſpectū eccleſie et hoc bona intencio ne ſcꝫ vt cōfuſus a peccato deſiſtat vel ſaltem vt alij diſcedāt ab eiꝰ cō ſortio infectiuo et corruptiuo ſer uato tn̄ ordine iuris et fraterne cor rectionis. Et qui iſto modo manife ſtat crimen alterius ⁊ ſibi aufert fa mam nō peccat in hoc nec tenet̉ ſi bi famam reſtituere. Scd̓o damnifi cat quis alium in fama. et hoc iniu ſte ſcꝫ falſum crimen ſibi imponēdo id ē falſe eum corā alijs accuſando de crimine de quo nō eſt reus ⁊ qui illo modo accuſat et ꝓximuꝫ damni ficat ſua grauiter peccat qꝛ maius eſt auferre famā quā tꝑalia et qui
aufert tꝑalia alteri grauiter peccat vt dictū fuit ſupra p̄cep. v. c. viij. q x. et p̄cep. vj. c. ij. B. ergo grauius peccat qui ſic iniuſte alium damnifi cat in fama. homīes eī plus diligūt famam ſuā ꝙͣ tꝑalia ſua. Talis eniꝫ ſic falſe et iniuſte damnificās ꝓxīm tenetur ſibi famā ſuam reſtituere ⁊ hoc illo modo ꝙ verbum ſuū retra ctet abſolute apud omnes ad quos ꝑ eum ꝑuenit dūmodo ſciat et poſ ſit. debet em̄ apud omnes confiteri falſuꝫ ſe in hoc de illo dixiſſe vt di. ſanctꝰ tho. et ſco. di. ꝙ debet ſic fa mam reſtituere ꝙ retractiōeꝫ ver bum ſuum ſeu illud qd̓ ſibi falſe im poſuit. et hoc ita publice ſicut ſibiſ impoſuit qꝛ alias nō ſeruat iuſticia in reddendo ꝓximo qd̓ ſuum eſt. Ex quo homo tenet̉ reſtituere tꝑalia vt dictū eſt. multo a forciori tenẻ reſtituere famam ſic iniuſte ablatā que eſt multo p̄cioſior tꝑalibꝰ. vnd̓ ꝓuer. xxij. d̓r. Gelius eſt nomen bo nū ꝙͣ diuitie multe M ¶ Sꝫ dice ret aliquis nō imponit tale crimen in publico aſſerendo illud de eo. ſꝫ murmurat et incaute et indiſcrete loquit̉ vel alicui coram pluribꝰ lo quit̉ et narrat hmōi nō tanꝙͣ ſibi certum. ſed dicit ſe ſic audiuiſſe. an talis teneat̉ famam illi reſtituere. Rn̄. ſco. di. rara fides ideo qꝛ multi multa loquunt̉. Et ideo ſic murmū rans aut incaute loquēs de alio fal ſum crimen ſcꝫ dicendo apud alios forte ille fecit hoc certe pōt eſſe ꝙ fecerit aut dicendo ego audiui ꝙ ille fecerit hͦ. et hͦ niſi ex mōdicē di talis oſtendat aliquam certitudi nem maiorē ꝙͣ ex relaciōe commūi non aufert ex natura actus illi in oppinione illoruꝫ audientiū quia ſi

Preceptum Capitulum Septīmuꝫ
illi firmiter concipiant et credant ex hoc illum de quo eſt ſermo crimi noſum eſſe leues ſunt. quia qui cito credit leuis eſt corde. veꝝ tamen qꝛ a ſcandalo puſilloꝝ oꝑtet cauere. Iuxta illud pauli. j. coꝝ. viij. ſi eſca mea ſcandaliſet fratre meū nō man ducabo carnes ineternum. et multi ſunt tales puſilli leues ad credēduꝫ mala. et ideo ꝑiculoſum eſt coram ip̄is talia audita ex relato referre ⁊ ſi hoc fiat ex intentiōe mala vt ſcꝫ animo et intenciōe ledendi famā il lius de quo ſermo eſt. tūc nō eſt fa cile excuſare quin ſit cōtra caritate et ꝑ conſequens mortale. ſi aūt fiat coram talibus puſillis et leuibꝰ ad credendū mala et fiat ex incōſidera cione. durum eſt dicere ꝙ exeat ge nuſ peccati venialis qꝛ lingua in lu brico poſita eſt et qui non offendit verbo hic ꝑfectus eſt vir. Et dicūt aliqui ꝙ ſi quis ex alicuius tali re laciōe nota infamīe incurriſſet apd̓ illos apud quos ſic locutꝰ eſt tenẻ ille ſibi reſtituere famam Et dicere apud eos ſe falſum in hoc de iſto au diſſe. ⁊ minus cautū ſe locutū fuiſſe vel ꝙ ſibi nō fuerat credendum. cū tale cōtra ꝓximum dixit qn̄ illud re tulit cōtra bonū ꝓximi de quo nul lam certitudinē habeat vel aliquo conſimili modo reſtituat ꝓximo fa mam ꝓut melius potuerit. N F Tercio contingit ꝙ aliquis damni ficat ꝓximum in fama. et hoc veruꝫ de eo dicendo. ſed iniuſto modo vt cum quis occultum crimen alterius p̄dit cōtra debitū ordinē ſeu cū ve rum crimen alterius ſed occultum n̄ ſeruato ordine iuris contra eum in publico ꝓponat. de hͦ dicit ſanctꝰ Cho. tenet̉ illi damnificato in ſaa
fama reſtituere famam inꝙͣtum p̄t tn̄ ſine mendacio vt ꝙ ſe dicat ma le dixiſſe vel ꝙ iniuſte eum diffa mauit vel alio tali cōmodo modo. Et ſi nō pōt famā ſibi reſtituere de bet ſibi illud daminum aliter reconi penſare ꝓut etiam de alijs damnis ſuꝑius fuit dictuꝫ. Et ſco. de hoc di cit ꝙ talis nō tenet̉ retractare ver bum ſuum qd̓ ꝓpoſuit in publico qꝛ ſic faciendo mentiret̉ cum ſciat illd̓ qd̓ cōtra eum ꝓpoſuit eſſe verū. et i0eo nō debet mentiri ꝓpter qd̓cun qꝫ bonum alteri reddendū immo in nullo cauſu eſt ienciendū ſed tenē tur alio modo licito ſibi reddere fa mam vt ꝑ hmōi verba nō credatis eum eſſe talem. Male em̄ dixi et fa tue dixi et illud ſuū dictum tūc eſſe verū qꝛ nō ſeruato ordine iuris pro poſuit in publico. ꝙ nō fuit verum publicum. et ergo in hoc male. ſtul te et futue̓ dixit. et illa ſuaſio. ſcꝫ n̄ reputeris eum eſſe talem eſt bona qꝛ quilibet p̄ſumendus eſt bonus. donec probetur cōtrariū Iuxta illd̓ Extra de ſcrutinio in ordine facien do humana fragilitas iſtum quem indignum eſſe nō nouit dignum de bet eſtimare. Sed iſte nō eſt proba tus malus coram illis. et ergo hoc ꝑſuadendum eſt eis vt eum nō repu tent eum indignum et malum. O ¶ Quarto cōtingit que damnifica re alium in fama ſcꝫ verum crimen. ſed occultum in publico ſibi impoſi tum negando quia ip̄m qui ſibi cri men imponit oſtendit in hoc menda cem et notat eū de calumnia. id eſt de falſi criminis impoſicione. Et de illo dicit Sco. ꝙ ille ſic negans nō tenetur retractare negacionem ſu am que negauit in publico verum

Septimū. Capitulum Preceptuꝫ Septimum
crimen ſibi impoſitum quia vt dicit non tenetur in publico quicunqꝫ ſta tim in iudicio confiteri ſe reum. ni lſi fuerit cōuictus. Tenetur tn̄ per quedam verba ſobria vt ſtatim an te hoc dictum fuit reſtituere famaꝫ illi accuſanti quem indirecte nota uit de calumnia videlicet dicendo nō habeatis eum ꝓ calumniatore. qꝛ credo ꝙ habuit intenciōeꝫ bonā in proponendo vel forte ip̄e credi dit ſe probare poſſe intentum ſuum deceptus eſt. Ex quibus patet ꝙͣ ꝑi culoſum et magnum peccatū ſit ali quem infamare P ¶ Tercio prin cipaliter dicendum eſt de damnificā te alium in anima ſua id eſt in bōis anime quo reſtituere teneatur. Vbi notandum ſꝫm Sco. ꝑ bona anime intelligendo bona moris que acqui ſita corrumpunt̉ et acquirenda im pediuntur ꝑ vicia enim et peccata virtutes iam acquiſite corrumpun tur et que deberent ex bonis actibꝰ generari ꝑ vicia impediunt̉. ne ge nerentur in illis bonis anime. ſcili cet virtutibus et actibus virtuoſis nō pōt vnus alium directe damnifi care auferendo ea ſibi ſicut auferu tur exteriora bona aut infundendo 5x 3 ſibi cōaiia ſcꝫ vicia et peccata qꝛ peccatum intm̄ eſt peccatum inquan tum eſt voluntariū. nam ſi nō eſſet voluntarium nō eſſet peccatum. vt dicit Augu. in de vera religiōe. igi tur ſola voluntate ꝓpria pōt quis ſic directe damnificari ſcꝫ in ſeip̄o cauſando voliciōes malas et pecca ta. pōt tamen vnus damnificare ali um indirecte ſcꝫ trahendo ex inten cione a bonis oꝑibus. et ſic impedi endo ageneraciōe virtutum et in ducendo ad mala oꝑa quibus vir tu
tes corrumpunt̉ et vicia generan tur. Et talis inductio ad malum et retractio a bonis contingit multis modis. videlicet iubendo. cōſulēdo ꝑſuadendo. rogando. deridendo bo na. et laudando mala. et ſic de alijs modis. Ad propoſitum igit̉ primo dicendū ꝙ qui alium ſic damnificat in iſtius anime bonis grauiter pec cat. qꝛ contra dilectiōeꝫ dei agit eo ꝙ retrahendo a bonis minuit ho norem qui deo exhiberet̉. et indu cendo ad mala auget dei inhonora cionem et offenſam. agit etiam con tra dilectiōem proximi. cui deberet velle et facere bonum. ſed vult et facit ſibi malum et peccatū eſt tan to grauius. quanto damnū eſt maiꝰ qd̓ proximo infertur exempli gracia grauiꝰ peccat ceteris ꝑibus qui da nificat proximū in libra ꝙͣ ſi ſolo de nario. cum aūt bonum anime ſit in eſtimabiliter melius bonis corporiſ aut fortune. ſic anima incomꝑabili ter meliorem ꝑtem corꝑis ſequitur ꝙ multo grauius peccat qui damni ficat alium in bonis anime. vt ī vir tutibus et oꝑibus bonis quibꝰ me retur eternū bonum ꝙ peccet qui damnificat in bonis corꝑis aut for tune. Q ¶ Scd̓o dicit̉ ꝙ ſic dam nificans alium in bonis anime tene tur ſibi ad reſtituciōem modo poſſi bili. it dicit Sco. et patet qꝛ cū bo na virtutum ſint maxima bona īter omnia humana bōa in pn̄ti vitā ſꝫm Aug. li. j. retractionū plꝰ danificat ꝓxim qui in iſtis eū danificat ꝙͣ in quibuſcūqꝫ alijs. et ꝑ cōſequēs pluſ tenet̉ ſꝫm iuſticiā ad reſtituciōem ſuo ꝓxīo d̓ tali faciēda ꝙͣtū ſibi poſ ſibili ē ꝙͣ de alijs bonis. Talis autē reſtitucio fiat ſicut damnificās illū

Septimuꝫ Capitulum P receptum
damnificatum ſuadendo. inducēdo. exhortando. et alijs bonis modis ef ficaciter inducat ad penitenciā ad vite emendacionē. ad actus bonos. virtutum generaciōes. Et ſi nō ſuf ficit ſua ꝓpria ꝑſuaſio. aut exhorta tio et ſimilia. adducat alios effica ciores dummodo tn̄ illis nō prodat peccatum illius occultum. et ſi non ſufficiūt ꝑſuaſiones huiuſmodi et inductio ad bonum. quia faciliꝰ eſt ꝑuertere ꝙ cōuertere. tunc tenet̉ vltra hoc quantum pōt impetrare illi cōuerſionem per oraciōēs ꝓpri as et ꝑ oraciōēs alioruꝫ ꝑ ipſum im petratas et procuratas et alijs ſimi libus aut melioribus modis poſſibi libus. damnificans igit̉ aliquem in bonis anime tenetur ſibi reſtituere quantum ſibi eſt poſſibile ſemꝑ tam̄ ſic agendo ꝙ non publicet illius oc cultum peccatum et eius perſonam quam noſcunt aut noſcerent veriſi militer ꝓ futuro. ex his eſt diligen ter ꝯſiderandum ꝙ magnum pecca tum eſt ſollicitare et inducere aliū ad peccandum quia in ſe eſt magnū peccatum et vltra hoc tenetur ho mō illi reſtituere et damnū recompē ſare quod homo vix poteſt facere ad condignum eo ꝙ voluntatem iā allectam ad malum vix pōt homo reducere ad virtutem pauci etiam ſunt qui ſic reſtituere conent̉ cū tn̄ multi ſunt qui ſic reſtituere tenean tur. Creberrima em̄ eſt illa damnifi catio et maxime circa iuuenes vtri uſqꝫ ſexus qui ſepiſſime inducuntur ad mala ſupradictis modis ⁊ nō nu qua maioꝝ exemplis peſſimis corrū punt̉. Sed quid faciendum eſt de eo qui damnificat alium retrahen do eum a religione. Rn̄dit. ſco. ꝙ ſi
quis a religione aliquem iam obli gatum ad religionē ꝓfeſſionis obli gaciōe tenetur agere reſtitucioneꝫ damnificauit em̄ religionem in illa ꝑſona tenetur agere vt ille redeat ad religionem. ſed ſi aliquem diſpo ſitum ad intrandum religionem re traxit aūt impediuit ne intraret. et hoc nō fecit intencior conſulendi ꝓ prie vtilitati ſed ſine fraude. Aut ex aliqua racionabili cauſa ſed fecit intenciōe nocendi religioni. Et tn̄c qꝛ inter eſt inter habere ⁊ inter pro pe eſſe. ideo nō tenetur ad tantā re ſtituciōem religioni ad quanta tene. ret̉ ſi ille fuiſſet in religione acce ptus actualiter. tenet̉ tamen ad ali qua reſtituciōem vt ad inductioneꝫ illius retracti. vt adhuc ingrediaʳ vel ad inductionem aliqualem ali cuius alterius aliqualiter equiua lentis. ita tenet̉ reſtituere religiōi iniuſte ꝑ eum damnificate ꝑſone ve ro ꝑ eum iniuſte dānificate. vt quā retraxit extra religionem. Aut qua impediuit ne ingrediret̉ tenet̉ eti am ad reſtituciōem. Tenet̉ em̄ om̄i diligentia inducere ad intrandum monaſterium qd̓ ſi non pōt efficere aut forte ille quem impedūt ne in traret poſuit ſe ad ſtatuꝫ nūc impoſ ſibilem religiōi vt matrimonij. tene tur ſibi in ſuaſionibus et in alijs ſpi ritualibus bonis ad equiualentiam illoꝝ bonoꝝ in quibꝰ eū damnifica uit retrahendo a religiōe et ad que maiora ꝓfeciſſet in religione ꝙ ī ſe culo Et hoc tenet̉ facere ſꝫm mōs ſupra poſitos de danificato in bōis aīe quo ad virtutes aut ſꝫm alios meliores ꝓut poterit Capitulum. Octauum

Capitulum Preceptuꝫ Septimum
Octauum
Vm viui ſatiſ facere poſ ſint ꝓ defūctis et ꝓ mor tuis. et ꝓ alijs viuis. et illam negligendo graui ter peccent. Idcirco ad huc de ſatiſ factōe ſcꝫ quomō ꝑ ſuffragia poſſu mus ſatiſ facere pro mortuis tria oſtenduntur. A ¶ Primo que aīe iuuari pn̄t ꝑ ſuffragia Scd̓o quibꝰ rebus iuuari pn̄t. Tercio qui eas iu uare poſſunt. De primo notanduꝫ ꝙ ſex ſunt loca aīaꝝ vt dicit magi. in. iiij. circadi. xx. et xxj. et Tho. cū alijs theologis. videlicet celum. in fernus damnatoꝝ. linibus puerorū limibus patꝝ. hic mūdus et purga torium. Et ſolum in purgatorio. et hic exn̄tibus ꝓſunt ſuffragia quo ad liberaciōem pene. In primis em̄ locis exiſtētibꝰ nō ꝓſunt ſuffragīa ſcꝫ exn̄tibus in celo ꝑ modū indige tie quo ad p̄mium eſſenciale dicēte beato augu. Iniuria facit martiri. qui orat ꝓ martire. ꝓdeſt tn̄ eis ſuf fragiū ad p̄miū accidentale qꝛ gau dium eſt in celis ſuꝑ vno peccatore penitentiā agente. Lu. xv. Orare eī pro talibus ī celis infidelitatis eſſꝫ B ¶ Eſt aūt certū alique eſſe in celis quitupliciter Prīo ꝑ bibliā no ui teſtam̄ti de apoſto. depto iuda. Scd̓o de patribꝰ veteris teſtamēti ꝑ bibliā vete. teſta. Tercō qui ſuſti nuit martiriū ꝓ fide etiā ſi an̄ pec cauit. vt de cipriano refert aug. ꝙ falx martirij abſtulit venialia ab eo Quarto ſi poſt baptiſmū ſtatim de cedat ꝑuulus. et tūc ſi ip̄o p̄ſente ce lebrat̉ miſſa. dici debet ꝓ omnibus defunctis. vel ꝓ alijs. ſi aut maior infante moritur. tūc p̄t pro eo cele brari. cum beatꝰ gregꝰ. iiij. dialo. dicat damnatū pueꝝ. necdum quin quenne. ſi etiam adultus ſtatim pꝰ
baptiſmū moreret̉ orari pōt ꝓ eo. qꝛ forte nō penituit niſi ꝓ mortali bus et tunc indiget ꝓ venialibus. Qunto ſi eſt canonizatus ꝑ eccleſiā In ſecūdis locis n̄ ꝓſunt ſuffragīa ſcꝫ exn̄tibus in damnatoꝝ inferno. vnde augꝰ. ſi patrē meū eſſe in in ferno ſcirem nō plus ꝓ eo ꝙ ꝓ dia bolo orarem. et teſte eccleſia. In in ferno nulla eſt redemptio ſꝫm legeꝫ cōmune qd̓ d̓r ꝓpter Traianū quem beatus grego. liberaſſe legit̉ de in ferno orando. C Eſt aut certu eſſe ī inferno hereticos primo ſcd̓o iudeos. tercio paganos. de xp̄ianis aūt nō ſic certum eſt. ꝙuis em̄ pec catū eoꝝ manifeſtū ſit nō tn̄ pena. vn̄ p̄t ꝓ eis orari in ſecreto et pn̄t ſuffragia fieri ꝓ illis qui ſeip̄os oc ciderūt qui in bello iniuſto mortui ſunt qui duello interierūt. aut qui in torneamentis ſuccūberūt aut cū meretrice. dicit Augu. in de cura ꝓ mortuis habenda ꝓ om̄ibus debet fieri oracio ſed nō debet fieri pub lice ꝓpter ſcandalū. Exēplū habes de Grego. iiij. dia. qui ꝓ proprieta rio orare diu diſtulit. ſimiliter debꝫ fieri ſuffragiū ꝓ ſuſpenſis et iuſte damnatis et ſubitō mortuis. qꝛ etiā latro in cruce penituit. ſi aut inue niat̉ ſubito mortuus qꝛ prius bone vite fuit publice oracio debet fieri qꝛ iuſtꝰ ſi mortē poccupatꝰ fuerit ī refrigerio erit. Sap. iiij. in tercio nō ꝓſunt ſuffragīa ſcꝫ exn̄tibꝰ ī lim bo pueroꝝ. qꝛ n̄ ſunt in ſtatu diſpo ſito. ſicut nec iſti in inferno qꝛ non ſunt de comuitate fideliū. Eſt autē vna vniuerſalis eccleſia in caritate coniuncta que eſt ſocietas et amici cia ſpiritualis de qua ſimbolo ſan ctoꝝ cōmunionem. et psͣ. Partici pem me fac deus omniū timentium

Capitulum. Preceptū. Octauum
Septimū. te ⁊cͣ. Ideo quicquid vnus lucrat̉ yoraciōes penitens hic ⁊ in illa ſo cietate eſt oīm. aut quo ad gratula cionem aut quo ad ſubuentione ſed iſti in inferno damnatoꝝ ſunt de ſo cietate diaboli ⁊ velut membra pu trida. et qui in limbo pueroꝝ ſunt. a ſocietate ſanctoꝝ ſunt excluſi. iō non proſunt eis noſtra ſuffragīa. In quarto nō ꝓfuerūt ſcꝫ exiſtenti bus in limbo patrū non quo ad mē ritum qꝛ nullum eſt poſt hanc vitā nec ad ſatiſ faciendū qꝛ nō habebāt ſatiſ facere niſi pro debito humane nature tocius qd̓ ſolus xp̄s ꝑ infini tum meritū tollere potuit. D In quinto loco exn̄tibus ſcꝫ in hoc mundo ſuffragiū ꝓdeſt ſcꝫ tam illi qui facit ꝙ iſti anime ꝓ qua facit ſi eſt in purgatorio. Prio em̄ idē ſa tiſ facienti pōt ꝓdeſſe tripliciter. Vno mō ad merendū ſi ſit in carita te. nihil em̄ minꝰ meret̉ de gaudio celeſti ꝙ ſi ꝓ ſe fierēt ſuffragium ẜm illud psͣ. oratīo mea in ſinuꝫ me um cōuertent̉. immo qn̄qꝫ plus me retur quis orando vel celebrando ꝑ alio ꝙ ſi ꝓ ſe faceret. qꝛ maiori feruore caritatis ſuccenſus videt̉ qui ſcintillas feruoris mittit ad ali os maxime ad inimicos in cuiꝰ eui dentiam xp̄o orante ꝓ inimicis la tro querſus eſt ad penitentiam ſꝫm Augu. Stephano orate ꝓ inimicis paulus tandē cōuertit̉. Alio modo p̄deſt facienti ad ſatiſ faciendū pro ſe indirecte. qꝛ ſi iſte ꝓ quo ſuffra giū fit nō indiget vt qꝛ eſt in celo. aūt qꝛ nō eſt capax vt ſi eſt in infer no qn̄ tūc ſaffragiū faciēs eſt talis intenciōīs habitū et ꝓ ſe faceret ſi nō crederet ꝓdeſſe illi tūc ſuffragi um latiſ facit ꝓ faciēte ſi indiget ſi
aūt nō indiget. di pe. pa. di. xlv. iiij. tūc in ſuffragio debet ſemꝑ eſſe im plicita intencio faciētis. vt alijs ꝓ ſit indigent bꝰ hic vel in purgato rio. ſi aūt fiūt ſuffragia multa ⁊ ſpe cialia ꝓ illo qui nō indiget. vt quia eſt in gloria vel in inferno ⁊ ſuꝑeſt vel qꝛ minus indiget tūc diuiditur indigentibꝰ ꝑ deū. ſicut ſꝫm aug. in regula d̓r. Cum dat̉ veſtis in mona ſterio vel aliud nō indigēti dat ab bas illi qui indiget. et ibidem dicit Tho. ⁊ ꝓbat ex ſermōe quodā dani de dor. Tercio modo indirecte ꝓde facienti quo ad oraciōis ſubſidium qꝛ iſte cui ſuffragiū p̄ſtat̉ ſiue ſit in celo ſiue in purgatorio tenet̉ orare ſaltem cum liberatus fuerit ꝓ faciē te ſuffragium. alias eſſet ingratus vnde Math. x. Si quidem fuerit fi lius pacis reſidebit ſuꝑ illū pax ve ſtra. ſin aūt ad vos reuertet̉ Quar to mō tn̄ n̄ prodeſt directe ad ſatiſ faciendū. vnde ſi tibi iniunctū eſt vnū pſalteriū ⁊ defuncto iniunctū fuit aliud pſalteriū. ſi dico ꝓ defū cto vnū pſalteriū adhuc ſum obliga tus ad dicendū aliud ꝓ me ſimile ē in humanis debitis ſi debeo vnum flo. Iohanni. et frater meus eidem etiā vnum. dando vnū ꝓ fratre nō me acquitaui. In purgatorio autē exiſtētes ſunt in magnis debitis er ga deū que debita ſi nemo eis ſub uenit luere oꝑtet penis et ſic ſatiſ facere E ¶ Ex p̄miſſis ptꝫ ꝙ mul tis moīs meliꝰ ē orare ꝓ mortuis fidelibꝰ ꝙ ꝓ viuis. qꝛ mortuꝰ aut eſt me ignorāte ī inferno et tūc gr̄a dū glorie merui ꝑ opꝰ bonū ſi ſum in caritate et ſatiſ factio cedit mihi ſi aūt ſum extra caritatem ꝑ actum ſuffragij diſpoſui me ad caritate ali

Octauum Capitulū Preceptum Septimū
qualiter et opus feci ad minus p̄me ritorium et ſi nō merit oriū. aut eſt in purgatorio et tūc licet ſꝫm omēs nihil mihi mereri poſſit. nec ſibi tn̄ ſꝫm multos pro me poteſt exaudibi liter orare. ſicut Iere. ij. Mach. xv Orauit exaudibiliter pro iſrael. Et ſꝫm omnēs ad minus orabit pro me cum venerit ad celum. aut iam eſt. in celo. vel vt iam dictum eſt erit ibi. tunc ſcient illos qui pro eis ora uerūt ⁊ pro eis orabunt immo etiā ſi ſuffragantes ꝓpter peccata ſna il lis nō ꝓfuiſſent. adhuc pro eis ora bunt. ⁊ rō eſt. qꝛ amicitia in virtuo ſo cōſiderat affectū pluſ ꝙͣ effectū ſunt aūt tūc beati ī caritate ꝑfecta ꝑ quam oratīo eoꝝ exp̄ſſa auditur faciliter. ſecus aūt eſt de viuo qn̄ ꝓ eo oro qꝛ forte ignorat ꝙ ꝓ eo oro et ſic nō orabit pro me. Item forte eſt peccator et ſic modicum valebit Item ſi eſt iuſtus non tn̄ in voto ſꝑ exauditur f ¶ In ſexto exiſtenti bus loco ſcꝫ in purgatorio proſunt ſuffragia. tum qꝛ caritatem habent que facit eos capaces. tum etiaꝫ qꝛ de noſtra fideliuꝫ ſunt ſocietate vt tactum fuit de exiſtētibus in limbo pueroꝝ de cōmunione eccleſie. De loco huius purgatorij ſex ſunt vi denda. que tradit Tho. ſuꝑ iiij. di. xij. Primo ꝙ ſic ꝓbatur autoritate ſcripture. ꝑ illud. ij. Gach. xij. ſan cta ergo et ſalubris eſt cogitacio ꝓ defunctis exorare vt a peccatis ſol uantur. ergo purgant̉. Item ꝓbat Grego. iiij. dialo. ꝑ exempla plura. Et ꝑ illud. j. coꝝ. iij. Si quis edifi cauerit ſuꝑ fundamentū hoc. id eſt xp̄m auꝝ argentum et lapides p̄cio ſos. et ſequit̉ videlicet lignum. fe num et ſtipulā vniu̓ſcuiuſqꝫ opus
quale ſit ignis ꝓbabit. Item dion. vlt. ca. celeſtis iherar. Cōmemorat ritum primitiue eccleſie orantē pro mortuis. Item autoritate philoſo phoꝝ. Socrates em̄ li. qui d̓r fedro platōnis. Quecunqꝫ inquit anime ꝓuidebunt̉ mediocriter egiſſe ve niant in locum vbi ꝑ penas abſoluē tur Et ponit animas bonas habere nullam penā mediocriter bonas me diocrem habere penam. malas autē magnas. ad idem eſt Auin. ix. meth ſue capi. vlti. qui tn̄ machometiſta fuit. Ad idē eſt hermes termigiſtꝰ ad eſculapiū. Rōe etiā ſic. oꝑtet ſa tiſ facere quemcūqꝫ penitente. ſꝫ ali qui moriuntur in caritate qui nō ſa tiſ fecerūt ꝓ peccatis p̄teritis. ergo oportet in futuro alicubi ſatiſ face re. et hoc eſt purgatorium. Exēplis ꝓbat Grego. iiij. dialo. B ¶ Se cundo notat ꝙ triplex eſt purgato rium. vnum in pn̄ti vita ꝑ tribulaci ones tolleratas vt oportet. aliud in alia vita ſꝫm legem omunē taꝫ pro pe infernum damnatoꝝ vt idem ſit ignis qui damnatos cruciat. et qui electos purgat. ſicut ſub eodē ignē aurum purgat̉ et ferrū crematur. vt exemplificat. Terciū purgatoriū eſt ſꝫm diſpenſaciōem. et ſic qn̄qꝫ in diuerſis locis aliqui puniri legunt̉ vel ad viuoꝝ inſtructionē. vel ad mortuoꝝ ſubuentione vt viuenti bus eorum pena innoteſcens ꝑ ſuf fragia eccleſie mitiget̉. Tercio no tat ꝙ duplex eſt pena aīaꝝ ī purga torio vna ſenſus qua diuina iuſtitia ꝑ ignem punit. Alia damni que con ſiſtit in priuaciōe viſionis beatifice ad tempus. Et de vtraqꝫ dicit ꝙ mi nima pena purgatorij excedit maxi mam penam huius vite. vnde augͥ.

Octauum Preceptuꝫ Capitulum
de vera et falſa penitemīa. Hic ig nis purgaciōis et ſi eternus non ſit miro modo eſt grauis excedit enim omnē penaꝫ qua vnquā quis paſſus eſt in hac vita. Nunquā in carne tā ta inuenta eſt pena. licet mirabilia martires paſſi ſint cormenta ⁊ mul ti nequiter iniqua quanta ſepe ſuſti nerūt ſupplicia. Item aug. de igne purgatori/ di. aliquis nō ad rem ꝑ tinet ꝙͣdii moras habea tm̄ vt ad vitam eternam ꝑueniam. Nemo hͦ dicat fratres cariſſimi. qꝛ ille ignis purgatoriꝰ durior erit ꝙ quicquid poteſtis in ſeculo aūt videre aut ex cogitare. et ſtatim ſubiungit. Id̓o totis viribus vnuſquiſqꝫ laborat ca pitalia crimina et minuta peccata ita oꝑibus bonis redimere vt ex ip ſis nihil videat̉ remanere qd̓ ignis ille poſſit abſumere. Exemplificat ibi. ꝙ durum ſit hic digitum modi cum in igne tenere. quanto plus to tam anima medullitus. dicit etiā co munis theologoꝝ opinio ꝙ purga torij pena incorꝑaliter eſt maior pe nis mundi. de pena damini ꝓbat. qꝛ quanto aliquid magis deſiderat̉ tā to eius abſentia eſt moleſtior. et. qꝛ affectus quo deſiderat̉ ſummū bo num poſt hanc vitam in aīabus ſan ctis intenſior eſt. qꝛ nō retardatur affectus moleſtia corꝑis et etiaꝫ qꝛ terminus fruendi iam ſummo bono adueniſſet. niſi aliquid impediret. ideo de tardaciōe maxime affligun tur de pena ſenſus ꝓbat. qꝛ cum do lor nō ſit leſio ſed leſionis ſenſus tā to magis aliquis dolet de aliquo le ſiuo quanto magis eſt ſenſitiuum. vnde leſiones que fiunt in locis ma xime ſenſibilibus. vt in oculo et ſi milibus membris maximū dolorem
cauſant. Et qꝛ totus ſenſus corꝑis eſt ab anima ideo ſi in ip̄am animaꝫ aliquid leſiuum agat. de neceſſita te oꝑtet ꝙ maxime affligatur ¶ H Quarto notat ꝙ anime volunta rie et cum magna pacientia ſuſtinēt penam purgatorij. patet qꝛ habent cor rectum et ꝑ cōſequēs cōformat voluntatē ſuam digine voluntati ⁊ iuſtitie. Item omnis ſapiens vult illud ſine quo nō pōt ꝑuenire ad fi nem intentum ſed ſine illa pena non poſſunt ꝑuenire ad celum. Item pe tunt ſuffragia cum maximo deſide rio ſꝫm illud Iob. xix. miſeremini mei miſeremini mei ſaltem voſami ci mei. habent em̄ anime purgatorij quadruplicem ſcientiā vnam ꝑ. ſpē cies influxas a deo ſicut alie ſubſtā tie ſeꝑate. ſcd̓am ꝑ ea que hic didi cerūt. terciā ꝑ aīas illic adueniētes quartā ꝑ angelos bonos reuelātes quintam ꝑ malos ſcꝫ aliqn̄ eas. ſꝫm Quinto nō Tho. deridentes tat boni angeli n̄ puniūt aīas ī pur gatorio. qꝛ eoꝝ cōciues ſunt amiciſ ſimi. tn̄ poſſibile ē ꝙ eas ad loca pe naꝝ deducat. nec cruciātur miniſte rio demonū qꝛ anime eoꝝ victores fuerunt. poſſibile tamen eſt ꝙ ipſi demones qui de peccatis hominum letant̉ animas cōmittent̉ cum de ducunt̉ ab angelis ſanctis et aſſi ſtant purgandis. tum vt eaꝝ penis ſacient̉. tum vt in eaꝝ exitu a cor pore ſuo aliquid recipiant. in hͦ au tem ſeculo qn̄ adhuc locus pugne ē puniunt̉ homines et a malis ange lis ſicut ab hoſtibus vt ptꝫ de Iac. cuius neruus femoris angelo ꝑcuci ente emarcuit. Gn̄. xxxij. Sola aūt diuina iuſticia aīas igne mediante purgat. ſicut aurifaber ꝑ igne auꝝ

Capitulum. Octauum Preceptum Septimū
ſicut tribula granū et cauterio me dicus morbum quedam etiā ibi pec cata leuia illuc deportata purgant̉ vt di. grego. iij. dialo. et augu. in d vera penitentia. Om̄es vero pene pro peccatis ꝙͣtumcūqꝫ grauibꝰ de bi te quas penas non plene deleuit hic cōtricio. ibi ignis purgabit. ſic patet ꝙ in purgatorio ſunt quādrū plices pene. Primo carcer loci malꝰ qꝛ in terra et prope infernū. Scd̓o ignis vniformis ſed ſꝫm diuinam iu ſticiam difformiter crucians Terco demonū aſſiſtētia cruciatiua. Quar to priuatio beatitudinis. Eſt auteꝫ triplex ignis purgatorius. Primus eſt in alio mūdo. in purgatorio qui erit acerbiſſimus. Cuius officiū eſt triplex. vjdelicꝫ purgare a peccatis venialibus a penis ꝓ mortalibꝰ cō tritis et ꝓ venialibꝰ ꝓ quibus hic non eſt ſatiſ factum et ab alijs ſco rijs anime que ſunt habitus vicioſi errores et fames. Secūdus ignis e cicius purgatorius qui erit in ꝯfla graciōem mundi. Tercius purgato rius ignis eſt tribulatio pn̄tis vite et ille multo plus purgat et ciciꝰ ꝙ ignis in loco purgatorij. qꝛ merituꝫ eterne patrie auget. et medicꝰ mul tum de peccatoꝝ penis delet ⁊ mor talem culpaꝫ et venialem delere p̄t quo ad penam. ſed ignis purgatorij primi ſolum delet veniale peccatū et penas debitas ꝓ mortalibus co tritis et venialibus nihil meret̉ de gaudio et incomꝑabiliter tn̄ eſt ma ior tercio igne. k ¶ Sexto notat ꝙ vna anima ciciꝰ purgat̉ ꝙ alia vt docet Apo j. Coꝝ. iij. Exemplifi cans de ligno. feno ⁊ ſtipula. qꝛ que dam venialia ſunt maioris adheren tie ꝙ alia ſꝫm ꝙ affectuſmagis ad
ea inclinatur et fortius in eis figit̉ ideo talia tardius purgantur. Que aūt anime acerbius purgant̉ vel q̄ tardius Sciendū ꝙ acerbitas pene proprie rn̄det quātitati culpe. ſꝫ di uturnitas rn̄det radicaciōe culpe ī ſubiecto. vnde poteſt cōtingere ꝙ aliquis in purgatorio diutius more tur. qui minus affligitur et ecōuer ſo. Om̄ia p̄fata ſunt Tho. vbi prius abbas Ioachim li. de ſemine ſcrip turaꝝ di. magis peccatores qui ve re ni fine vite penitet. in purgato rio igne. vſqꝫ ad nouiſſimū diem ta les cremari oportere credendi ſunt Armicanꝰ li. de queſtio. armentorū li. xiij. di. veriſimile eſt multos vſqꝫ ad reſurrectione glorioſam omniuꝫ electoꝝ in purgatorio remanſuros qui multa purgacione indigebunt. ¶ Sequit̉ Ca. Nonū ꝑ que ſuffra gia aīe iuuari pn̄t ⁊cͣ. A ¶ Vo ad ſcd̓m princi pale ꝑ que videlicet aīe defūctoꝝ iuuari poſſint Rn̄. ſꝫm Grego. iiij. dia. Et doctores in. iiij. di. xlv. Primo valet ieiunium. Scd̓o plus elimoſi na. Tercio plus oratio. Quarto ma xime ſacrificium altaris ſemꝑ intel ligendo ceteris ꝑibus. ſub illis tam quatuor plura alia comp̄hendunt̉. ſicut dictum eſt ſupra iij. p̄cep. de ſa tiſ factione. Primo valet ieiunium vel vigilia. abſtinentia a delectabi libus cibis vel alijs ſolacijs corpo reis alias licitis ſimiliter aſperitas lecti et veſtiuꝫ flagellatio. geuufle ctio et ꝑegrinaciōes. cōtricio ⁊ hu iuſmodi. et hec animabus applicata valent ꝑ viam iuſtitie et ꝑ modum

Nonum. Preceptum Septimū
ſoluciōis pene. vn̄ d̓r. xiij. q. iij. aīa. Ieuinia viuenciū ſunt auxilium de cūctoꝝ ſic ꝙ deꝰ ea acceptat ꝓ ani mabus defunctoꝝ tanꝙͣ ꝑ ip̄as hͦ factum eſſet. vnd̓ beatꝰ dn̄icus fer rea cathena triplicem diſciplinam omni nocte recepit vnam ꝓ ſe. aliā ꝑ defunctis. terciā ꝓ peccatoribus viuis. nam ſi te in carcere exiſtente non poſſes ſoluere ſtatim. x. flore nos quos teneris. ego tot ꝓ te dan do. te liberare. ſic etiā in ꝓpoſito ē de carcere purgatorij B quo patet ꝙ ꝯſultum eſt valde hic ꝑ talia purgari p̄ſertim ꝑ infirmita tes et alia pacienter ſuſtinendo du viuimuſ qꝛ tunc et ſpeciale merem̉ in patria gaudiū et ſatiſ facimꝰ. qn̄ aut nobis defūctis quis nobis ſuf fragatur tūc meritum ſibi manet ſꝫ opus ſatiſ factoriū inquantuꝫ tale ſolum ſubuenit nobis. Exemplum d̓ hic purgando ſe patet ꝑ Gre. ī om. vbi refert ꝙ emilianꝰ diues lapſuſ in qd̓dam vicium monaſteriū intra uit. ſe multipliciter afflixit. matuti nas in monte extra monaſteriū p̄ue nit. vbi abbas in medio noctis ſuꝑ eum lumē velut ſolem vidit et cum ab eodem dep̄henſus eſſet poſtmo dum et interrogatus in monaſterio quid egiſſet tarde ꝯfeſſꝰ ē ꝙ etiā in ip̄a ſalute audiuit dimiſſum ē pec catū tuum. pauor etiā ⁊ timor mor tis quoſdā purgat hic. vn̄ Gre. iiij. dia. di. plerumqꝫ de culpis minimis ip̄e ſolus pauor egrediētes animas iuſtoꝝ purgat. ſicut narraui d̓ qud dam ſancto viro frequenter qui ad mortē veniens vehementer timuit ſed poſt mortem diſcipulis in ſtola alba apparuit ⁊ ꝙͣ p̄clare ſit ſuſcep tus indicauit hec ibi. ⁊ beatꝰ augꝰ
li. deuiſitaciōe infirmorum loquēs ſacerdotibus d̓ homībus morituris ſic dicit. abſoluendi ſunt omnes ab ſolutione dutaxat rogantes. nec ſu ſpendēdi ſunt a fidelium ꝯmunica cione quibus mors timet̉ ſine dila cione et quos peccatoꝝ amara re cordacio vel eiciet in lacrimis vel mētus mortis ducit ad veniaꝫ ſicut ſcriptura teſtat̉. et territi purgabū tur. ſcꝫ Iob xlj. hec augꝰ C C Scd̓o valet elemoſina etiā ꝑ viam iuſticie et ꝑ modum redempcionis ꝓ animabus. et illud melius eſt ꝙ bonum humanū quanto ꝯmunius tanto melius. Flemoſina aūt pluri bus datur interdū. et ſub iſto opre henduntur omnia oꝑa miſericordie corꝑalia ſimiliter et ſpūalia impēſa ꝓximo ꝓpter animas defūctoꝝ. vn̄ dacio ouorum. candelaꝝ. panum et huiuſmodi ꝓ miniſtris eccleſie va let defunctiſ. hec aūt hic ꝓ ſe facta ſicut dictū eſt de ieiunio plus nobiſ valerent. Exemplū ponit. Gre. iiij. dia. de paſcaſio diacono cardinali maxīo elemoſinario et literato val de qui non ex malicia ſꝫ ex ignoran cia duobus in papatum electis. po ſtea animo adheſit illi qui minꝰ ius habuit paſcaſio igỉ defūcto ſanctꝰ germanus ep̄ūs caphanus d̓ ꝯſilio medicoꝝ in terminis ſe lauare vo lens eum ſꝫuienteꝫ in feruenti aqua reꝑit a quo cuꝫ queſiſſet cauſam tā te ſꝫuitutis Rn̄. ꝙ ꝓpter adheſiōeꝫ p̄dictaꝫ. Et ſi inquit ꝓ me oraueris et reuerſus non me hic inueneris li beratus ſum qd̓ et factum eſt. ⁊ di. Gre. ꝙ elemoſinis paſcaſiꝰ meruit liberari cicius et germani prece D ¶ Terco vꝫ ꝓ animabus oracio et plus ceteris paribus ꝙ p̄cedēcia

Capitulum. Preceptum Septimum.
et hoc ꝑ viam gratie et ꝑ interceſſi onem membroꝝ xp̄i. melius em̄ eſt opus caritatis qd̓ dirigit̉ in deum vt oracio ꝙ ꝙ dirigit̉ in ſe vel in ꝓximū vt ſolum ieiuniū vel elemo ſina. vn̄ dicit ſco. ſuo qd̓li. q. penul. Inter omnia meritoria oratio ma gis habet rōem meriti. applicabilis alteri qꝛ ip̄a de rōe ſui eſt placatīa et recōciliatiua deo et etiam iſtius ꝓ quo ꝑ ip̄m orantem offert̉. Hec ille. vnde ſꝫm pe. pa. in. iiij. di. xlv. Oratīo ſanctoꝝ in patria valet pro animabus quaꝝ forte beneficijs pri us adiute ſunt dum hic viueret va lent etiam p̄ces p̄ſertim viatoꝝ iu ſtorum et ꝑ om̄ībus oraciōibus bea ti Anſhel. vel alioruꝫ valet quo ad deuociōeꝫ oracio dn̄ica ſcꝫ pater nō ſter qꝛ iudex noſter factus eſt aduo catus noſter cui eſſet obꝓbrium ve nire cōrra ſuum monitum et infrin gere vel caſſare qd̓ ibi docuit ⁊ for mauit vnde in cimiterio et alibi di ci debet. Quia etiam eſt oracio ſpūſ ſancti qui ſꝫm apoſto. Poſtulat pro nebis gemitibus inenarribilibus id eſt nos poſtulare facit. valent etiaꝫ pluſ ꝙͣ noſtre oraciōes vigilie defū ctoꝝ ab eccleſia inſtitute. qꝛ ex oꝑe oꝑato. id ē ex ordinaciōe et intenci on eccleſie. Exemplū de hoc refert Vin. in ſpecū. hiſto. de ſancto Ioh. elemoſinario patriarcha. huic enim quidam diues dedit viij. libras au ri. petens vt oraret ꝓ ſalute filij et fratris et nautaꝝ et nauis morit̉ filiꝰ. et circa eadem tꝑa nauis mer gitur cum omnibus cōtentis. niſi ꝙ F2 homines pſati eualerūt ſuꝑ quo cū amicaretur diues vidit in ſomnis ſi milem Iohanni elemoſinario ſibi di centem. Cur turbaris nōne ꝓ ſalute petere iuſſiſti filius ſaluatus eſt et ſi vixiſſet immūdus fuiſſet. Alij ī vita ſunt tuiti et niſi oratio et ele moſina interceſſiſſent omnes cū na ui interijſſent. exꝑgefactus igit̉ di ues optime cōtētꝰ eſt E. ¶ Quar to ſuꝑ omnia valet dicit Grego. ſa crificium altaris. id ē miſſe celebra tio et hoc valet ꝑ viam gratie ⁊ iu ſtitie qꝛ melius eſt opus caritatis cōmunis ſcꝫ tocius eccleſie ꝙͣ priua te et ſpēalis ꝑſone. Et dicit̉ hic ob latīo altaris indiſtincte. vt dic. ſco. vbi prius ſiue ſit cōſecratio ſiue re ceptio eucariſtie. ſiue oꝑacio alia ſa cerdotis celebrantis in ꝑſona eccle ſie et nō accipit̉ p̄ciſe ꝓ contento in eucariſtia qꝛ etiam ſic in pixide eſ ſet. hec aūt oblatio vt ſit deo accep ta oꝑtet ꝙ offerat̉ a ꝑſona vel a ꝑ ſonis acceptis deo. ſꝫm illud Gen. iiij. heſpexit deus ad abel. ſcꝫ prīo et ad munera eius ſcꝫ ſcd̓o. vnde qn̄ quis celebrat miſſam oblatio fit pri mo a xp̄o. qui ſacramentū illud ſic ī ſtituit fieri ſꝫm illud Ioh. vj. panis quem ego dabo caro mea eſt ꝓ mu di vita. qꝛ xp̄s eſt ſummus ſacerdos qui licet immediate nūc nō offerat alias eſſet infinitum meritū. tn̄ me diate offert ꝑ miniſtrum. ſit ſecūdo a xp̄i paſſione et ab ea habet effica tiam inꝙͣtum ibi ſpecialior omemo ratīo xp̄i paſſiōis habetur. verbis ſi gnis. et meditaciōibus. ſꝫm illud lu. xxij. hoc facite in mea cōmeracione et j. Coꝝ. xj. Tercio fit et acceptat̉ rōe voluntatis eccleſie generalis militantis. qꝛ ille intelligit̉ facere cuius nomīe vel vicē fit vt di. dio. ca. xiij. cele. ierarch. Quarto poteſt acceptabilius fieri vel fiuctuoſius ſacrificium raciōe ꝑſonalis meriti

Preceptum Capitulū. Septimū Nonum.
offerentis. puta ſacerdotis offerē tis. Quinto pōt acceptabilius fieri ypriuatam ꝑſonaꝫ ſꝫm ꝙ deuotius petit miſſam celebrari. primū ex di ctis tam in bonis ꝙͣ in malis ſacer dotibus habet locum et efficaciam Quartū eſt tm̄ in bonis. quintū ac cidit. Vnde ſꝫm dur̄. ⁊ tho. in iiij. di xij. eucariſtia in miſſe celebracione duos fructus prīcipaliter habet co ferre. vnum in quantū eucariſtia ē ſacramentū dat recipienti eaꝫ deuo te maioreꝫ vnionem ad xp̄m. fidem ſpem caritatem. et alia plura in ꝓ pria anima recipientis cauſat. alid̓ habet dare eucariſtia vt non ē tan tum ſacramentū ſed etiā ſacrificiuꝫ qd̓dam deo acceptiſſimū ꝓpter p̄fa tas tres cauſas vel quatuor recita tas et ſic habet vim ſatiſfactionis ad tollendam penā debitam illi pro quo offertur miſſa a ſacerdote ſiue ſit ꝓ peccato mortale ſiue veniale tam in viuis ꝙͣ in mortuis. Et ſi qͣ ris quantū ergo de pena tollit euca riſtia oblacio. Rn̄. ſm durā. ibidem non ſemꝑ penam totam tollit. qꝛ ef fectus hodierne oblaciōīs finitus ē Alias om̄es de purgatorio vna miſ ſaliberaret ſed pluſ et minus tollit ſꝫm ꝙ ſe extendit deuocio miniſtri offerentis. et virtus ſacrificij deo ſoli nota eſt et reatus ſꝫm bn̄placi tum dei et ſcd̓m diſpoſicionē illiꝰ ꝓ quo offertur. Credit tn̄ anthiſiod̓. ꝙ nulla miſſa celebretur ꝓ qua nō plures de purgatorio liberent̉ Qd̓ veritatem dicit habere pe. pa. vbi priꝰ ſuꝑ. iiij. Quia qn̄qꝫ multi ſunt in purgatorio ſic diſpoſiti vt cito li berentur. aut qꝛ iam diu ibi ſtete runt aut qꝛ pauca purganda habue ruat. Et notand̓ ꝙ quāto hec quatuor ſuffragia fiunt ex maiori cari tate. tāto amplius ꝓficiunt ſꝫm pe. de thar. vbi priꝰ Quantū aūt ſacramentū altaris ꝓ animabuſ va leat docet Gre. iiij. dia. vbi primo refert de monacho noīe iuſtus qui in monaſterio ſancti gre. aliqn̄ eiuſ dem medicus fuit. tres denarios oc culte habuit quos inuenientes mō nachi. īmandatis a beato gre. acce perunt. vt morituro iuſto nullꝰ ad eſſet frater et mortuus in ſterquili nio ſepeliretur. morit̉ igit̉ ſed pe nitens iuſtus in ſterquilinio ſepeliʳ xxx. aūt die iuſſit gre. ꝓ eo quotti die ꝑ xxx. dies miſſam vnaꝫ celebra ri et. xxx. die iuſtus apparuit vni d̓ monachis dicens ſe an̄ inchoacōꝫ miſſaꝝ dictarum male habuiſſe. ſed poſtea melius et iam liberatum. ¶ Scd̓o refert de quodā apud hoſtes detento ꝓ quo vxor certis diebus ſacrificiū offerri ꝓcurabat. longo aūt poſt tꝑe liberatus innotuit vxo ri p̄dictis diebus a vinculis fuiſſe ſolutum qn̄ ſacrificiuꝫ altaris ꝓ eo fuit oblatum. Tercō refert de p̄ſbi tero qui in riuis id ē tiuis calidiſſi mis aliquociēs ſe lauare conſueuit. vbi frequenter reꝑit ſꝫuitorem ſibi omnia exhibentē q̄ balneatores cō ſueu erunt. tandē rediens ne ingra tus eſſet duas tortas id ē panes in quibus poterat ꝯfici eucariſtia ſer uitori obtulit qui ingeneſcens ai̓t. manducare nō valeo ſed ꝓ me que ſo ꝯſecrare digneris celebrādo dn̄s em̄ fuit loci huius. et ꝓ meis pctīs hic purgor. ſi rediens me non inue neris liberatum crede ꝑ ebdomodā ergo p̄ſbiter quottidie celebrauit ⁊ redienſ neminem inuenit. quarto re fert de agathonē ep̄o cui nauigāti

Preceptum Septimū
Capitulum.
roma:ī tempeſtas nauium maxime quaſſauit. nauta aūt eius nauicula in naui pendentē regere volens tn̄ nauicula fune fracto in mare fere batur die iij. venit epiſcopꝰ cū quaſ ſata naui inſulam hoſticam vbi cele brauit ꝓ nautaqꝫ putauit ſubmer ſum. reꝑataqꝫ naui tādem venit ad romanum portum. vbi nautam ani bulantem videns queſiuit quō eua ſiſſet reſpondit illi. Cum nauicula repleta eſſet aqua ibi manſi. qua e uerſa carine ſuꝑſedi ꝓut potuit. cū qꝫ poſt dies. v. fame et labore fun ditus deficerem. vidi quandam mi hi panem ꝑrigentē cōfortatus vidi nauem tranſeuntem que me hūc ad uexit. Quo intellixit epiſcopꝰ eadē diem fuiſſe ſue celebraciōīs G 6 Quo ad tercium principale an ſuf fragīa fac̓ta ꝑ peccatores valeant defunctis. Notandū primo ſꝫm tho. vbi prius ꝙ tria ſunt que faciunt oꝑa viuoꝝ velut cane quedam ad animas defunctoꝝ ꝑuenire. Primū eſt caritas vnio. Secundū eſt facie tis ſeu ſatiſ facientis vnio. Terciuꝫ eſt obſecratis oracio. De prio patꝫ qꝛ caritas que eſt vinculum vniens membra eccleſie nō ſolum ſe ad vi uos extendit. ſed etiam ad defūctos qui ī caritate deceſſerūt. qꝛ caritas eſt vita quē ꝑ mortem corꝑis nō fi nitur ſꝫm illud. j. corin. xiij. Caritas nunꝙͣ excidit. Idcirco etiam amici cia ⁊ ſocietas diuina inter bonos in caritate firmata et fundata ꝑ mor tem non deſinit ſed manet inter vi uos et mortuos in domino et ſimili ter inter mortuos in domino inter ſe hec caritatis vnio facit aliquoº omīa cōmunia inter habentes eiꝰ ſo cietatem. ita vt in patria quilibet
gaudeat de bonis alterius ſingulis et in via quilibet deuotus gaudet de ſingulis vere bonis proximi ⁊ ī purgatorio quelibet aīa de bonis alterius de quibus ponit̉ articulꝰ ſanctorū cōmunionem. immo plꝰ ha bens de caritate de bonis certis al teri factis amplius gaudet et gra tulatur ſꝫm interiore cōſolacionem et delectaciōem ꝙͣ gaudeat aīꝰ qui minorem habet caritatem et cui il lud certum bonum ineſt. De ſecn̄do videlicet de ſatiſ facientis intencio ne patet. qꝛ mortui ī memorijs ho minū viuūt vnde ſicut viuus vnus ꝓ alio ī ſocietate ciuili ſatiſ facere pōt. vt patet in debitoribus ſic in ſociētate caritatis apud deū vnus ꝑ intenciōem alteri pōt dare bona ſua ſatiſ factoria. inꝙͣtuꝫ talia ſiue ſit viuus ſiue defunctus. De tercio videlicet obſecrantis affectiōe ſeu oraciōe. patet qꝛ ꝑ viam oracionis/ aliquis alteri interdum impetrat prima graciā licet nō mereat̉ pecca tores deus etiam qn̄qꝫ audit. qn̄ ſcꝫ petūt aliquid deo acceptum. qꝛ deꝰ non ſolum iuſtis ſed etiam peccato ribus bona ſua ꝓuidit vt ptꝫ Mat. v Non ex eoꝝ meritis ſed ex ſua cle mentia. Ideo ſuꝑ illo Ioh. ix. deuſ peccatores nō exaudit. dicit glo. ꝙ cecus loquit̉ vt nō iniunctus id ē vt adhuc nō plene videns Ad ꝓpo ſitum ergo dicendū ꝙ ſuffragia ſi ue fiant ꝑ peccatores etiam ſecula res ſiue ꝑ iuſtos valere poſſunt de functis et ſi nō ꝑ caritatis vnioneꝫ tn̄ ꝑ impetracionē licet ꝑ iuſtos fa cta plus valeant hanc viam tho. ex p̄ſſe tenere videt̉ ſuꝑ ij. di. xl. q. iiij vbi oppoſitam opinionem recitans p̄ſentem ſic approbat. quia inquit.

Capitulū.
Preceptum Septimū efficacia ſuffragioꝝ menſurat̉ ſed caritatem eius ꝓ quo fiunt cū tan tum valeāt vnicuiqꝫ quantū meru it vt ſibi valerent. vt Augu. dicit. Sdeo ab alijs verius dicit ꝙ etiam ip̄a oꝑacio ſine caritate facta valet ei ꝓ quo fit virtute caritatis eius et nō oꝑantis. hec ibi. nec in quarto oppoſitum videt̉ tenere. Con. ivii. in rōnali. diui. H ¶ Et pe. pa. vbi prius ponit quatuor gradus valo ris ſuffragioꝝ et oꝑm bonoꝝ. Pri mus eſt ꝙ maxime valet ſuffragiū boni factū ꝓ bono. qꝛ omnibꝰ moīs tribus p̄dictis pōt valere. Secūdꝰ minus valet licet valeat boni ꝓ ma lo viuo. qꝛ ꝑ modū frequētis impe tracōis. Terciꝰ mali ꝓ bono. Quar tus mali valet ꝓ malo. qꝛ deus pec catores nō exaudit. id ē ſicut iuſtos ſed ſicut petentes id qd̓ eſt cōforme diuine voluntati. Ex p̄dictis etiam patet reſponſio ad aliud dubiū quo querit̉ vtꝝ ſuffragia facta ꝓ mul tis omnibꝰ ꝓſint equaliter Rn̄det̉ primo ꝙ ſuffragiū factum ꝓ mul tis tm̄ valet quo ad gaudium cuili bet in purgatorio quantuꝫ ſi ꝓ quo libet fieret Et eadem rōne valꝫ etiā ꝓ iſtis animabus ꝓ quibus non fit patet ex primo modo qꝛ caritas ſꝫm apoſto. nō querit que ſua ſunt idem ſꝫm augu. nō ꝓpria cōmunibus ſed cōmuniā ꝓprijs anteponit. vnde ſi cut religioſus bene diſpoſitus plus gaudet de legato facto cōmunitati ꝙ de legato ſibi in ſpeciali. ſic eſt in purgatorio quo ad cōgratulacionē Secūdo dico ꝙ ſuffragiū factum pro multis n̄ tm̄ valet ſingul̓is quo ad liberaciōem a pena. quantū vale ret ſi fierēt ꝓ vno vel paucis ex in tencior dirigentis. patet qꝛ opus ſa
Nonum. tiſ factoriū eſt finite efficatīe in ſa tiſ faciendo. et quanto pluribꝰ con diuidit̉. tanto minus ſingulis cedit et eſt ſimile in pollicia humana. Si em̄ quinqꝫ ſuūt in carcere quoꝝ qui libet tenet̉ quinqꝫ florenos ſi ex ꝑ te omniū ſoluo v. florenos nō libe rant̉ in toto ſed ſolum in vno. quia adhuc quilibet tenet̉. iiij. ſed ſi. v. florenos darem ꝓ vno ille plene li beraret̉. ſic etiam eſt de incarcera tis in purgatorio. I ¶ Dubitat̉ adhuc vtꝝ tm̄ valeāt ſuffragīa ſuc ceſſiue cōtinuata quantū ſimul fa cta. vt xxx. miſſe per dies xxx. dicte Et ſic de elemoſina. c. florenoꝝ per vnā diem datoꝝ ꝙͣtum ſi anniuerſa rium ꝓcuraret̉. et ſic de alijs. Rn̄d. pe. de pa. tm̄ vel plus valēt quo ad meritum inſtituentis qꝛ magis eſt ad honorem dei cōtinuacio talium anniuerſarioꝝ. Et hoc cōſiderans eccleſia ſic inſtituat āniuerſaria tri ceſimos et ſeptuageſimos et hmor ſed quo ad celeriorē liberaciōem a purgatorio. et cicius videndū deuꝫ plus valet accelerata multiplicacio qꝛ ſacramētū in ꝓpoſito habitū ſi ē ſuffragium altaris nūꝙͣ tn̄ valꝫ ex oꝑe oꝑato ſicut actu habitum. Et forte aīa nō erit tam diu ī purgato rio quouſqꝫ vltimū ſuffragium per anniuerſariū fiet. vnde vtrunqꝫ eſt laudabile et pōt ex fonte caritatis manare ita vt cōtinuans ſuffragiū diuine laudis cōtinuaciōem querat et ſiuul faciens cicius velit eum li berari vt ſtatim d̓o furat̉ et ne diu cruciatur ⁊cͣ.

Preceptum Octauum
Capitulum. Primum
Vnc octauum p̄ceptuꝫ ſic ponitur exo. xx. et deū. v. non loquaris ꝯtra ꝓximum tuū fal ſuꝫ teſtimoniū hic ſꝫm aug. noīe falſi teſtimonij ꝯtra ꝓxi mum dati intelligit̉ ꝓhiberi om̄e ī generali mendaciū ſaltem ꝑnicioſū qd̓ etiā innuit textus leui. xix. d. nō nienciemi nec decipiat vnuſquiſqꝫ ꝓximum ſuum. de quo etiā intelli gitur illd̓ ſapi. j. os qd̓ mentitur oc cidit anima. ⁊ pſal. ꝑdes omnes qui loquunt̉ meudacium imo ſꝫm tho. ij. ij. q. cxxij. hic ꝓhibentur oīa pec cata ad locucione ꝑtinentia quibus ſaltem infertur nocumentū ꝓximo vt mendaciā ꝑnicioſa detractiones blaſphemie et huiuſmodi. De men daco igỉ tria prīcipaliter ſunt vidē da Primo quid ſit ⁊ quottuplex mē dacium ſit. et an omne mendacium ſit peccatū. ſcd̓o in ſpēali quot mōiſ quis peccat menciendo. terco qn̄ ſit mortale vel veniale peccatū. ¶ B Quātum ad primū notanduꝫ ꝙ ad mendacium ſꝫm tho. et doct. omu e niter in iij. d. xxxviij. duo requirun tur. primo falſa ſignificacō. ſcd̓a in tencio fallēdi. ⁊ accipit̉ intencō fal lendi ꝓ intenciōe alium decipiendi aūt ſibi aſſerendi falſum qd̓ dicitur ꝓpter mendacium iocoſum vbi non eſt ſemꝑ intencio decipiēdi alium. ⁊ falſam ſibi opinionē generādi. ꝓut quibuſdam videt̉. Ex quo patet ꝙ differecia eſt inter mentiri et inter dicere mendaciū. ad hoc em̄ ꝙ ali quis dicat mendaciū duo p̄dicta re quirunt̉. ſed ad hoc ꝙ quis menci atur ſufficit ſcd̓m. ſcꝫ ꝙ intendat d̓ ciꝑe. qꝛ mentiri eſt ꝯtra menteꝫ ire
eſſe falſumdicat cū intencione aliū decipiendi tūc dicit ꝯtra mentē et tn̄ non dicit mēdacium. cū ſua aſſer cio non ſit falſa. Exempli gra poīto princeps non ſit vienne et quis cre dens eum eſſe dicat. volendo alium deciꝑe. princeps non ē viena. talis mentitur. qꝛ loquit̉ ꝯtra mentē. et tn̄ veꝝ dicit. ſimile eſt ſi quiſdicit d̓ re vendibili ꝙ credit malum ꝙ ſit bona. cū in reiueritate ſit bona. Se cūdo ptꝫ ex p̄dictiſ ꝙ omnis qui di cit mendaciū mentitur. ſed non ecō uerſo. patet terco ꝙ dicens falſum qd̓ credit eſſe veꝝ nec metitur. nec loquit̉ mendacium vt di. augꝰ. Cū non habeat duplex cor nec deciꝑe ī tēdat exemplū aug. ſi alicui gladiꝰ omendetur et dicat ſe reddituꝝ cū ille qui omendat popoſcerit. ſi for te gladium repetat furens manife ſtum eſt tūc nō eſſe reddēdū donec reſtituatur ſanitas nō em̄ ī iſta pro miſſione duplex cor habebat̉ in ꝓ mittenti. ¶ ¶ Secūdo notand̓ ꝙ mendacium fit nō ſolum ꝑ verba ſꝫ ꝑ facta ſcripta. nutus ⁊ ſigna vtꝫ d̓ īpocratis et de religiſorū falſis ſig nis. vnd̓ mendaciū in genere ſic dif finitur. Eſt falſa ſignificaco cum in tencōe fallendi. ſiue ergo homo ſi gnificet falſum voce. ſcripto. manu lingua ſigno. vel veſte. et ſi hoc fa cit cū intencōe fallendi. aut falſum aſſerendi ſemꝑ eſt mendacium. vo cale aūt mendaciū ſic diffinit̉. Eſt falſa vocis ſignificaco cum intenci one fallēdi. D ¶ Tercio notand̓ ꝙ nulluꝫ mendaciū poteſt fieri ſine peccato patꝫ. eccle. vij. Noli velle mentiri omnē mendaciū aſſiduitas em̄ illius nō aſt bona. ad idē ē augꝰ li. ꝯtra mendaciū dicens. mēdacoꝝ

Preceptum. Octanum
Capitulū. Primum.
multa ſunt genera. ſed ea vniuerſa liter odiſſe debemus. nullū em̄ eſt mendaciū qd̓ non ſit cōtrarium ve ritati. Nam ſicut lux et tenebre pie tas et impietas. peccatū et recte fa ctum. vita et mors. inter ſe ꝯtraria ſunt. Ita inter ſe ſunt veritas ⁊ mē dacium cōtraria. vnde quāto ama mus illam tanto iſtā odiſſe debemꝰ vnde pla. in thimo. voces impoſite ſunt vt p̄ſto fiant volūtatis indicia ſed mēciens cōtrariū facit. et phil. iiij. ethi. dicit ꝙ mendacium ſꝫm ſe malū eſt et fugiendū. veꝝ aut bo num eſt et laudabile. Et rō eſt qua re omne mendaciū eſt peccatū quia cadit ſub indebitā materia maxime vocale et includit actum et circum ſtantias ip̄m actū neceſſario defor mantes. ſicut eſt de furto et adulte rio. et ceteris hmōi cōuolutis cum malicia. vt dicit philoſo. ij. ethi. vo ces nanqꝫ inſtitute ſunt ad ſignifi candum alijs mentis cōceptū. vnde indebitū eſt et contra vocis inſtitu cionem ꝙ quis ſignificet qd̓ nō hēt in mente. Secūdo omnē mendaciū ex ſua rōne dicit intenciōem malam ſcꝫ intentiōem decipiendi. et huiuſ modi impoſibile eſt eſſe bonum. E ¶ Quō ad ſecundū princip̄ale nō tandum ꝙ ſꝫm augu. li. de mendacō viij. ſunt genera mendacioꝝ. Sco. tamē ſubdiuidit quītū in duo. Pri mum vocat̉ mendaciū in doctrina religionis ſcꝫ cum quis cū intencio ne fallendi ſignificat aliqd̓ falſum cōtraria his q̄ fidei ſunt aut ſacre ſcripture. aut etiam cōtrariū his q̄ ytinent ad bonos et xp̄ianos mores Secūdum genus mendacij eſt ꝙ fit ſolum ad nocēdū alteri iniuſte ſiue in corꝑe ſiue in rebus. ſiue in fama
ſiue etiam in aīa. et vocat̉ mendaci um qd̓ nulli prodeſt et alicui nocet. Tercium eſt ꝙ fit in p̄fatis bonis ad nocumentū vnius ꝓpter vtilita tem alterius. Et vocat̉ mendacium qd̓ ꝓdeſt vni et nocet alteri. Et hec triplicia mendacia comp̄hendunt̉ ſub mendacio ꝑnicioſo. Quartū vo catur mendacium qd̓ fit ex ſola libi dine menciendi. vt cum quis menti tur ſolum qm̄ placet ſibi. et delecta tur atqꝫ gaudet in menciēdo. Quin tum vocatur iocoſum et eſt duplex. ſꝫm Sco. Primū qd̓ fit ſolum cauſa delectandi alios ſicut narrare fabu las de quibus etiam audiētes ſciūt ꝙ nō eſt veꝝ. nec decipiuntur audi entes vt plurimū cum etiam fermo ꝓferentis nō ſit talis qd̓ natus ſit credi ab audientibꝰ aliud qd̓ fit cau ſa ioci. ſꝫm Augu. vbi ſupra. vt cum quis iocando intendit alium deciꝑe ita ꝙ audientes vere decipiantur. non tn̄ in aliquo in quo ſibi magnū nocumentum inferatur. in quo iocā tur illi qui ſciunt eum decipi ⁊ fina liter poteſt etiam ip̄e de hoc iocari quemadmodū dicit Augu. fuiſſe de mendacio ioſeph qui veraciter vo luit decipere fratres ſuos in verbiſ iſtis. exploratores eſtis et ceteris ſimilibus poſitis. Gn̄. xlij. Sextum eſt ꝙ nulli obeſt id eſt nulli alteri a ſe. et tn̄ alicui ꝓdeſt et hoc in tꝑa libus rebus. Exemplificat augu. ve lut ſi quiſpiam alicuius pecuniam iniuſte auferendam ſciat vbi ſit ſe neſcire menciat̉ quocunqꝫ interro gante. Septimū eſt qd̓ nulli obeſt ſed alicui ꝓdeſt in corꝑe qꝛ ꝑ ipſum impeditur alicuiꝰ mors aūt alia le ſio corporalis. Exemplum auguſti. velut nolens hominem ad mortem

Preceptum Octauum
Capitulum. Primum
queſitum ꝓdere menciat̉. Octauū qd̓ nulli obeſt et alicui ꝓdeſt ad de fenſionē et cuſtodiā caſtitatis. prīa tria dicunt̉ ꝑnicioſa mendacia que videlicet nocent vel ſunt nociua ex ſe cui mentior vel de quo mentior. alia tria iocoſa que nulli ꝓſunt no tabiliter nec obſunt ſed tria vltima officioſa qꝛ vtilitatis gratia fiunt et ꝓſunt alicui et nulli obſunt. Quantū ad terciū principale nō tandū primo dictū aug. li. de men dacio vbi ſic dicit. In his octo ge neribus tantominus quiſqꝫ peccat cum mentit̉. quāto menciēdo acce dit ad octauū et tanto ampliꝰ quan to menciēdo accedit ad primū. hec ille. Et tho. ij. ij. q. cx. dicit. Si quiſ diligenter ſꝫm ordinem p̄dicte annū meraciōis ꝑ octenariū ſciēt ordineꝫ grauitatis culpe que eſt in iſtis mē dacijs. Nam bonū vtile p̄fert̉ dele ctabili. et vita corꝑalis p̄fertur pe cunie. honeſtas etiā ip̄i corꝑali vi te. Vnde ſcd̓o notandū ſꝫm eundem ꝙ omne mendaciū de quocūqꝫ ge nere mendacioꝝ ſit qd̓ d̓r in dei iiu riam et inhonoraciōem aut cōtemp tū eſt mortale ita ꝙ ꝓpter hoc dici tur nō ſolū vt quis decipiat̉. ſꝫ vl tra hoc d̓r ea intenciōe et ad iſtum finē vt deus ꝑ hoc inhonorēt̉ quia illud eſt directe cōtra dei caritatem Primū vero genus viij mendacioꝝ inter cetera eſt grauiſſimū. vn̄ omē mendaciū de primo genere eſt mor tale peccatū. qꝛ quodlibet tale con trariat̉ caritati dei. nam volunta rie falſum ſignificare cum intenciōe fallēdi alique circa res diuinas aūt circa materia fidei eſt cōtra carita tem dei eo ꝙ ꝑ tale mendaciū men ciens occultat diuina veritatē aūt
corrumpit. G ¶ vnde augu. vbi prius. primū genus eſt capitale me dacium. ſecundū genus videlicꝫ ꝙ nulli ꝓdeſt et alicui obeſt. grauius eſt ꝙͣ tercium. qꝛ tercium minuit d̓ grauitate. ex hoc ꝙ damno vniꝰ in tenditur vtilitas alterius. tamē me dacia ſecūdi et tercij generum ī qui bus videlicet quis intendit alteri nocere in rebus corꝑe vel fama ſūt etiam mortalia ꝓpter iſtum maluꝫ finem intentū. ſunt em̄ cōtra carita tem ꝓximi. qꝛ ſicut nocere alteri in aliquo illoꝝ eſt cōtra p̄cepta dei. et mortale peccatum. vt patuit in vij p̄cepto. Ita etiam vel ſe ſibi nocere vel mentiri ꝓpter ſbi nocere ē mor tale. Idem intelligit̉ de mendacio quo quis intendit alteri nocere in anima vt ꝑ mendaciū inducere eum poſſit ad aliqd̓ mortale peccatū aūt ad errorem in fide. aut vult eum ꝑ hoc impedire in acquiſiciōe alicuiꝰ ſcientie vtilis et bone. aut impedi re eum vult in emēdaciōe moꝝ aūt retrahit eum ab introitu religiōīs bone. aūt a cōuerſione ꝑ penitencia et ſic de alijs ſemꝑ eſt peccatū mor tale qꝛ multomagīs fit damnum in his ſpūalibus ꝙ in damnificacione reꝝ aut bonoꝝ corꝑis. qꝛ aīa eſt me lior corꝑe et rebus. vnde Scotꝰ. in iij. di. mendaciū ꝑnicioſum ſꝫm ꝙ plus vel minus nocet qd̓ penſatur ex bono cuius eſt ablatiuum ſꝫm hͦ penſatur magis aut minus graue mendacium. et vltra omne tale men daciū ex deliberaciōe dictum ē mor tale peccatum. cuicunqꝫ em̄ prohi bet̉ ſimpliciter illo p̄cepto nō dicēs ꝯtra ꝓxim tuū falſum teſtimoniū nec p̄ciſe ē teſtimoniū qd̓ dat̉ ī iudi

Preceptum. Capitulum.
Primum.
cio. ſed qn̄ quis ex certa deliberaci one aſſerit qd̓ ignorat. vel cuius nō uit oppoſitū dicit falſum teſtimoni um ꝯtra ꝓximū. vtꝝ aūt indelibe ratio excuſet dicet̉. ca. ſequēti de ꝑ iurio. hec ille. Con. ivilh. in ſumma vicioꝝ dicēs ꝙ tres prime ſpeciēs ſunt peccata mortalia ſi ex dilebera ciōe dicant̉ H ¶ Scd̓o ergo ⁊ ter cio genere mencies n̄ ſolum peccat cōtra hoc p̄cep. viij. ſed etiā fidam nū intulit ſic ꝓximo tenet̉ ſibi illd̓ recōpenſare. de iſtis mēdacijs intel ligit̉ illud psͣ. perdes omēs qui lo quunt̉ mendaciū Sap. j. Os qd̓ me tit̉ occidit aīam. mendacia vero ali orum quinqꝫ geneꝝ nō ſunt de ſe et de ſuo genere mortalia peccata ſed ſolum venialia eo ꝙ nō fiūt ꝓpter finem aliquem qui cōtrarieret̉ cari tati dei aūt ꝓximi vt ptꝫ de mendo ſo vbi intendit̉ ꝓpria delectacio ⁊ de iocoſo vbi intendit̉. aut aliorum leuis delectacio aut iocus aliquis et de officioſo in quo intendit̉ ali qua vtilitas ꝓximoꝝ. Quauis autē ſꝫm Augu. vbi prius hmoi quinqꝫ mendaciā nō ſint mortalia de ſe et ex ſuo genere qn̄ in eis nō intendit̉ finis qui ſunt cōtra caritate. pn̄t tn̄ ſꝫm tho. vbi prius et ſco. in iij. fieri mortalia ꝑ accidens rōne ſcandali. aut alicuiꝰ damni. aūt alteriꝰ talis nati ſequi vt dum quis ſuo mēdacō nō intendit malū. attū eſt veriſimi le ꝙ ex mendacio ſuo oriatur ſcan dalū etiā puſilloꝝ. aūt notabile dā num ꝓximo et tn̄ ꝓpter vitandum hmōi ſcandalū aūt ꝓximi damnum nō vult mendaciū obmittere. Item pōt fieri mortale rōne libidinis. vt cum hō ſuam aūt alteriꝰ delectacio nem ꝙ habet aūt intendit in mendacio p̄ponit dilectiōi dei aūt man dato eius. ita ꝙ anteꝙͣ velit iſta d̓ ſiderata delectaciōi mendacio care re paratꝰ eſt pocius facere contra dei mandatū. Et ita pōt intelligi il lud Augu. Nullum pctm̄ eſt adeo veniale qd̓ nō fiat mortale ſi placet I ¶ Item ꝙͣuis mendaciū ioco ſum et officioſum de ſe nō ſint mor talia. nec viris imꝑfectis. nec etiaꝫ ſꝫm tho. ꝑfectis qui ſunt in ſtatu ꝑ fectiōis acquirende vt religioſi ſūt niſi forte rōe ſcandali. tn̄ ſꝫm Sco. vbi prius ſunt mortalia vtraqꝫ men dacia viris exn̄tibus in ſtatū ꝑfecti onis exercēde. In exercendo actus qui cōpetunt eis rōe talis ſtatus ꝑ fectōis puta docere. iudicare p̄dica re. h̓o eſt qꝛ ꝑ vtraqꝫ mendacia au fert̉ bonitas doctrine quā p̄dicant Iuxta illud Aug. in epiſtola funda menti. ſi ad ſcripturas ſacras admix ta fuerit quātucūqꝫ iocoſa mēdaciā nihil remanet in eis ſoliditatis pu ta ſi p̄latus p̄dicet et miſceat mēda ciū iocoſum nihil remanet ſolidita tis in doctrina illa pōt em̄ quicunqꝫ dubitare de quocūqꝫ dicto ab eo ſi cut de alio. vel qua rōe nō aſſentire illi mēdacio iocoſo pari rōe nec alij Et ita periret autoritas doctoꝝ ec cleſie in docendo ꝑirent etiā vtilita tes populi audiētes. ꝯſimiliter ī iu dicio ſolenni. ⁊ intelligo ita ꝙ non ꝑcipiat̉ illud mēdaciū eſſe dictū ſe orſū ab actu docēdi vel iudicādi dū em̄ aliquis ſedet ad iudiciū p̄t aliꝙͣ trufam admiſcere q̄ ex mō loquendi ſcit̉ n̄ eē d̓ iudicio. hec ſco. ⁊ ſic ptꝫ ꝙͣ tū ꝑiculū ſit p̄latis ⁊ p̄fatis viriſ in ſtatū ꝑfectōis exercēde qn̄ exer cet actꝰ taliſſtatꝰ ꝑfectōiſ vt ſūt p̄ dicare iudicare docere publi. ꝓtūc

Preceptum Octauum
Capitulū.
mētiri iocoſe vel officioſe quia plu res doctores cōcedunt ꝙ ſint mor talia. et videtur idem tenere ſan ctus tho. vbi priꝰ. Cum em̄ vt dicit ponant̉ in ſtatu veritatis ſeruāde qꝛ veritate tenet ex ſuo officio in iudicio vel ī doctrina ꝯͣtra q̄ ſi mē ciatur erit pctm̄ mortale alijs autē nō oꝑtet. hec tho. di. tn̄ pe. depa. ſu per. iiij. di. xxvij. Mentiri in iudico cōſciētie.i. in cōfeſſiōe ſacramētali ſemꝑ eſt mortale ſicut et ꝑiuriū de liberatū ꝓpter dei irreuerentiā an nexam. Nō ſic aūt in foro exteriori ſimplex mendaciū eſt pctm̄ mortale niſi qn̄ ledit ꝓximū vt ſi aduocatus ad vanā gloriā falſo inducat legeꝫ ad vera cōcluſiōem hec ille. Eſt aūt omnē mēdaciū quīqꝫ de cau ſis deteſtandū. Primo ꝙ origo eiuſ eſt diabolica. vnde gen̄. iij. nequaꝙͣ mori emini. Io. viij. dū loquit̉ ſcꝫ d̓ mon mendaciū. ex ꝓprijs loquitur. qꝛ mendax eſt et pater eiꝰ. et ibidē vos ex pr̄e diabolo eſtis. et deſide ria pr̄is veſtri vultis facere. Scd̓o qꝛ inquinat membꝝ qd̓ maiori decē tia eſſet dignū ſcꝫ os. ꝓuer. xij. ab hominatīo eſt dn̄o labia mendatia. Exēplū de habēte os plenū muſcis fetidis. Tercio qꝛ oīs mendax quaſi quidā ꝓditor eſt vult em̄ ꝙ ille cui mentit̉ fidem ſibi adhibeat. et tn̄ fi dem nō ſeruat ei. īmo vult decipere vt patꝫ in rōe mētiri qd̓ ē cōtra me tem ire. Quarto qꝛ valde nociuum eſt toti eccīe. facit em̄ vt vix alicui fides adhibeat̉. vn̄ ꝓpter mēdacīa 2 p1 multiplicant ꝑiuria. diffidentie li tes. et hmōi. vn̄ de mendacibꝰ. Ie. ix. ſagitta vulneras lingua eoꝝ do lum locuta eſt. Quinto qꝛ eiꝰ vita cio oraciōeꝫ cito facit exaudiri exeplū in vitaſpatꝝ vbi fraeribꝰ ange lico mīſterio trāſ latis ꝑ fluuiuꝫ ad quendā herimitante ab eo querenti bus de eius vita. Rn̄. a tꝑe querſio nis nunꝙͣ de ore meo mendaciū exi uit et quicquid pecij a dn̄o. ſine mo ra cōſecutꝰ ſum. Capitulum. Secūdum. Ro inde videnda ſunt tria principaliter. primo de peccatis oris ī qnibꝰ quis faciliter mentitur vel ſemꝑ. Scd̓o de mendacio in oꝑe vel geſtu. Tercio dubiū de ꝑ plexi tate A ¶ Quātū ad primū poteſt quis mendaciū incurrere ꝓmiſſio. iactantia et adulaciōe lingue. prīo ꝓmiſſiōe. vnde ſꝫm tho. ij. ij. q. cx. Si ille qui aliquid ꝓmittit nō habe at animū faciendi qd̓ ꝓmittit men tit̉. ſi vero habeat nō mentit̉. quia nō loquit̉ cōtra id qd̓ gerit in men te. ſi vero nō facit qd̓ ꝓmiſit tūc vi det̉ infideliter agere. ꝑ hoc ꝙ aim mutat. p̄t tn̄ excuſari ex duobꝰ. vno modo ſi ꝓmiſit id qd̓ eſt manifeſte illicitum qꝛ ꝓmittēdo peccauit. mu tando aūt ꝓpoſitū bene facit. alio mō ſi ſint mutate cōdiciōes ꝑſonaꝝ et negocia ad hoc ei ꝙ homo tene atur facere qd̓ ꝓmiſit di. ſene. li. de beneficijs requirit̉ ꝙ om̄ia īmuta ta ꝑmaneant. vnde et apoſto. nō eſt mentitus nō implens qd̓ ꝓmiſit cuꝫ non iuit. Coꝝ. ij. Eoꝝ. j. et hoc pro pter impedimenta que ſuꝑuenerunt hec tho. B ¶ Et vident̉ in ꝓmiſ ſo ſimplici multe cōdiciōēs intelli gi. ſicut et ſꝫm hoſti. in ſimplici iura mento nā qn̄ iuro qd̓ faciam intelli gitur ſi deo placuerit. ſi pape vel

Preceptum. Capitulum Secunduꝫ
r̄lato placuerit vel nō diſplicuerit ſi res in eodē ſtatu ꝑmāſerit vn̄ ſi apud me d̓ponis gladiū ⁊ tibi ꝓmit to reſtituere ſi poſtea furaris res ī alio ſtatū ē. Itē ſi mihi fidē ſꝫuaue ris nō ſeruatī em̄ fide nō oꝑtet fide ſeruari. vn̄ ſi nō facis mihi qd̓ ꝓmi ſiſti. nō tibi teneor ex. deiū. iura. ꝑ uenit. Itē ſi ſuꝑior nō ꝯtradixerit. Ite ſi facultas ſeu poſſibilitas ſeu obtulerit vn̄ excuſet neceſſitas vel impoſſibilitas tn̄ nō potēs ſoluere priꝰ dꝫ bonis cedere vel cū alio pro poſſe ꝯcordare videlicꝫ cū illo cui obligat̉ C ¶ Scd̓o mētit̉ quis ia ctantia de qua vide in tercia ſpecie ſuꝑbie. p̄ce. j. c. iij. A. Iactator aūt vt di. phi. iiij. ethi. fingit de ſe ma iora exn̄tibꝰ qnqꝫ nullius gra. qn̄qꝫ aut gra glorie vel honoris. qn̄ꝫ aūt gra argenti vn̄ tho. ij. ij. q. cxij. dic. Iac̓tatīa ꝓprie importare videtur ꝙ hō verbis ſe extollat illa em̄ que hō longe vult iactare ī altu eleuat tūc aūt quis ꝓprie ſe extollit qn̄ de ſe ſupra ſe aliquid dicit. Qd̓ quidem ꝯtingit dupliciter. qn̄qꝫ em̄ loqui tur de ſe nō quidē ſupra illud qd̓ in ſe eſt. ſed ſupra illud qd̓ de eo hoīes opinant̉. Qd̓ apo. refugiens dic̄. ij. coꝝ. xij. p̄cor ne quis exiſtimet me ſupra id qd̓ videt ī me aūt audit ex me alio mō quis ꝑ verba ſe extollit loquēs de ſe aliquid ſupra illd̓ qd̓ ī ſe eſt ſꝫm reiueritate. et vtroqꝫ mō d̓r iac̓tatīa. prio mō tn̄ magis ꝓprie et opponit̉ iactatīa veritati. Qua do aūt ſit iactātīa peccatū mortale ⁊ qn̄ nō dicit ibidē. dupliciter iacta tia cōſiderari pōt. vnoº ſꝫm ſe ꝓut eſt mendaciū qd̓dā. et ſic ē qn̄qꝫ mor tale pct̄m̄ qnqꝫ veniale. mortale qui de qn̄ quis iactāter de ſe ꝓfert qd̓ ē
cōtra gloriā dei. ſicut ex ꝑſona tiri regis dr̄ Ezechi. xxviij. Eleuatū eſt cor tuū. et dixiſti deꝰ ego ſum. vel ē O caritatē ꝓximi ſicut cū aliquis ia ctādo ſeip̄m ꝓrumpit in cōtumeliaſ alioꝝ. ſicut hēt̉ Cu. xviij. de phari ſeo qui dixit nō ſum ſicut ceteri ho minū raptores adulteri iniuſti. ve lut etiā hic publicanꝰ. Qn̄qꝫ vero ē pctm̄ veniale qn̄ ſcꝫ quis d̓ ſe iactat que neqꝫ ſunt ꝯtra deū. nec ꝯtra h ximū. Alio mō p̄t ꝯſiderari ſꝫm ſua cāꝫ ſcꝫ ſuꝑbiā vel appetitū lucri aūt inanis glorie et ſic ſi ꝓcedat ex ſuꝑ bia vel inani gloria q̄ ſi ſit peccatuꝫ mortale tūc ip̄a iactatīa erit pecca tu mortale. alioquin erit pct̄m̄ ve niale. ſed ſi quis ꝓrūpit in iactāciā ꝓpter appetitū lucri. hoc videt̉ iā ꝑtinere ad ꝓximi decepciōeꝫ et dā num. Et iō talis iactantia magis ē peccatū mortale. vn̄ dicit phil. iiij. ethi. ꝙ turpior eſt qui ſe iactat ca lucri ꝙ qui ſe iactat cā glorie vel honoris. nō eſt tn̄ mortale peccatuꝫ ſemꝑ qꝛ poſſet eſſe tale lucrꝝ exquo alius nō damnificaret̉ D ¶ Ter cio quidā menciunt̉ adulaciōe. Eſt aūt vt quidam ait adulacio ꝑuerſa laudatio. vnde nomen laudaciōīs ⁊ adulaciōis eiſdem literis cōſtat. ſed nō eodem mō ordinatis. Alexan. de hal. in ſu. dicit. Adulacio ſic deſcri bitur. Eſt peccatū ex ſermone vane laudis alteri exhibitū intenciōe pla cendi. Dubitat̉ qn̄ adulatio ſit pec catum mortale vel non. Rn̄de. idē ibidem. Quedam adulatio eſt q̄ fit in fouendo peccatorem in peccato hec eſt mortale peccatū. Quedā ve ro ſit intenciōe vt ꝓſit alicui et nul li obſit. et hec eſt veniale peccatum Quedā vero eſt. ue fit ex ſola intē

Preceptum Octauum
Secūdum. Capitulū.
ciōe placendi. nō vt ꝓſit vel obſit. ⁊ hec aliqn̄ veniale peccatū eſt aliqn̄ mortale. Qn̄ em̄ fit ex animi leuita te veniale eſt. qn̄ vero fit ex cōſue tudinē ducēte in cōtemptū et libidi nem mortalē tūc eſt mortale hec il le. Hoc viciū xp̄s maxime fugit vr̄ glo. ſuꝑ illo Math. xxj. relictis illis abijt foras extra ciuitatē qꝛ pauꝑ erat nulli adulatus. nullum in tāta ciuitate īuenit hoſpite. ſꝫ apd̓ laza. receptus eſt. et apo. j. Theſſa. ij. ne qꝫ aliqn̄ fuimus in ſermōe adulacio nis ſicut vos ſcitis. nec occaſione auaritie deꝰ teſtis ē E Eſt aūt adulaciōīs viciū deteſtādū multipli citer. Primo qꝛ adulator nutrix eſt diaboli lactans diaboli filios lacte adulaciōis. Tre. iiij. lamie nudaue rūt manias lactauerūt cattulos ſu os. lamia em̄ d̓r quaſi lania ſuis feti bus crudelior. qꝛ eos laniat quos videt̉ lactare ſic adulator quē mul cet laudādo in pctō laniat in ꝑtina cia. Secūdo eſt locuſta q̄ eſtate pro ſperitatiſ canit ⁊ iemē aduerſitatiſ ſilet. Eccle. xiij. diues locutus eſt ⁊ omēs tacuerūt. et verbū eius vſqꝫ ad nubes ꝑducūt. pauꝑ locutus eſt et dicent quis eſt hic. Tercio ſunt adulatores ſirene. ſꝫm Boe. vſqꝫ ad exterminiū dulces voces ſed obſtru ctis auribus fugiēde. Quarto ſunt lotores capitum ꝑ oleū. pſal. Corri piet me iuſtus in miſericordia et in crepabit me. oleum aut peccatoris nō impinguet caput meū. Quinto ſunt ſacerdotes diaboli homīes vi uos ſepeliētes. vn̄ Gre. ſuꝑ illo ma th. viii. dimitte mortuos ſuos. mor tui mortuos ſepeliūt. cum peccator peccatorē onere adulaciōis p̄mit. ꝓ pter illa xp̄s ait. luc. vj. ve vobis cū
benedixerint vobis hoīes. glo. magͣ ꝑs pene que eſt peccatori ſua ſcele ra nō argui. ſed inſuꝑ quaſi bene ge ſta laudari. et ſuꝑ illud pſal. Deus in adiutoriū meū intēde dicit augͥ. plus nocet lingna adulatoris ꝙͣ ma nus ꝑſecutoris. Iſa. iij. popule me us qui te beatū dicūt ip̄i te decipi unt. f ¶ Dubitat̉ quale remediū ſit adhibendū adulaciōi. Rn̄. Alex. vbi prius. ꝙ triplex ſpēaliter vnuꝫ intra. ꝓprie fragilitatis cōſideracō que hominē ꝑfecte humiliat. vnde Tren. iij. ego vir videns pauꝑtateꝫ meam et mich. vj humiliacio tua in medio tui. alia duo ſunt extra. vnuꝫ eſt ex ꝑte iuſti homīs et d̓r fidelis ⁊ diſcreta correctio. vn̄ ſuꝑ illud psͣ. Oleū aūt peccatoris nō impinguet caput meū. glo. ſuſtinet fidelis ar gui a viro iuſto in miſericordia et nō laudari a peccatore. aliud eſt ex ꝑte peccatoris ſcꝫ detractio que eſt remediū. nō ꝑ cauſam ſed ꝑ occaſio nem. vn̄ grego. Sciendū ꝙ ne īmo deratis laudibus eleuemur plerūqꝫ miro rectoris noſtri moderamine de tractiōibus lacerari ꝑmittimur vt qd̓ vox laudātis eleuat lingua d̓tra hentis humiliet G ¶ Quō ad. ij. principale ſcꝫ de ſimulaciōe notādū ꝙ differūt ſimulacio et īpocriſis ſi cut ſuꝑius et inferiꝰ. ſimulaciō eſt ꝓprie mendaciū qd̓ in exterioribus ſignis factoriſ cōſiſtit. vt dicit tho. ij. ij. q. cxj. n̄ aūt refert vtꝝ aliquis mēciat̉ verbo vel quocūqꝫ alio fa cto. ſimulacio tn̄ largīꝰ capit̉ ſepe pro quacunqꝫ fictiōe. ſed ipocriſis eſt non quecunqꝫ ſimulacio. ſed ſo lum illa qua quis ſimulat perſonam alterius. ſicut cum peccator aſſimū lat ꝑſonaꝫ iuſti. de hoc habes que

Preceptum. Capitulum Octanum
dam. primo p̄cepto ipocriſi. de ſimu laciōe igit̉ di. ſco. in. iij. di. xxxviij. aliquis pōt ſimulare ꝑ argumnēta ꝓ babilia aſſumendo aliqua bona ſibi ineſſe q̄ nō inſunt puta ꝑ genuflexi ones et adoraciōēs deuociōeꝫ ſibi ī eſſe qua nō ineſt. et talis ſimulacio eſt ipocriſis et pctm̄. aliquis pōt eti am ſimulare mala nō ineſſe vel oſtē dendo ſigna oppoſita his q̄ ꝯſueuit vel oppoſita malis vel nō ondendo ſigna que cōmuiter conſueuerūt ſe qui illa mala et primū iſtoꝝ videt̉ ꝑtinere ad ipocriſim. puta ſi quis lu xurioſus audies de mulieribꝰ ſpūat in ſignū caſtitatis execrans ⁊ tn̄ ha beat oppoſitū in corde. Scd̓m non eſt malū aliqd̓ immo ſi pōt eſſe ī ma lo eſt laudabile qꝛ vituꝑabile ē pub licare eo mō qūo d̓r de quibuſdā ꝙ pctm̄ ſuū publicauerūt et nō tacue rūt et ſi malū ſit in corde interiꝰ tn̄ addere malū ſignū exteriꝰ ē add̓re malū malo. In differētibus aūt ali quis pōt aliqua facere q̄ ex naturā ſui ſunt ſigna alicuiꝰ. aliquis ei pōt facere alia q̄ nō ſunt ſigna ex natu ra ſui ſed ſcit ea cōcipi a pn̄tibꝰ tan quā ſigna puta ex natura rei fucare eſt ſignū fatigaciōis vel alicꝰ reſo luciōis corꝑalis ſpūmare aūt ꝙ ſa liua currat ꝑ barbam nō eſt ex natu ra ſignū inſanie mentis pōt em̄ com pos mentis emittere ſaliuā vt cur rat ꝑ barbam tn̄ a circūſtantibꝰ p̄t aliquis ſcire hoc iudicandū ſicut ſi gnū furie. puta qꝛ illa cōſueuerūt ſi gna eſſe furioſoꝝ in terra illa. vni uerſaliter ergo de ſimulaciōibꝰ pri ma ⁊ ſecūda dico. ꝙ ſunt pcta ⁊ fre quēter mortalia. qꝛ īpocriſis ⁊ ſimu latio. tercia dūmodo malū nō cōco mitet̉ eſt laudabilis ita ꝙ hō non
oſtēdat vnū malū ꝑ aliud malū. et in differētibꝰ ſimulacio prīa ſi eſſet in aliquibꝰ eſſet forte mala ſed non grauiter puta ſi quis poſſet ſe face re ſudare licet nō laboraſſet. q̄ꝫad modū quidā ioculatores vtunt̉ cor poribꝰ ſuis ad aliquos motus ſigni ficates alias diſpoſiciōes que nō in ſunt eis nec p̄ceſſerūt ſimulacō alia que eſt ſcd̓a in indifferentibus nec peccatū eſt ⁊ talis fuit ſimulacō da uid. j. Re. xxij. hec Sco. H Cir ca terciū principale quid ſit facien dū in tali caſu et ſimilibꝰ aliquis q̄ rit̉ ad mortem que abſcōdit ꝑfectꝰ vir veniūt apꝑitores et querūt ab abſcōdēte vbi ſit latitās. aut rn̄det ibi. et tūc erit ꝓditor. aut rn̄det ſe neſcire et ſic mentit̉ aut tacet et ſic ꝓdere videt̉. ergo eſt ꝑ plexus. re ſpodet altiſiodoren̄. debet deludere apꝑitores ſicut dicebat p̄poſitinus ſic dicēdo Creditis ꝙ ſi ip̄e eſſet hic ego dicere vobis. vel debet rn̄dere ſicut rn̄dit ille ſanctꝰ ep̄us de quo exemplū ponit beatꝰ augꝰ. li. ꝯtra mendaciū qui abſcōdit quendā miſe rū qui querebat̉ ad mortē et dū ab ip̄o ep̄o quereret apꝑitores vbi ille eſſet. Rn̄. nec poſſuꝫ mētiri nec pol ſum eſſe ꝓditor. Capitulum. Tercium. E falſitate hactenus di ctū eſt ſꝫ mō de teſtifica ciōe vidēda ſūt tria prio in quibꝰ caibꝰ quis tene tur teſtificari. Scd̓o an falſuꝫ teſti moniū ſꝑ ſit mortale pctm̄. Tercio quo quis teſtificādo vel alias aſſe rendo poſſit iurare et que ſcire de beat qui iurat teſtificando A ¶

Preceptuꝫ. Octauum Quo ad primū notat Tho. ij. ij. q. lxx. in teſtimonio ferendo diſtinguē dum eſt. qꝛ aliqn̄ requirit̉ teſtimo niū alicuius aliqn̄ nō requirit̉. ſi re quiritur teſtimoniū ſubditi autori tate ſuꝑioris cui in his que ad iuſti ciam ꝑtinent obedire tenetur ⁊ tūc nō eſt dubium quin teſtimoniū te neatur ferre in his in quibꝰ ſꝫm or dinem iuris teſtimonium ab eo exi gitur. puta in manifeſtis et in his d̓ quibus infamīa p̄ceſſit ſi aūt ab eo exigatur teſtimoniū in alijs puta ī occultis et de quibus infamia non p̄ceſſit nō tenet̉ ad teſtificandum. ſi vero requiratur eius teſtimoniū nō autoritate ſuꝑioris cui obedire tenet̉ tunc diſtinguendū eſt. qꝛ ſi te ſtimoniū requiratur ad liberandum hominē ab iniuſta mortē ſeu pena quacunqꝫ vel ſalſa etiā infamīa vel etiam ab iniquo damno. tūc tenetur homo ad teſtificandum. Sed ſi eiꝰ teſtimoniū non requirat̉ tenet̉ fa cere qd̓ in ſe eſt vt veritatem denū ciet alicui qui ad hoc poſſit ꝓdeſſe dicit em̄ psͣ. Eripite pauꝑem et ege num de manu peccatoris liberate. Et ꝓuer. xxiiij. Erue eos qui ducū tur ad mortem. et Ro. j. Digni ſunt mortē non ſolum qui faciunt ſed et qui cōſentiūt facientibus. vbi glo. Conſentire eſt tacere cum poſſis re darguere ſuꝑ his vero que ꝑtinent ad damnaciōem alicuiꝰ nō tenetur quis ferre teſtimoniū. niſi cum a ſu periore cōpellit̉ ſꝫm ordinē iuris. qꝛ ſi circa hoc veritas occultet̉ nul li ex hoc ſpēale damnū naſcitur vel ſi immineat ꝑiculum accuſatori. nō eſt curandum ꝙ ip̄e ſe in hoc ꝑicu lum ſponte ingeſſit. alia aut ratio ē de eo cui ꝑiculum immine t eo nolē
Capitulum. Cercium. te. hec Tho. G ¶ Sed dubitat̉ an teſtimoniū poſſit licite fieri de his que alicui ſub ſecreto ſunt ꝯmiſ ſa. Pro cuius ſoluciōe notandum ꝙ triplex eſt ſecretum. vnum qd̓ ſub ſi gillo cōfeſſiōis cadit. aliud qd̓ ſigil lo ſecreti tegitur. et fit dupliciter. Vno modo qn̄ cōmittens exprimat ſe dicere ſub ſigillo ſecreti. alio mo do ꝙ nō exprimat ſed tn̄ natura ſer monis vel rei illud expoſcat. videli cet ꝙ teneat̉ ſub ſigillo ſecreti. de his tribus dicit pe. pa. ſuꝑ. iiij. diſ. xxj. ꝙͣuis frangens qd̓libet hoꝝ. vi delicet primo modo et ſecūdo modo ſigilloꝝ peccet mortaliter. tn̄ graui us frangens ſigillum cōfeſſiōis nec ſolum eſt fractor ſigilli et proditor cui eſt aliquid exp̄ſſe cōmiſſuꝫ vt ar chanū. ſed etiam ex natura facti ſi videatur tale ꝙ reuelacio noceret minus tn̄ ceteris ꝑibus ꝙ ſi ad hoc ſe obligaſſet. nam ſeruꝰ auſcultans a caſu vel a ꝓpoſito ſecretum quod tractat̉ in curia domini ſui et po ſtea id reuelat forniſecus. cōmittit crimen cōtra dn̄m ſuum et curia et vnde talis ſeruus ſꝫm ius ciuile gra uiter puniretur. ſacramentū aut pe nitentie ſeu cōfeſſionis eſt qd̓dā ſe cretum qd̓ ſecrete tractatur in cu ria ſummi regis qꝛ tractat̉ corā illo qui rep̄ſentat ꝑſonam eiꝰ. Quilibet vero homo ſeruus dei eſt. ergo ille qui audiret a cōfeſſore peccata con feſſa teneretur ea celare. hec pe. Et eadem racio videtur de illo qui cō fitentis alicuius peccata audiſſet a caſu vel a propoſito. alij doctores addūt quidoloſe audit cōfitentem mortaliter peccat ſed nō qui a caſu. ambo tn̄ tenēt̉ celare. Racio primi qꝛ cōtra legem nature facit ⁊ cōtra

Preceptum Capitulū. Terciuma
Octauum caritatem ꝓximi immo cōtra dei ſa cramentum. Et addit pe. de pa. pe nitens etiā ſi ex reuelaciōe iniuncti onis penitentie ꝓbabiliter crederet cōfeſſorem ledi. tenetur celare. alio quin eſſet maledictus ſicut cham. qui diſco oꝑuit vel nō oꝑuit. ſed de riſit verenda patris. ſi em̄ ex hoc ſe queretur vel deriſio ſimplicis vel offenſio qꝛ ꝓhibui loqui cum ꝑſo na ſuſpecta nō debet dicere talis hͦ mihi iniunxit qꝛ forte ille interfice ret eum hec ille. C ¶ Ad propoſi tum dubiū rn̄dit Tho. vbi prius ſic de illis que homini cōmiſſa ſunt ī ſe creto ꝑ cōfeſſionē nullo modo debꝫ teſtimoniū ferre. qꝛ hmōi nō ſcit vt homo ſed tanꝙͣ dei miniſter. Et ma ius eſt vinculum ſacramenti quoli bet hominis p̄cepto. Circa ea vero que aliter homini ſub ſecreto omit 235 tumt̉ oīſtinguendū eſt qn̄qꝫ em̄ ſūt talia que ſtatim cum ad noticiā ho minis venin̄t homo ea manifeſtare tenet̉ puta ſi ꝑtinent ad corruptio nem multitudinis ſpūalem vel cor poralem vel in graue damnū alicꝰ ꝑſone vel ſi quid aliud hmōī eſt pro palare tenet̉ vel teſtificādo vel de nūciando. et cōtra hoc debitum ob ligari nō pōt ꝑ ſecretum cōmiſſum qꝛ in hoc frangeret fidem quā alte ri debet. Qn̄qꝫ vero ſunt talia que quis ꝓdere nō tenet̉. vnde p̄t obli gari ex hoc ꝙ ſibi ſub ſecreto omit tuntur. Et tūc nullo mō tenetur ea aliquis ꝓdere etiam ex p̄cepto ſuꝑi oris qꝛ ſeruare fidem eſt de iure na turali. nihil aūt pōt precipi homini cōtra id qd̓ eſt de iure naturali hec Tho. ſed diceres ꝙͣdiu tenet̉ cela re qui aliquid in cōfeſſione audiuit Rn̄. ſemꝑ et ꝓ ſemꝑ. Item querereſ
quā penam incidit qui archanū ali cuius ꝓdit illicite. Rn̄. ſi quis pub lice reuelat aliquod ſecretuꝫ crime imponitur ſibi aliqua pena ſcꝫ infa mia. impoſitor em̄ criminis cuiuſcū qꝫ qd̓ ꝓbare nō pōt ꝓ calumniatorē habetur. exͣ. de calum. et talis ē ille qui reuelat qd̓cunqꝫ ſecretum crimē qd̓ ꝓbare nō pōt D ¶ Dubitatur cōſequenter an quis teneat̉ accuſa re ꝓximum. Rn̄. tho. ij. q. lxviij. dif ferentia eſt inter denūciaciōem et accuſaciōem. in primo attēdit̉ emē datio fratris. in ſecundo punicio cri minis. pene aūt pn̄tis vite non ꝑ ſe expetunt̉. qꝛ nō eſt hic vltimū retri buciōis tempus. ſed inquantū ſunt medicinales cōferentes vel ad emē daciōem ꝑſone peccantis vel ad bo num rei publice cuius quies ꝓcura tur ꝑ puniciōem peccantiū quorum primū intendit̉ in denuncione. Se cundū aūt proprie ꝑtinet ad accuſa cionē et ideo ſi crimē fuerit tale qd̓ vergat in detrimentū reipublice te netur homo ad accuſaciōem dūmo do ſufficienter poſſit ꝓbare qd̓ ꝑti net ad officium accuſatoris puta cū peccatum alicuius vergit in multi tudinis corruptelam corꝑalem ſiue ſpūalem. ſi aūt nō fuerit tale pctm̄ qd̓ in multitudinē redūdet vel etiā ſi ſufficientem ꝓbaciōem nō poſſit adhibere nō tenetur ad accuſanduꝫ qꝛ ad hoc nullus tenetur qd̓ nō pōt debito mō ꝑficere. ſed cōtra nō licꝫ reuelare que quis in ſecreto recepit qꝛ hoc eſt infideliter agere ſed ſtat ſolum in ſecreto quem ſcire ꝓxī ma lum. ergo. ⁊cͣ. Rn̄. reuelare ſecretum in malum ꝑſone infidelitas eſt. non aūt ſi reuelet̉ ꝓpter bonum cōmū ne qd̓ ſꝑ p̄ferendū eſt priuato bono

Capitulum. Primum
et ideo cōtra bonum cōmune nulluꝫ licet ſecretum reciꝑe nec tn̄ eſt om nino ſecretum qd̓ ꝑ ſufficientes te ſtes pōt ꝓbari. hec Tho. Sed nun quid ſubditi poſſunt accuſare ſuos p̄latos. Rn̄. ibidem ſubditi p̄latos ſu os accuſare ꝓhibentur. qui nō affe ctione caritatis ſed ſua prauitate vitam eoꝝ diffamare. et rep̄hende re querūt vel ſi ſubditi accuſare vo lentes fuerint criminoſi vt habet ij. q. vij. alioquin ſi fuerit alias ido nei ad accuſandum licet ſubditos ex caritate ſuos p̄latos accuſare. ¶ Quo ad ſecūdum principale vtꝝ falſum teſtimoniū ſit ſemꝑ peccatū mortale. Rn̄. Tho. ij. ij. q. lxx. falſuꝫ teſtimoniū triplicem habet diformi tatem. vno mō de ꝑiurio qꝛ teſtes n̄ admittuntur niſi iurati. ⁊ ex hoc ſꝑ eſt peccatū mortale. Alio modo ex vioalaciōe iuſtitie ⁊ hoc modo eſt peccatum mortale in ſuo genere ſi cut et quelibet. iniuſtitia. et ideo in p̄cepto decalogi ſub hac forma īter dicit̉ falſum teſtimoniū. Cū d̓r exo. xxj. Non loquaris cōtra ꝓximū tuū falſum teſtimoniū. nō em̄ cōtra ali quem fecit qui eum ab iniuria faciē da impedit ſed ſolum qui ei ſua iu ſticiam tollit. Tercio modo ex ipſa ſ9 faliitāte ſꝫm ꝙ omne mendaciū eſt peccatum et ex hoc nō habet falſuꝫ teſtimoniū ꝙ ſit ſemꝑ mortale pec catum. Dubitat̉ vtꝝ iuramentum obliget ſꝫm intenciōem recipientis Rn̄. Cho. ſuꝑ iij. di. xxxix. et ij. ij. q. .xxx. c. ar. vij. Iuramētū ꝓmiſſoriū obligat de neceſſitate vt culpa eui tetur. vnde obligat ad illud eſſe fa ciendum quo nō facto incurrit̉ cul pa. diſtingnendū eſt ergo in eo qui ei inrat aūt ei ſimpliciter aut dolo
ſe iurat. ſi iurat doloſe ex duabꝰ ꝑ tibus pōt culpa ſequi ſcꝫ ex fractio ne iuramenti et ex dolo. Quauis gͦ ex ip̄a rōe iuramenti inquantū iura mentum nō obliget̉ ad ſeruandum ip̄m niſi ſꝫm ſuam intenciōeꝫ. ad ob ligaciōem em̄ voluntas requiritur. ſicut etiam ad votum tn̄ ex neceſſi tate iuramenti inquantū doloſum fuit obligat̉ ad ſeruandū taliter ꝙ ex dolo eius alius nō ledat̉ et hoc eſt qn̄ ſꝫm intenciōem recipiētis iu ramentum implet. vnde debet ſer uare ſꝫm ſanum intellectu eius cui iuramentum p̄ſtatur. vnde Iſidorꝰ Quacunqꝫ arte verboꝝ quis iuret deus tn̄ qui cōſciētie teſtis eſt hoc ita accipit ſicut ille cui iuratur in telligit et ꝙ illa verba intelligant̉ de iuramento doloſo patet ꝑ ea que ſicut ſubdit dupliciter reus fit qui et nomen dei in vanū aſſumit et pro ximum dolo capit. ſi aūt ſimpliciter idem abſqꝫ dolo iurat tunc obligat in foro cōſciencioſo ſolum ſꝫm inten ciōem iurantis nō recipientis. vnd̓ Grego. xxvij. mora. humane aures talia verba noſtra iudicant qualia foris ſonant diuina vero iudicia tā lia foris audiūt qualia ex intimis ꝓ ferunt̉. Sed talis ſine dolo iurans in foro cōtēcioſo vbi intentio igno ratur obligatur ſꝫm ꝙ verba cōmu niter accipi ſolēt. hec ille. Et addit iuramentum nō debet adhiberi niſi de aliqua re de qua aliquiſfirmiter certus eſt. et nō eſt niſi cum magna cautela adhibendū. Notandū tamē ꝙ in quibuſdam caſibꝰ poſſunt ali qui iurare quibus de re non cōſtat niſi ꝑ fidem ſeu crudelitatem. vnde magi. in. iiij. di. xxxiiij. di. ꝙ ſi muli er cauſat frigiditatem mariti ip̄a et

Capitulum. Preceptuꝫ. Tercium
ip̄e iurabunt de eo ꝙ nunꝙͣ ꝯmix. ti ſint et ſine fraude cū ſeptima ma nu ꝓpinquoꝝ. ſacramētales eī tūc iurabunt ꝙ credunt eccleſie vera iuraſſe. idem iuris eſt ſi ſeperentur ꝓpter artitudinem mulieris ſicut etiā in li. v. de purga. ca. xiiij. Iu rare papa madat ꝓ purgatiōe cuiſ daꝫ decan infamati. ſimilia habes in ſco. vt poſt dicetur ſed dubitat̉ quomo debent verba obligantium intelligi Rn̄. ſco. q. penulti. qd̓libe. ſui. Ad iſtud dubiū habet̉ rn̄ſio ex tra de ſpon. ex literis vbi dicit̉ ſic ſi alter non intellexit qd̓ alter ꝓpo ſuit ad ꝯmunem verbi intelligētiā recurratur. et cogatur vterqꝫ ver ba p̄lata in ſenſu iſto retinere quē ſolent recte intelligentibꝰ genera re. et glo. adducit. illud. ff. de ſuꝑ ple. l. labor. non ex opinionibꝰ ſin gulorū ſed ex omuni vſuloquētiū verba ſunt intelligēda. addut alij quando verba ſunt dupplicia et iu rans intendit in vno ſenſu. ⁊ recipi cia. aut plus p̄tendunt vnū iſtoruꝫ ſenſuum ſꝫm ꝯmunem vſum. aut e qualiter p̄tendunt vtꝝqꝫ. ſi primū tūc illius intenciōi ſtandum eſt qui illum ſenſum ītellexerit. ſi ſcd̓m tūc ſtandum ē iudicio bonoꝝ virorum qui penſatis ꝯiecturis et racioni bus ꝯdeſcendere debent ſaniori et puriori intencioni. ſed quid ſi quis falſum teſtimoniū ferat ex ignorā tia facti. Rn̄. tho. ibidē in teſtimo nio ferendo nodebet homo ꝓ cer to aſſerere quaſi ſciens illud d̓ quo certus non ē ſed dubium debet ſub dubio ꝓferre. et id de quo certus ē ꝓ certo aſſerere ſꝫ qꝛ ꝯtingit ex la bilitate hūane memorie ꝙ reputat ſe homo qͥnqꝫ certum eſſe de eo qd̓
falſum eſt. vt ſi aliquis cum debita ſolicitudinē recogitans eſtimat ſe certum eſſe de eo quod teſtatur il lud teſtimoniuꝫ non eſt falſum nec peccat mortaliter hoc aſſerens. qꝛ non dicit falſumt eſtimoniū ꝑ ſe et ex itencione ſed ꝑ accidens ꝯtra il lud quod intendit. f ¶ Dubitat̉ adhuc an indeliberacio inꝑiuro et ſimiliter inmendacō excuſet a pec cato mortali. Rn̄. ſco. ſuꝑ iij. circa fineꝫ ꝑiurium qd̓ eſt ex pleno ꝯſen ſu eſt ꝯtra p̄ceptum prime tabule et ꝑ ꝯſequens īmediate aduertenſ a fine vltimo. et ita nihil ſibi defi cit de rōe peccati mortalis ſiue ꝑiu riuꝫ fiat ex habitu ſiue non ſiue ſe mel ſiue ꝯſuetudinarie. ſi aūt ꝑiu rium fiat indeliberate quantūcūqꝫ fiat frequēter cuꝫ actus meritoriꝰ requirat ꝙ ſit plene humanus. et ita ex deliberacōne plena et deme ritorius non minus requirat idem non em̄ deus eſt ꝓnior ad puniēdū ꝙͣ ad p̄mianduꝫ. poteſt dici ꝙ illd̓ ꝑiurium indeliberatū etiā quociēſ cunqꝫ iteratum nō eſt peccatū mor tale. Notandū tn̄ ꝙ virtuoſus bre uem habet deliberacōnem q̄ nō vi detur deliberacō. qꝛ habet pruden ciam magnam et p̄mptus eſt ad d̓ liberandum quaſi in tꝑe imꝑcepti bili. ita poſſet aliquis ex habitu op poſito prudentie acquirere faculta tem deliberandi ꝓmpte de oppſito quaſi in tꝑe inꝑceptibili et illa de liberacō ſequens habitum eſſet ſuf ficiens ad racōem peccati ſicut ꝯſi milis deliberacō in bono eſſet ſuf ficienſ ad racionē meriti. non ergo diſtinguo quantū ad rōem peccati mortalis quantuꝫ ad raritatem et frequentiam periurij. ſed inter de

Preceptum Octauum
Tercium. Capitulum.
liberacōem et indeliberaconem ita ꝙ deliberatio cōcurrens reddit pec catum mortale. et hoc ſiue vnica ſi ue ex cōſuetudine. Et indeliberatio excuſat ſiue ſemel ſiue quocienſcūqꝫ hec Sco. Idem tenet demendacio ad hoc ꝙ ſit mortale vel veniale vi de etiam de hoc ſupra ij. p̄cep. ꝑ to tum G ¶ Quantum ad terciū pri cipale querit̉ vtꝝ adducens deum in teſtem vt fit in iuramento aſſer torio ad aliquid qd̓ talis credit eſſe verum licet nō ſit verū. ſed ad ali quid de quo aliqua opinionem ⁊ tn̄ magis aſſentit oppoſito peccet mor taliter. Rn̄. Sco. vbi prius ſuꝑ iij. dicēs. Dico ꝙ ille cui turat̉ aūt ac cipit ex lege poſitiua. aut ex cōſue tudine iuramentū tanꝙͣ ſimpliciter aſſertiuum iurati aūt nō tanꝙͣ ſim pliciter aſſertiuum ſed ꝓbabiliter i ductum ad credendum iuramento. primo mō di. ꝙ iurans quocūqꝫ du bium hoc eſt qd̓ non eſt ſimpliciter certum et deliberate peccat morta liter. qꝛ ad cōfirmandū id qd̓ aſſerit ſimpliciter eſſe certum et verū deū teſtem inducit cuꝫ nō ſit ſimpliciter certum. et hoc mō debent intelligi omnia iuramenta illoꝝ qui aliquid iurant in iudicio ꝓ quo ſententia a liqua cōſueuit ferri que ſententia omnino nō deberet ferri niſi illud aſſertum eſſet ſimpliciter certū ver bi gratia. Sententia mortis nō det ferri niſi ꝓ crimīe certo. ergo iuras iſtum eſſe criminoſum cum non ſit certus quantūcunqꝫ tn̄ ꝓbabiliter cōiecturum eum eſſe talem. et hoc iurans in tali foro vbi ex lege poſi tiua vel cōſuetudine ſequit̉ damna tio ad mortem peccat mortaliter cō ſimiliter in foro quocūqꝫ vbi ex hꝰ
ꝙ aliquis cōuictus ꝑiurantes vel iuramenta cōdemnat̉ tanquā reus ſimpliciter ibi nō tn̄ fit irreuerentia nomini dei cōtra p̄. prime tabule ſꝫ eſt ꝑnicioſum qꝛ nociuum ꝓximo H ¶ Et ſi dicas eſt vtile reipublice alioqui mali nimis multiplicarent̉. Rn̄. dn̄s deutº. xvj. Iuſte qd̓ iuſtuꝫ eſt exequeris ſunt em̄ quedam mala que nō ſunt punienda ꝑ homines ſꝫ relinquenda iuriſdictiōi diuine pu ta omnia in quibus homo vt homo nō pōt ſufficienter docere veritate eo mō quo deberet doceri ad hͦ vt iuſte ferret̉ ſententia debita poſiti ua nec in iſtis ſunt ſoli teſtes culpa biles. ſed etiam iudex ſi tamen ipſe ſciat ꝙ ex cōſuetudine teſtes nō te ſtificant̉ ſub iuramento ſed ſub cre dulitatē. tūc em̄ nō deberet iſte fer re ſententia qualis eſſet ferenda ſi culpa eſſet ſimpliciter ꝓbata coram eo ſcit em̄ ex cōſuetudine culpam n̄ eſſe ſufficienter ꝓbatam coram eo vt tali pena puniat̉. ſi aūt ex lege poſitiua habeatur vel cōſuetudine ꝙ iuratus nō teneat̉ deponere de certitudine ſed de credulitate tunc etiam iurans nō peccat dūmodo ex ſignis ꝓbabilibus cōiectuꝝ parteꝫ illam magis ꝙ aliam ſicut habetur de ſcrutinio in ordine faciendo ca. vnico. In promociōibꝰ ergo talibꝰ ſiue ad quaſcunqꝫ dignitates ꝑ ele ctiones. aut ad ordines aut etiā in alijs collegijs puta vniuerſitatibꝰ ad collegium in religionibus ad p̄ lacionem vel actus alios ſi cōſuetu do approbata habet ꝙ rn̄ſiones re ſpondenciū ſub iuramēto p̄ſtito vel ſub fide data vel ſub obedientia ꝓ miſſa nō debent intelligi niſi de cru delitate ꝙͣtū pōt hūana fragilitas

Preceptuꝫ.
Capitulum. Primum.
Octauum noſſe et ꝙ reſpondens nō nouit in dignitatem in eo debent om̄s tales reſponſiones intelligi ſꝫm cōſuetu dinem cōmunem nec reſpōdētes pec cant in aliquo qꝛ cōſuetudo eſt vel lex poſitiua ꝙ talis teſtificacio de credulitate ſufficiat. et ita fit in fa I ¶ Vniuerſaliter uorabilibus. aūt ſiue ī fauorabilibꝰ ſiue in odio ſis iurans de illo cuiꝰ oppoſitū ma gis credit ꝙ aliud iurans etiam de illo de quo ſimpliciter eſt dubius..i. nō magis aſſentit vni parti ꝙͣ alte ri peccat mortaliter qꝛ adducit deū tanꝙͣ in teſtem illiꝰ qd̓ neutro mō eſt ſibi certum qd̓ debet eſſe certum pōt em̄ ꝑiurium eſſe abſqꝫ mentiri puta ſi aliquis ſimpliciter dubitās iurat ꝑtim de quo dubitat ꝙ forte dn̄do nō mentiret̉ qꝛ nō habet op poſitum in mente. aut ſaltem in ali quo cauſu vbi iurans tenet̉ eſſe certus deierat ſi nō eſt ibi certꝰ. et tn̄ ſi illud aſſereret ſine iuramento credens illud pluſ ꝙͣ oppoſitū non mentiretur periculoſuꝫ eſt ergo fre quenter habere iuramenta in ore. qꝛ in multis ſermonibus ſine iuram̄ to nec peccaret quis vbi addito iu ramento peccat quis et grauiter ſi fiat ex deliberaciōe ꝓpter qd̓ ē vti le illud cōſilium. Math. v. ſit ſermo veſter eſt eſt. nō nō hec de Sco. Sequitur Nonū p̄ceptum. heeceptum nonū. Non concupiſces vxorē ꝓxi mni tui. exo. xx. ⁊ Deū. v. Hoc mandato et ſe quentibus in ſeip̄o or dinatur in affectibus. 4 ¶ Sed qꝛ ſcientia ſeu noticia p̄cedit affectum et carentia ſcientie neceſſario rum que vocatur ignorantia cauſa eſt multoꝝ peccatoꝝ. Idcirco prio dicenda ſunt de ignorantia trīa pri cipaliter. primo quid ſit. et quid ſci re tenemur et quottuplex eſt. Secū do qn̄ eſt peccatū qn̄ auget vel dimi nuit peccatū. Tercio ꝙͣ ꝑiculoſa ſit ignorantio B ¶ Quantum ad pri mum notandū ꝙ neceſſarium eſt de ignorātia tractare qꝛ ignorantia ē qn̄qꝫ peccatū mortale et ſcire eſt ꝑ cōſequens in p̄cepto. patet ꝑ illud Math. xxv. Eſuriui et non dediſtis mihi manducare. Et ſtatim dicēt he di vbi vidimus te. eſurientē quaſi dicerent. Ignorauimus te paſcere in pauꝑibus. ſed xp̄s dicet. ꝙͣdiū nō feciſtis vni de minoribus iſtis nec mihi feciſtis et iterum diſcedite a me maledicti in ignem eternum. idē patet. j. coꝝ. xiiij. Ignorans ignora bitur. ſed qui ignorat̉ a deo eſt pri uatus ſino caritatis et damnat̉ cuꝫ fatuis virginibus. quibus xp̄s clau ſit iam ianuam dicens neſcio vos. Idcirco orat psͣ. delicta iuuentutis mee et ignorantias meas ne memi neris. Secundo notandū ꝙ ignorā tia que eſt peccatum eſt priuatio ſci entie debite ꝙ quis pōt habere et ſcire tenetur. d̓r ꝙ pōt habere quia ſi eſt impoſſibilis excuſat qꝛ inuinci bilis d̓r debite qꝛ ſi nō cadit ſub de bito n̄ eſt peccatū C ¶ Tercio nō tandum ꝙ ex debito tenetur diuer ſi diuerſa ſcire. ſunt aūt ſeptem que quilibet adultus ſcire tenetur. aut oꝑam dare ad talia addiſcendum. Prima tria ponit. Thom. ca. de. x. p̄ ceptis. Primo quilibet tenet̉ ſcire credenda que in ſimbolo tenentur et docent̉ de quibus primo p̄cepto

xceptum. Primum. Capitulū.
Nonum. dictū eſt. c. ij. Scd̓o deegſideranda q̄ de oracōe dominica etiā in primo p̄cepto dicta ſunt. Tercō oꝑanda q̄ docent hoīes leges. Eſt em̄ homo ſub triplici lege. ſcꝫ ſub lege natu re. diuina. et poſitiua. Lex nature nihil aliud eſt ꝙͣ lumeꝫ ītellectus nobis infuſum a deo ꝑ qd̓ ognoſci mus quid vitare quid ve agere de beamꝰ. Et hanc dedit nobis deus ī creacōe a quā multi ꝑ ignorātiā ſe excuſari putant vnde psͣ. Multi di cut quis on̄dit nobis bona. Rn̄. da uid. ſignatū eſt ſuꝑ lumēꝫ vultꝰ tui dn̄e. hec lex in omnibꝰ eſt. Iudeis paganis et xp̄ianis. Et inclinat ta lia et ſimilia q̄ vultis ſupple ſcd̓ꝫ ra cione rectam vt faciūt vobis ſup ple ex debito hoīes. eadē facite eis et qͥ non vultis ſupple ſꝫm racionē rectam vobis fieri. ſupple in debi te alijs ne faciatis omne bonū ē fa ciendū. nullum malum ē facienduꝫ et ſimilia de quibus. Ro. ij. gentes q̄ legem ſupra ſcripta nō habet na turaliter ea q̄ legis ſunt faciūt hꝰ modi legem non habentes ipſi ſibi ſunt lex. qui on̄dūt opꝰ legis ſcrip tum ī cordibus ſuis teſtimoniū red dente illis ꝯſcientia ip̄oꝝ. Scd̓o eſt quilibet ſub lege diuina. q̄ tradi tur in ſcripturis ſacris noui teſta menti p̄cipue inter q̄ ſumme neceſ ſariū eſt ſcire. x. p̄cepta. ad q̄ ſcien da vt di. Cancellariꝰ in triꝑtito te netur quilibet ꝑ ſe vel ꝑ alium tā lem diligentia apponere ꝓ ꝯſerua cione vite ſpūalis ꝙ ꝓ vite corꝑa lis ſuſtentaciōe poneret et eo ma iorem quo īmortalis anima ē p̄ſtā tior corꝑe rō eſt. qꝛ ſine p̄ceptoruꝫ noticia nullus queniēter peccata vitare poſſunt aūt ab eis reſurgere. hoꝝ em̄ ignorantia ex deſiderio ꝓueniens nō excuſat. ſed accuſat ⁊ ꝯdemnat. Terco quilibet homo eſt etiā ſub lege poſitiua eccleſie vnde tho. ī iiij. d. xl. ar. vl. di. Eccleſie p̄ ceptū habet eandē vim obligandi ſicut diuinū p̄ceptum vn̄. Lu. x. qui vos audit me audit ⁊ qui vos ſper nit me ſpernit. Talis lex ꝓnunciat̉ in ꝑrochijs die dominico de ieiunā do feſtiuando ⁊ excōmunicatos vi tando. Itē in die palmarū qn̄ iudi catur quis nō debeat iudicare ¶ D Dubitat̉ hic. vtꝝ leges humane ī ponant homini neceſſitate quantuꝫ ad foꝝ ꝯſcientie ſiue ſint iuſte ſiue iniuſte Rn̄. tho. j. ij. q. xcvj. ar. iiij. leges impoſite humanituſ vel ſunt iuſte vel iniuſte ſi quideꝫ iuſte ſint habent vim obligandi in foro ꝯſci entie a lege eterna a quaderiuant̉ vnd̓ ꝓuer. viij. ꝑ me reges regnat et legū ꝯditores iuſta decernunt. Dicuntur aūt leges iuſte ⁊ ex fine qn̄ ſcꝫ ordinantur ad bonum ꝯmū ne. et ex autorizate qn̄ ſcꝫ lex data nō excedit poteſtate ferentis. et ex forma qn̄ ſꝫm equalitatem ꝓporcō nis imponuntur ſubditis onera ad bonum omune Cum em̄ vnꝰ homo ſit pars multitudīs quilibet homo hoc ip̄m quod eſt et qd̓ habet ē mul titudīs ſicut ⁊ qͣlibet pars eſt id qd̓ eſt tocius vnde et naturā aliqd̓ de trimentū infert ꝑti vt ſoluet totuꝫ Et ſꝫm hoc leges hꝰ moī onera pro ꝓcionabiliter ferenda imponēs iu ſte ſunt et obligant in foro ꝯſcien tie et ſunt leges legales E ¶ In iuſte autem ſunt leges dupliciter Vnomo ꝑ ꝯͣtrarietatē ad bonū hu manu econtrario p̄dictis ſcꝫ vel ex fine. ſicut cū aliquis p̄ſidens leges

Capitulum. Preceptum Tercium
imponit oneroſas ſubditis nō ꝑtinē tes ad vtilitatem cōmunem. ſed ma gis ad ꝓpriam cupiditatem aut glo riam vel etiam ex autoritate ſic cuꝫ aliquis legem fert vltra cōmiſſaꝫ ſi bi autoritatem ſiue poteſtate vel e tiam ex forma. puta cuꝫ inequaliter onera multitudinis diſpenſantur e tiam ſi ordinent̉ ad bonum ꝯmune Et hmōi ſunt magis violentie ꝙͣ le ges. Tales nō obligant in foro con ſcientie niſi forte propter vitanduꝫ ſcandalum vel turbacionem ꝓpter qd̓ etiam homo iuri ſno cedere debꝫ ſꝫm illud Math. v. Qui te angaria uerit mille paſſus vade cum eo alia duo. et qui abſtulit tibi tunicam da ei et palium. Alio modo leges pn̄t eſſe iniuſte ꝑ cōtrarietatem ad bo num diuinum ſicut leges tirannoꝝ inducētes ad idolatriā vel qd̓libet aliud qd̓ eſt cōtra legem diuinā et tales nullo mō licet obſeruare qꝛ ſic̄ d̓r Act. iiij. Obedire oꝑtet deo magis ꝙͣ hominibus. hec Tho. f ¶ Sed qualiter peccant leges ini quas ſtatuentes. Rn̄. Rai. in ſumm. qui cōdunt leges iniquas vel ſtatu ta cōtra legem dei vel cōtra liber tatem eccleſiaſticam vt ſolent face re pleriqꝫ principes et cōmunitateſ circa vſuras ſoluendas vel nō repe tendas coram iudice eccleſiaſtico ⁊ multa alia equipollentia ip̄o iure n̄ valent leges ſue cōtra maiorem ſcꝫ deum. facientes igit̉ et cōſencien tes peccat mortaliter et eoꝝ here des nō ſuccedant nulla cōſuetudine obſtante immo niſi amoniti tales le ges obmiſerint excōmunicatī ſunt. Item qui damnificati ſunt occaſio ne talium legum tenent̉ ſtatuētes et heredēs eoꝝ ad reſtituciōem. tenentur etiam in ſolidū qui induxe runt principem ad condendū tales leges. Item om̄es obſeruantes pec cant mortaliter et tenent̉ ad reſti tuciōem omniū eoꝝ que taliū legū occaſiōe lucrati ſunt. hec de ſumma Ioh. li. ij. G ¶ Quarto ſcire te nent̉ ſinguli homines dicit Tho. j. ij. q. lxxvij. ar. ij. ea que ad eoꝝ ſta tum ꝑtinent vel officiū vt religio ſus ea que ſunt religionis ſacerdos ep̄s. iudex ſcabinus artifex mechani cus et ſimiles ea que ad eoꝝ offici um ꝑtinent ſine quoꝝ ſcientia non poteſt quiſqꝫ debitū actum exerce re H ¶ Quinto quilibet ſcire te net̉ aliqualiter tꝑe quo vult euca riſtiā reciꝑe an ſit ſine peccato mor tali vel nō qꝛ alias indigne mandu cans ſibi iudiciū manducat et bibit. de qua ſcientia loquit̉ apoſto. j. co. xj. ꝓbet aūt ſeip̄m homo et ſic de il lo pane edat.i. examinet ꝑ diſcuſſio nem cōſcīam ſuā. q̄ qualiter fieri oꝑ teat habes s. iij. p̄cepto de cōmuni one. Et vt cancellarius dicit tracta tu de pollucōe nocturna. ſufficit ta lis certitudo qualem in materia mo rali cōſueuimus expetere q̄ certitu do vocat̉ moralis ſiue ciuil̓is. ⁊ ad hanc certitudinē moralē ſufficit vt plurimū ꝙ ſi homo accedes ad miſ ſam celebrandā diſcuſſerit cōſcienti am ſuam ſicut feciſſet ꝓ magna re lucranda aut in cōmodo graui deui tando. et ꝙ nō ſit ſibi conſcius poſt hanc diſcuſſiōem de peccato morta tali aut de propoſito peccandi mor taliter. quod inſuper non noſcat. ſe aliquod impedimentum legittimuꝫ ꝑ excomuicacōem aut irregularita tem habere hec ille ad idem tradit idē. iij. regulas ī ſuo triꝑtito quas

p̄ceptum. Nonum. Capitulum.
habes ſupra de ſacramēto peniten tie. I¶ Sexto quilibet tenetur ſcire beneficia manifeſta ſibi a bn̄ factore ſuo imꝑtita. qꝛ alia vicium in gratitudīs in currit. Vbi primo notandū ꝙ oꝑtet ꝑ virtutem gra titudīs bn̄ficienti aliquid retribu ere qd̓ fieri nequid niſi beneficium agnoſcatur vt ꝓbat tho. ī iiij. d. xx ij. et ij. ij. q. cvj. et ſequēti. qꝛ ꝙͣuis iſte qui donat liberaliter non intē dat debitorem ꝯſtituere illum cui gratis donat debite ciuili ſeu lega li videliet vt pacto firmetur ꝙ tm̄ ꝓ tanto tribuat̉. tn̄ ꝯſtituit eū de bitorem debito morali ſeu honeſta tis qꝛ ad virtutem gratitudinis ꝑ tinet retribucō que fit ex ſolo debi to honeſtatis ꝙ ſcꝫ aliquis ſponte facit ⁊cͣ. Scd̓o notādū ꝙ tres ſunt gradus. non dico ſpēs gratitudiniſ Primꝰ eſt ꝙ homo bn̄ficium accep tum recognoſcat. Secundꝰ ꝙ lau dem et gr̄as agat. Terciꝰ ꝙ retri buat ꝓ loco et tꝑe ſꝫm ſuam facul tatem k ¶ Sed dubitat̉ vtꝝ qͥs plus teneat ad grates reddendas deo penitens ꝙ innocens Rn̄. tho. in iiij. d. xxij. et ij. ij. vbi prius ꝙ graꝝ actio reſpicit et quantitatee doni et modū gratuite dacionis et ex vtroqꝫ menſurā recipit qꝛ tā ma iori dono ꝙͣ magiſgratis dato ma ior gratīaꝝ actio debetur. Cōſide rando ergo quātītatē doni. ſic inno cens magis tenet̉. Cum qꝛ maius donum eī datur vicꝫ innocentia ꝙ ſit reſtitutō iuſticie. Tum etiā quia magis ꝯtinuatur gr̄a in eo ne ca dat ceteris ꝑibus. abſolute loquen do de primo dicit augꝰ. ij. ꝯfeſ. qͥs hominū cogitans ſuam infirmita tem audet viribus ſuis attribuere
caſtitatem atqꝫ innocentiā ſuam ut minus amet te. quaſi minus fuerit ei neceſſaria miſꝫicordia tua donās peccata querſis a te. ⁊ ſubdit. ⁊ iō tantundē īmo ampliꝰ te diligat qꝛ ꝑ quem me videt tantis peccatorū meoꝝ languoribꝰ exui. ꝑ eum ſi vi det tantis peccatoꝝ languoribꝰ n̄ implicari. de ſcd̓o di. ibidem. gratie tue d̓puto et mīe tue. ꝙ pecta mea tanꝙͣ glacieꝫ ſoluiſti. gr̄e tue d̓pu to et qeucūqꝫ nō feci mala Quid ei non facere nō potui et omnia mihi dimiſſa eſſe fateor. et que mea ſpō te feci mala. et q̄ te duce non feci. Alio mō poteſt di. maior gratia qꝛ magis datur gratis. et ſꝫm hoc ma gis tenetur ad graꝝ actiones peni tens ꝙͣ innocens. qꝛ magis gratis datur id ꝙ ei datur a deo. Cum em̄ dignus eſſet pena. datur eī gra. et ſic licet illud donū qd̓ datur inno centi ſit abſolute ꝯſideratū maius tn̄ donum qd̓ datur penitenti ē ma ius in ꝯꝑacione ad ip̄m ſicut etiaꝫ ꝑuum donū pauꝑi datum ei eſt ma ius ꝙͣ diuiti magnū. Et quia actus circa ſingularia ſunt in hijs q̄ agen da ſunt magis ꝯſiderat̉ qd̓ hīc eſt vel nunc tale ꝙ ꝙ eſt ſimpliciter tale vt di. phꝰ. iij. eti. de volunta rio et in volūtario. vn̄. lu. vij. Cui plus dimittitur plus diligit Tercō notandū ꝙ multaſ tenemur grati eſſe. Aliqua p̄dictaꝝ retribu ciōe. Primo deo ſcd̓o ꝑentibus. ter cio p̄latis ſpūalibus. quarto p̄latis tꝑalibus. quīto alijs qui nobis bn̄ fecerunt. Et inter p̄fatos quatuor adhuc ſunt nouem genera hominū quibus poſſet videri ꝙ bn̄ficia eſ ſent eis totaliter ſubtrahenda ⁊ tn̄ ſunt eis ꝯmunicāda in parte vel tͣ

Preceptū. Capitulum
ꝑte vel in toto. Primo qui dāt cum cōtumelia et tarditate vel cū triſti cia. nam boni animi eſt vt magis at tendat quis ad bonū ꝙͣ ad malum. Et ideo ſi aliquis beneficiū dedit n̄ eodē mō quo debuit nō omnino dēt recipiēs a gr̄aꝝ actiōe ceſſare minꝰ tn̄ ꝙ ſi modo debito p̄ſtitiſſet. qꝛ vt Sene. di. li. ij. de benefi. Multū ce leritas fecit multuꝫ abſtulit mora. Secūdo d̓ iſtiſ qui aliqua beneficia dant ꝓpter ſuā vtilitatē de quibus dicit Sen̄. li. vj. de benefi. multum intereſt vtꝝ. aliquis beneficiū no bis det ſua cauſa. an ſua et nr̄a. ille qui totus ad ſe ſpectat et nobis ꝓ deſt qꝛ aliter ſibi ꝓdeſſe nō p̄t eo lo co mihi habendꝰ videt̉ quo qui pe cori ſuo pabulū ꝓſpicit ſi me in con ſortiū admiſit. ſi duos cogitauit in gratus ſum et iniuſtus niſi gaudeo hͦ illi ꝓfuiſſe qd̓ ꝓderat mihi. ſum me malignitatis eſt nō vocare bene ficiū nō qd̓ dantē aliquo incōmodo afficit. Tercio de iſtis quibꝰ nō eſt neceſſariū vt eis aliquid det̉ vt di uitibꝰ. Rn̄. ſꝫm ſene. li. ij. de benefi cijs ꝙ ꝙͣ tūcunqꝫ quis felix ſit tam̄ p̄t ſibi fieri recōpenſacio beneficij ꝑ exhibiciōeꝫ reuerētie et honoris. vn̄ di. phi. viij. ethi. ꝙ ſupercellēti quidē debet fieri honoris retribucō indigēti aut retribucio lucri. vt v. li. di. ſene. Reddere poſſumꝰ felici bus fidele conſilium aſſiduā cōuer ſaciōeꝫ. ſermonē cōmunē et ſine adu laciōe iocundū. Etiā qui gratus be neficiū accipit. vt di. li. ij. Primam eius penſiōeꝫ ſoluit ꝙ grate aūt ad nos beneficia ꝑuenerint iudicemus effuſis affectibus qd̓ nō ip̄o tm̄ au diente ſed vbiqꝫ teſtemur. hec ille.
Primū. Quarto de peccatoribꝰ. Nam ſi iſte qui beneficiū dedit in peius mutatꝰ eſt. debet tn̄ ſibi fieri recompenſacō ſꝫm ſtatu ip̄ius vt ſcꝫ ad virtutē re ducat̉ ſi ſit poſſibile ſi aūt ſit inſa nabilis ꝓpter maliciā tūc alter ē ef fectus ꝙ prius erat. et iō nō debet̉ eī recōpenſacio beneficij ſicut priꝰ Attamen quātumcūqꝫ fieri pōt ſal ua honeſtate memoria debet habe ri priſtini beneficij. vt pꝫ ꝑ philoſo. ix. ethi. Sexto de ſeruis reſpectu dn̄oꝝ. Rn̄. ſene. li. iij. de beneficijs quādiu ſeruꝰ p̄ſtat qd̓ a ſeruo erigi ſolet. miniſterium eſt vbi pluſ ꝙͣ a ſeruo neceſſe eſt beneficiū eſt. et io ſeruiſ vltra debitum facientibꝰ gr̄e ſunt habende M¶ Septimo de ī gratis vbi diſtinguendū eſt. nam in grato duo pēſanda ſunt. Primo qui dem ꝙ dignꝰ ſit ip̄e pati et ſic certū eſt ꝙ meret̉ beneficij ſubtractōem Alio mō ꝯſiderandū ē quid oporte at ſcꝫ beueficiū facere. Primo nanqꝫ debet nō eſſe facilis ad ingratitudi nē iudicanda. qꝛ frequenter aliquis vt dicit ſene. qui nō reddit nō ſemꝑ ingratus eſt. qꝛ forte nō occurrit ei facultas aūt d̓bita oportunitas red dendi. Secūdo debet tendere ad hͦ ꝙ de ingrato gratum faciat quod ſi non poteſt primo beneficio face re forte faciet ſecundo. vnde Luce. vj. Altiſſimus benignus eſt ſuper ingratos et malos. ſi vero ex bene ficijs multiplicatis ingratitudinem augeat et peior fiat. debet a benefi cioꝝ exhibiciōe ceſſare. Octauo de iſto cui bn̄ficiū īpeſū uutile forꝫ aūt nociuum ſi ſibi fieret. Rn̄d. Rec om pēſacio beneficij precipue pendet ex affectū. Et ideo eodem modo

Primum. Capitulum Preceptum
Nonum debet fieri recompenſacō quo ma gis ſit vtilis. ſi tn̄ poſtea ꝑ eius in curiam in damnū ip̄ius vertat̉ non imputat̉ recompenſanti ſed quid ſi quis iuuit aliū peccando tenet̉ ne gratus eſſe. Rn̄. tho. gratitudo re ſpicit bn̄ficiū. ille aūt qui alicui au xiliat̉ ad peccandū nō cōfert bene ficiū. ſed magis nocumentū. et ideo nō debet̉ ei gr̄aꝝ actio niſi forte pter voluntatē ſi ſit deceptꝰ dum 5 credidit adiuuare ad bonū et adiu uit ad peccandū. ſed tūc nō debetur recōpenſacio talis vt adiuuet̉ ad peccandū. qꝛ hōc nō eſſet recompen ſare bonū ſed malū qd̓ cōtrariat̉ gͣ titudini. Nono an ſibi quis debeat bn̄ficiū p̄ſtare. Rn̄. ꝙ reſpectu ſui n̄ eſt ꝓprie beneficiū ſed mēthaphori ce inꝙͣtuꝫ videlicꝫ ſꝫm phm. v. eth. accipiunt̉ diuerſe ꝑtes homīs ſicut diuerſe ꝑſone vn̄ miſere aīe tue pla cens deo Eccle. xxx. N ¶ Quarto notandū ꝙ multi ſunt gradus ingͣti tudinis. Primꝰ in eo qui nō retribu it beneficiū acceptū oꝑe aliquali. Secūdus in eo qui retribuit benefi cio mala. Terciꝰ in eo qui diſſimu lat quaſi nō demōſtrans ſe benefici um accepiſſe vt verbo nō grates re ferens nec laudans. Quartus in eo qui beneficiū vituꝑat. Quintꝰ in eo qui nō recognoſcit ſiue ꝑ obliuiōem ſiue quocunqꝫ alio mō. Intellige nō quidā de obliuionē que ꝓuenit ex naturali defectu qꝛ illa nō eſt pctm̄ qꝛ non ſubiacet volūtati. ſed de illa que ex negligentia ꝓuenit. de qua ſe. iij. de bene. apparet illum nō ſe pe de reddendo cogitaſſe cui obtex it obliuio. hic quintꝰ gradus reſpe ctu p̄cedentiū eſt grauiſſimꝰ. Sex tus eſt in eo qui benefitiū quaſi ma
leficiū reputat. primi duo opponun tur tercio gradui gratitudīs ſupra recitato. medij duo ſecūdo. et vltīo duo primo. Eſt alius modus ingrati tudinis imꝓprie dicte qn̄ quis bene ficiū recipit et ignorat quis dedit n̄ em̄ talis peccat nec ingratus eſt ſi beneficiū nō recōpenſat dumodo ſit ꝑatus beneficiū recompenſare ſi nō ſcat. Eſt aūt laudabile qn̄qꝫ vt ille cui dat̉ beneficiū ignorēt quis pre ſtet. Tum ꝓpter inanis glorie vita ciōem ſicut beatꝰ Nico. aurū in do mum vicini ſui furtim. ꝓijciens qꝛ vitare voluit humanū fauorē. Tuꝫ etiam qꝛ in hoc ip̄o ampliꝰ benefici um facit qd̓ cōſulit verecūdie eius qui beneficiū accipit. Ideo ſe. ij. de benefi. interdū qui īnuat̉ fallendꝰ eſt vt habeat. nec a quo cepit ſciat. Quinto notandū ꝙ ingratitudo ali qn̄ eſt peccatū mortale. vn̄. i. thim. iij. ꝑentibus nō obedientes ingrati celeſti. eſt etiam aliqn̄ veniale. nam vt tho. vbi ſupra. di. q. cvij. Ingra tus d̓r aliquid dupliciter. Vno mo ꝑ ſolam obmiſſiōem. puta qꝛ nō re ꝯgnoſcit vel nō laudat vel nō retri buit vices ꝓ beneficio accepto ⁊ hͦ nō eſt ſꝑ mortale qꝛ debitū g̓tītudīs eſt vt ſupradictū eſt vt hō etiā libe raliter tribuat ad qd̓ nō tenet̉ ⁊ io ſi illud p̄termittit nō peccat morta liter eſt tn̄ peccatū veniale qꝛ hͦ ꝓ uenit ex negligencia quādā aut ex aliqua diſpoſiciōe hoīs ad virtuteꝫ p̄t tn̄ ꝯtingere ꝙ etiā talis ingͣtitu do ſit pctm̄ mortale. vel ꝓpter inte riorē cōtemptū vel etiā ꝓpter ꝯdi ciōem eiꝰ qd̓ ſubtrahitur beneficio qd̓ ex neceſſitate ei debet̉ ſiue ſim pliciter ſiue in aliquo neceſſitatis caſu. Alio mō d̓r aliquis ingtus qꝛ

Capitulum Secūdum
Nonum. Preceptū nō ſolū p̄termittit implere gratitu dinis debitū ſed etiam cōtrariū eiꝰ agit et hoc etiā ſꝫm cōdiciōem eius qd̓ agit̉ qn̄ꝫ eſt pct̄m̄ mortale qn̄qꝫ veniale. ſciēdū tn̄ ꝙ ingratitudo q̄ ꝓuenit ex peccato mortali habꝫ ꝑfe ctā ingratitudinis rōem Illa vero que ꝓuenit ex peccato veniali imꝑ fectam. hec oīa ab inicio illiꝰ mate rie de gͣtitudine ſunt de mente tho. vbi prius. Capitulum. Secundū A ¶ Eptimo dꝫ quilibet ſcire aliquas ſuaſ infirmi tates ⁊ miſerias qꝛ aliaſ ſuꝑbiret. vnde bern. ſer. xxxvij. ſuꝑ cai. nemo abſqꝫ ſui cogni ciōe ſaluari p̄t de qua nimiꝝ mater ſalutis humilitas orit̉ et timor dn̄i qui et ip̄e ſicut iniciū ē ſapīe ita et ſalutis nemo dico abſqꝫ illa cognici one ſaluat̉ qui tn̄ etatē hꝫ et facul tate ꝯgnoſcēdi qd̓ ꝓpter ꝑuulos lo quor et ꝓpter fatuos quoꝝ alia eſt ro. quid ſi ignoras deum poterit ne ſpes eſſe ſalutis nec hoc quidē nec em eum potes amare qꝫ neſcias aūt habere quē nō amaueris. Noueris pinde te vt deū timeas. noueris ip̄ꝫ vt eque eum diligas. In altero ini iaris ad ſapīaꝫ. in altero et cōſuma ris qꝛ iniciū ſapīe timor dn̄i ⁊ pleni tudo legis eſt caritas. tam gͦ vtra qꝫ ignoranti a cauēda ē tibi qm̄ ſine timore et amorē dei ſaluꝰ eſſe n̄ po tes. Et qͣꝫadmodū ex notitīā tui ve niet in te timor dei. atqꝫ ex dei noti cia dei itide amor. ſic ecōtrario de ignorantia tui ſuꝑbia ⁊ de dei igno rantia deſꝑatīo. tui gͦ ignorātīa et dei maxīe fugiēda eſt. hec de bern̄.
B ¶ Ad cognoſcēdū aūt ſe notā da ſūt tria prīcipaliter. Prīo quāti ſint defectꝰ nr̄i. Scd̓o cur tā diffici le ſit hūiliare ſe. Tercō quō ſub om̄i bus nos debemꝰ hūiliare. Quatum ad primū notanda ſunt trīa. Prīo d̓ an̄cedentibꝰ pctī actualis maliciam Scd̓o de ip̄o pctō. Tercio de cōſeqͣꝫ tibus malicijs. De prīo aduerte ꝙ primū nr̄m fundamentū ē nichilei tas et vanitas ex parte nr̄a qꝛ ſicut corpꝰ nr̄m hꝫ pr̄eꝫ et mnr̄eꝫ. ſic et aīa ſimiliter pr̄eꝫ et mr̄eꝫ qd̓ammō habꝫ In aīa ei dico ſunt vicꝫ ea q̄ ſūt bo na ⁊ ꝑfectiōis ⁊ illa a ſolo deo pre emanauerūt. Et ea q̄ ſunt imꝑfecti onis. et illa a mr̄e nr̄a q̄ eſt nihilei tas ꝓueniūt. de vtroqꝫ d̓r Iohā. j. Oīa ꝑ ip̄m factū ſunt. et ſine ip̄o fa ctū ect nihil. Primū eſt dei. nō nr̄i niſi inqͣtū deꝰ dedit ſꝫm illud īaco. j. Om̄e datū optimū et om̄e donū ꝑ fectū deſurſum ē deſcēdēs a pr̄e lu minū volūtarie ei genuit nos Ver bo veritatis vt ſimꝰ iniciū aliquod creature eiꝰ. vn̄ wvilh. ꝑiſi. li. ſuo de aīa. et mag. li. de cau. et al. ſuꝑ eod̓ ꝓbāt īmo demōſtrat ꝙ cū deꝰ ſit ſo lū vnꝰ et vnicꝰ fons eēndi bonita tis ſcīe potētie ⁊ ſimiliū ꝑfectionū Idcirco nullibi alias inuenit̉ ī qua cūqꝫ creatura eſſe. bonū virtꝰ ſcīa. et talia hmōi niſi a prīo fonte habe at vn̄ dicit ſaluator. nemo bonꝰ niſi ſolus deꝰ. vn̄ creature omēs ſūt can nalia q̄dā. ꝑ que ad nos fluūt diuīa dona. Exemplū de vnico fonte mu di exiſtente nullꝰ tūc aquā haberet niſi de iſto fonte aliud exemplū eſt d̓e ſole qui ē fons lumīs. aer igitur non illuminat ſed lumē defert. alid̓ exemplū de vnico diuite. omnibus exntibus miſeris ꝓ tūc nullus diui

Capitulum Preceptum Nonum
cias haberet et niſi ab eo qui ꝑ nun cios dona dirigeret. vn̄ apo. j. Thi. jͣ. regi ſeculoꝝ īmortali inuiſibili ſo li deo honor gloria. Exemplū ſimili ter de vnico ſapiēte potes applica re. ſꝫm vicꝫ nihil aliud eſt p̄ciſe no ſtrū cum oībus imꝑfectiōibus nihi lum ſequētibus. Et eſt ſꝫm tho. pri mū fundamentū omniū nr̄aꝝ oꝑaci onū inꝙͣ tum ſunt imꝑfecte et defi ciētes et mōſtruoſe vt ꝓbat domīꝰ al. in li. ſuo. de cauſis hoc psͣ. vidit cum ait. Ego aūt tanꝙͣ nihil ſuꝫ an te te veꝝ tamen vniuerſa vanitas omnis hō viuēs hoc exꝑtus eſt ſapi entiſſimꝰ ſalomon. cuiꝰ primū ver bum li. Eccle. eſt illud. Vanitas va nitatū et omnia vanitas ſupple ſūt ecce mater ſed quid de bonis a deo ſenſerint cōcludit ī vlt. verbo eiuſ dem li. fine loquendi omēs ꝑiter au diamus. Deū time. et mandata eiꝰ obſerua. hec eſt omīs homo cuncta que fiūt adducet in iudiciū ꝓ omni errato ſiue bonū ſit ſiue malū ¶ C Vbi notandū ꝙ vbicunqꝫ nos inſpi cimus tunc reꝑimus nos nihil eſſe. In nobis em̄ quinqꝫ cōſiderare poſ ſumus videlicet fieri eſſe cogitare velle et oꝑari cū ꝑficere quoꝝ nul lum eſt ex nobis. inꝙͣtum aliquid boni ibi eſt ſed inquantū defectuo ſi ibi aliquid eſt. de fieri patꝫ. j. Ro. viij. vanitati creatura ſubiecta eſt. vnde creare diffinit̉ ꝑ aliquid d̓ ni hilo facere. de ſcd̓o videlicet eſſe. Gal. vj. qui ſe exiſtimat aliquid eſſe cum nihil ſit ip̄e ſe ſeducit. Et ſꝫm grego. omnis creatura in quolibꝫ in ſtanti in nihilū decideret niſi manu dei ſubſiſterēt. Iſa.xl. omnes gētes quaſi nō ſint ſic ſunt coram deo. et quaſi nihiluꝫ et inane reputate ſūt
Secūdum ei. De tercio videlicet cogitare. ij. Coꝝ. iij. nō ſumus ſufficiētes cogi tare aliquid a nobis quaſi ex nobis de quarto et quinto ſcꝫ velle et ꝑfi cere. phili. ij. deus oꝑat̉ in nobis velle et ꝑficere. Iſa. xxvj. om̄īa enī oꝑa noſtra oꝑatus es dn̄e. Et ſi vel le habemus. tn̄ Ro. vij. d̓r velle ad iacet mihi. ꝑficere aūt bonū non in uenio de facere ptꝫ Io. xv. ſine me nihil poteſtis facere. Exquo patet primo ꝙ ꝓ nihilo noſtri ſaluamur. psͣ. lv. ꝓ nihilo ſaluos facies illos. nec deſperare debemꝰ. qꝛ ij. Co. iij. fiduciā taleꝫ habemꝰ ꝑ xp̄m ad deū nō ꝙ ſufficiētes ſimus cogitare ali quid a nobis quaſi ex nobis ſed ſuf ficientia noſtra ex deo eſt. Et plena eſt ſcriptura ꝙ in d̓o ſpem ponamꝰ vn̄ Oſeē. xiij. ꝑditio tua iſrael ex te tm̄modo in me auxiliū tuū. Ad ideꝫ xp̄s Io. xv. Ego ſum vitis vera et pater meus agricola eſt et pꝰ pau ca vos palmites qui manet in me ⁊ ego in eo hic fert fructū multū qꝛ ſine me nihil poteſtis facere. ſiquis in me nō manſerit mittet̉ foras ſi cut palmes. et areſcet. hec duo vicꝫ cognitio ſui et dei ſunt cauſe vere deuociōis. ſꝫm tho. Iterū vere hūi litatis. hec quicunqꝫ frequēter cogi taret de nihilo nr̄i oīa vitaret. quid em̄ ſuꝑbiret qui nihil hꝫ niſi nihil. quid auare cuperet cuius oīa bona ſunt dei. quid voluptati oꝑam darꝫ qui ſe ꝑ pctā in nihilū tēdere crede ret. ſꝫm augu. qn̄ īraſceret̉ qui deū iuſte ꝑmittere oīa credit et ſe reum ꝯgnoſcit quid d̓niqꝫ torpebit qui ſe oībꝰ bōis priuatū credit. Sꝫ notād̓ eſt valde ꝙ modicū proficit talia ſolo intellectu qͣgnoſcere vicꝫ īꝑfe ctōes ⁊ mala nr̄a niſi etiā volūtatē

Capitulum Preceptuꝫ Secūdum
Nonum. moueamꝰ ad cōtēptū nr̄i ⁊ ad deuꝫ pro gr̄a et adiutorio recurramꝰ cuꝫ cemitū et ad hūiliaciōis ſigna ⁊ o pera oꝑam demꝰ R Scd̓o hui liari et ſcire debemꝰ ꝙ totaliter in peccato originali in vtero aīati fui mus et nati. Eſt aūt peccatū origīa le carentia originalis iuſtitie cū de bito habendi ea vel equiualēs vicꝫ gram quo peccato originali ſic infi cimur. nam ada et eua in ꝑadiſo po ſiti adeo receperūt donū origīalis iuſtitie ꝓ ſe et ſuis poſteris iure he reditario. ſub tali pacto vt ſi obedi entes deo eſſent in ſuis mādatis eti am poſteri idē donū haberēt. Si nō tūc ip̄i et heredes dono originalis iuſtit e priuatī eſſent ꝑpetuo niſi d̓i filius recuꝑaret. qꝛ iuſticia origina li primi ꝑentes et nos fuiſſemꝰ im munes a culpa. virtutibꝰ decorati. deo lete ſeruiētes ſine fame et ſiti ⁊ bruta nobis obediſſent nihil nobis nocuiſſent et tandē ſine mortis pea in celum tranſlati fuiſſemꝰ Sꝫ heu hoc donū ip̄i ꝑdiderūt ꝓthoplaſti. et nos eoꝝ filij natī eodē dono ca remus. et idcirco ſꝫm apo. Omēs na ſcimur filij ire et miſerie. et ſic ani mamur nodum nati. Terco hūiliari debemꝰ ꝓpter fomite cōtractū per origīale pctm̄. qui fomes eſt q̄dā ad huc relicta infectio oīa mēbra cor poris et aīe inclinās ad vicia et a virtutibꝰ retrahes nō tn̄ eſt fames iſte pctm̄ qꝛ originale pctm̄ ꝑ baptiſ mi ſacramentū xp̄i paſſiōe cooꝑan te deletū eſt. ſꝫ eſt quēdā debilitas relicta in hoīe. hoīe etiā iaꝫ ſanatō ſicut reliquie febris. febre ceſſante manēt in artubꝰ. ab expeditō motu retrahētes et in inercia quandā in clinātes corpus ſanatū hoc xp̄us in
ꝑabola tangit. Luc. x. vbi d̓r. hō qui dā deſcēdebat ab ieruſalē ī iericho. id ē de ꝑadiſo in terrā iumētoꝝ qni incidit in latrones.i. ſuaſu demonū qui ſpoliauerūt eū ſupple gratuitis videlicet iuſticia originali que qua tuor aīe potētias ꝑfecit. voluntatē iuſticia intellectu prudentia. iraſci bilem fortitudine. et cōcupiſcibileꝫ tꝑantia. et plagis impoſitis ſupple naturalibꝰ donis vulneratis abie rūt ſemiuiuo relicto vbi ſꝫm beda. ⁊ tho. j. ij. q. lxxxv. quatuor principa lia vulnera quelibet aīa in originali pctō mō cōtrahit ſcꝫ malicia in vo lūtate. Ignoratīa in intellectū. In frimitate in iraſcibili et intꝑanciaꝫ in cōcupiſcibili. ꝑ iuſticiā ei origīa lem ꝑfecte rō inferiores aīe vires cōtinebat et ip̄a rō a deo ꝑficiebat̉ ei ſubiecta. hec aūt originalis iuſti cia ſubtracta eſt ꝑ pctm̄ primi hoīs primo ſibi. deinde oībus ade filijs. et iō om̄s vires aīe manēt qd̓ammō ꝓprio ordine deſtitute. quo ordinā tur naturaliter ad virtutes p̄fatas et ad alias Ip̄a aūt deſtitucio natu re vulneraco d̓r E ¶ De ſcd̓o vid̓ licet de ip̄o pctō in ſe et in ꝓpͥiquis effectibꝰ ſciendū primo ꝙ peccare vel pctm̄ habere eſt de ſe malum et turpe et iō a rōe recta nullo mō eli gibile velle em̄ peccare ſꝫm Anſhe. cur deus hō eſt et infinite fugibile cuilibet creature rōnali ſed ad huc ſenſum qꝛ infinitū malū ꝓ ꝙͣtiſcun ꝫ boīs cōſequēdis vel malis effugi endis nūꝙͣ debet eligi vel accepta ri nec rōabiliter p̄t fieri vel omitti ta īmēſa aūt fugibilitas pctī ſurgit ex eo tū qꝛ malū d̓ ſe tū ex īmēſa in honorabilitate deinde et ꝑ omnibꝰ rebus honorādi. tū etiam ex indiſpē

Preceptum Nonum
Secūdum Capitulum
ſabili debito noſtro ⁊ obligacōe ad eius honorem. pctm̄ ſiquidem ē dei inhonoracio et reſpectu talis infini te fugibilitatis omīa peccata ſunt eque fugibilia. nō tn̄ omīa peccata ſunt eque mala ſeu grauia qꝛ mor tale eſt grauiꝰ veniali. malicia em̄ peccati attendit̉ penes habitū in tenſiorē voluntatis et cōtemptꝰ de lectaciōemqꝫ vel difficultatē et la borem que hēmus in oꝑibus quibꝰ deus inhonorat̉. qꝛ ſꝫm hec ſpolia mur donis affligimur penis et ī na turalibus vulneramur et ledimur. Secūdo malicia peccati patꝫ ex eo ꝙ illud deus ſapiētiſſimus maxime odit immo nec diabolū nec peccato rem odit niſi ꝓpter peccatū. Vnde Sap. ij. nihil odiſti eoꝝ que feciſti et qd̓ amplius eſt deꝰ nullum tā bo num habet amicū quin ſi peccet ef ficit̉ ſibi ad mortē inimicus vt ptꝫ de angelis peccantibꝰ qui ī natura libus erāt pulcerrima ꝑs mūdi. et ī petro eum negante et qd̓ maximum videt̉ vt peccatū occideret̉. deꝰ fi lium ſuū voluit occidi. Iſa. liij. pro pter ſceluſ populi mei ego ꝑcuſſi eū deū igit̉ peccatū quaſi iratum ꝯſti tuit et furibundū ſꝫm illud psͣ. dn̄e ne in furore tuo arguas me. Tercio patꝫ peccati malicia in eo ꝙ nihil pōt nocere homini. niſi pctm̄ ſꝫm il lud qd̓ canit eccleſia. nulla nocebit aduerſitas ſi nulla dn̄et̉ iniquitas. Ro. viij. ſcimꝰ qm̄ diligentibus deū omnia cooꝑant̉ in bonū. diabolꝰ eī ſi nō peccamꝰ temptādo nobis ſꝫm bern. Coronas eternas fabricat hō inimicꝰ ꝑſequēdo nos purgat ⁊ ad uerſa cūcta virtutibꝰ roborat. ¶ f De tercio vicꝫ de nocunitis ⁊ ēf fectibꝰ pctī nota ꝙ xij. mala infert
q̄ mala deꝰ ex magna bonitate ⁊ ca ritate erga nos ordinauit vt viſis tot malis ad eū redeamus. Exempli gra. Iſte pr̄ maxīe cōuinceret̉ filiū diligere qui ꝓcuraret vt ab eo fu giēte filiū nullꝰ bene ſꝫ quilibꝫ ma le tractaret ad finē illū vt ad pr̄em rediret primū eſt ꝙ aīa prius pul cerrima oīm creaturaꝝ infra ange lū maculas tot ꝑ pctm̄ contrahit quot pcta omittit vt declarat̉ ſꝫm tho. j. ij. q. lxxvj. ſicut eī in corꝑali bus macula d̓r qn̄ aliqd̓ corpus niti dū vel pulcꝝ ꝑdit nitorē ex cōtactu alteriꝰ corꝑis ſicut veſtis auꝝ ar gentū et ſimilia Sic in ſpūalibꝰ eti am fit macula qꝛ aīa duplicē nitorē hꝫ. vnū ex refulgentia lūis natura lis rōis ꝑ quā dirigit̉ in ſuis acti bus. aliū ex refulgentia diuini lūis ſcꝫ ſapīe et gr̄e ꝑ quā hō ꝑficit̉ ad bene ⁊ decēter agēdū. eſt aūt quidā cōtactꝰ inherere aliquibꝰ rebꝰ per amore. cū igit̉ hō peccat inherꝫ ali quibꝰ rebꝰ cōtra lumen rōis et diui ne legis. vn̄ ip̄m detrimētū nitoris ex tali cōtactu ꝓueniēs macula aīe methaforice d̓r. vn̄ etiā de ſalomōe d̓r dediſti maculā in gloriā tuam. et ephe. v. viri diligite vxores vr̄as ſi cut xp̄s dilexit ecc̄īam et ſemetip̄m tradididit ꝓ ea vt illā ſanctificaret mūdans ea lauacro aque ī verbo vi te vt exhiberet ſibi glorioſam eccle ſiā nō habente maculam neqꝫ ruga Sūt aūt triplices macule pc̄ta ꝯco mitātes. et quelibet iſtaꝝ multiplex prima macula eſt priuacio nitoris anime ſecunda diſpoſicionis relicte per peccata. tercia vero eſt ꝯſuetu do peccandi inducta. G ¶ Secun dum malum peccati eſt quod tollit. vitam aīe ſcꝫ deum et graciā et d̓nu

p̄ceptum. Capitulum
dat veſtibus virtutū infuſarū ſcꝫ ſe ptem donis ſpūſſancti tribus virtu tibus thelogicis et infuſis cardina libus et moralibus caracteres anīe vacuos facit. ⁊ virtutū acquiſitaꝝ habitus palliat. vnde Apoca. xvj. beatus qui cuſtodit veſtimenta ſua ne nudus ambulet. Mathei. xxij. de veſte nuptiali ibidem. Tercius effe ctus peccati eſt ꝙ reatū quis incur rit id eſt obligaciōem ad pena vna eſt eſſencialiter peccatū ſequēs vi delicꝫ remorſus cōſcīe hic vel ī mor te et poſtea de qua Aug. j. cōfeſſio. Iuſſiſti dn̄e et ita factum ē vt pe na ſit ſibi om̄is animꝰ inordinatus. Et iteꝝ verte et reuerte omīa in la tus et in tergum et om̄ia inquietu do tu ſolus requies. Alīa pena eſt aut eterna in inferno aut purgato rij pena acerbiſſima aut hic penitēſ vita ꝑ oꝑadura. et ſic ſunt quadru plices pene et carceres in quibus peccatū punitur videlicet cōſciētia mundus infernus et purgatoriū nā ſꝫm phi. culpe reordinant ꝑ penas. Quartus effectus ē ꝙ peccata mi nunt inclinacionem ad virtutes et ꝑmptificāt ad vicia ſimilia et alia. Et quatuor vulnera anīē ꝑ origina le peccatū cōtracta ampliāt et dila tat actuale peccatū inꝙͣtum videli tet rō ꝑ peccatū ebetat̉. p̄cipue in agendis ⁊ voluntas indurat̉ ad bo num et difficultas bene agendi ac creſcit quo ad iraſcibilē et ꝯcupi ſcentia magis exardeſcit in cōcupi ſcibili. vn̄ ſꝫm Grego. pctm̄ qd̓ ꝑ pe nitencia nō diluit̉ mox ſuo ponde re in aliud trahit. Exemplū in dauid qui viſu primo peccauit. ſcd̓o volū tate. tercio oꝑe adulteriū ꝑpetra uit. quarto homicidiū cōmittendo
Secūdum et poſt illud diuerſis modis pallian do. ij. Reg. xj. ſimiliter de fructibꝰ Ioſeph. Gn̄. xxxvij. ſicut em̄ auis a lis aggrauatis ꝑ lapidem vel aliud cōtinue ad ima deſcendit et debili tat̉ ſic et aīa peccato grauata. quī tus effectus peccati eſt ꝙ alia di miſſa redire facit taliter ꝙ ꝓpter ingratitudinē ſemꝑ ſequēs peccatū grauius eſt. vt patꝫ math. xviij. In ſeruo cui debitum dimiſſum reuoca tum eſt nō intelligas ꝙ eadē nume ro peccata redeant ſed ſpecie. vt di ctum eſt. H ¶ Sextus effectus ē ꝙ facit ſeruū diaboli cuiꝰ mancipi um eſt qd̓libet peccatū. vnde Ioh. viij. omīs qui facit peccatū ſeruꝰ ē peccati. et ſic tollit libertatē qua fi lij dei ſumus ſꝫm illud Ioh. j. dedit eis poteſtatē filios dei fieri. Nam ſꝫm verba xp̄i Io. viij. cū filios noſ liberauerit.i. libertauit vere liberi ſumus. qꝛ ſꝫm apoſto. empti ſumus p̄cio magno. et ij. pe. ij. a quo quis ſuꝑatus eſt eius ſeruꝰ eſt. ſed a de mone vincimur ꝑ peccatū. ergo ⁊cͣ. Septimꝰ effectꝰ eſt ꝙ pctm̄ faciē ti maxīa gaudia aufert et p̄mia vi delicet celū ⁊ beatitudinē angeloꝝ et ſanctoꝝ ſocietate et ſimilia. vnd̓ Math. xxv. venite benedicti patris mei poſſidete ꝑatū vobis regnum a cōſtituciōe mūdi. Et ecōuerſo diſce dite a me maledicti in ignē eternuꝫ qui ꝑatus ē diabolo et angelis eius quare qꝛ diuiſerūt bona facere vtꝫ ibidē quid gͦ de malefaciētibꝰ erit V Octauꝰ effectus ꝑ pctm̄ me ritū et augmētū futuroꝝ bonorim minuit̉ quia in eo ꝙ venialiter vel mortaliter peccamꝰ nihil meremur ſed demeremur penas. Nonus effe ctus ꝙ nocet corpori. qꝛ propter

Capitulum Preceptum Nonum
Secūdum
peccata multī corꝑaliter infirmanʳ j. Coꝝ. xj. Ideo inter vos multi in firmi et imbecilles et dormiūt mul ti qꝛ ſcilicet irreuerenter cōmunica bant. et Iohā. v. d̓r de infirmo xxx viij. annos iacenti. et circa piſcinaꝫ curato. ecce ſanꝰ factus es. iam no li peccare ne aliquid tibi deterius cōtingat videlicet in ſignum ꝙ in firmus factus fuit propter peccatū vnde exͣ. de peni. et remi. d̓r. Diſtri cte p̄cipimus medicis corpoꝝ vt cū eos ad infirmos vocari contīgerit ip̄os ante omnia moueant et indu cant vt medicos aduocent animaꝝ vt poſt ꝙ fuerit infirmo de ſpūali ſalute ꝓuiſum ad corꝑis medicine remedium ſalubriuſ ꝓcedat̉ vt cau ſa ceſſante ceſſet effectus vbi dicit glo. hoſtien̄. Exquo dicit precipimꝰ neceſſitatem importat. et tranſgreſ ſor peccat mortaliter. Decimus eſt ꝙ eccleſiā ſuffragijs ſpoliat que fa ceret interim ꝙ peccat et aīas ſimi liter. et peccantem priuat bono ope re. om̄es enim anime hic et in pur gatorio cum psͣ. orare debent dicen te Partīcipem me fac deus omniuꝫ timentiū te et cuſtodientiū manda ta tua. Vndecimus peccatū beſtijs aſſimulat qꝛ psͣ. homo cum in hono re eſſet nō intellexit comꝑatus eſt iumentis inſipientibus ⁊cͣ. peccator em̄ rōe nō recte vtitur diſcrete bo num eligendo. ad terram inclinatur terrenā amando. ad celum nō exigi tur diuina cōtemplando. impetu ire fertur et carnali cōcupiſcētia. Duo decimus anima qua deus creauit et dotauit pulcritudinē et ſaniſſimam fecit atqꝫ poſt angelum omniū crea turaꝝ ꝑfectiſſimam peccatū detur bat. infirmat. et in ꝑiculoſiſſimo ſta
tu omniquaqꝫ punit vnde aīa pecca trix. depingi et imaginari pōt velut virgo vel femina que eſſet inflata ꝑ ſuꝑbiam. vulnerata ꝑ auariciam. idropica ꝑ luxuria. fetida ꝑ gulam. febricitans ꝑ iram. intoxicata ꝑ īuī diam. om̄ibꝰ membris cōfracta per accidiam. hec ceca eſt ꝑ ignorantiaꝫ ſurda ꝑ indeuociōem. muta ꝑ recte locuciōis carentiā nuda ꝑ virtutum carentia. hec ſedet ſuꝑ vacuo et ni hilo in cuius dorſo fert corpus qd̓ corrumpitur et eam aggrauat ſub eius pedibus infirmus in quem p̄t cadere. qua circuindat hoſtes innu merabiles. Intus vicia et ꝯcupiſcē tia exͣ. demonia. circumquaqꝫ mūdꝰ Que videns apo. ad Roꝝ. vij. excla mauit dicēs. Infelix ego homo quiſ me liberauit de corꝑe mortis huiꝰ gracia dei ꝑ ieſum xp̄m dn̄m noſtrū k ¶ Quo ad ſecūdum cur taꝫ dif ficile ſit ad humilitatem ꝑuenire cū tn̄ tota noſtra natura ad illud incli nare videatur de quo venturinus tractatu de humilitate tres cauſas aſſignat. primo illud cōtingit ex ꝓ pria arduirate. qꝛ virtus quanto ē magīs ardua et ꝑfecta tāto ceteris ꝑibus eſt iam ceſſabilior noſtris vi ribus et tanto oꝑtet cum maiori co natū aſſurgere ad eam. ſecundo ex forti impulſu et multa appetibilita te ſui cōtrarij vehementer cōradi cata in naturali rōnali. que non eſt plena ſed vacua deo. et ꝑ cōſequēs eſt inflata et plena vetoſa eſtimaci one ſuipius. altitudo em̄ poteſtatiſ et p̄ſidentie et ſingularis p̄cellentie et nulli ſubeſſe nulliuſqꝫ legibꝰ co artari. ſed in omnibus ꝓpriam vo luntatem ſequi. hic ſe exhibent mē tali vt qd̓dam diuinū eſſe et poſſe.

Capitulum. Preceptum Secundū
et vt quedam quaſi gloria dei. et iō eſt difficillimū radices ſuꝑbie in ta li medullitus ībibitas a ſe radicare. Tercio ex eo ꝙ cōtemptus cui pre fert quandam immaginē ineffabi lis mortis annihilaciōis et annulla ciōis et ideo grandem ſui contemp tum horret homo ſicut ſui annihila cione. tm̄ eī ſe ſentit homo eſſe ⁊ vi uere in cordibus alioꝝ quatum ſen tit ſe appreciari ab eis et ſimiliter tm̄ ſe ſentit homo viuere ſibi ꝙͣtuꝫ ſibi occurrit vt glorioſus et res ma gna et alicuius valoris. Quātū aūt hmōi appreciacio et fama tollitur aut minuitur. et a quot cordibꝰ tm̄ et a tot cordibus ſentit ſe homo mō ri et annihilari. Contemptus etiam addit vltra hoc conſenſum cōculca ciōis et deiectiōis et tanquā abho minabilis. et hoc eſt qd̓ammodo pe ius eſſe ꝙ nihil. hec eſt cauſa tante difficultatis ad tolerandum aman dum grandem cōtemptū ſui vel in famiam. et ideo ꝑfecta humiliacio eſt ſummū genus martirij et holo cauſtum apud deum L ¶ Quo ad tercium dubitat̉ quot modis homo veraciter ſe poſſit reputare om̄ibꝰ hominibus inferiorem et viliorem Rn̄. ibidem ꝙ quintupliciter. primo comꝑando id qd̓ eſt tibi ꝓprium ad alia ſꝫm ꝙ ſunt oꝑa dei. tibi em̄ p prium eſt eſſe de nihilo. et tendere in nihilum ꝙͣtum in te eſt. et ea ſūt tibi ꝓpria de quibus dictum eſt cir caprincipium huiꝰ capituli. Ea em̄ que habent rōem entis et boni ſunt. adeo et ab ip̄o deo ꝑticipantia. ſi ergo modo comꝑas te illis inuenieſ te in infinitum viliorem illis. hanc viam docet anſ hel. ſecūdam viā po uit augu. ſuꝑ. j. phili. ij. ſuꝑiores in
uicem arbitrantes dicit nō hoc de bemus eſtimare. vt eſtimare finga mus. ſed vere eſtimemus poſſe ali quod occultum eſſe in alio quo no bis ſuꝑior ſit. et ſi bonum noſtrum quo ip̄o videmur ſuꝑiores nō ſit oc cultum. Dicit em̄ ambro. li. de vir ginitat. Quod quidam plerunqꝫ ha bent multa bona exteriora ſed intꝰ in mora. Quidam vero habent pau ca exterius. ſed habent multa occul ta interius que p̄ualent omnibus il lis vtpote aliquis cōiugatus habet habitum martirij et virtutem ſuffi cientem ad ſufferendū martiriū ꝙ aliqn̄ virgo aliqua nō habet aut n̄ tm̄ quātum alius. Ideo grego. ſuꝑ illud Iob. ſi ſimplex fuero hoc ip̄m ignorabit anima mea dicit ſemꝑ mi nus debet homo eſtimare dona ſua ꝙͣ dona alterius. Tercio fit hoc ꝑ fortem affectum et guſtum ſuorum defectuum. ſicut em̄ paciens dolore dencium eſtimat ſe p̄ alijs pati. non ꝙ ꝑ raciōem videat dolorem ſuum eſſe maiorem. ſed qꝛ intimiꝰ et forti us dolorem ſuū ſentit ꝙ aliorum. ſic etiam in ꝓpoſito debet eſſe hoc modo paulus doctor gentiū et vas electiōis. j. thi. j. di. ſe eſſe. primum et maximū omniū peccatoꝝ. Quar to pōt fieri comꝑando illud qd̓ tu reddis deo reſpectu graciaꝝ quas deus tibi fecit ad illud qd̓ alter red dit reſpectu eorum que a deo rece pit aut ad illud que redderet ſi tan ta et talia ſicut ip̄e a deo recepiſſet hoc modo beatus franciſcꝰ. dicebat ſe maximū peccatoꝝ omniū. qꝛ eſti mabat nō eſſe ribaldum qui nō eſſet gratior deo ſi tanta beneficia gr̄aꝝ a deo accepiſſet ſicut ip̄e acceperat: Quītoᵈ fit ex cōſideraciōe diuīoꝝ

Preceptum. Nonum.
Capitulū.
Tereium.
iudicioꝝ. et noſtre variabilitatis. qꝛ ſꝫm grego. xxv. mora. ſuꝑ illo iob xxxiij. conteret multos et in nume rabiles. ⁊ alios ſtare faciet ꝓ eis di cit Sepe contingit vt que vident̉ ſtare humano iudicio iam in cōſpe ctu diuini iudicij iaceant. ⁊ qui hic coram hominibus iacent iam in cō ſpectu diuini iudicij ſtent et exem plificat de iuda et eius apoſtolatū. et de latrone in cruce. et adducit il lud apoca. iij. Tene qd̓ habes vt ne mo accipiat corona tuam. et illud j. Coꝝ. x. qui ſe exiſtimat ſtare vidat ne cadat. ⁊ qꝛ fortaſſe illi quos de ſpicimus. tarde poſſunt inciꝑe et vi tam noſtrā feruentioribus ſtudijs p̄ire vt ibi etiam tangit Tercium. Capitulum. Ecundū principale de ig nor antia declarandū fu it qn̄ ignorantia ſit pctm̄ qn̄ excuſat a peccato. et qn̄ nō A ¶ Pro intellectu hꝰ no tandū ſꝫm th̓o. et duran. ij. di. xxij. ⁊ tho. in ij. ij. q. lxxvj. et ſꝫm alios tam theologos ꝙͣ iuriſtas ac phio. ꝙ quintuplex eſt ignorātia. Prima eſt ignorantia electiōīs. et hoc qd̓ ammodo affectū peccati cōſequit̉. vt qn̄ ex cōcupiſcētia peccati ꝙ vo luntas nō reprimit abſorbet̉ iudici um rōis in ꝑticulari oꝑabili ſꝫm ꝙ d̓r vj. ethi. ꝙ delectacio corrumpit eſtimaciōem prudentis. et ſꝫm hanc ignorantia omnis malus ſeu peccās d̓r ignorans. Scd̓a d̓r ignorantia cō mitans. et hec ſe habet ad actū cō comitatiue. vt qn̄ quis ignorans ali quid facit. et nihilominꝰ faceret ſi nō ignoraret. et hec ſe habet ꝑ acci dens ad deū. iō nec excuſat peccatū
nec alleuiat nec aggrauat. ſignum aūt ꝙ quis talem ignorantiā habu it eſt cū quis nō penitet vel dolet poſtꝙͣ actū ꝑfecit aliquē. vt ſi quis inueniret flor. que putaret ſuū fuiſ ſe quī nō fuit ſuūs et reſeruaret eū et nihilominꝰ ſeruaret eū etiam ſi nō putaret eū ſuū fuiſſe. ſimiliter ſi aliquis credens accedere ad vnam mulierē accederet ad alterā ad quā tn̄ accederet ſi eam nō ignoraſſet B ¶ Tercia eſt ignorantia inuincibi lis videlicet eoꝝ que non pōt quis ſcire et que ſtudio vinci nō pōt. ta lis eſt in omibus qui nō pn̄t vti rōe ad tempꝰ vel ad ſemꝑ. vt in pueris minorennibꝰ maniacis. demoniacis ebrijs. et qui ignorant̉ priuant̉ ra tiōe ex cōmeſtiōe cicute vel iuſqui ani. Ignorantia igit̉ inuincibilis. ſi ſꝫm ſe et ſꝫm ſua cām fuerit inuīci bilis excuſat in toto. patet qꝛ nō eſt volūtaria aliquo mō Et iō nō ē nec fuit in poteſtate alicꝰ eā repellere. vt in pueris minorennibꝰ ſed quid de hn̄tibus ignoranciā inuincibilem que in ꝑte aufert vſum rōis. Rn̄. ꝙ in talibus excuſat in tāto. vt in pue ris qui ſꝫm ꝑtem ſunt doli capaces et ꝑcepti diuini. Et in furioſis hn̄ti bus lucida interualla. Et d̓r notan ter ſi ſꝫm ſe et ſꝫm ſuā cauſam fuerit inuincibilis ꝓpter ebriū ex ebrieta te peccantē cuiꝰ ignorantia inuinci bilis eſt ſꝫm ſe. qꝛ tūc nō pōt iudica re quid agendū ſit vel nō agendum tn̄ nō eſt inuincibilis ſꝫm ſua caꝫ. qꝛ potuit ſe nō inebriare. et ita nō ig norare. et iō nō ē omnio excuſatꝰ a toto ſꝫm tho. et multos. ſed a tanto ſi in ebrietate aliū occidit vel ſimile facit ſi aūt quis incidit in ignorācia innīcibilē puta inpriuaciōem vſus

Preceptum Capitulum. Tercium
raciōis ꝑ opus licitum vt ſi ꝑ vigi lias et abſtinentias aliquis inſanus factus eſt vel ex debilitatē ꝯplexi onis vel ex ſumpciōe cibi quem nō tenebat̉ ſcire priuatm̄ vſu raciōs tūc iterum excuſatur a toto. ſi etiā quis incidit ī ignorantiam inuinci bilem populus ꝑ qd̓ venialiter pec cauit. etiā excuſat̉ a toto. vt ſi fer uoris exceſſus peccatū veniale fuit in vigilando. abſtinēdo. et in hmōi ſi aūt quis incidit ī ignorantiam ī uincibilem ex culpa ſua mortali ad hūc excuſatur ſꝫm multos a toto ſi ſaltem nullum habet vſum racioniſ qn̄ actum facit. qui alias eſſet pec catu puta ſi occidit. Et hec opinio ꝓbabilior et verior augꝰ. et ambro et rai. eſſe videtur. omnibꝰ tn̄ tali bus ſi liberati fuerīt eſt penitentia imponenda ſed leuior ꝙͣ ſi ſani ta lia ꝯmiſiſſent vtꝫ. xv. q. j. ſi quis. ⁊ hoc fit ad cautelā et ne diſciplina eccleſie deſiderat̉. cui ꝯſonat phi. ij. eti. vbi dicit ꝙ ebrius meret̉ du plices maledictiones et iiij. poli. iu bet tales ebrios plus alijs puniri n̄ ꝙ peccatū ſit grauius. ſed qꝛ talia fiunt frequētius et ꝓnius tho. ex cipere videt̉ ebrium vbi ſupra j. ij q. lxxvj. Et ſi forte ſicut de ebrio di ctum eſt quo ad culpa. ſimile eſſet de iſto qui ex culpa ſua graui effi ceretur demoniacꝰ. vel furibundꝰ vt fit interdū ꝑ maledictiones et ī ras ꝙ tales in inſania aliquid faci entes alias illicitū non in toto ſed excuſarentur in tanto di. tn̄ tho. j. ij. q. lxxvj. ar. iij. ſi eſſet talis igno rantia q̄ totaliter excluderet vſum racionis. omnino a peccato excuſa ret. ſicut patꝫ in furioſis et amenti bus. hec ibi. ꝑ talem etiā ignorantiam inuincibilē excuſat̉ ſꝫm vlri. iſte qui in aliquo agendo dubio ma gis ꝑitos ꝯſuluit de quo nullā au toritatē exp̄ſſam habet vtꝝ ita ſit vel non dūmo formet ſibi bona cō ſcienciā poſtꝙͣ magis ꝑitos ꝯſule rit. et ſi res aliter ſe habet ꝙ ipſe ſentit excuſatur. qꝛ fecit qd̓ potuit deuſ aūt nihil impoſſibile requirit ab homīe di. etiā vuil. ſuꝑ rai. ꝙ ī habentibus vſum racionis quo ad ea ſine quibꝰ non eſt ſalus. nulla ē ignorantia īuincibilis ſimpliciter ⁊ omnino qꝛ ſi non inueniret hominē a quo doceretur vnctō doceret euꝫ niſi ſtaret ꝑ ip̄m C ¶ Quarta eſt ignorantia vniuerſalis ſꝫm phil. et ſꝫm iuriſtas d̓r ignorantia iuris. vi delicꝫ eorū que quis ſcire tenetur vt patuit circa prīcipiū p̄cedentiſ capi. in vij. ſciendis. vnus em̄ ſcire tenetur qd̓ alter. non vt ibidem di ctum eſt qn̄ talium ignorantia dire cte et ꝑ ſe eſt voluntaria ſeu affe ctata. vt ſi quis aliquid ſua ſponte neſciat vt liberiꝰ peccet. hec igno rantia ī nullo excuſat. ſed eſt ſpecia le peccatū et actuꝫ aggrauat. quia auget voluntariū et ꝑ qn̄s pecca tum. Ex intenſione em̄ voluntatis ad peccandum ꝓuenit qd̓ aliquis vult ſubire ignorantie danum ꝓp ter libertatem peccādi. diſtinguūt veruntn̄ ibi aliqui de ignoratīa af fectata ꝙ poteſt haberi dupliciter Primo cū ignorantia intenciōis vt cum quis tenetur ad aliquid. ſed ne ſcit an teneatur vel nō. Et hec ex cuſat aliqualiter licet modicum. et illa fuit in paulo j. thi. j. miſericor diam ꝯſecutus ſum qꝛ ignorans fe ci ī incredulitate vt de ſe dicit. alio mō poteſt haberi cum conſcientia

Preceptum. Nonum.
Tercium. Capitulū.
tencionis. et hec in nullo excuſat. ſed damnat. vnde psͣ. Noluit intelli gere vt bene ageret. Qn vero taliū ignorantia que eſt cauſa peccati nō eſt directe volūtaria ſeu affectata ſed indirecte vel ꝑ cōſequēs que d̓r ſimplex ignorantia. puta cum quis ꝓpter laborem vel ꝓpter alias oc cupaciōes negligit illud addiſcere. ꝑ qd̓ a peccato retrahat̉ talis enim negligentia facit ip̄am ignoranciaꝫ eſſe voluntariā et peccatū dumodo ſit eoꝝ que quis ſcire tenetur et p̄t Talis ignorantia nō totaliter excu ſat a peccato. ſimiliter cū aliquis n̄ vult laborare ī ſtudio vel negligit diſcere vel querere vel ſermōeꝫ au dire. Exquo ſequitur eum ignorare vel cum aliquis vult bibere vinum immoderate. Exquo ſequit̉ eum in ebriari et diſcreciōe carere. talis ig norantia diminuit voluntariū. ſꝫm Tho. et ꝑ cōſequēs peccatum et ſic nō excuſat a toto ſed a tanto. cū em̄ aliquid nō cognoſcit̉ eſſe peccatum nō pōt dici ꝙ voluntas directe ⁊ ꝑ ſe feratur in peccatum ſed ꝑ accidēſ vnde eſt ibi minor cōtemptus et ꝑ cōſequēs minꝰ peccatū D ¶ Qui dam igitur de ignorantia iuris quo ad leuitate et grauitatem ponūt g dus tales Primo ſunt quidā qui ha bent ignorantia ſimplicem talem ꝙ ignorant que tenent̉ ſcire ſed labo rant vt ſciant. Et hec habet̉ aūt ſi ne tranſgreſſione iuris ⁊ tūc eſt pe na peccati tm̄. Aut cum tranſgreſſi one. et hec nō excuſat a toto ſed vt multum qꝛ inuincibilis eſt vt nunc licet nō ſimpliciter et ſic ſunt duo gͣ dus. Alij ſunt habentes ignorantia craſſam vel ſupina qui ignorant et negligūt ſcire cū poſſint ſed ſunt in
differētes ad vtrumlibet et hec mi nus excuſat. Exemplum iſtorū triū de illo qui neſcit clamdeſtinū matri moniū eſſe ꝓhibitum vel nō eſſe du cendam in matrimoniū quā polluit ꝑ adulterium. Alij ſunt qui habent ignorantia affectataꝫ ſine cōſciētia tenciōīs. vt paulus et hec minus ex cuſat ꝙ tercia. Alij vero habent af fectatam cum cōſcīa tenciōīs et illa in nullo excuſat ſed omnino damnat Et ſic ſunt quinqꝫ gradus. Quinta eſt ignorātia ꝑticularis dicta aphi loſophis ſed a iuriſtis d̓r facti que eſt ignorantia ꝑticularium circum ſtāciaꝝ in actu. Exempli gr̄a in illo ſilogiſmo. Nullus pater eſt ꝑcucien dus. iſte pater eſt. igit ⁊cͣ. Ignoran tia maioris eſſet ignorantiā iuris ſi ue vniuerſalis ſed ignorantia mino ris eſſet ignorantia facti ſiue ꝑticu laris. ſimiliter ignorātīa ꝑticularis ſiue facti eſt. vt ſi neſcis hanc rem quam tollis eſſe aliena vel neſcis hanc mulierem tuā. hic diſtingnen dum eſt qꝛ aūt ibi eſt adhibita et p̄ miſſa debita diligētia et datur oꝑa rei licite. tunc ignorātia facti omīo excuſat. qꝛ talis ignorantia eſt cau ſa facti taliter ꝙ ſi ſciret hanc circū ſtanciā in peccatum trahentē nō fa ceret actum. cuius ſignum eſt ꝙ po ſtea dolet qn̄ intelligit peccatū. hec inquam excuſat a toto vt iacob qui cognouie liam eam putans rachel ī qua ſolum cōſenſerat. ſi aūt nō eſt adhibita debita diligentia licet ali qualis adhibita ſit. vel nō dat̉ oꝑa rei licite. hec nō excuſat a toto ſed a tanto. p̄t tn̄ plus et minus alleuia re ſi nō fuerit directe affectata. vn̄ nō excuſatur in toto lamech qui oc cidit Cain putans ſe ferā occidere.

Pnecextum Capitulum.
ſi aūt nulla adhibita eſt diligentia tunc in nullo excuſat de ignorantia ponit Cancellarius vij. regulas. in floribus regulaꝝ moralium. Prima ea que tibi p̄cepit deus cogita ſemꝑ Racio qꝛ quilibet obligat ſcire illd̓ abſqꝫ cuius notitia nō pōt euitare peccatum. Secūda culpabilis igno rantia iuris diuini nō cadit in faciē tem illud qd̓ in ſe eſt Racio eſt quia ſpūſſanctus talem hominem de ne ceſſarijs ad ſalutem que vires ſuas excedunt docere immediate ꝑatus ē Tercia ignorantia inuincibilis excu ſat in eis p̄ſertim que ſunt facti. nō aūt craſſa vel ſupina que ꝓuenit ex negligentia ſciendi vel faciendi qd̓ in ſe eſt. Dicit̉ aūt inuincibilis non quin poſſet vinci. aūt ꝙ ex ea neceſ ſe ſit tunc oꝑari. ſed qꝛ oꝑans ſuffi cienter ſꝫm caſus euentuum diligen tia appoſuit ſciendi illud qd̓ neſcit. Quarta ignorantia iuris hūani ſuf ficienter ꝓmulgati. nō liberat ſub ditos a pena in foro exteriori. licet frequenter quo ad deum excuſet a culpa quoſdam ignorantes. Quīta nō quilibet tenetur ſcire de quolibꝫ peccato mortali an ſit tale licet ex pediat illud inquirere et ſcire iuxta vniuſcuiuſqꝫ vires et ſtatum. ⁊ plꝰ eccleſiaſticos ꝙ laicos. Et inter ec cleſiaſticos p̄latī ex officio tenent̉ ꝙ ſint ꝑati omni poſcenti reddere roem de ea que in eis eſt fide et ſpe Sexta nulli facienti qd̓ in ſe eſt hoc eſt bene vtenti donis dei iam habi tis deus taleꝫ homine ꝑatus eſt do cere in neceſſarijs ad ſalutem ſiue ſint illa credenda ſiue oꝑanda. Sep tima nemo vtens rōe diu ab ignora tia principioꝝ moraliū excuſatur qꝛ forte morulam ad cōſiderandum ap
Tercium ponere phas habet hec cancellariꝰ If Dubitatur hic primo de emē dente rem aliquā furtiuam vel rap tam vel ꝑditam ꝙ ignorat eſſe ta lem. vel alias vicioſaꝫ ſimiliter Re ſpondit rai. qui ſciebant vel ꝓbabi liter credebant eſſe de iuſto ſimpli citer nō tenentur ad reſtituciōeꝫ in aliquo durante ſcꝫ bona fide ꝙͣtum ad illos qui credebant. Qui vero te mere credebant vel ignorabant ig norantia craſſa vel ſupina vel ex ne gligentia vel propter fatuam ſim plicem nihil ſuꝑ hoc cogitabant te nentur ad reſtituciōem. d̓r aūt igno rantia craſſa vel ſupina per metha phoram hominis craſſi vel ſupini. qui nō videt etiam ea que coraꝫ eo ſunt. qꝛ nullam diligentiam facere vult. ſic qui publica et manifeſta ſe dicit ignorare ei etiam nō facile cre ditur. xvj. di. ꝙ dicitis. Exēpli gr̄a. ignorantiam craſſam et ſupinam ha beret. qui emeret rem ſpoliatam ab eo qui ſpoliauit in bello iniuſto tali ter ꝙ audiuit omnes vicinos vel ꝓ maiori ꝑte vel etiam pauciores. ſꝫ ſapientiores audiuerat dicere illud bellum eſſe iniuſtum et cōtra deum vel forte qꝛ eccleſia ꝓhibebat. vel excōmunicabat publice autores ⁊ ꝑ ticipes illius belli. talis teneret̉ ad reſtituciōem. qui em̄ de tali vel ſimi li furto vel rapina emerint in iudi cio aīe nō excuſantur ſiue dicant ſe habuiſſe ignorantiam iuris. ſiue fa cti ſiue ignorātiam craſſam. ſi vero ſcit venditorem iuſte vel ex iuſto bello habuiſſe. licite pōt emere nec tenetur ad reſtitucōem ſi etiam ne ſciebat de iuſto bello eſſe ſed crede bat ꝓbabiliter. nam omnes vicini ſui vel maior pars vel ad minus

Preceptum. Nonum.
Terinm Capitulū.
ſapientes ita credebāt. ꝓut ip̄i ve ditori vidibat̉ ip̄e nō tenet̉ reſti tuere durāte hac bona fide. Sꝫ po ſtea ſciat rē eſſe derapina dēt reſti tuere et in foro pn̄īali tenebit̉ ſibi venditor ad intereē ſententiā ē rai ſi vero emit bona fide. ſcꝫ volunta te reſt ītuēdi. tūc et poſtꝙͣ ꝯꝑit rē fuiſſe vicioſaꝫ p̄t retinere expenſaſ quas exīs ī bona fide fecit circa rē ꝯſeruandā vel melioranda. et non tenet̉ de fructibꝰ tꝑe bone fidei ꝑ ceptis. Tenet̉ tn̄ de fructibꝰ illis qui nō eſſent adhuc ꝯſumpti ſi ex tarēt ex quo incipit habere malam fide. Con. hoſti. vlri. et vuil. Et ſi durāte bona fide res perijt non te net̉. qꝛ nō erat in mora ſimiliter li alienauit ea. qꝛ nō dolo deſijt poſſi dere. ſꝫ nūquid ille qui emit bona fi de ſcꝫ credēs rem nō eſſe furtiuā ſi poſtea inueniat re eſſe alienaꝫ pōt petere a dn̄o p̄cium Rn̄. Hart. piſa nꝰ in ſūma certe no. C. d̓ fur l. in ci uilē. ſꝫ agat ꝯtra venditorē. ¶ G Dubitat̉ vtꝝ ignorātes excuſent ꝑ ignorantia a ſtatutis ordinarioꝝ Rn̄. ꝙ ignorātes non excuſant̉ cō muniter loquēdo a ſtatutis et ob ſꝫuātia legum. niſi ſicue dictū ē ſu pra diſtīguendo de ignorātia iuris et facti. ſꝫ tn̄ a ſentēcijs ꝓlat̉ ꝑ ſta tuta ordinarioꝝ excuſant̉ ignora tes. qꝛ nō ligant̉ illis niſi eoꝝ igno ratīa fuerit craſſa vel ſupīa li. vj. d̓ ꝯſtitū. vt aīaꝝ. Quo ad terciū prī cipale notad̓ ꝙ ꝙͣuis peccantes ex ignorātīa nō ſꝑ grauiſſime peccet tn̄ ꝑiculoſe valde peccat qꝛ qui ne ſcit morbū nō querit remediū. id̓o ſuꝑ illo ro. ij. Ignoras ꝙ benigni tas dei ad p̄niam te adducit di. glo et ē ambro. grauiſſime peccas id eſt
ꝑiculoſiſſime ſi ignoras H ¶ Sed dubitat̉ primo vn̄ veniat quis ig norantiā Rn̄ ꝙ cauſe eiꝰ ſunt plu res. vna ē naturalis ebetudo intel lectꝰ. ſꝫ illa ē pena nō culpa. talem ignorantia hn̄t minorētes et pueri de quibꝰ dn̄s ait in ionā. Ione vl. tu doles ſuꝑ edrā in qua nō labora ſti neqꝫ feciſti vt creſceret que ſub vna nocte nata ē. et ſubvna nocte perijt. Et ego nō ꝑcam niniue ciui tati magne in qua ſunt plꝰ ꝙ. Cxx. milia hoīm qui neſciūt quid ſit īter dextrā et ſiniſtrā ſua ⁊ iumēta mul ta. Alia ē incōſideracō et negligen tia diſcēdi iſa. xxvj. Impiꝰ non di ſcet facere iuſticia. in terra ſancto rū in qua geſſit et n̄ videbit gloriā dn̄i. tercia ē paſſionū ſēſibiliū ꝑtur baco. vn̄ ſꝫm philo. j. eti. iuuenes ⁊ paſſionū inſecutores nō ſunt boni ſcīe morales auditores. Quarta eſt affecto et cura nimīa de bonis trā ſitorijs ꝯtra q̄ math. vj. primū q̄ri te regnndei et iuſticia eiꝰ. Quita ē cura carnis in deſiderijs ꝑ crapu lam et ebrietatē ꝯtra apoſ. qꝛ talia vias imaginatiue et fantaſtice ob durat etobnubilant. vt in nabal pa tuit ebrio qui fuiſſe legit̉ vir mali cōſus durus et peſſimꝰ. et ſꝫm nom ſuum ſtultus ē et ſtulticia cū eo eſt ait vxor ſuā abigail prudētiſſima. j. re. xxv. I ¶ Dubitat̉ ij. Cuꝫ ob miſſio ſciēdi ſit peccatuꝫ. peccat ne ſemꝑ hō ꝙͣdiu ignorat id ad qd̓ ſci endū tenet̉. Et ſi nō ſemꝑ. qn̄ ergo et qn̄ nō peccat ignorās. Rn̄. tho. p̄ ceptū affirmatiuū cui obmiſſio op ponit̉ obligat ſemꝑ. ſed nō ꝓ ſꝑ et iō omniſ illa obmiſſio ꝓ illo tꝑe eſt pctm̄ in actu in quo quis ꝑ p̄ceptuꝫ obligat̉ et quociēs illud tꝑs reite

Preceptum Capitulum. Uercium
ratur tociens peccatum multīplica tur. Exquo patꝫ ꝙ ille qui ꝑcipit ſe ignoraſſe in cōfeſſiōe debet dicere diuturnitatē tꝑis ꝑ qd̓ ignorantia ſtetit. k ¶ Dubitatur tercō quō quis poſſit delere ignorantiam per pnīam cū ignoret ſe ignorare. Rn̄. ꝙ poſtꝙͣ quis fecit diligēciā diſcū ciendo cōſcīam ſuā modis ſupra ta ctis p̄ce. iij. c. de cōtriciōe. debꝫ etiā in generali dolere de lgnoratīs ſi a liqua haberet peccata ignorātie qꝛ psͣ. di. Delicta quis intelligit ab oc cultis meis ⁊cͣ et tūc ignorāciā quā tum eſt peccatū ꝑ pnīam quo ad rea tum delet̉ manet tn̄ ignorātia actu qꝛ qn̄ deſinit eſſe voluntas deſinit eſſe peccatū. nō tn̄ deſinit eſſe ſimpli citer de hoc habes iij. p̄ce. c. de con triciōe. L¶ Dubitat̉ quibꝰ mo dis quis poſſit ignorantie viciū exi re. Rn̄. ſꝫm Criſ. ſuꝑ mat. omē. xxxix ꝑ quatuor. Qui em̄ poſſe ſuū facerꝫ ad ſciendū differenciā virtutū ⁊ vi cioꝝ hic primo deū ꝓ iſto oraret. vnde Iacō. j. Si quis indiget ſapīa poſtulet a deo qui dat om̄ibus afflu enter et nō imꝓperat et dabitur ei Secūdo libens legeret vel audiret verba diuina de neceſſarijs docētia ideo. ij. thi. ij. Intellige id ē intus lege que dico. dabit em̄ tibi dominꝰ in omibus intellectū. tercio que ſcit eſſe bona faceret et mala dimitterꝫ mortalia. qꝛ ſꝫm grego. Non eſt dig nus dandis qui nō eſt gratus de da tis ſꝫm illud psͣ. Iniciū ſapīe timor dn̄i. Et ſi mortaliter peccaret ſtatiꝫ deberet penitere. qd̓ quartū p̄t eſſe requiſitum. vn̄ ſꝫm eundē greg. pec catū qd̓ ꝑ penitentiā nō delet̉ mox in aliud ſuo pōdere trahit. peccatū em̄ cecat et obduraciōem meretur.
vnde psͣ. Intellectū tibi dabo et in ſtruam te in via hac qua gradieris tem ſeruus tuus ſum ego da mihi intellectum vt diſcam mandata tua Quarto in dubijs bonoꝝ et malorū ſibi nō cōfideret. ſed dei ſacerdotes prudētes et timoratos quereret ex emplo xp̄i Lu. ij. qui etiā ſedēs ī me dio doctoꝝ primo interrogabat et pauli qui ānaniam acceſſit et corne lij petꝝ d̓ hac materia habes ſupra p̄. iij. c. viij. f. G. M ¶ Dubitat̉ quarto cum negligētia ſit cauſa ig norantia qn̄ negligentia ſit peccatū mortale et qn̄ nō. Rn̄. ſꝫm tho. ij. ij. q. liiij. ar. iij. negligentia ꝓuenit ex quadā remiſſiōe volūtatis ꝑ quā cō tingit ꝙ rō nō ſollicitat̉ vt ꝑficiat ea que deberet vel eo mō qūo debe ret. pōt aūt dupliciter cōtingere ꝙ negligentia ſit pctm̄ mortale. vnoº ex ꝑte eius qd̓ p̄termittit̉ ꝑ negli genciā qd̓ quidē ſi ſit de neceſſitate ſalutis ſiue ſit actus ſiue circūſtan tia eſt pctm̄ mortale. alio mō ex ꝑte cauſe ſi em̄ volūtas intm̄ ſit remiſſa circa ea que ſunt dei. vt totaliter a caritati dei deficiat. talis negligen tia eſt pctm̄ mortale et hoc p̄cipue cōtingit qn̄ negligentia ſequit̉ ex cōtemptū vn̄ ꝓuer. xix. qui negligit vitam ſuā mortificabit̉ alioquin ſi negligentia cōſiſtat in p̄termiſſione alicuiꝰ actus vel circūſtantie qui nō ſit de neceſſitate ſalutis nec hoc fiat ex cōtemptu ſed ex aliquo alio defectu feruoriſ qui impedit̉ inter dū ꝑ aliqd̓ veniale pct̄m̄ tūc negli gentia nō eſt pctm̄ mortale ſꝫ veniā le hec tho. ¶ N Qua mala ſit ne gligentia et tēpiditas etiā q̄ ē veni ale pctm̄ on̄dīt Bern̄. in ſermo. de

Preceptum. Nonum.
Capitulū.
et moleſta tepeditas īferno eī ꝓxīa ⁊ vmbra mortis iure cēſet̉. ſane eſt videre hoīes puſillanīes ⁊ remiſſoſ deficiētes ſub onere virga ⁊ calcari bꝰ indigētes. quoꝝ breuis ⁊ rara 9 pūctō aīalis cogitacō tepida ꝯuer ſacō obediētia ſine d̓uociōe ſꝫmo ſi ne circūſpectōe or̄o ſine cordis ītēci one locucō ſine edificacōe quos d̓ni qꝫ vt vid̓mꝰ vix iehēne mētꝰ inhibꝫ vix pudor cohibꝫ vix frenat rō. vix diſciplīa cohercꝫ ⁊ hmōi ſi diu ita ꝑ māſerit aut opprimūt̉ ſub onere ⁊ ſuccūbūt. aut iā qͥdāmō ī īferno ſūt vt nūꝙͣ ad plenū reſpicerēt ī lumīe miſeracionū dn̄i n̄ ī libertate ſpūſ q̄ ſolū facit iugū ſuaue ⁊ onꝰ leue ind aūt ꝑnicoſa tepiditas manat qꝛ vo lūtas eoꝝ n̄ dū purgata ē nec bonū ſibi voluit nec nouerūt a ꝓpria cō cupīa aſtracti ⁊ electi am̄t eī cū car ne ſua terrenas ꝯſolaciūculas ī ver bo ſigno vel facto ⁊ ſi hec iterrum pūt hic ē ꝙ raro affectōeſ ſuas di pūt aliquādo. non tamē penitus ru rigūt ī deū ⁊ eoꝝ ꝯpūctō n̄ ꝯtīua ſꝫ horaria ē. impleri aūt miſzacōibꝰ dn̄i aīa hmōi n̄ p̄t ⁊ ꝙͣto magis illiſ euacuabit̉ tāto magis iſtis īplebit̉ vel ſi morte magis ꝓbas nūꝙͣ iſte il lis miſceri poterit. n̄ eī ſpūs ⁊ caro. ignis ⁊ tepiditas ī vno domicilio cō morat p̄ſꝫtim cū tēpiditas dn̄o ſole at vomitū ꝓuocare. hec Bernh. Quartum Capitulum .25 A Stis igit̉ o ignorā tia p̄miſſis. d̓clarādū ē p̄ ceptū nonū. Non ꝯcupi ſces vxorē ꝓxī tui. ⁊ ſuo mō ē ītelligēdū ꝙ nec feīa viꝝ qcu piſcat alienū. et po. exo. xx. ⁊ deū. v Circa q̄ tria prīcipaliter ſūt vidēda prīo ītellectꝰ huiꝰ mādatī. ſcd̓o ad quot actꝰ ſe extēdat ābitꝰ hꝰ in ī
Quartum ti. tercō ꝙ ꝑiculoſū ſit d̓lectabilibꝰ imorari G ¶ Quātū ad primi ītel lectū notādū prīo ꝙ pctm̄ īteriꝰ in volūtate d̓r pctm̄ cordis. ⁊ pctm̄ ex teriꝰ d̓r pctm̄ oꝑis. ⁊ qn̄ iſta ſcꝫ pec cata cordis ⁊ oꝑis ꝯiugūt̉ tūc ſunt ſicut vnū pctm̄. vt d̓termīat̉ ij. ſe. di. xlij. tūc etiā vno p̄cepto ꝓhibet̉ vt dicūt do. iij. ſe. cir. di. vl. Cū aūtᶠ peccat̉ ī corde ſolū n̄ ꝑueniēdo ad actū exteriorē ꝓpter aliqd̓ īpedimē tu forte. tūc pctm̄ cordis ſeꝑatur a pctō oꝑis ⁊ recipit ſpēalē ꝓhibicōꝫ Ad ꝓpoſitū igit̉ ꝯcupīa mulieris aliene ad venerea p̄t dupliciter cō ſid̓rari. vnoº vt ex ea cat̉ ⁊ orit̉ ex terior actꝰ mechādi. ⁊ tūc ꝓhibet̉ eadē ꝓhibiciōe cū exteriori actu ſe xto mādato. nō mechaberis. alio. O ſid̓rat̉ inqͣtū ex ip̄a ꝯcupīa n̄ ſequi t̉ actꝰ exterior qꝛ forte impedit̉ ⁊ ne quiſ pulācꝫ hͦ d̓ſid̓riū n̄ eē pctm̄ debuit ſpēale p̄ceptū vicꝫ nonū dari vn̄ ſic̄ ꝑ p̄ceptū vj. nō mechabe. phi bet̉ oīs vſꝰ illicitꝰ mēbroꝝ exteri oꝝ ad venerea. ſic ꝑ illd̓ nonū nō ꝙ cupiſces vxorē ꝓxī tui ꝓhibet̉ oīs illicita ꝯcupīa venereoꝝ turpiū qꝛ ꝯꝑtū ē ex vehem̄ti imagīacōe vene r eoꝝ ſine actu exteriori vt di. augͥ. ſeme defluxiſſe ī vigilia qd̓ ē 9 na tura peccare. ⁊ pctm̄ mutū vulgari ter. Scd̓o notādū ſꝫ. tho. j. ij. q. xxx. ꝙ ꝯcupīa ꝓprie loq̄ꝫdo ē paſſio q̄ dā appetitꝰ ſenſitī. Eſt ei ī ſenſu ap petico alicꝰ d̓lectabiliſ ſenſualis ab ſentis ⁊ ꝙͣtū ad ꝓpoſitū ſufficit hꝰ mōi ꝯcupīa ē duplex vna carnis ſcꝫ appetico d̓lectabiliū ſꝫm tactum vt ſunt venerea. alia oculoꝝ ſcꝫ appeti cio tꝑaliū bonoꝝ ꝙͣtū ad poſſeſſio ne et vſuꝫ vtilitatis eoꝝ. ſcd̓a ꝑtiet ad vltimū p̄ceptū. prīa ad pn̄s. ¶ D ¶ Tercō notādū ꝙ prīa ꝯcupīa d̓r cō

Capitulum. Preceptum Quartum.
cupīa carnis et tripliciter accipitur ſꝫm tres eiꝰ motꝰ prīcipales ī gene re Quidā nullū ſūt pctm̄. alij ſūt ve niale. tercij mortale. nā prīo aliqui dicūt̉ primi motꝰ iſtiꝰ ꝯcupīe car nis ⁊ ſunt tales qui ꝯſiſtūt infra li mites nature vel ſenſualitatis ſic ꝙ nulloº d̓pēdēt a volūtate ⁊ tūc nul lū pctm̄ ſūt. exēpli gr̄a. fiūt eī aliqn̄ motꝰ quidā naturales ī carne ſequē tes ꝯdicōeꝫ naturaliū qualitatū qͦs freq̄ꝫter nec ſenſus app̄hēdit nec hō aduertit nec d̓lectat̉ ⁊ tales nulloᶜ ſūt pctā ſꝫ aliqn̄ ſeq̄la pctī ſꝫm tho. vt cū quis ordīate omedit ⁊ calefa ctꝰ mouet̉ ſine īmagīaciōe alicꝰ ve nerei fit etiā aliqn̄ ex fomite motus quidā titillacōis ī carne ad libidīeꝫ. id ē ad carnalē ꝯcupīaꝫ ꝙ titillacio ne app̄hēdit ſenſꝰ. ⁊ d̓r motꝰ ille ꝓ prie titillaciōis ſꝫm Hain. de gand. qd̓li. vj. et ē talis motꝰ ip̄a ſenſitīa app̄hēſio d̓lectabilis. vel d̓lectacō ī app̄henſo. ⁊ ſi ille motꝰ totaliter p̄ ueniat volūtatē ita ꝙ volūtas non d̓lectat̉ ī eo nec manꝫ nec rō aduer tit eū. et ſic ſꝫm bonau. vid̓t̉ venia le. ſꝫ ſꝫm aliquos adhuc nullū ē pec catū. qꝛ nihil ē pctm̄ niſi inꝙͣtū ē a liquoº volūtariū ſꝫm aug. et ſꝫm eū dē nō ē ī p̄talē nr̄a qͥbꝰ viſis tanga mur. ſꝫ ē ī ptāte nr̄a ea libere reſpūe re vel acceptare ſimiliter ꝯtīgit ali qn̄ hoīeꝫ inſpicere. mulierē audire vel tāgere ea. vel de ea cogitare et ſine culpa attn̄ ad hmōi aſpectū. au ditū. tactū. vel cogitaciōeꝫ. mox ſeq̄ t̉ ⁊ naturaliter ī appetitū eiꝰ ſenſi tīo ꝯcupīa q̄dā ⁊ delectacō vel mo tꝰ d̓ſiderij ad ꝓſeqͣꝫdū illd̓ oꝑe reſpe ctu eiuſdē mulieris q̄ ꝯcupīa d̓r ꝓ pria paſſio ⁊ primꝰ motꝰ ⁊ talis cuꝫ ſic totaliter p̄uenit rōis actū nō eſt pctm̄ mortale rōe p̄dicta. qꝛ n̄ ē ī po
teſtate nr̄a ꝙ afficim̉ vel n̄ ſenſua liter ⁊ oēs p̄fati ꝯcupīe motꝰ dicūʳ primi. vn̄. aug. li. ij. d̓ nup. ⁊ ꝗcū. cō cupīa n̄ ē pctm̄ qn̄ ad illicita oꝑan̄ ꝯſentit̉ qd̓ ītelligēdū ē qn̄ volūtaſ nullatenꝰ ꝯſentit. ¶ E Scd̓o ſūt aliqui motꝰ ꝯcupīe carnis qui pctā vēialia fiūt. vtꝫ ī priori exēplo pꝰ ꝙͣ hō hmōi ꝯcupīaꝫ iā ī aīo ortam ꝑci pit aliquali rōe. ⁊ volūtas mouet̉ motu d̓lectaciōis ꝯdelectādo appe titui ſenſitīo aut ſi mouet̉ motū in delectacōeꝫ. aut qn̄ mouet̉ d̓ſiderio ꝯſenſus ſurrepticij ad ꝓſeq̄ꝫdā illd̓ ī opꝰ licꝫ ī nullū hoꝝ dictoꝝ d̓liber rate ⁊ plene ꝯſentiat. ſꝫ ꝑmittit con cupīaꝫ ī aīo orta morari cū quadam moroſa d̓lectaciōe. ſin̄ tn̄ ꝯſenſu vo lūtatis d̓liberato ⁊ pleno ī opꝰ. aut in delectacōeꝫ. In iſtis fit pctm̄ ve niale niſi qͥs ꝯſentirꝫ īterp̄tatīe d̓ hͦ ſtatī dicet̉ qꝛ īputat̉ negligētie vo lūtatiſ q̄ n̄ ꝓhibꝫ nec excludit p̄fata ſꝫ negligēter ꝑmittit in aīo morari hmōi ꝯcupīaꝫ ad mortale peccatuꝫ inclinantē. Tercō ſūt alij motꝰ qui dicūt̉ ꝯcupīa carnis. tūc accipit̉ cō̓ cupīa carnis ꝓ volūtatis d̓liberato ꝯſenſu. qn̄ eī ꝯſequit̉ ī volūtate de liberatiuꝰ ꝯſenſꝰ ī opꝰ venereū ꝓ hibitū ſexto p̄cep. licꝫ nūꝙͣ egrediaʳ in opꝰ. vel etiam qn̄ 9ſentit ī p̄fati oꝑis delectacōeꝫ. vere vel īterp̄tati ue. qͥ ꝯſenſus d̓r ꝯſenſus ī moroſam delectacōeꝫ. tūc ille ꝯſenſꝰ ē pctm̄ mortale. et iſta ꝓhibet̉ ꝓprio iſto nono. p̄. F Vbi notād̓ ſꝫm tho. q. de veritate. q. xv. et bonauē. ſuꝑ ij. di. xiiij. ꝙ anꝙͣ quis ꝓgrediat̉ ī opꝰ venereū ſexto p̄cepto ꝓhibituꝫ ſcꝫ n̄ mechaberis. vel an̄qͣ ꝯſenciat ī opꝰ tale p̄t qͥs peccare mortaliter triplici ꝯſenſu ꝯ hͦ nonū p̄ceptum ꝯſenciēdo in venerea moroſe. vnus

Preceptū.
Nonum. ꝯſenſus vocat̉ īterp̄tatiuꝰ alter ex p̄ſſus ſeu verꝰ ī delectacōeꝫ. Terciꝰ in opꝰ nephariū ſi poſſꝫ q̄ declarat bona. vbi priꝰ ſic ⁊ ſumit̉ ab aug. origi. li. xij. de tri. Et a magi. di. p̄fa ta. vn̄ ꝓgreſſus tēptacōis ⁊ d̓lecta cōis di. bonauē. talis ē. prīo eī dele ctabile offert̉ ſiue ꝑcipit̉ Scd̓o ve ro delectacō aduertit̉. tercō ī id ad qd̓ trahit d̓lectacō ꝯſentit vel diſſē tit delectabile ꝑciꝑe ē ſenſualitatis delectacōeꝫ aduertere. ē eī īferioriſ ꝑtis rōis q̄ īterioreſ motꝰ ⁊ affectꝰ hꝫ dijudicare ⁊ ognoſcere. hͦ eī nō eſt potētie ſenſitie. diffinire aūt an hͦ āplectēdū an reſpuēdū ē ſuꝑio ris ꝑtis rōis ī qua reſidet autoritaſ iudiciarie ptātis ꝯtīgit aut d̓lecta ri ad app̄hēſiōeꝫ d̓lectabiliſ ante ad uerſiōeꝫ d̓lectacōis. ⁊ hͦ ē ſenſuali tatis. ⁊ abſqꝫ dubio ē veniale pctm̄ ꝯtigit iteꝝ d̓lectari pꝰ app̄hēſiōeꝫ delectabilis et pꝰ d̓lectacōīs ꝑcepci onē an̄ plenū ꝯſenſuꝫ ⁊ deliberacōꝫ et hͦ ē īferioris ꝑtis rōis et ē aliqn̄ mortale aliqn̄ veniale ⁊ tūc d̓r om̄ē dere ſola mulier Cōtīgit iteꝝ terco delectari pꝰ app̄hēſiōeꝫ d̓lectabilis ⁊ aduerſiōeꝫ delectacōis ⁊ pꝰ plenū ꝯſenſuꝫ d̓liberacōis ⁊ tūc d̓r omēde re vir. ⁊ tūc ē mortale pctm̄ In his generibꝰ pctōꝝ quoꝝ actꝰ ſūt ī ꝓ hibiciōe ꝓpter plenū ꝯſenſuꝫ ⁊ d̓or dīacōeꝫ. vn̄ cū tēptacō īchoat̉ a ſen ſualitatē planū ē eē veniale cū ꝯſu mat̉ ī ſuꝑiori ꝑte rōnis planū ē eſſe mortale pct̄m̄. cū vero ſola mulier omedit p̄t eſſe mortale vel veniale ſꝫ difficile ē diſcernere qn̄ ſit morta le vel veniale. p̄t tn̄ hͦ mō dīſcerni qꝛ cū ꝑcipit̉ d̓lectacio aūt ſtatiꝫ re pellit̉ aut retinet̉. ſi ſtatī repellit̉ tūc leue ē pctm̄. ſi vero retinet̉ hoc p̄t eē tripliciter. vel qꝛ placꝫ ip̄a d̓le
Capitulum ctacio ⁊ oꝑis ꝯſumacō ita ꝙ adeſt volūtas faciēdi ī cogitaciōe ⁊ etiā ī oꝑe ſi facultas adeſſꝫ ⁊ tūc ē ibi ple nꝰ ꝯſenſꝰ ⁊ pctm̄ mortale ſimiliter ꝯcurrēti viri ⁊ mulieris comeſtiōe vel qꝛ placꝫ d̓lectacō ſꝫ tn̄ diſplicet pctī gſamacō. ⁊ tūc ē ꝯſenſus ſemi plenꝰ ⁊ d̓r māducare mulier nihilo minꝰ tn̄ peccat mortaliter. cū ī iſtaꝫ delectacōꝫ ꝯſentit. vel qꝛ vtꝝqꝫ di plicꝫ ſcꝫ ip̄a īterior d̓lectacio ⁊ oꝑiſ cōſumacio. tūc aut aduertit ꝑiculū aūt nō aduertit ſi n̄ aduertit ꝑiculū delectacōis uec repellit ea peccat ſꝫ n̄ mortaliter guiꝰ tn̄ peccat ꝙͣ ſi ſta tim mulier repuliſſꝫ. ſi aūt aduertit ꝑiculū ⁊ delectacōeꝫ iſtā n̄ repellit ſꝫ mēte ī talibꝰ cogitacōibꝰ reuolui ſinit ⁊ tūc dicūt mag. ꝙ peccat mor taliter qꝛ ꝙͣuis etiā ibi n̄ ſitᵈ ꝯſenſꝰ verꝰ. ē tn̄ ibi ꝯſenſꝰ īterp̄tatiuꝰ et 9medit ſola mulier nihilominꝰ tn̄ illd̓ pctm̄ īputat̉ viro qꝛ cū ea ꝯpe ſcere debuiſſꝫ ⁊ teneret̉ nō tn̄ ope ſcuit hͦ tn̄ qd̓ nūc vltīo dictū ē nō ē vſquequaqꝫ certū. negāt eī aliq̄ eſſe mortale ī negligētia reprimēdi vbi ē diſplicētia ꝙͣuis qͥs ꝑiculū aduer tat. ſꝫ tn̄ ſecurior via tenēda ē. quic qͥd ſit rei veritas. et ſi alicui hͦ ꝯtī gat ſanu ē ꝯſiliū ꝙ de ip̄o vt d̓ mor tali peniteat. In dubijs eī ſecurior via eligēda ē ⁊ nota ꝙ n̄de quacū qꝫ d̓lectacōe loquin̉ vtpote de ip̄a qua qͣs delectat̉ cogitado d̓ pulcri tudīe mulieris ſꝫ de iſta q̄ ꝯſurgit ex d̓lectacōe illiꝰ oꝑis nefarij Hec bonauē. Sanctus. tho. q. d̓ ver. vbi priꝰ etiā ſic di. ſimpliciter ꝯcedimꝰ ꝯſenſuꝫ ī d̓lectaciōꝫ fornicacōis vel alteriꝰ pcti mortaliſ eē pctm̄ morta le ex qͦ etiā ſeq̄t̉ ꝙ quicqͥd hō agit ex cōſenſu talis d̓lectacōis ad hͦ vt hmōi d̓lectaciōꝫ nutriat vel teneat

Quartum Capitulum. Preceptum
ſicut ſunt turpes tactꝰ. actus et li bidīoſa oſcula. vel aliqd̓ hmōi totū eſt mortale pctm̄ idē di. j. ij. q. lxxiij. ar. viij. Et iteꝝ vbi prius de verita te declarās qͥd ſit ꝯſenſus interp̄ta tiuꝰ ſic di. anquā rō delectacōem ꝑ pendat aut nocum̄tū ip̄iꝰ n̄ hꝫ īter ptatiuū ꝯſenſum etiā ſi nō reſiſtat. ſed qn̄ iam ꝑpendit rō de delectacio ne inſurgēte ⁊ de nocunēto qn̄te. vtpote cū ꝑcipit hō totaliter ſe per hmōi delectacōeꝫ ī pctm̄ inclinari ⁊ in p̄ceps ruere. niſi exp̄ſſe reſiſtat. videt̉ ꝯſentire. et tūc pctm̄ ad rōeꝫ trāſfert̉ vt ꝑ actū eiꝰ. qꝛ agere ⁊ n̄ agere cū qͥs agere dꝫ. ad genꝰ actuſ reducunt̉ ſꝫm ꝙ pctm̄ omiſſiōis ad pctm̄ ꝯmiſſiōis reducit̉ hec ibi. ca cel. nouꝰ dat iiij. regū. d̓ talibꝰ ⁊ ali js ſimilibꝰ. prīa ē. nullū ē pctm̄ mor tale actuale abſqꝫ ꝯſēſu libero rōiſ vero vel īterp̄tatiuo. Interp̄tatim ꝯſenſuꝫ tunc eſſe dicimꝰ dū hūit rō tꝑs ſufficiēs de liberādi ⁊ refugiē di ea circa q̄ vitāda eē ꝑuigil tene bat̉ qualiter di. lex forenſis. qui ta cet ꝯſentire videt̉ dū vicꝫ repugͣre deberet. Scd̓a ꝯſenſus ī delectacōꝫ luxurie circa obiectū ſibi ꝓhibitu ē mortale pctm̄ ſiue ſit ī cogitaciōe ſi ue ī verbis aut in viſu aūt in tactu aut nutibꝰ aut oꝑacōe. Quāobrem familiaritas mag hoīm carnaliū ſertim ad nutū ꝙͣtūcūqꝫ ſint eiuſdē generis aut ſexꝰ diuerſe etatis. ꝑi culo ꝓxīa ē. iōqꝫ vitāda eſt. Tercia hō qͥ tenet̉ reprimere illecebra an teꝙͣ ſit mortalis prīo quo obmiſit reprimere et euitare ei imputabit̉ ad culpā mortalem in prio inſtanti non eſſe gratīe ⁊ eſſe pctī mortalis et ante nūquā fuit veꝝ dicere iſte mortaliter obmiſit. Quarta nullum deſiderium rei illicite factuū tantū
modo ſub condicōe actualiter vel hītualiter adhibita ē de ſe morta le delictū ꝑ accn̄s tn̄ ꝓpter appeti tꝰ ſenſualis ꝯmocōeꝫ nimīa. q̄ ſciē ter dimittit̉ īualeſcere ex talis de ſiderij ꝯtinuacōe libera pn̄t ip̄m i ter mortalia deputari. qꝛ qui amat ꝑiculū ꝑibit in illo. Dubitat̉ circa dicta. primo ꝑ bonaue̓. vbi priꝰ an ſola mora d̓ veniali faciat mortale pctm̄ Et Rn̄. mora tꝑis quātū ē de ſe nō facit. vt qd̓ priꝰ erat veīale fi at mortale. ſꝫ ſolū occaſiōaliter ſcꝫ qꝛ īducit ꝯſenſū veꝝ vel īterp̄tati uū. Tūc aūt inducit ꝯſenſū veꝝ qn̄ ex diuturnitate delectacōis creſcit libido adeo vt hō velit oīno ī inte riori delectacōe ꝑſiſtere et morari Tūc vero īducit ꝯſenſū īterp̄tati uū qn̄ hō aduertes ꝑiculū d̓lectaci onis retēte negligit ea reprimere. hͦ aūt nō fit abſqꝫ ꝯtēptū ſalutis ꝓprie ꝓ eo ꝙ diſcrimini ſe ꝯmittit et expoīt illa eī d̓lectacō ſubitrat ſi cut ſerpes et venena diffundit ꝑ q̄ rōnalis ſpūs īcurrit ⁊ mortē culpe ſicut igỉ ſalutē corꝑalē negligeret qui ſꝫpente iuxta ſt ſeiēter colloca ret ſic qui ī tali delectacōne aduer tens ꝑiculū et debēs aduertere vo lūtarie verſat̉. exponit ſe diſcrimi ni qn̄ negligit repellere. et ꝓ tāto dicit mgr̄. vbi ſupra. Ip̄m peccare mortaliter hͦ aūt nō facit mora d̓ ſe ſꝫ ſit rōe ꝯſenſus vel ꝯtemptus hec bona. G ¶ Sꝫ dubitāt̉ ꝑ eū dē ij. Quāta mora hoc faciat ſcꝫ ꝙ fiat de veniali mortale. Rn̄. ī gene rali determinat̉ hoc ī qua īꝙ ad̓o creſcit delectacō et libido ꝙ ſuꝑue nit ꝯtēptꝰ et ꝯſenſus. vel adeo eſt repellēdi negligētia vel ꝓprie ſalu tis incuria ꝙ ſuꝑueuit contemptꝰ et ꝯſenſus interp̄tatiuꝰ. ſi autē in

Preceptum. Nonum
Capitulum
ſpirituali q̄rat̉ quāta ſit illa mora vtꝝ vniꝰ hore vel dimidie vel am plioris ſpacij nō p̄t rn̄ſio dari. quia aliqn̄ ē maior aliqn̄ mīor ſꝫm diuer ſos ſtatꝰ ⁊ ꝯdicōes ꝑſonaꝝ. vn̄ hͦ n̄ d̓terīat ſcīa vel lectō ſꝫ pociꝰ cō ſcīa recta et vnctō. vn̄ qn̄ aduertit ꝯſcīa recta ſe n̄ modicū ledi ex mo roſa d̓lectacōe ꝯſenſuſ ſuꝑueīt vel ꝯtemptꝰ ꝙ ſin̄ aduertat. aliqn̄ ꝓp ter tenebras ⁊ īuolucōes affectio nuꝫ nr̄aꝝ. ſecuriorē ꝑte dēt eligere et ꝯfiteri pure ſic ⁊ dolore qͣſi mor taliter pctaſſet. ꝑ qd̓ apparet etiaꝫ rn̄ſio quid faciēdū ſit qn̄ quis dubi tat an veīaliter vel mortaliter pec cauerit et qualiter eī ſit ſoluēdū H ¶ Dubitat̉ iij. ꝑ eudē ſcꝫ bona. vtꝝ ī alijs generibꝰ pctōꝝ etiā ſit ita ꝑiculoſum et duꝝ ſicut iā d̓ pec cato carnis dictum ē. Exēpli gr̄a d̓ hoīcidio et hmoi qualiter ſit eī cō ſulēd̓ Rn̄. idē ī oībꝰ pctīs d̓lectacō moroſa vigilāter et ſtrēnue vitāda e. attn̄ verba aug. poīta qd̓ li. xij. d̓ tri. pomūt̉ et di. xxiiij. vbi di. ſicut ī illo ꝯiugio primoꝝ hoīm ⁊ ceterā p̄cipue vidēt̉ ītelligi ī pctō carnis qd̓ hēt ex carnis īcētiuo d̓lectacōeꝫ ſibi magis ꝯiūcta ad ꝙͣ hō facilīe ī curuat̉. Et iō cū magna diligētia ē vitāda. n̄ ſolū aūt hͦ ſꝫ et omē pec catū. multa eī freq̄nter credūt̉ eſſe veīalia q̄ ſunt mortalia et difficile ē ī hijs tn̄ diſcernere. Et iō quaſi a facie colubri hēt hō qui vult ſalua ri pctm̄ fugere hec ille. ſꝫ ſan. tho. ij. vbi priꝰ videt̉ diffinire dubiuꝫ p̄fatū ꝙ ī alijs moroſis d̓lectacōibꝰ ī hijs vicꝫ pctīs minorādo q̄ ſꝫm ſe ſunt pctā mortalia. poſſit quis pec care mortaliter. ſꝫ diſtinguit. vn̄ ſic di. d̓ fornicacōe cogitāſ d̓ duobꝰ p̄t d̓lectari. vnoº d̓ ip̄a cogitacōe. alio
mo de ip̄a fornicacōne cogitata. Et ſic ſꝑ ſūt due delectacōes. vna d̓ co gitacōe. alia d̓ fornicacōe cogitata delectacō d̓ cogitacōe ip̄a ſequit̉ clinacōem affectꝰ ī cognitōeꝫ ip̄aꝫ Cogitaco aūt ip̄a ſꝫm ſe nō ē pctm̄ mortale. imo qn̄qꝫ ē veīale tm̄ ſicut cū aliquis inutiliter cogitat. Qn̄qꝫ aūt ſine pctō puta cū aliquis vtili ter de ea cogitat. ſiċ cū vult d̓ ea p̄ dicare vel diſputare et iō ꝑ qn̄s af fectō et delectacō q̄ ſic ē d̓ cogitaci on fornicacōis nō ēd̓ genere pctī mortalis. ſꝫ qn̄qꝫ ē pctm̄ veniale. et qn̄qꝫ nullū. vn̄ nec ꝯſenſus ī talem d̓lectacōeꝫ ē pctm̄ mortale. Qd̓ aūt aliquis cogitāſ d̓ foricacōe d̓lectet̉ de ip̄o actu cogitato hoc ꝯtigit ex hͦ ꝙ ar̄fectꝰ eiꝰ eſt īclinatꝰ adhūc actū vn̄ cū aliquis ꝯſenciat ī taleꝫ d̓lectacōeꝫ. hͦ nihil alid̓ ē ꝙͣ ꝙ ip̄e ꝯſenciat ī hoc ꝙ affectꝰ ſuꝰ ſit in clīatꝰ ī fornicacōe. nullꝰ ei d̓lecta tur niſi ī eo qd̓ ē ꝯforme appetitui eiꝰ. Qd̓ aūt aliquis ex deliberacōe eligit ꝙ affectꝰ ſuꝰ ꝯformet̉ hijſ qui ſꝫm ſe ſūt pctā mortalia ē pctm̄ mortale. vn̄ talis ꝯſenſus ī d̓lecta cōeꝫ mortalis ē pctm̄ mortale. Ad v. argu. di. Cōſenſꝰ ī d̓lectacōeꝫ q̄ ꝓcedit ex ꝯplacētia ip̄iꝰ actꝰ hoīci dij cogitati ē pctm̄ mortale. nō aūt ꝯſenſus ī d̓lectacōeꝫ q̄ ꝓcedit ex cō placētiā cogitacōis d̓ hoīcidio ⁊ in ſcripto. ij. di. di. xxiiij. ſicut ī forni cacōe ſi quis ꝯſenciat ī d̓lectacōem q̄ appetitū ꝯcupiſcibilis reſpectu fornicacōis ſequit̉ erit pctm̄ mor tale ita etiā multo ampliꝰ ſi cōſen ciat ī d̓lectacōeꝫ q̄ appetitū iraſci bilis reſpectu hoīcidij ſequit̉ erit peccatum mortale vnde phi. x. eti. vult quod idem iudicium eſt de o peraciōe ⁊ delectacōe hec ibi. ¶ I

Capitulum
Nonum Dubitat̉ iiij. qͥd ſi quis imaginet̉ delectacōem venerea cū aliqua ꝙͣ vellet eſſe vxorē ſuā nulla lege ſibi copulari ꝓhibita ⁊ in hͦ d̓lectetur nolens tn̄ cū ea corꝑaliter d̓lectari niſi eſſet vxor ſua p̄t ne pectm̄ mor tale ibi omitti ꝯſenciēdo ī moroſā d̓lectatiōꝫ Rn̄. ſꝫm pe. pa. ſuꝑ ij diſ. qua priꝰ qn̄ nō ē actu vxor. tūc licꝫ ea caſtitate ꝯiugali vel ſiplici aīo d̓ſiderare vxorē niſi aliūde ſit ꝓhi bitū Iacob eī ſꝫuiuit ꝓ rahel ꝙ di ligebat gen. xxix. ⁊ ſic nō eſſet mor tale ſꝫ anꝙͣ ſit vxor in ea exard̓ſce re vt in cogitado d̓ ea velit hō d̓le ctari videt̉ mortale. poſſet eī eſſe libido tā vehemēs ꝙ ſeme emitte ret̉ ꝙ nemo dubitat eſſe mortale et ad crimē molliciei̓ ꝑtinēs nō mi nus abſorbēs rōem ꝙ ſi exteriꝰ co tra natura ꝓcuraret̉ Dubitat̉ v. quid ſi quis imaginet̉ d̓lectacōem venerea cū aliqͣ q̄ actu ē vxor ſua. ſicut eī actu ea oͣgnoſcere n̄ e mor tale ſic nec ea ꝯcupiſcere In oppo ſitū ē ꝑiculū pollucōis Rn̄. pe. d̓ pa ſicut n̄ licet ꝯgnoſcere vxorē extra ordīarie nec appetere ad ſic ogno ſcend̓ ſicut n̄ licet moroſe delectari ī appetitu cuiꝰ cūqꝫ feīe ex quo ta lis turpitudo ꝯtra naturā ſequi p̄t ſꝫm aug. ꝙͣuis eī maritꝰ vxorē illā n̄ appetat niſi ſꝫm naturā ⁊ licite ⁊ licꝫ n̄ ſit illicitū ex ꝑte obiecti ē tn̄ illicitū ex ꝑte medij mōī ⁊ ſubiecti k ¶ Ex p̄miſſis apparet ꝙ ꝯcupīe carnalis et alioꝝ pctoꝝ ſunt. x. gra dꝰ vel xj. quibꝰ jter ad mortē aīe ſi cut etiā in īfirmitatibꝰ corꝑis vna ē īfirmitas mortī ꝓpinquoꝝ ꝙ ali a Nā ē primꝰ vbi nullū ē pctm̄ Se cundꝰ vbi ē veīale Ter. ē ꝯſenſus ī terptatiuꝰ et moroſus ī delectacōꝫ venereoꝝ. Et ſꝫm aliquos ē mortale pctm̄ In hoc et ſequēti mortua ē aīa vel agoniſat vel morit̉ vel ē mortī ꝓpiquiſſima Quartꝰ ē ꝯſen ſus verꝰ exp̄ſſus ſeu moroſus ī de lectacōem et ille etiā ſꝫm thro. cō inuīter ē pctm̄ mortale. Quītꝰ ē cō ſenſus in opꝰ nephariū qd̓ fieret ſi oꝑtuītas haberet̉ ⁊ ſꝫm om̄s illud ē mortale pctm̄. et certū ē ꝙ. ix. pͥ. ꝓhibet̉. ſequētes vero ſunt cōtra vj. p̄c. vn̄ hīc aīa ē mortua. Sextus ē oꝑiſ intēti ꝓpetracō exterior vbi facultas ad ē hic extra ad monumē tū portat̉. Septīꝰ ē ꝯſuetudo que cauſat̉ ex freq̄ntia actꝰ hic fetet. Octauꝰ ē deſꝑacō d̓ nō poſſe dimit tere hͦ pctm̄ hic ſepelit̉ clauſa du ro lapid̓. Nonꝰ ē obſtinacō et obdu racō in pctōtali. qꝛ pctōr cū in ꝓfū dū pctōꝝ venerit ꝯtēnit vtꝫ ī pha raōe hic a memoria hoīm quoꝝdaꝫ ſcōꝝ labit̉. Decīꝰ ē finalis iupnīa ī quibuſdā hic triplici morte morit̉ corꝑis et aīe ⁊ īfernaliū d̓monū ꝓ pria efficit̉. Vndecīꝰ īgreſſus a ctualis pꝰ mortē ī īfernū. p̄fati gra dus ſic ſe hn̄t ꝙ ſꝑ ſeq̄ns p̄t eſſe pe ior priore. hij ſūt gradꝰ quibꝰ iter ad infernū gͦ prīcipijs obſta. tarde medicia ꝑat̉. qui vult p̄fata p̄dica re vulgo cautꝰ ſit in multis ne cō ſencies ledat inordinate timoratas bn̄ gͦ declarat aut lrācioribꝰ talia ꝯmittat. L ¶ De ij. prīcipali ad quot ſe extēdat ꝓhibico noni p̄ce. notand̓ ꝙ in hͦ mādato ꝓhibetur primo oīs volūtariꝰ ꝯſenſus volū tatis ī quibꝰ opꝰ venereū vj. mad. ꝓhibitū vbi volūtas nō exit ī actū exteriore. qꝛ voluntas tūc ꝓ facto reputat̉ Ex quo patꝫ ꝙ ſūt multa pctā venerea itꝰ ī cord̓ et tot quot fuer̄t enumerate ſpēs et moī exteri ores venerei ī ſexto mādato. qꝛ re

Preceptum. Nonum
ſpctu cꝰ libꝫ p̄t hr̄i volūtas d̓libera ta illd̓ faciēdi ſi nō timeret̉ ifamīa vel alid̓ hmōi. ⁊ aduertēdū ꝯnter ꝙ ſicut ſūt gͣdꝰ ī guitate pctōꝝ lu xurie quo ad actꝰ exteriores ſexto mādato ꝓhibitos. qꝛ exteriꝰ adul teriū gͣuiꝰ ē ꝙ ſimplex fornicacō ⁊ ſic d̓ alijs vt ī ſexto mādato dictū ē Et ſimiliter inceſtꝰ tāto ē guior qn̄ to fit inter ꝑſonas gdū ꝯſanguini tatis ꝓpinquiores ⁊ ita d̓ alijs. ita etiā ſunt gͣdꝰ ī gͣuītate pctī luxurie quo ad actꝰ interiores hic ꝓhitos vn̄ violacō adulterij guior ē ꝙ vi olacō ſimplicis fornicacōis ꝙͣuis v traqꝫ ſit mortale pctm̄. ⁊ ſic intelli gendū eſt d̓ alijs. Scd̓o hic nō ſolū ꝓhibet̉ volūtariꝰ ꝯſenſus ī opus venereū ī ſexto mādato ꝓhibitū. ſꝫ ꝓhibet̉ etiā volūtariꝰ ꝯſenſus in d̓lectacōeꝫ ad tale opꝰ de ꝑ ſe incli nante. ꝯtigit em̄ ꝙ hōnollet extri ſecū opꝰ aliquo ꝑpetrare. attū de liberate vult illā delectacōꝫ libidi noſaꝫ ꝑ quā arfectꝰ ſuꝰ ē de ꝑ ſe ad hmōi opus ꝓhibitū inclinatꝰ vt ſi quis nollet fornicari forte ꝓpter ti more aut verecūdia aūt ꝓpter aliā talē cam. vult tn̄ cogitare de forni cacōe aūt de alijs libidioſis ad eam incitantibꝰ vt de oſculis ⁊ tactibꝰ ⁊ alijs hmoi impudicis ⁊ impudice ſcꝫ ꝓpter d̓lectari ī obiecto cogita to. Iſte ꝯſenſꝰ ē pctm̄ mortale ſꝫm tho. ⁊ aug. xij. li. d̓ tri. Id̓o etiā ille ꝯſenſus ē hic ꝓhibitꝰ M ¶ Ter co non ſolū hic ꝓhibet̉ ꝯſenſus in opꝰ ⁊ ī d̓lectacōꝫ ſꝫ oēs mōī ⁊ geſtꝰ mali quibꝰ vna ꝑſona alia ſibi non mr̄imonialiter ꝯuūcta trahit ⁊ ſoli citat aut ſollicitare nitit̉ ad luxuri am. ſiue hoc fiat ꝑ internūciū. ſiue ꝑ miſſionē lr̄aꝝ. ſiue ꝑ minas. pro miſſiōes. munera. indicia. adulatīo
Capitulum nes aut ꝑ ſuꝑfluū aut laſciuū veſti mētoꝝ ornatū. ſiue ꝑ fucatū ⁊ men dace faciei colore. qui em̄ talia fece rit potiſſime tali intencōe vt ꝑ hoc aliā ꝑſonā nō mr̄imonialiter ſibi cō iunctā attrahit ī ſui ꝯcupīam ꝓhi bitā peccat mortaliter et ꝯtra hoc nonum mandatum agit etiam ſi nū ꝙ fiat progreſſus in aliquod extrī ſecum ⁊ ꝓhibitū opus. vnde Criſo. ſuꝑ illo mat. v. Qui vid̓rit mulierē ad ꝯcupi. eā iā mecha. ē eā ī corde ſuo. ſi mulier aliqua ornādo ſe orna tu ſaltē ſuꝑfluo aut impudico vt o culos hoīm ad ſe attrahat ⁊ viroꝝ aſpectibꝰ placeat ad ꝯcupiſcendū. etiā ſi nulli plagā intulerit penā ex trema paciet̉. venenū em̄ ꝯficit et ſi nullꝰ inuentꝰ ſit qui bibat ſimili ter intellige de viris reſpectu muli erū N ¶ Quarto etiā hic ꝓhibē tur. aſpectꝰ. amplexꝰ. affatꝰ. tactꝰ ⁊ ſimilia impudica actū carnalis co pule p̄cedentia ⁊ ad eā alliciētia qꝛ talia ſūt pcta mortalia cū inter ꝑſo nas nō ꝯiūctas mr̄imonialiter fiūt libidinoſe ⁊ ſe tali intencōe vt vna eaꝝ aliā ꝑ hmōī incitet in ſui ꝯcu piſcētiaꝫ aut ad illicitū aut ꝓhibi tu venereū actū. aūt vt ī ſe ꝓuocet delectacōem ad hmōi actū inclinā tē de quo etiā dictū ē ſexto mādato Quīto nō ſolū hic ꝓhibent̉ exteri ora talia libidinoſa ſcꝫ oſcula tactꝰ ⁊ ſimilia. ſꝫ etiam ꝓhibet̉ volūtas talia faciēdi ſiue volūtariꝰ ꝯſenſꝰ ī ea. qꝛ ſic̓ exteriora illa oſcula. ta ctus ⁊ hmōi ſūt gͣuia pctā vt dictū ē ⁊ hͦ mādato ꝓhibita. ita etiā vo licio deliberata talia faciēdi ē gͣue pctm̄ ⁊ hic ꝓhitu etiā ſi effectꝰ nū ꝙ ſeq̄ret̉ exteriꝰ. O ¶ Quo ad. iij. prīcipale ꝙͣ ꝑiculoſū ſit delecta bilibꝰ malis īmorari p̄ſertim luxuri

Preceptū. Nonum oſis. Illd̓ primo pꝫ ꝑ ea q̄ tacta ſūt ī primo mēbro prīcipali. ſcd̓o ptꝫ ex eo qꝛ voluntas valde faciliter cur uat̉ ad peccandū. ⁊ rōis iudiciū ce cat̉ ꝑ delectabilia. vn̄ phus. ij. eth. ca. vlt. Inter regulas ꝓ virtutibꝰ acquirendis ⁊ vicijs vitādis ponit iiij. regulas. Prima ē vt magis fu giat illd̓ viciū qd̓ quis plꝰ virtuti certe qriat̉ vt tꝑantie plus qͣriat̉ intꝑantia ꝙ inſenſibilitas ⁊ plꝰ li beralitati repugͣt ſeu mīe auaricia ꝙͣ ꝓdigalitas. Rō eſt qꝛ tale viciū plus inficit virtutē. Exēplū ē d̓ vo lēte ſanari qui plꝰ nociuū magiſ hꝫ vitare. Scd̓a ē vt quis ꝯſideret ad qd̓ malū plus ſit inclinatꝰ a natura li ꝯſuetudīe ⁊ ꝙͣ illd̓ plꝰ conet̉. Rō ē qꝛ ad quod ꝯplexio inclīat vel cō ſuetudo faciliꝰ trahit ad trāſgreſſi onē medij virtutis. ad qd̓ aūt qͥs ſit plus inclinatꝰ patere p̄t ex delecta cōe vel triſticia qua qͥs circa viciuꝫ certū hꝫ. jſta ſcd̓a via efficaciſſima ē ꝙͣ viciū. ſꝫ via ſtoicorum vt tuliꝰ narrat fuit minus efficax qua doce bat lente a vicijs ceſſare debere qd̓ ꝓprie ē tepidoꝝ. oꝑtꝫ em̄ ſꝫm theo logos ſimul omīa mortalia vicia di mittere. ſꝫ nō oꝑtꝫ oīa ꝑfectōis oꝑa ſtatim oꝑari. exēplū de volētibꝰ be ſtias aliqua docere oꝑtꝫ ꝙ cū mag no conatu oꝑent̉ 9 naturalē incli nacōeꝫ. vt qui vult cane docere ani bulare duobꝰ pedibꝰ. Tercia regū la ē inter oīa maxīe delectacō ⁊ d̓le ctabile qd̓cūqꝫ cauendū. rō ē qꝛ na turaliter ad d̓lectabilia inclinam̉. ⁊ talia appetitui ꝓpoſita ſtatī pla cēt ⁊ ſic ꝯcupīa ſi pn̄tant̉ mala ſta tim mouet̉ volūtas curuat̉ ⁊ raco cecat̉. ſicut etiā exēpli gr̄a ꝑ exteri ora munera iudicia iuſtoꝝ ꝑuertu tur. ita etiā ꝑ delectacōem q̄ hꝫ ſpe
ciē interioris muneris ſimiliter fie ri p̄t faciliter. ⁊ dr̄t illa regula a ſe cūda. qꝛ ſcd̓a ſumit̉ penes id qd̓ eſt ꝓpriū vnicuiqꝫ. ſꝫ iſta tercia penes id qd̓ oībꝰ quenit. Quarta regula ē vt qͥs ꝯſideret ſuꝑabūdantiā ⁊ de fectū q̄ opponūt̉ virtuti ⁊ ꝑpēdat qualia ſint ⁊ ꝙ mala ſint pcta ⁊ ſic faciliꝰ mediū virtutis diligit ⁊ me diū inueniet virtutis P ¶ Tercō ꝙ fugiēda ſint delectabilia md̓i do cet locꝰ ī quo ſumꝰ vallis miſerie ⁊ lacrimaꝝ. Nō em̄ ſꝫm aug. deꝰ eie cit hoīeꝫ d̓ ꝑadiſo vt hic ꝑadiſū ha beat. ſꝫ vt laboremꝰ ⁊ ī ſudore vul tꝰ cū ada veſcam̉ pane vel cū eua erūnas paciamur vt hic mereamur eternū gaudium. hic em̄ mixta ſunt meror ⁊ gaudiū in celo ſolū eſt gau diu. ſed ī inferno tm̄ pena. Quarto idē docet tꝑs. Nā ſꝫm barn̄. vniuer ſū tꝑs ē pnīe ⁊ vigilia q̄dam ſolēni tatis magͣ ſabbatī ī celo vigilia aūt exigit ieiuniū ⁊ tribulacōeꝫ. Quīto idē docet exēplū xp̄i qͦ ꝑ oīa elegit ſꝫm Bern̄. penoſa oꝑa ⁊ virtuoſa. vtꝫ ī eiꝰ pauꝑtate multiplici ꝙͣ ha buit naſcēdo. querſando. moriēdo Ego inqͥt psͣ. mēdicus ſum ⁊ pauꝑ qd̓ ſꝫm glo. ibi ad lr̄am d̓ xp̄i ꝑſona dixit. hoc inqͥt glo. xp̄s dicit de ſe in ꝑſona ſerui. Sexto idē docet exēpla ſanctoꝝ veteris ⁊ noui teſtamenti multiplicia heb. xj. Circuierūt ī me lotis ī pellibꝰ caprinis egentes an guſtiati afflicti quibꝰ dignꝰ n̄ erat mūdus. Septīo docēt idē nocum̄ta q̄ hoībꝰ ex voluptatibꝰ ꝓuenerunt vtꝫ ī eua circa eſū ꝓhibitū. de ſalo mone q̄ inf̄amis mortuꝰ ē. de dauid ⁊ ſampſone ⁊ d̓ multis alijs. Octa uo idē docēt penurie ꝯfratrū xp̄ia noꝝ. Quot em̄ ſūt vidue tribulate pauꝑes egētes deuoti tēptati labo

Primum. Capitulum
Preceptum Decimum ribꝰ p̄ſſi capti ⁊ ſimiles qͥbꝰ ꝯpati deberemꝰ ninaniter vero gaudere vn̄ bern̄. nō decꝫ xp̄ianū delicias q̄ rere cū ſciat xp̄m ī tot mēbris ſuis neceſſitatē hr̄e. Nono docꝫ illd̓ vo luptatū breuitaſ labor ⁊ ꝑ qͣria mi xtio. vn̄ Boe d̓ ꝯſo. O quātis ama ritudinibꝰ hūana felicitas reſperſa ē veꝝ qꝛ nemo ſine ꝯſolacōe diu ꝑ ſeuerare p̄t. conari gͦ debemꝰ vt d̓ lectem̉ de ſpe celeſtis pr̄ie. de d̓i ꝓ prietatibꝰ ſcꝫ bonitate mīa ⁊ hmōi de xp̄i ꝑfectōibꝰ de ſuis bn̄ficijs de virtutibꝰ ⁊ alijs ſꝫm illd̓ psͣ. Dele ctare in dn̄o ⁊ dabit tibi peticones cordis tui ⁊ ſꝫm illd̓ apo. phili. iiij. Gaudēte ī dn̄o ſꝑ iteꝝ dico gaude te modeſtia vr̄a nota ⁊cͣ Preceptum Decimum Onº ꝯcupiſces re ꝓximi tui. nō domū. nō agrū. n̄ ſeruū. nō ancillā. nō bo uem. nō azinū nō vniuer ſa q̄ illiꝰ ſūt. Exo. xx. ⁊ deū. v. Illd̓ ē decimū mandatū d̓ quo tria prīci paliter ſunt vidēda. Prīo quo debꝫ intelligi. ſcd̓o d̓ mādatis dubia qͥdā ſoluēt̉. tercō videbit̉ de pena trāſ gredientiū mādata A ¶ Pro ītel lectu primi notand̓ primo ſic̄ dictū p̄ce. p̄cedēti ita ſuo mō hic e. ꝙ pri mi motꝰ ꝯcupīe rei aliene ꝓut ꝯſi ſtūt infra limites ſenſualitatis. ſiue vt p̄ueniūt totaliter deliberacōem rōis ⁊ nullo a volūtate dependet nō ꝓhibent̉ aliquo mādato. nec il lo mō ſūt pctā. ſꝫ volūtatis delibe ratiuꝰ ꝯſenſus ī danaficacōeꝫ ꝓxi mi ꝑ illicita vſurpacōꝫ tꝑaliū bono rū eiꝰ ꝓhibet̉ vltīo iſto mādato B ¶ Scd̓o notandū ꝙ ſicut aliene mulieris ꝯcupīa ad actū venereū p̄t dupliciter ꝯſiderari vt p̄cedēti
mādato etiā tactū eſt. ita ſimiliter ꝯcupīa rei aliene a ꝓxīo p̄t duplici ter ꝯſiderari Vnoº ꝓut ex ea orit̉ ⁊ cauſat̉ exterior actꝰ illicite ſibi vſurpandi re ꝓximi ſui ſiue re alie na ⁊ illa ꝯcupīa ꝓhibet̉ eadē ꝓhi bicōe qua ꝓhibẻ actꝰ eiꝰ exterior ſcꝫ ſeptīo p̄ce. nō furtū faciēs. alioᶜ interior illa volūtatis ꝯcupīa deli berata ꝯſiderat̉ inquātū ex ea nō ſeqͥt̉ actꝰ exterior vſurpādi ſibi rē aliena. qꝛ forte timet verecūdatur aut nō hꝫ oportunitatē. ⁊ ne qͥs il la ꝯcupīam interiorē ſolā ſine exte riori actu ea ꝯmittes crederet n̄ eē pctm̄. ip̄am dn̄s ſpēali p̄cepto ꝓhi buit ſcꝫ. x. nō ꝯcupiſces re ꝓxī tui. Cū igỉ ī ſeptīo p̄ce. ſint multi modi iniuſte hoīeꝫ dānificandi ꝑ exterio re tꝑaliū illicitā vſurpacōꝫ ſuoꝝ vt ibi dictū fuit. pꝫ etiā quot ⁊ ꝙ mul tiplicia ſint pctā qͥbꝰ ꝙͣ hoc. x. mā datū trāſgredimur. qꝛ ſūt oīs deli berata volicō furti vel rapine ⁊ ſi miliū. vbi tn̄ ſequit̉ exterior fura di aūt rapiēdi actꝰ ⁊ ſic etiā intelli gat̉ de multiplicibꝰ alijs hmōi co cupiſcētijs volūtatis ⁊ deliberatis eiꝰ ꝯſenſibꝰ ī tales iniuſtas ꝓximi damnificacōnes. q̄ tn̄ implent̉ oꝑe exteriori. Tercō notandū ꝙ princi paliter hic auaricia interior ꝓhibe tur q̄ eſt inordinatꝰ amor hn̄di tꝑa lia. de qua hēt̉ circa prīcipiū ſepti mi mādatī Si qͥs aūt videret bona exteriora incuria alicꝰ diuītis. ⁊ ta lia hmōi ⁊ nollet ea hr̄e 9 dei man datū nec 9 ꝓximi bonū ſꝫ ꝯſideret ea nō inordinate ⁊ feruide nō pro pter hoc oꝑteret eū qͣ hoc mādatū egiſſe. ſꝫ tn̄ affectōes tales ſunt in utiles interdū ⁊ ocioſe de qͥbꝰ ſe. d Cū oīa edificaueris vacuꝰ remane bis. C ¶ Quō ad ſcd̓m principale

Preceptū.
Capitulum
Decimum dubitat̉ prīo circa decalogū vtrū veniale pctm̄ poſſit fieri mortale. Rn̄. ſꝫm tho. j. ij. q. lxxxviij. Primo notandū dr̄am pctī mortalis a veni ali ⁊ quō fit aliqd̓ mortale triplici ter. Sic quidē differūt veniale et mortale pctm̄. nā qn̄ volūtas fert̉ ī aliqd̓ qd̓ ſꝫm ſe repugnat caritati ꝑ quā hō ordinat̉ in vltimū finem pctm̄ ex ſua ſpecie. genere. ſeu ob iecto hꝫ ꝙ ſit mortale ſiue ſit 9 di lectionē dei. ſicut blaſphemia. ꝑiu riū ⁊ hmōi. ſiue qͣ dilectōnē ꝓximi ſicut adulteriū ⁊ ſimilia. Qn̄cunqꝫ vere volūtas peccātis fert̉ in illd̓ qd̓ in ſe qͣtinet quādaꝫ inordinacōꝫ nō tn̄ q̄riat̉ dilectōi dei ⁊ ꝓximi. ſicut verbū occioſū. riſus ſuꝑfluꝰ. ⁊ alia hmōi talia ſūt pctā venialia ex ſuo genere. ſꝫ qꝛ actꝰ morales re cipiūt rōem mali ⁊ boni nō ſolū ex obiecto. ſꝫ etiā ex aliqua diſpoſicōe azētis. Cōtingit qn̄qꝫ ꝙ illd̓ qd̓ eſt pctm̄ veniale ex genere rōe ſui ob iecti fit mortale ex ꝑte agētis. vel qꝛ in eo ꝯſtituit finē vltimū. vel qꝛ ordīat ip̄m ad aliqd̓ qd̓ ē pctm̄ mor tale ex genere. puta cū qͥs ordinat Verbū iocoſū ad adulteriū omittē dū. ſimiliter etiā ex ꝑte agētis ꝯtin git ꝙ aliqd̓ pctm̄ qd̓ ex ſuo g̓ne eſt mortale fit veīale ꝓpter hͦ ꝙ actꝰ ē imꝑfectꝰ.i. nō d̓liberatꝰ rōe qua ē prīcipiū ꝓpriū mali actꝰ Scd̓ono tat ꝙ pctm̄ veniale poſſe fieri mor tale tripliciter p̄t ꝯtīgere. Prio ꝙ vnꝰ ⁊ idē actꝰ numero prio ſit pec catū veniale ⁊ poſtea mortale. ſed hͦ eē nō p̄t qꝛ prīcipaliter pctm̄ cō ſiſtit ī actu volūtatis ſicut ⁊ qͥlibet actus moralis. vn̄ nō d̓r vnꝰ actus moraliter ſi volūtas mute. ꝙͣuis etiā actio ſꝫm naturā ſit ꝗtinua. ſi aut volūtas nō mutet̉ nō p̄t eē ꝙ
de veniali fiat mortale. ſcd̓oº p̄t in telligi vt id qd̓ ē veniale ex genere fiat mortale. ⁊ hoc qͥdē poſſibile ē ꝙͣ tū ī eo ꝯſtituit̉ finis vel inꝙͣtū refert̉ mortale pctm̄ ſicut ad finē vt dictū ē. Tercōº p̄t ītelligi ita ꝙ multa pctā venialia ōſtituat vnuꝫ pctm̄ mortale. qd̓ dupliciter p̄t in telligi. Prīo ꝙ ex multis pc̄t̄is ve nialibꝰ integͣliter ꝯſtituat̉ vnum pctm̄ mortale. ⁊ illd̓ falſū ē. qꝛ oīa pctā venialia md̓i nō pn̄t hr̄e tm̄ de reatu de pena dani. nec ſenſus qua tu vnū mortale habꝫ. reatꝰ em̄ pctī mortalis ē eternus. venialis vero teporaneus. mortale meret̉ caren tia diuine viſionis ꝑpetuā. nō aūt ſic veniale. mortale etiā meret̉ ver mē ꝯſciētie ꝑpetuū nō veniale. in ter q̄ oīa nulla ē ꝓporcō. Alioº pōt intelligi ꝙ multa pcta venialia fa ciūt vnū pctm̄ mortale diſpoſitīe ⁊ ſic veꝝ ē. qꝛ qui peccat venialiter ex genere p̄termittit aliquē ordine ⁊ ex hoc ꝙ ꝯſueuit volūtatē ſuā ī mioribꝰ debito ordīni nō ſubiacere diſponỉ ad hͦ ꝙ etiā volūtatē ſuā nō ſubijciat ordini vltimi finis eli gēdo id qd̓ ē pctm̄ mortale ex gene re. ⁊ ſic libido peccandi introducit̉ ꝑ actꝰ veniales vt ꝓrūpat facilius īmortale. ex qͥbꝰ ⁊ alijs s. j. ⁊ iiij. p̄ ce. poſitis ⁊ ī nono patꝫ ꝙ ex veni ali p̄t fieri mortale quintupliciter. Prio qn̄ ī veniali ꝯſtitueret̉ finis Scd̓o qn̄ veniale ordinaret̉ ī mor tale actu. Tercio qn̄ veniale fit ꝙͣ ꝯſciētiā diffinitiue iudicantē aliqͥd eē mortale. vel 9 ꝯſcīam vehemē ter dictantē vel dubitantē ⁊ plura argumēta hn̄tem ꝙ ſit mortale ꝙ ꝙ ſit veniale. Quarto qn̄ veīale di ſponit ad mortale ſiue fiat ꝓgreſſꝰ i mproſā d̓lectacōeꝫ ſiue ex diſpoſi

Primum. Capitulum Preceptum
Decimum cōe maloꝝ habituum. Quīto qn̄ fit ex ꝯtēptu gͣui de his intelligit̉ au gꝰ. o nullū pctm̄ ē adeo veīale qui dū placeat ſupͣ. vno ex. v. moꝝ fiat mortale. D Dubitat̉. ij. quot mala faciat pctm̄ veniale. Rn̄. ꝙ. xj. Primo ad penā obligat aut eterna ſi qͥs cū eo danat̉ ſꝫm tho. aūt pur gatoria ſi hic nō ſatiſfacit aut tꝑa lē hic faciēdā. Scd̓o maculā quādā cauſat ī aīa vt tactū ē s. p̄ce. ix. c. uj f. ꝙ etiā purgatoriū ſꝫm tho. hꝫ de lere. Terco feruore caritatis minū it ſicut aqua iniecta igni. licꝫ nō ex tiguat. tn̄ feruorem minuit. quarto penas aīe laſſat ī bonis oꝑibꝰ ſicut qn̄ ponit̉ onꝰ ſuꝑ equū minus ꝓm pte ambulat. Quīto a gloria retar dat. oꝑtꝫ em̄ vt minimus quadrans pctī venialis ſoluat̉ hic vel ī pur gatorio vel ꝑ indulgentias. Sexto bona prīe celeſtis diminuit nō qͥdeꝫ ea q̄ ibi habemꝰ repoſita ex merito ſꝫ q̄ deberet̉ oꝑibꝰ q̄ venialia facie do obmiſimꝰ. vonialiter nāqꝫ pecca do n̄ d̓o ſꝫuimꝰ nec merem̉ ſꝫ dem rem̉ vij. occaſiōes ſūt ad mortalia pctā faciēda. viij. qͥetē mētis i deū tollūt ⁊ ſpūalē dulcedine ac deuꝫ a nobis alienāt aliqualiter. qꝛ ī md̓o ꝑ venialia delectamur. Nono gr̄am ſpūſſancti interdū fugāt quā dediſ ſet ſi nō venialibꝰ pctis nr̄e volup tati ſatiſ feciſſemꝰ. decio ſcādalizāt ꝓxīm. vn̄ ī d̓meritū accn̄tale iactāt aīaꝝ vt q̄ docuit ioca venial̓ia ꝑti ceps fiat alteriꝰ pctī. E Quo ad. iij. prīcipale mirant̉ qͥdā ⁊ mur murant̉. Cur deꝰ miſꝫicordiſſimus ꝓ vniꝰ trāḡſreſſiōe mādatī nō dele ta ꝑ pn̄īam puniat ꝑpetua dānacōe ſꝫm iaco. apo. ſnīam. cū tn̄ q̄dā pec cata tā cito fiāt ⁊ breuiter. Rn̄. ꝙ dei d̓ hͦ rōnabiliſſima ſnīa apparēt
iuſta ex nouem ꝯſideracōibꝰ ſumptis ex natura pctōꝝ. dicit em̄ beatꝰ augͥ. xxj. de ci. dei. Nullus exiſtit gentiliuꝫ legiſlatoꝝ qui cenſeret tā cito nocen ciū finiēda eſſe tormēta ꝙ cito factū eſt homīcidiū vel adulteriū vel ſacri legiū vel qd̓libet aliud ſcelus nō tꝑis lōgitudīe ſꝫ iniqͥtatis ⁊ impietatis ma gnitudine ienciendū eſt. hec ibi ⁊ plu ra ibi de hoc ponit ⁊ ocludit. qd̓ nihil irracōnabile pōt occurrere hoī. ſi deꝰ cuiꝰ ineffabilis ē iuſticia ꝓ pctō bre ui tꝑe omiſſo det longe duracōis ſup pliciū. aut etiā eterna infligat penam Talia em̄ egre ferentes non ꝯſiderat maliciā ⁊ nocumiētū pcti mortalis. qd̓ ſꝫm Vuilh. ꝑiſien̄. in de fide ⁊ legibus multis rebꝰ comꝑat̉. Primo ē vulne racō ſpūalis aīe. vn̄ psͣ. Libera me de ſan. ⁊cͣ. Sic̄ em̄ nemo mirả ꝙ ex breui vulneracōe corꝑali qͥs ꝑpetue corꝑali vita ꝑ mortē priuat̉ ſic nec miret̉ ꝙ ꝑ mortale crime qͥs eternaliter coram deo maneat mortuꝰ. Scd̓o pctm̄ mor talē ē qͥdā cāꝰ ī ꝓfūdū volūtariꝰ. d̓ qͦ xp̄s ait mat. xvj. Cecꝰ aūt ſi ceco duca tu p̄ſtat ambo ī fouea cadūt. ſꝫ in ictu oculi qͣs ſe p̄cipitare p̄t ī fouea qua ꝓ prio conatū nū ꝙͣ exire p̄t. terco pct̄m̄ mortale ē trāſgreſſio p̄cepti ſub mor te interdicta ſꝫm illd̓ mat. xix. ſi vis ad vita īgredi ſꝫua mādata. ſꝫ nullꝰ mira tur ꝙ trāſgreſſiōe hūanaꝝ legū tēꝑa nee factaꝝ. fur latro ⁊ alij malefacto res reip. eternaliter puniūt̉ ſuſpēdio vel tornto ſimili. vn̄ ſꝫm augͥ. vbi priꝰ octo penas ſꝫm tuliū leges malefacto ribꝰ infligūt ſcꝫ dānū vicula. verbera talione ignomīa exiliū ſꝫuitute ⁊ mor te. ⁊ tn̄ ꝙͣlibet iſtaꝝ penaꝝ ꝯtingit ꝑ hoīes iuſte ꝑpetuo infligi ꝓ tēꝑaliter ꝯmiſſo. Cur gͦ nō ſimiliter ꝓ peccato mortali fierēt. Quarto pctm̄ mortale eſt ꝯtractꝰ qͥdā et emptio infernaliū

Preceptum. Capitulū. Secundū
tormētoꝝ nec nō ⁊ vendicio qua p̄ cio breuis voluptatis ſeip̄m tam in aīa ꝙ in corꝑe vendit inſania pecca toris. Vnde tales venundati ſunt vt faceret malū. ſic. iij. Reg. xxj. di. helias ad achab. ad venūdatꝰ es vt faceres malū nulli aūt dubiū qui ex vendicōe ⁊ empcōe ꝙͣtūcūqꝫ breui tꝑe fiāt ius ꝑpetuū rei empte acqͥri t emptori Quīto pctī mortalis ype tracio ē lūis gr̄e extīctio ⁊ lucerne q̄ lucꝫ cognitōe ⁊ ardet amorē. Cum aut nemo poſſit de ſe iſta reaccēd̓re ꝑpetue niſi xp̄c ſꝫm illd̓ iohā. j. erit lux vera que ⁊cͣ. idcirco ad illd̓ ꝑicū lū ſe ꝓijciēs merito pūiret̉ ꝑpetuo Sexto quicūqꝫ addit ſuꝑ pctm̄ ſuū ī pnīaꝫ ſeu ꝯtumaciā. addit de iure e tiā ⁊ pena ⁊ iuſtiſſime ꝙͣtū durat ī vno quoqꝫ d̓i iiuria tm̄ durare ī eo dꝫ ⁊ pena. ſꝫ exn̄tes in inferno ſuper pctō ſuo addūt impnīaꝫ ⁊ ꝯtuaciaꝫ ꝑpetuo gͦ nō ſolū iuſte ꝑpetuo pu niunt̉ extēſiue ſꝫ etiā intēſiue deus pena eoꝝ augere poſſꝫ. Septīo ſꝫm aug. de ci. dei. li. xvj. Dignꝰ eſt pea eterna qui ī ſe ꝑimit bona eterna. ſꝫ pctōr mortalis ē hmōi. qꝛ pctōr ad ꝑpetuū ſꝫuiciū gr̄aꝝ actiōes tenet̉ deo exhibēdū de quolibꝫ mēbro vel dono tā corꝑis ꝙ aīe qd̓ ſibi deꝰ taꝫ gͣcioſe ꝗtulit hec aūt oīa diabolo ꝑ pctm̄ tradit ⁊ d̓o recipit. gͦ ꝑpetuo puniri dꝫ. ſi em̄ ī hūana policia qui furat̉ cappa meret̉ certa pena q̄ fu rat̉. c. flo. maiorē meret̉. gͦ qui ꝑ petuū cēſuꝫ d̓o recipit qͣꝫ hꝫ ī mēbriſ aīe ⁊ corꝑis ⁊ qͣꝫ ī prīa lete d̓o redde re deberemꝰ de mēbroꝝ obſequijs ſꝑ puiri dꝫ. Octauo qui peccat ī ſim plicē ꝓxīm eū ledēdo alapa meret̉ aliꝙͣ pena qui ī prīcipē meret̉ maio re. vt d̓r. v. ethi. gͦ qui ī īfinitu bo na peccat īfinitā meret̉ qd̓āmō penā. quilibꝫ eī pctōr ē de quibꝰ d̓r in psͣ. ſupra dorſuꝫ meū fabricaue ⁊cͣ. gͦ dn̄s iuſtꝰ ꝗcidet ceruices pctōꝝ ſꝑ. Nono qui ꝑdit ex ſua negligētia aliqd̓ donū. exēpli gr̄a flore. vel dn̄i ſui meret̉ certa penā. qui vero ꝑdit x. flo. plꝰ demeret̉. gͦ qui ꝑdit infi nitū bonū in īfinitū puiri dꝫ vt pec cator facit. deꝰ eī infinitū bonū eſt et nr̄m ē ꝑ gr̄aꝫ ⁊ gloria ſꝫ. illd̓ gen̄. xv. vbi deꝰ ait ad abraha. ego ero mere. tu. mag. nimiſ ꝙ mer. no. ⁊cͣ. Capitulum Secunduꝫ Vnc. ij. prīcipaliter d̓ pe nis trāſgrediētiū decalo gū tractatꝰ erit de pēis inferni ſcꝫ quas īcurrunt trāſgreſſores p̄ceptoꝝ vbi tria pri cipaliter tractabunt̉. prīo de penis exterioribꝰ danatoꝝ ſenſibilibꝰ Se cūdo d̓ penis iterioribꝰ eoꝝ. Tercō de penis quas hn̄t reſpectu ſuꝑioꝝ A Quātū ad primū notādū ꝙ danatoꝝ hoīm ab autē. doc̓t. ponū̓ tur. xiij. pene ſꝫm ꝙ a diueſſis crea turis exteriꝰ puniūt̉ diuerſimōe ut in. iiij. elentis prio a terra quo ad locū inferni. ſcd̓o ab aere quo ad te nebras. tercio ab ignē. quarto ab a qua. quīto ab oībꝰ mūdi ⁊ elem̄toꝝ fetulētijs. deinde quo ad quīqꝫ ſen ſus. ſexto pūiūt̉ viſu quītupliciter. ſcꝫ quo ad fletu. fumū. obiecta. dā natoꝝ hoīm ⁊ demonū. et priuaciōꝫ oīm de lectabiliū luminū. ſeptīo au ditu quo ad clāoris ꝑcepcōeꝫ ⁊ blaſ phemias. octauo guſtū quo ad pri uaciōeꝫ oīm ꝯmēſtabiliū ⁊ potabili um. nono olefactū quo ad pn̄ciā ſul phureoꝝ corꝑꝝ. decimo tactu qua drupliciter. ſcꝫ ignis et diuīe pote ſtatis ac d̓moniacē ⁊ ſtridore dēciū vndecimo ꝑ oppoſita glorioſis doti bus. duodecīo ꝑ oppoſita aureolaꝝ

Capitulum. preceptu in Decimum
xiij. ꝑ ſocietatē peſſimoꝝ xiiij. pri uacione hūanitatis xp̄i. B Pri ma pena ē locus infernalis Eſt aūt duplex īfernꝰ ſꝫm gre. iiij. dialogo. Primꝰ ē vniuerſalis et ē ī media 9 cauitate terre latiſſimꝰ et ꝓfūdiſſi mꝰ orbicularis. et ignobiliſſimꝰ ac ꝑpetue duratꝰ ꝙ infernꝰ ſit ꝓbat̉ ſcriptura philo. ⁊ poe. Scriptura ꝑ illd̓ mat. xxv. Ite maledicti ī ignem eternū et ī ſimbolo atthanaſij. qui vero mala eger̄t ibūt ī ignē eternū psͣ. qui eripuit aīaꝫ mea ex īferno ī feriori. Philo. idē di. nā ſocrates ī li. qui d̓r fedrō platōis pꝰ ꝙͣ noīa uit grādes pctōres. ſic ꝯcludit hoſ ꝯpetes equidē porta iacet itartaꝝ vn̄ nūꝙͣ exibūt. Poete ſimiliter vt virgiliꝰ ī georgicis et plures alij qͥ ponūt ibi fluuios īfernales et hor rēda hic īfernꝰ cū ſuo igne a prīci. md̓i paratꝰ ē a deo vn̄ mat. xxv. ite maledicti ī ignē eternū q̄ ꝑatꝰ ē ⁊cͣ et iſa. xxx. ꝑata eſt abheri topheta rege ꝑata ē glo. abheri. i. ab inicio tophet.i. vallis gehene. ſꝫ qͣre deꝰ īfernū fecit. hn̄. deꝰ palaciū hꝫ re gnū vniuerſi. In quo qꝛ multi ſunt malefactoreſ ꝯgruētiſſimū fuit ut iuſtiſtiſſimꝰ carcerē hr̄et ꝓ talibuſ vicꝫ īfernū. Scd̓o q̄rit̉ quare ē ſub terra. Rn̄. primo qꝛ iuſtū ē vt peſſi mi maxīe diſtēt ab optīs ī pr̄ia vicꝫ abtis ſꝫ hic fit ꝑ mediū ītra terraꝫ ſcd̓o ꝯgruuꝫ ē eadē rōe ꝓpter loci ignobilitatē. vicꝫ vt ignobiliſſimꝰ locꝰ a nobiliſſimo vicꝫ celo maxime diſtet. ter. rōe affectꝰ vt qͥ hic ter rena ꝓ deo coluer̄t ꝑpetue ī terra claudāt̉ psͣ. adheſit ī terra venter nr̄. aliꝰ īfernꝰ ē ꝑticularis quoꝝdā an̄ diē iudicij. qͥ pꝰ mod̓ ī īferiorē in ſernū d̓trudent̉. ſunt ei ſuꝑ terra q̄ dā loca patētīa. vbi damnatoꝝ aīe
Secundum luūt penas vt ethna et olle vulcāi id ē ſꝫm iſid̓. li. xij. eti. ſūt motes ar dētes plēi ſulphureis flāmis ⁊ hor ribilibꝰ. qꝛ ī talibꝰ ſꝫm poe. diceba tur hītare deꝰ quē vocabat vulca nū ſꝫ reuera diabolꝰ ibi hītat cū ſu is d̓ iſtis ꝑticularibꝰ īfernis narrat gre. etiā iiij. dia. primo ꝙ hereita ſanctꝰ ī iſula liparis vidit aīaꝫ the odorici regis ī ollā vulcai ibid ꝓie cta ꝑ deuotos vicꝫ. Ioha. papa et ſimachū prīciū quos p̄fatus rex pri us īiuſte occid̓at. ſcd̓o narrat d̓ quo dā romao ī ext̓iēis laborati. cui ap ꝑuit nauis ꝑata qua ip̄e et qdē vi cinꝰ ſuꝰ deducēdi erat ī ſiciliā. vnd̓ gre. ibi addit cām hoꝝ locoꝝ d. qd̓ vero ille mories ſe ad ficiliā duced̓ teſtatꝰ ē. qͥd alid̓ ſentiri p̄t niſi ꝙ p̄ ceteris locis ī cuiꝰ terre iſulis eru ctuāti igne tormētoꝝ olle patuer̄t q̄ vt ſolet narrare q̄ nouer̄t laxatis quottidie finibꝰ excreſcūt vt mūdi termīos aꝓpīquāte qn̄ certū ē illuc ampliꝰ exurēdoſ colligi quāto ⁊ ea dē tormētoꝝ loca ampliꝰ videant̉ apꝑiri qd̓ omps deꝰ ad correctiōeꝫ viuētiū ī hoc indo voluit oſtēdi vt mētes īfideliū q̄ īferni tormēta eē nō credūt. tormētoꝝ loca videat qͥ audita cred̓re recuſant. Eande cam aſſignat vuil. ꝑiſi. d̓ vniuerſo ꝑte. j. E7 ca. xlvij. vbi etiā d. qd̓ ī pi ata īſula ſicilie ignis p̄noīatꝰ viuoꝝ intolle rabiliter cruciat aīas ahpiquaciuꝫ ſibi. ⁊ tn̄ corꝑa nō ledit C ¶ Se cūda pena ſunt tenebre exteriores vn̄ mat. xxij. ligatis maībꝰ et pedi bꝰ ꝓicite eū ī tenebras exterioribꝰ vbi notad̓ ſꝫm tho. ī iiij. d. vl. ꝙ tri plici de ca erūt et ſūt ī īferno tēbre vn̄ ſic di. diſpoſicio īferni erit talis ꝓut maxīe miſꝫie danatoꝝ quent vel opētit vn̄ ſꝫm hͦ ſunt ibi lux ⁊

Decimum tenebre ꝓut maxime ſpectat ad mi ſeriam damnatoꝝ. Ip̄a aūt viſio ſe cundū ſe delectabilis eſt. primo em̄ metha. dicit̉ ꝙ ſenſus oculorum e maxime diligibilis eo ꝙ per ip̄m plura ꝯgnoſcimꝰ. Sꝫ ꝑ accn̄s ꝯti git viſiōē eſſe afflictiuā inquantū videmus aliqua nobis nociua vel volūtati nr̄e repugnatīa. Iō in in ferno hoc mō det eſſe locꝰ diſpoſi tus ad vidend̓ ſꝫm lucē et tenebras ꝙ nihil ibi ꝑſpicue videat̉. ſꝫ ſolū mo ſub quādā vmbroſitate videāt̉ q̄ afflictionem cordi ingerere pn̄t. Idcirco beatus gre. in mora. li. ix. ſuꝑ illo verbo ī inferno nullꝰ ordo ſꝫ ſempiternꝰ horror inhītat. dicit ꝙuis ignis ille ad ꝯſolaciōem nō luceat tn̄ vt magis torq̄at ad aliqͥd lucet. nā ſequaces quos lecū traxe rūt de mūdo reꝓbi. flāma illucēte viſuri ſunt. Et ſimiliter ſuꝑ illd̓ pri us vox dn̄i intercedētis flāmam ig nis. di. baſiliꝰ ꝙ virtute dei ſeꝑa bit̉ claritas ignis ab eius virtute aduſtiua ⁊ cedet in gaudiū ſancto rū. et vſtiuū ignis intormentū da natoꝝ. vn̄ ſimpliciter locꝰ eſt tēbro ſus ſꝫ tn̄ exdiſpoſicōe diuina ē ibi a liquid luis quantū ſufficit ad vidē dum illa q̄ aīam torq̄re pn̄t et hoc latiſfacit naturaſis ſitus loci. qꝛ in terre medio vbi infernꝰ ponit̉ non pōt eſſe ignis nō fetulentꝰ et tur bidus et quaſi fumoſus quidā tn̄ te nebraꝝ cauſam aſſignat ex omeſſa cōe et ꝯpſſione corꝑm damnatoꝝ q̄ ꝓpter multitudinē ita replebūt lo cum inferni ꝙ nil ibi de aere rema nebit et ſic nō erit ibi aliquid d̓ dia phaneitate qd̓ poſſit eſſe ſubiectuꝫ lucis. niſi oculi dānatoꝝ qui erant obtenebratī hec tho. Cui ꝯcordat
Capitulum Secūdum psͣ. ſicut oues in inferno poſiti ſunt. mors depaſcet eos. D ¶ Tercia pena ē calor ſūmꝰ ꝑ ignē. vn̄ mat. xxv. Ite maledicti in igne eternuꝫ deū. xxxij. di. moiſes ignis ſuccēſus ē in furore meo id a prīcipio mūdi primo ꝯtra demōes et ardebit vſ qꝫ ad inferni nouiſſima d̓uorabitqꝫ terrā id ē terre nos cū germīe ſuo et fundamēta monciū id ē ſuꝑboꝝ ꝯburet hic ignis vt d. al. ſuꝑ ꝓuer vl. li. de mū. forti vret interiꝰ aīaꝫ et exteriꝰ corpꝰ. Qui ignis in īmen ſuꝫ ē calidior nr̄o igne. hic ignis vt in ſcd̓a pena dictū eſt calidiſſimꝰ ē tenebroſus ſimpliciter ſꝫm quid lu cidꝰ quaſi fumoſus et virtute diui na et naturale actiuiſſimꝰ et tho. ī iiij. di. xliiij. di. ignis. Ignis infer ni corꝑeus ē vt ꝓbat gre. iiij. dia. et maxīe actiuꝰ eſt eiuſd̓ quidē ſpe ciei cunto igne. ſꝫ habꝫ ꝓprietates multas differētes a nr̄o. tū qꝛ ſuc cēſione nō indiget nec lignis nutri tur. tū qꝛ deus eū regit. vn̄ iſa. xxx flatus dn̄i ſicut torres ſulphureus ſuccendēs eā. id ē a deo ē accenſus q̄ naturā eius inſtituit nō ab hoīe. ignis etiā ibi erit fortiſſime calidi tatis. qꝛ calor eiꝰ erit vnd̓qꝫ ogre gatꝰ ꝓpter frigus terre vnqꝫ ip̄m circūſtans hec d̓ tho. Quarta pena eſt frigꝰ ꝑ aquā de quā et p̄cedēte pea d̓r job xxiiij. tranſibūt ab aquiſ niulum ad calorē nimiū. et in ps 14 nis ſulphur et ſpūs ꝓcellaꝝ ꝑs ca licis eoꝝ. et tho. ꝓ intellectu hoꝝ dicit vbi priꝰ di. vl. damnati tranſi būt ex vehemētiſſimo calore ad ve hemētiſſimuꝫ frigus ſine hoc ꝙ in eis ſit aliquid refrigerium et quia eoꝝ paſſio ab exterioribus nō erit ꝑ ſpēs ſenſibiles eoº quo hic. ſꝫ per

Capitulum Preceptū.
Decimum
Secūdum
actōes ſpūales imprimēt formas le ſiuas. vn̄ ſequit̉ etiā ſicut in febrici tantibꝰ ſtridor dentiū de quo Luc. xiiij. ⁊ vt alber. vbi priꝰ dicit frīgꝰ intꝰ ⁊ extra dānatos ꝑſequit̉. Quī ta pena ꝙ pacient̉ ab hoībꝰ elemē toꝝ fetulentijs. vn̄ tho. vbi prius inquit ſꝫm baſiliū in vl. md̓i purga cōe fiet q̄dam ſeꝑaco in elementis. vt quicquid ē puꝝ et nobile rema neat ſuꝑiꝰ ad gloriā beatoꝝ quciqͥd vero eſt ignobile ⁊ fetulentum in infernū ꝓijciat̉ ad penā damnatō rū vt ſicut oīs creatura dei eſt bea tis materia gaudij. ita damnatis ex oībꝰ creaturis tormentū accreſcat ſꝫm illd̓ Sapīe. v. pugnabit cū illo orbis terraꝝ ꝯ inſenſatos. hoc em̄ diuine iuſticie ꝯpetit vt ſic̄ ab vno recedētes ꝑ pctm̄ in rebꝰ materiali bus q̄ ſunt multa ⁊ varia fine ſuum qſtituerūt. ita etiā materialiter af Sexto pu fligant̉ ex multis F nientur quo ad viſū multipliciter. fletu primo. vn̄ lu. xiij. ligatis pedi bꝰ ⁊cͣ. Qualis aūt fletꝰ ī dānatis eſ ſe poſſit. docet alb. ſuꝑ eodē. in fle tu inquit. primo ē ꝯtriſtacō cordis ex triſticia ⁊ ſenſu pene. Scd̓m eſt ꝯſtrictio pāniculoꝝ cerebri ꝓueni ens ex cordis ꝯſtrictōe. qꝛ paniculi cerebri ꝑ telas neruos ⁊ venas co curuant̉ ad cor ⁊ cū cor extremita tes ſuoꝝ vētriculoꝝ ꝯſtringit tūc ꝯtrahūtur pāniculi cerebri et alia mēbra ī qͣ paniculi nerui ⁊ vene dif fundūt̉. ex quo tercō ſequit̉ inordi nata diſtractio figure ⁊ ſitꝰ ī facie hec tria ſūt ī fletu infernali. quar tū aūt nō ſcꝫ effuſio lacrimaꝝ. que hic ſolū hꝫ locū. ⁊ tho. vbi priꝰ ſic di. in fletu corꝑali duo inueniūtur quoꝝ vnū eſt lacrimaꝝ reſolucō et
quātū ad hoc fletꝰ corꝑalis ī dāna tis eē nō p̄t. qꝛ poſt die iudicij quie ſcēte motū primi mobilis nō erit ali qua generacō vel corrupco vel cor ꝑalis alteraco. in lacrimaꝝ aūt ge neracōe oꝑtꝫ illiꝰ hūoris eſſe gene racōem qui ꝑ lacrimas diſtillat. vn̄ quātū ad hͦ ī danatis corꝑalis fle tus eſſe nō p̄t aliud qd̓ inuenit̉ ī fle tu corꝑali ē qͥdam omoco ⁊ turba co capitis ⁊ oculoꝝ. ⁊ quātū ad hͨ fletꝰ eſſe poterit ī danatis pꝰ reſur rectōem. Corꝑa em̄ damnatoꝝ non ſolū ab exterioribꝰ affligent̉. ſed etiā ab interiori ſꝫm ꝙ corpꝰ īmu tat̉ ad paſſionē aīe in bonū ⁊ malū ⁊ quātū ad hoc fletꝰ carnis reſur rectionē indicat ⁊ rn̄det delectacōi culpe q̄ fuit ī aīa ⁊ corꝑe. oculi etiā punient̉ fumo vt ī ſcd̓a pena tactū ē de obiecto quo corꝑa danatorum multū punient̉ qꝛ turpia erūt colo re ⁊ turbacōe faciēi et ſtridore den ciū. priuabūtur etiā luie ſolis. lune ſtellaꝝ diei ⁊ alioꝝ f ¶ Septimo punienʳ auditu ꝑ clamores punito rū lacrimabiliſſimos et blaſphemi as eoꝝ. vn̄ di. tho. ij. ij. q. xiij. Gre dibile eſt ꝙ pꝰ reſurrectōꝫ ī dana tis erit vocalis blaſphemia ſicut in ſanctis vocalis dei laus ⁊ de interi ori blaſphemia nulli dubiū. vn̄de vtraqꝫ d̓r apoc̄. xvj. Eſtueauerunt hoīes eſtu magno ⁊ blaſphemarūt nomē dei hn̄tis ptate fuꝑ has pla gas. ⁊ tho. vbi priꝰ idē on̄dit ad ra cōem inquit blaphemie ꝑtinet dete ſtacō diuine bonitatis. Illi aūt qui ſūt in inferno retinebunt ꝑuerſum voluntatē auerſam a dei iuſticia in hoc ꝙ diligūt ea ī quibꝰ puniūitur ⁊ vellēt eis vti ſi poſſent ⁊ odiunt penas q̄ ꝓ hmōi pctis infliguntur.

Preceptum.
Talis igỉ deteſtacō diuine iuſticie ē interior in eis blaſphei̓ma cordis ex qua exterior blaſphei̓ma ſequi pōt. G ¶ Octauo puniuntur gu ſtu quo ad priuacione omniū dele ctabiliū potuū. et ciboꝝ. vn̄ lu. xvj Diueſ ī inferno ait. mitte lazaꝝ ut intingat extremū digiti ſui ī aquaꝫ vt refrigeret lingua mea. ſꝫ nemo hēbit cum eodē qd̓ d̓ſiderat. exquo ſꝫm gre. elicitur ꝙ in illis membris pctōres in inferno plus punient̉ ī quibꝰ plus peccauer̄t vt choriſāteſ in pedibꝰ tangētes luxurioſa ibid̓ luxurioſi in genitalibꝰ ⁊cͣ. Nono pu niun̉ in olefactu veriſimiliꝰ ei po terat a doctoribꝰ vt tactū ē quīta pena ꝑtim pꝰ iudicium īfernus re plendꝰ eſt immundicijs. ſpurcicijs ſterqͥlinis et ceteris penoſis abho miacōnibꝰ quas pectm̄ fecit ex ele mentis generari. Idcirco vt hoīes qui in hac vita floribꝰ elementorū in optimis effectibꝰ et fructibꝰ ab uſi fuer̄t viliſſimis eoꝝ fecibus et ſterquilinis punient̉. Quis ỉ eſti mare poſſit di. hainricꝰ d̓ haſſia ſu per ge. abhomīacōeꝫ infernaliū flā maꝝ ſulphureū ac fetorē eoꝝ qui ſi exiret infernū corrūperent totuꝫ elementatū globū. nō ergo nunc ex ibit nec pꝰ. ſꝫ reflectit̉ ex toto co cauo inferni et terre. declarat illd̓ al. in d̓ muli. forti. allegas illud Iob xvij. putredini dixi pr̄ meꝰ es. ma ter mea et ſoror mea vermibꝰ non ī quid fiet fetor ex alaciōe alicꝰ pu tredinis. qꝛ nō putreſcunt ibi corꝑa ſꝫ ignobilitas illa ibi ꝯgregata d̓r putrēdo et pucture penaꝝ vernies vn̄ ſa. v. pugnabit cū illo orbis ter raꝝ ꝯtra inſenſatos id ē quatuor elemēta. terra artando. ignis vren
Capitulum Secūdum do. aer obſcurādo. et aqua infrigi dando. quicquid em̄ ignobile eſt in elemētis infernꝰ degluciet. Decīo punient̉ tactū ignis acerbiſſimi. et a diuina iuſticia intra et extra me dullas cremate a demonibꝰ torquē tibus a ꝯdenatis ꝯprimentibꝰ vt tactum ē ꝑtim. ſecūda pena vn̄ tri. dicit de reꝑaciōe lapſi ad amanciuꝫ ꝙ acerbitatē huius ignis nulla lin gua explicare valet H ¶ Vnde cimo punient̉ ꝑ oppoſita dotibus beatoꝝ. corꝑa em̄ eorū erunt qua drupliciter miſera primo deformia. eſt aūt ſꝫm tho. in iiij. di. xliiij. du plex deformitas. vna ex d̓fectu ali cuiꝰ mēbri et talis in nulla danato rū erit vt nulli dubium ē ꝙ om̄s in tegris mēbris reſurgent. alia ē de formitas ex indebita ꝑcium diſpoſi cōe in qualitatibꝰ quidem vt febre vel pōdogra et hmōi. nec talis de formitas in dānatis erit. ſed corꝑa eoꝝ erunt ſenſibiliſſima et viuētia qꝛ niſi ſic tūc minus ſentirent mala pene in inferno. ſicut etiā ſi muti latī remanerēt qd̓ nō ocedit̉. Sūt igỉ deformes defectibus illis. que ex naturalibꝰ prīcipijs in humano corꝑe naturaliter ꝯſequunʳ vt eſt ponderoſitas. palliditas et hꝰ mōi vn̄. q. vl. di. ꝙ corꝑa dānatoꝝ erūt turpiſſima. Scd̓o igỉ corꝑa dāna torū erunt paſſibilia valde. tū ſꝫm tho. vbi priꝰ qꝛ integra mēbris tuꝫ qꝛ carentia in ꝑceptibilibꝰ morbis tum qꝛ diuina iuſticia reget in eis materia ignis tu etiā qꝛ natura eo ꝝ e īcorruptibilis paſſibilia em̄ er̄t corꝑa eoꝝ ſed īcorruptibilia ⁊ ſpe cies caloris qui materialiter ſunt ī igne recipientur ſpūaliter in dana to corꝑe et ſi ignis aſſimilabit ſibi

Secūdum Capitulum Preceptū. Decimum
ea. nec tn̄ ꝯſumet ea ꝓpter q̄ apo. ix. d̓r. in diebus illiſ queret homīes mortem. et nō inuenient eam. et d̓ ſiderabunt mori et fugiet mors ab eis. Tercō erunt ponderoſa et tar da. ſed querit̉ v. ne aliqn̄ iam dam nati infernū exire poſſint hic homi nibus apparendo. Rn̄. ſꝫm tho. ī iiij d. xlv. danati exire pn̄t ꝓpria infer ni receptacula ſꝫm diſpoſicōem di uine ꝓuidentie et aſpectibꝰ homi num apparere non tn̄ illud poſſūt ꝓpria libertate ſed diuina ꝓuiden tia ad erudicionē hoīm et terroreꝫ ſimiliter qui ſunt in purgatorio ea dem rōe et vt ſuffragia petant. ſed qui in celo ſunt pn̄t ꝓpria liberta te glorie danatī tn̄ ſecum miſeriam ferunt. item ibidē addit. ꝙͣuis aūt anime danatorum principaliter aſ ſint vbi apparent. non tn̄ creden dum eſt hoc ſemꝑ accidere. aliqn̄ ei hmōi apparitiōes fiunt vel in dor miendo vel in vigilando oꝑacionē bonoꝝ ſpirituum vel maloꝝ ad in ſtructione vel deceptione viuentiū ſicut etiā viui hoīes aliqn̄ alijs ap parent et eis multa dicunt in ſom nijs cū tn̄ ꝯſtet eos nō eſſe pn̄tes ſicut augꝰ. ꝑ multa exempla ꝓbat. libro de cura ꝓ mortuis agenda Quarto danati erunt groſſi et non ſubtiles et ſicut oues morbidē in i ferno poſite quas mors depaſcet. I ¶ Duodecīa pena eſt deformitaſ quedaꝫ oppoſita auree et aureolis vnde quidā antiquus doctor ſuper iiij. mouet hanc. q. cum rōe actuuꝫ excellentium debeat̉ aureola ad d̓ corem corꝑis et anime. vtꝝ etiā ꝓ actibus excellenter malis et turpi bus debeat̉ ip̄is malis ꝓ pena ali quid ꝑ modum deformitatis et tur
pitudinis. qd̓ rn̄deat aureole in bo nis et verius dicat̉ luteola. Rn̄de ri poteſt ꝙ ſicut quedā caracteres ſiue quēdā deformitates rn̄deant ī quibuſdam danatis reſpectu aure olarū in bonis vicium em̄ ſiue pec catū opponitur virtuti. et ſicut au rea habetur ꝓpter virtuteꝫ. ita lu tea ꝓpter vicium habebit̉ qd̓ ſtatī nō principaliter opponitur ſed illa vicia vbi non ſolum virtus corrū pitur ſed etiaꝫ ſtatus cui debebat̉ aureola. talia vicia demerent̉ lute olam. vnde verbi gra in ip̄is corru ptoribus virginum. Et ſimiliter in ip̄is hereticiſ qui fidem corrupunt in alijs. et ſimiliter in his qui ꝓ de fenſione ſui erroris paciuntur mor tem. Et ponunt̉ ille deformitates non ſolum qꝛ ſe aureolis priuauer̄t male oꝑando ſed qꝛ etiā in alijs pec cauerunt quantū in ſe fuit eos vid̓ licet corrūpendo. vn̄ ſicut boni ha bebunt in celo accidentale p̄mium. Ita ecōuerſo mali an̄ iudicium ac cidentale demeritum. et poſt lute olam. De accn̄tali demerito ambro ꝙ pena penarij non ē adhuc finita qꝛ neſcitur quot ꝑ eum ruent. Tre decīa pena eſt ꝑpetua ſocietas peſ ſimoꝝ omnium demonū et hominū k ¶ Sed dubitat̉ vtꝝ ne in infer nō ſit differentia locoꝝ in ſitu ſꝫm maioritatem penarū et minoritatē Rn̄. ꝙ ſic vnd̓ johā. xiiij. In domo patris mei manſiones multe ſunt. ergo a ſimili in inferno dicit etiam tho. in iiij. dicit xlv. Exiſtentes in quit in inferno ſꝫm diuerſitateꝫ cul pe diuerſam ſorciuntur et penem ⁊ etiam ſecundum quod grauioribꝰ pctīs irreciuntur damnati ſꝫm hoc obſcuriorem et ꝓfundiorem locum

Decimum Preceptum Capitulum
obtinent in inferno. vn̄ ⁊ ſuꝑiores in quibus minimū erat de ratione culpe ſupremū et minus tenebroſū locum habent omnibus puniendis. hec ille. L ¶ Dubitat̉ ſcd̓o vtꝝ eterna ſapientia in locis penaꝝ in fernaliū homines ſimiles hic in vi cijs ad ſimilia loca in inferno puni endos tranſmittat. Rn̄. ſꝫm Greg. iiij. dijalo. ꝙ ſic. vn̄ Math. xiij. tūc id ē in die iudicij dicet meſſoribus Colligite zizaniā et ligate ea in va ſciculos ad comburendum. ſuꝑ quo Gre. iiij. dija. quid eſt zizaniā in va ſciculos ligare niſi compares ꝑibuſ in tormentis ſimilibꝰ ſociare vt ſu ꝑbos cū ſuꝑbis. luxurioſos cū luxu rioſis. auaros cum auaris. fallaces cū fallacibꝰ infideles cū infidelibꝰ Cū ergo ſimiles inculpa ad torme ta ſimilia angeli in locis penalibus deputant quaſi zizanioꝝ faſciculos ad obuerendū ligant. hec ille. ⁊ ſic erūt tot ꝑciales in inferno manſio nes quot prīcipalia vicia mortalia nec obſtat illud Iob. xj. vbi d̓r ī in ferno nullus ordus ſꝫ ſempiternus horror inhabitat. qꝛ ſꝫm Greg. ibi dem intelligit̉ de intentionis dire ctione et recta oꝑacōne. quoꝝ neu trū ibi erit. et tn̄ Sapie. vij. d̓r ſapi entia attingit a fine vſqꝫ ad finem fortiter et diſponit omīa ſuauiter. Decimaquarta pena ē priuatīo ſen ſaconis xp̄i ſꝫm humanitatē. Cuius pulcritudo eſt ſola quietatīa viſus cuius vox ſola quietat auditum odor olefactum. ſapor guſtum. et ꝯiunctīo tactum. vnde in quolibet quinqꝫ ſenſuū damnati tam interio rū ꝙ exterioꝝ remanebit ꝑpetua ſitis. q̄dam naturalis. qꝛ in xp̄i hūa nitate noſtre hūanitatis eſſentialiſ
Terclum. qͣdam beatitudo ꝯſiſtit. Cū igỉ. v. ſenſus ſint quilibꝫ humanitate xp̄i priuabit̉. et quintuplex ſitis ꝑ ꝯſe ques in. v. potentijs ſenſuū erūt. x ꝑciales pene ſub hoc membro prin cipali comprehenſe. et erunt predi cte pene tanto quodā modo graui ores. quāto xp̄i hūanitas omīa ſen ſibilia excedit in amenitate Capitulum Tercium. Vo ad ſcd̓m principale d̓ interioribꝰ penis damna toꝝ notandū ꝙ quinqꝫ principales penas dan natī habebūt et iam ꝑtim habent q̄ ſunt. Primo omniū quinqꝫ interio rū ſenſuū punico. quibꝰ d̓lectablia ſubtrahutur et triſticia p̄ſentabun tur. quo ad ꝯcupiſcibilē. ſcd̓o quo ad iraſcibilē erit odiū et deteſtatīo terco intellectus obcecatio. quarto vermis ꝯſcientie remorſus. quinto peccati ⁊ interioris blaſphemīe cō tinuatio A ¶ Prima pena interi or erit in. v. interioribꝰ qui ſunt ſē ſus cōmunis imaginatiua fantaſia eſtimatiua memoria et ſenſitiua. nā ꝑ oculos ingredient̉ ad ꝯmunē ſen ſum ea que dicta ſunt ī pena ſexta et ſic ꝑ auditum q̄ in ſeptima dicta ſunt. et ſic de alijs ſenſibꝰ et ogre gabūtur ī ſenſu qmuni cū maxime carentia ad imaginatiuā q̄ hic infe cta fuit pulcritudine mulieꝝ veni ent amariſſime eedem imagines et penitentie vt dicat vtina vidiſſem ꝓ muliere ſerpentē. vtina ꝓ ebrie tate guſtaſſem cinere. ꝓ cantilenis audiuiſſem ſermonē et ſic de alijs. ad fantaſiam horribiles viſiones. ad eſtimatiuaꝫ indicibiles timores

Tercium. Capitulum Preceptū. Decimum
puta cū viderit aliquē torqueri ꝑ demonē. ſtatim timebit ſibi affutu ruꝫ eundem dolorem. ſicut fit circa rotandos ſucceſſiue. memoria ſenſi tiua cogitabit de malis male et de celeſtibus infernaliter. hec omnia ꝓbantur ꝑ dictum ſancte tho. ī iiij di. vl. dicentis ſicut ꝓpter ꝑfectam beatitudine ſanctorū. nihil erit in eis ꝙ nō ſit gaudij materia. ita ni hil erit in dānatis quod non ſit eis materia et cauſa triſticie. nec aliqͥd qd̓ ad triſticiam ꝑtinere poſſit dee rit vt ſit eoꝝ miſeria ꝯſūmata. ¶ B Scd̓a pena īterior quo ad ira ſcibilē erit odium oīm demonuꝫ. ho minum tam viuoꝝ ꝙ mortuorum angeloꝝ et ſanctarū animarum vn̄ ſuꝑ illud iſa. xiiij. ſurrexerunt de ſo lijs omēs principes dicit glo. ſola cium eſt maloꝝ multos habere ſo cios penaꝝ iō ſanctꝰ tho vbi priuſ di. ſicut in beatis in patria erit ꝑfe ctiſſima caritas ita in dānatis erit ꝑfectiſſimū odium vnd̓ ſicut ſancti gaudebunt d̓ om̄ibus bonis ita ma li de omnibꝰ malis gaudebūt et de omnibus bonis dolebūt. vn̄ et feli citas ſanctoꝝ ꝯſiderata eos maxi me affliget vn̄ iſa. xxvj. videant ⁊ ꝯfundant̉ gloriantes populi ⁊ 1g nis hoſtes tuos deuoret. vn̄ vellēt omnes beatos eſſe danatos. tanta etiā erit in danatis inuidia ꝙ ꝓpi quoꝝ glorie inuidebūt cuꝫ ip̄i ſint ī ſūma miſeria et hͦ etiaꝫ bn̄ in hac vita accidit creſcente inuidia. ſꝫ tn̄ minus inuidet ꝓpinquis ꝙ alijs et maior eſſet eoꝝ pena ſi om̄s ꝓpin qui danarentur et alij ſaluarentur ꝙ ſi aliqui de ſuis ꝓpinquis ſalua rentur. et alij dānarentur. Et inde fuit ꝙ diues pecijt fr̄es ſuos a dā
natōe eripi ſciebat em̄ ꝙ aliqui eri pient̉ maluiſſet tn̄ fratres ſuos cuꝫ alijs omnibꝰ dānari. ꝙͣuis auteꝫ ex danatoꝝ multitudine pena ſigulo rum augeat̉. tn̄ tm̄ ſupercreſcit o dium et inuidia ꝙ magis eliget tor queri cum multis ꝙ minus ſoli. Sꝫ quid erit de affectu danatorum ad eos quos hic carnaliter dilexerunt na affectiones inordinate in infer no adanatis non auferunt̉. ſed da nati hic aliquos carnaliter dilexe runt. ergo videt̉ ꝙ etiaꝫ illic. Rn̄. dilectio que non fundat̉ ſuꝑ hone ſtum facile reſcinditur ⁊ p̄cipue in malis hominibꝰ vt philo. d. ix. ethi vn̄ danatī non ꝯſeruabūt amicicia ad eos quos inordinate dilexerunt ſed ī hoc voluntas eoꝝ remanebit ꝑuerſa ꝙ cauſam inordinate dilex ctionis adhuc diligunt. Odiut etiā deum ſꝫm psͣ. ſuꝑbia eoꝝ qui te qd̓ runt aſcendit ſemꝑ. poteſt em̄ deuſ dupliciter videri. vno mō ī ſe ⁊ ſic a nullo clare viſus p̄t odiri alio ī effectū. Et qꝛ quidam effectus dei puta punicio repugnat aliquibꝰ iō deum odiunt in oꝑibus iuſticie ſue hec oīa tho. vn̄ alber. ſuꝑ ꝓuer. vl. de muliere forti di. danatī nul lo affectu penitus ſe diligunt. vnd̓ job xl. corpus eiꝰ id ē leuiatha. qui ſignificat diabolum quaſi ſcuta fu ſilia ꝯpacta ſquamis ſeſe ꝑ̄menti bus. Corpꝰ diaboli ſunt omnes da nati et ſcuta fuſilia in qua amor di uinus intrare nequeat. vn̄ et ſeſe inuicem deridere dicunt̉ et ꝯuici ari. nec obſtat ꝙ diues ſolicitabat̉ de fratribꝰ quia hoc fecit non amo re ſed vt ip̄e minus arderet ſi frēs a criminibꝰ ad que ip̄e eos induxe rat abſoluerenʳ̉ vel vt n̄ ſuſtineret

Tercium. Preceptum Capitulum Decimum
cōuicia ip̄oꝝ improperantium ſibi. vel verius vt dicit Augꝰ. Compul ſus fuit hoc dicere ꝓpter exempluꝫ viuentiū vt magis credant ſcriptu re ꝙ etiā mortuis reſurgētibꝰ ¶ Tercia pena ſūt tenebre interio res q̄ ſūt triplices videlicꝫ priuacō ſcientie humane celeſtis et diuine. De prima priuacōe ſcꝫ de humanis tenebris. dubitaʳ vtꝝ damnatī poſ ſint vti noticia quā in hoc md̓o ha buerūt. Rn̄. Tho. vbi priꝰ di. vlti. damnati memorabuntur aliquoꝝ q̄ hic ſciuerūt. vn̄ Lu. xvj. abraam di uiti ait recordare qꝛ recepiſti bona in vita tua. Conſideracō em̄ aliquo rū ſcitoꝝ quātū ad aliquid inducit gaudiū vel ex ꝑte cognoſcibiliū in quantū diligūtur. vel ex ꝑte ipſius cognicōis inquantū eſt queniēs et ꝑfecta. Pōt etiā triſticie racō eſſe ⁊ ex ꝑte cognoſcibiliū q̄ nata ſunt ꝯtriſtare. ⁊ ex ꝑte ip̄iꝰ cognitionis ꝓut eius imꝑfectō ꝯſideratur vt pote cū aliquis ꝯſiderat ſe defice re in ognicōe alicuiꝰ rei cuiꝰ ꝑfe ctione appeteret. ſic ergo ī damna tis erit actualis ꝯſideracio eoꝝ q̄ prius ſciuerant vt materia triſticie nō aūt vt delectacōnis cauſam ꝯͣſi derabūt. Cōſiderabūt em̄ mala que geſſerunt ex quibꝰ damnati ſunt et bona dilecta que hic amiſerūt ⁊ ex vtroqꝫ torquebūtur. Similiter eti am torquebunt̉ de hoc ꝙ ꝯſidera būt noticiam quā de rebus ſpecula bilibꝰ habuerūt imꝑfectā eſſe et a miſiſſe ſummā eiꝰ ꝑfectionē quam poterat adipiſci deniqꝫ etiā ea que hic agūtur oſtēdent̉ eis quo ad ea que in eis triſtitiā augere pn̄t. nec damnatī penis acerbiſſimiſ torti ab ſtrahent̉. ſicut hic fit a ꝯſideracōe
triſtabiliū. qꝛ in futuro nō abſtra het̉ aīa a corꝑe. ſicut hic fit. ſꝫ qua tucuūqꝫ corpus affliget̉ tn̄ aīa ſꝑ ꝯſiderabit lucidiſſime illa q̄ poſſūt eſſe ei cauſa meroris nec obliuio eē poterit ex quatacūqꝫ diuturnitate tēporis poſt iudiciū. hec ille. Scd̓o tenebris q̄ ſunt priuatio celeſtis vi ſionis affligent̉. vn̄ Tho. vbi priꝰ di. vlti. et idem habet̉ ibi in lr̄a a beato Gre. damnati ante diem iudi cij videbūt bonos in gloria. vn̄ Lū ce. xvj. Diues vidit lazarū in ſinu abrae nō hoc mō ꝙ gloriā eoꝝ qua lis ſit cognoſcat. ſꝫ ſolummo cogno ſcēt eos eſſe in gloria quādā ineſti mabili. et ex hoc turbabūtur. Tum ꝓpter inuidiam dolentes de bono rū felicitate. Tum ꝓpter hoc ꝙ ip ſi gloriam talem amiſerūt. vn̄ d̓r ſa pīe. v. de impijs videntes turbabū tur timore horribili. ſed poſt diem iudicij omnino viſione beatoꝝ pri nabunt̉. nec tn̄ ex hͦ eoꝝ pena mi nuetur ſed augebit̉. qꝛ in memoria habebūt gloriā beatoꝝ quā in iudi co vel anteiudiciū viderunt ⁊ hoc eſt eis in tormentū. ſed vltertus af fligent̉ in hoc ꝙ videbunt ſe indi gnos repuri etiā videre gloriā qua ſancti merent̉ habere. hec ille. ter cio affligent̉ tenebris circa diuinā noticiam D ¶ Querit̉ igitur an damnatī cogitabūt aliquid de deo Rn̄. tho. vbi priꝰ ꝙ ſic. Sed notan dū inquit ꝙ deꝰ pōt dupliciter co derari. Vno mō ſꝫm ſe et ſꝫm illud qd̓ eſt propriū eī ſcꝫ eſſe tociꝰ boni tatis principiū. et ſic nullo mō ꝯſi derari pōt ſine delectacōe. vnde ſic nullo mō a damnatis cogitabitur. Alio mō ſꝫm aliquid qd̓ eſt ei quaſi accidentale in effectibꝰ ſuis vtpo

Preceptum
Tercium. Capitulum
Decimum te punire vel aliquid hmōi. et ſꝫm. hoc ꝯſideracō de deo pōt triſticia inducere. et hoc modamnatī de eo cogitabunt. Ip̄i em̄ deum odio hn̄t et de eo nō cogitabunt niſi racōne puniconis et ꝓhibiconis eius quod male eoꝝ voluntati ꝯſonat. vn̄ nō ꝯſiderabunt eum niſi vt punitoreꝫ et ꝓhibitorem. Quarta pena dam natoꝝ interior eſt cōtinua peccato rum multiplicacō et ꝑpetua in odio dei. ꝓximi. demonum. ſanctorum ⁊ angeloꝝ. et in blaſphemia ꝯtinua cō. et de quibus dictum eſt. ⁊ ſic cō tra deum ꝑpetue ꝑuerſam volunta tem habebunt. nō tn̄ proprie deme rentur proprīe loquendo. qꝛ in ter mino non in via ſunt vbi ſolum eſt meritum proprie et demeritum. vn̄ Tho. vbi prius. Non ꝓpter hoc da natī excuſantur a demerito. qꝛ ne ceſſitatem peccandi habent. ſed qꝛ ad ſummū ꝑuenerunt malorum. de mones tamen ante iudicium peccat et demerentur alios ad peccata tra hentes. ſed ad damnatoꝝ hominū officium nō ꝑtinet alios ad damna cōem ꝑtrahere. ſicut ꝑtinet ad offi cium demonum racōe cuiꝰ demerē tur quantū ad ſcd̓ariam penam hec ille. ¶ E Quinta pena damnatō rū interior ſunt vernes ꝯſcientīe. vn̄ Eſaie vlti. Ignis eoꝝ nō extin guetur. et vermis eoꝝ nō moriet̉. ſuꝑ quo Augꝰ. de ciuita. dei li. xxj. Plures expoſitiones recitans ꝯclu dit. In penis inquit maloꝝ inexti guibilis ignis ⁊ immaniſſimus ver mis. alij proprie ad corpus ignem expoſuerunt. tropice vero ad ani mā vernem qd̓ eſſe ꝓbabilius vide tur. vn̄ ſꝫm Tho. vbi prius di. vlti. et bonauen. ip̄a tranſlatio vermis
ad dolorem ſpūalem manifeſtat. in quibꝰ et quo fit vermis ſi attendaʳ racō tranſferendi. in verme em̄ na turali ꝯſiderat̉ origo et inordina tio oritur inꝙͣ ex putrefactione et mordet illd̓ ex quo orit̉ ſic ī ſpiūali dolore nō quilibet dolor eſt vermiſ ſed qui naſcit̉ ex purefactōe pecca ti ſic. tunc petcatum d̓r putridū qn̄ aīa in eo requieſcit finaliter. Rur ſus oportꝫ ꝙ ſit in dolore remorſio hoc aūt ex ocurſu duoꝝ ſibi iniui cem obuīantiū et reſiſtentiū. Iſta duo mouentia ſunt in homine volū tas naturalis et deliberatiua. iſta ꝯcurrunt ꝑ ꝯſcientia dictante ali quid factū eſſe indebitum. et tunc obuiant qn̄ voluntas naturalis de teſtat̉ indebitum et deliberatīe vo lūtati placet. Tunc aūt reſiſtunt qn̄ vtraqꝫ ī ſuo actu viget. Ex his pa tet cur in quibuſdam viuentibꝰ ſit vermis ꝯſcientie modicus aut ma gnus. In damnatis etiam patet ſi militer ꝙ ibi erit peccati putrefa ctio ex hoc ꝙ pctm̄ finaliter rema ſit in anima eoꝝ. Ibi erit ꝯcurſus ꝓpter peccatoꝝ aꝑtiſſimam viſio nem. Ibi erit obuīatio ꝓpter volū tatis deliberatiue obſtinationeꝫ ꝑ petuam et ſineriſis remurmuratio nem. Ibi erit reſiſtentia. qꝛ ip̄a de lectatīo peccati erit ablata ꝑ pene acerbitatem. et ex hoc ip̄iꝰ ſinderi ſis fortificata actio et ex hoc ver mis mirabiliter rodens et puniens verba ſunt bona f ¶ Eſt aūt qui tuplex vermis ſꝫm omnes doctores Primꝰ de peccato cōmiſſo a ſe non qꝛ pct̄m̄. ſꝫ qꝛ cauſa demeritoriā re ſpectu pene damni. Scd̓us vermis eſt ſꝫm ſco. triſticia de obſtinatione ſua ī peccato que eſt priuatio boni

Capitulum Quartum
Decimum Preceptum honeſti. ſiue gracie ꝑ culpam. vel ſaltē triſtat̉ de pctō qd̓ cōmiſit in vita ſua in quo nūc ſine remiſſione dimiſſus eſt et derelictus nō quidē triſtat̉ de hoc vel de hoc ſꝫm ſe. qꝛ talis eſt priuatīo boni moralis. ſed qꝛ demeritū reſpectu pene damni. Terciꝰ vernis eſt ſꝫm alber. ſuper miſſam de bono a ſe ip̄o obmiſſo qd̓ ſi feciſſet minora mala ſubſtineret. et ſꝫm Alber. ibidē. hi tres vernies nunꝙͣ ꝑpetue creſcēt nec decreſcet qꝛ ſunt de p̄terito et de neceſſario. Quartus vermis eſt ſꝫm eūdem de malo cuiꝰ ip̄e potuit eſſe cauſa vt fieret in alio et ille vermis creſcet ⁊ mitigabitur. Si enim per malum ſuum cauſa eſt mali in alio tociens creſcit vermis quotiens creſcit et delatatur malum illud in alio quos inuoluit. et in hoc ſenſu dicit An bro. ꝙ ignorat̉ pena arrij. qꝛ neſci tur quot errore eiꝰ ſint ſubuertēdi Si aūt cauſa fuit vt bonum fieret tociens decreſcit vermis quotiens bonū illud multiplicabitur. hec al ber. Quintus vermis vt dicit tho. vbi priꝰ eſt corꝑalis qd̓ ammo. pōt etiā inquit dici ꝙ ꝑ vernem ſpūa lem caro affliget̉ ſꝫm corpꝰ et hic et in futuro. vn̄ Eccle. ꝙ paſſiones aīme redundant in ſeptem vindicta carnis impij ignis et vermis. Capitulum Quartum E tercō principali videli cet de pena damnatoruꝫ reſpectu ſuꝑioꝝ. Notan dū ꝙ talis in genere tri plex eſt. Prima eſt ſubtractio cele ſtis ſolacij hominū beatoꝝ ⁊ ange loꝝ et allegatio ad carcerē inferni in ſocietate pctoꝝ et demonū. Se
cūda eſt priuatio triū dotū anime. et adeptio ip̄iꝰ oppoſitoꝝ. Tercia eſt certitudo de interminabilitate omniū p̄fatarum penaꝝ et de redē ptione deſperaco A ¶ Prima in ꝙ pena eſt ſeptuplex. Prima eſt ꝙ pallatio ameniſſimi celi priuabunt̉ qd̓ eſt prima omni racōnali creatu re deſiderabiliſſima ſicut centꝝ ter re grauibꝰ ita aīe centrū eſt celum Scd̓a eſt ꝙ infernali loco igneo ꝑ petue ꝯtemplando alligabūt̉. vn̄ Math. xxv. Ite maledicti in ignem eternū. Tercia eſt priuatīo natura lis ſociētatis ad beatos hoīes a qui bꝰ tot gaudia deberēt reciꝑe quot ſunt beati homīes. Quarta eſt ade ptio ſocietatis damnatoꝝ hominū de quibꝰ tanto plura triſticiā reci pient quātō plures damnati exiſtūt Quinta eſt priuacō ſocietatis ange lice nature. que ꝓpinqua eſt noſtre anime. de quoꝝ angeloꝝ ſocietate gaudere poſſent ſicut de hominum ſocietatē. Sexta eſt introitꝰ ad ſo cieateꝫ demonū infinitoꝝ qd̓ammō a quibus etiam tot mala recipient quot ſunt deformiſſimi demones. Septima eſt ſocietaſ peſſimi demo nis et turpiſſimi luciferi que omnia notant̉ ibi in verbis xp̄i qui ꝑatus eſt dijabolo ⁊ angelis eius G ¶ Scd̓a pena eſt priuatio triū dotum aīe et adeptio oppoſitoꝝ eius. Aīa em̄ beatoꝝ habebit primo viſioneꝫ dei clara qua decorat̉ intellectꝰ in munus fidei hic habite. Scd̓o op̄ honſionē dei qua ꝑficiet̉ memoria in munus ſpēi. tercō fruitionem dei delectabiliſſima qua quietabit̉ vo lūtas in munus caritatis vie vt do cet Tho. in. iiij. di. xilx. ſic aīa dāna ti ⁊ penas ecōuerſo habebit quarū

Preceptum Decimum
Quinum. Capitulum
q̄libet qd̓ammo in infinitū excedet̉ om̄es p̄noīatas penās iehēne vt di cit Criſo. de reꝑacōne lapſi. Sicut creator excedit creaturā qꝛ obiecta triū dotū ſūt. infinitū. veꝝ. ens. bonū. gͦ oppoſita ſūt falſiſſimū. i ſerrimū. et peſſimū. ſicut igit̉ deus delectabiliſſimū ⁊ ſummū bonū ob iectū eſt beatis. ita et dijabolus ſcꝫ ſathan eſt ſummū ⁊ terribiſſimū ob iectū damnatis. Cuiꝰ em̄ obiectū ē optimū eiꝰ oppoſitū eſt peſſimum. Prima igit̉ pena eſt priuacō viſio nis beatifice ⁊ omniū ibi factibiliū q̄ vidiſſet ſi nō in mortali defūctuſ eſſet. Rōe hꝰ priuacōis intellectus ꝑpetuā ſitim naturalē pacietur aīa danata. qꝛ ſꝫm phm̄. j. Metha. Oīs hō naturaliter ſcire deſiderat et ꝓ ut ꝯmētator auerrōis exponit nō quietat̉ intellectꝰ niſi ſummū veꝝ fuerit adeptꝰ hac fiti aīa nō corpꝰ diuitis ī īferno ſitiebat cū ait Mit te lazarū vt intingat extremū digi ti ⁊cͣ. Scd̓a pena coreſpondēs ingti tudini fidei eſt viſio ꝑpetua omniū demonū ⁊ aīmaꝝ turpiſſimaꝝ p̄ſer tim peſſimi demonis. de quo math. xxv. qui ꝑatus ē dijabolo ⁊ angeliſ eiꝰ. ⁊ ſic puniet̉ intellectꝰ acerbiſ ſime. Qualis aūt ſit peſſimi deno nis faciēs. hāc deſcribit iob. xl. ſub ſimilitudine dicēs Sternutacō eiꝰ ſplendor ignis. ⁊ oculi eiꝰ ſicut pal pebre diluculi. de ore eiꝰ lampadeſ ꝓcedūt ſicut tede ignis accenſe. de naribꝰ eiꝰ ꝓcedit funus ſicut olle ſuccenſe atqꝫ feruētis anhelitꝰ eiꝰ prunas ardere facit ⁊ flāma de eiꝰ ore egredit̉. in collo eiꝰ morabitur formido ⁊ facie eiꝰ p̄cedit egeſtas ſuꝑ quo Alber. vbi s. Sternutatīo dijaboli eſt peſſimus conatus malignādi. ſplēdor ignis d̓r nō a clarita te ſꝫ a terribilitate ⁊ cremacōe ocu li eiꝰ tremebūdi vbi intelligit̉ fu ria demonis ſicut ī iratis. Os autē quo loquit̉ ad aīam emittit lampa des. qꝛ incēdit aīas ⁊ cogitacōes in malū de naribꝰ eiꝰ.i. a capite vnde ꝓcedere debꝫ diſcrecō ꝓcedit fumꝰ dementis ꝯcupiſcētie ⁊ furor irra cōnalis alitꝰ inique volūtatis pru nas ardere facit.i. impios igne in fernali ſuccēſos Collū eiꝰ eſt cerui coſa ſuꝑbia ip̄iꝰ in qua ē formido. qꝛ plꝰ audꝫ ſuꝑba temeritas ꝙͣ poſ ſit explere ⁊ egeſtas omīs boni p̄ce det facie eiꝰ. Tercō pena eſt priua tio ſumme ꝑfectōis diuine et etiaꝫ amicicia quam tn̄ oīs aīa deſiderat naturaliter. qꝛ a deo primo ꝓceſſit vn̄. j. eth. Omīa bona appetūt. gͦ optimū maxime. ⁊. j. ꝯfeſꝫ. Augꝰ. feciſti nos dn̄e ad te ⁊ quietū ē cor nr̄m donec requieſcat in te. erūt em̄ in ſumma diſtantia a celo beatis et deo quoꝝ adopcōꝫ nunꝙͣ habebūt Quarta pena eſt adeptio ſumme mi ſerie intꝰ ⁊ extra ſupra ⁊ infra a de xtris ⁊ a ſiniſtris. ante ⁊ retro. vt ſicut diligentibꝰ deū oīa in bonum cooꝑabūtur. ita deū odientibꝰ oīa cooꝑent̉ in malū correſpondēs ſpei qua ī creaturas deo poſtergato po ſuerūt. ⁊ ſic memoria danatoꝝ erit miſerrima. Quinto pena loco frui cōis delectabilis beatoꝝ erit ī da natis triſticia ⁊ dolor oīa p̄fata cō ſequēs C ¶ Tercia principalis pe na ꝯplens omnē miſeriā eſt cirtitu do de ꝑpetuitate penaꝝ omniū ſu pra dictaꝝ xp̄o dicente Itē in ignē eternū. ⁊ in ſimbolo. Qui vero ma la egerūt ibūt in ignē eternū. ⁊ hec eſt fides catholica quaꝫ niſi quiſqꝫ

Capitulum Quartum
Decimum Preceptum integre firmiter et inuiolabiliter crediderit ſaluus eſſe nō poterit. ⁊ ſic ſꝫm Aug. nō eſſet ꝑfecte quis be atus deum clare vidēs ⁊ eo fruens niſi eſſet de ꝑpetuitate iſtorū cert Sic ſuo mō etiā certitudo de nulla redempcōe ꝯplet miſeriā damnatō rū. Et pōt dici triſticia abſorptiua ſꝫm Sco. ſuꝑ. iiij. carentia beatitu dinis. qꝛ eiꝰ deſideriū maxime ſpēa liter ineſt nature ſibi ſine freno iu ſticie derelicte. eiuſdē tn̄ beatitudī nis ꝑpetua carētiā ꝑcepta ꝯtriſtat totum abſorbendo. hec ille ¶ D Dubitatur circa p̄miſſa vtꝝ ꝯſide racō penaꝝ inferni plꝰ moueat ad dimittendū peccata et ſeruāda mā data ꝙ ꝯſideracō gaudiorum celi. Rn̄. ſꝫm mgr̄m henri. de haſſia ſuꝑ Gen̄. diſtinguēdo. Sunt em̄ tria ge nera hominū. Quidam carnales et mundani. alij ſunt ſenſuales et imꝑ fecti. tercij vero ſunt ſpūales et ꝑ fecti. De primis ergo dicendum ꝙ mūdanos et carnales fidem hn̄tes plus mouēt peni inferni ꝙ gaudia celi. qꝛ. j. Coꝝ. ij. Animalis hō non ſapit ea que dei ſunt īmo talibꝰ gu ſtum infectū hn̄tibus ſpūalia deſipi unt vſqꝫ ad nauſeā. Primos etiam plus mouet cōminacō p̄ſentis ſecu li ꝙ futuri qꝛ pene pn̄tis ſeculi ſūt ꝯmuniter ꝑ exꝑientiaꝫ note. Simi liter et bona priuata ſunt auide a mata. De ſcd̓is dicendū ꝙ ꝓmiſſio bonoꝝ temꝑaliū plus mouet imꝑfe ctos ꝙͣ ꝑmiſſio celeſtiū et ſpiritua liū. quā ob cauſam in veterī teſta mento vbi nullus celū intrauit qn̄ lex imꝑfecta fuit deus ꝓmiſit tēꝑa lia et cōminatus eſt penas graues tranſgreſſoribꝰ. ſꝫ in nouo teſtamē to ꝯtrariū xp̄s fecit. laudando pau
ꝑtatem et nemine occidendo. qꝛ lex eſt caritatis ꝑfecte. tn̄ ſicut ſꝫm Au guſti. in vetere teſtamento pauci e rant ꝑfecti. et ꝓ tanto ad nouū te ſtamentū ꝑtinebāt qui eiꝰ legem ī pauꝑtate ſeruauerunt. ita hodie in nouo teſtamēto multi ſunt ad vetꝰ teſtamentū ꝑtinentes moribꝰ quos plus moueret ad dei ſeruanda man data ꝓmiſſio pn̄ciū temꝑaliū ꝙ fu turoꝝ et ſimiliter cōminacō penaꝝ ciuiliū. ſꝫ hec xp̄s nec dare hic nec ꝓmittere voluit qꝛ ob talem reſpe ctū mādata implere nō eſſet ſaluta re multū. ſed tūc ē ſalubrē qn̄ ob d̓i bonitatē principaliter p̄cepta ſerua mus. De tercijs dicendū ꝙ vt plu rimū ſalubrius mouet iuſtos ⁊ ꝑfe ctos meditaco gaudio celi ꝙ medi tacō penaꝝ inferni. licet vtraqꝫ ſa lubriter moueat. Primū patꝫ qꝛ ꝯſi deracō bn̄ficioꝝ excellentiū ⁊ prin cipaliū eſt efficacior ī cauſando a morē dei intuitu ſue bonitatis p̄ci ſe ꝙͣ ſit ꝯſideracō bn̄ficōꝝ minus principaliū. Scd̓m ptꝫ qꝛ ꝯtēplacō penaꝝ inferni facit bonos ⁊ iuſtos ferri in deū ꝑ dilectōem inquantuꝫ ſumme iuſtꝰ eſt ſicut meditaco gau dioꝝ celi facit ip̄m amari inquatū ſumme pius ē liberalis ⁊ bonus. d̓r aut notanter vt plurimū. qꝛ ꝯſide racō penaꝝ pōt etiā hr̄i cū motiuo maxime dei bonitatis. Ip̄e em̄ tan ꝙ pijſſimus pater maxime nos dili ges penas inferni inſtituit. idcirco inſtituit vt ab eo ꝓfugi ip̄is inſpe ctis ⁊ vndiqꝫ male ſuſcepti ad eum redeamus. ⁊ ſic hn̄t peni inferni ra cōem maximi beneficij ⁊ ꝑ ꝯſequēs caritatiue mouere ad deum.

r Preceptum Decimum
Quintum Capitulum
Oſtremo de p̄mio ſeruā tiū decalogum. Tercius tractatꝰ erit videlicꝫ de gaudijs future beatitu Adinis. de quibꝰ etiā tria ſunt vide da. Primo de gaudijs exterioribus quinqꝫ ſenſuū. Scd̓o de interioribꝰ Terco de ſuꝑioribꝰ. Exteriora ſunt in genere. xiiij. ſcꝫ celi collaco. indi renouaco. quinqꝫ ſenſuū actuaco. dotū quatuor corꝑis ⁊ triū aīe col laco. aureolaꝝ et fructuū datio. be atoꝝ aſſociaco. et xp̄i humanitatis ſenſacō B ¶ Primū eſt celi collo catio. Eſt aūt celū in quo collocanʳ beati ſꝫm doct. in ſcd̓o di. ij. dictum empirreū ob ſui luminoſitate nō ob calorem eſt capacitatis qd̓ammodo infinite ⁊ vniforme immobile ⁊ in corruptibile intra ſe ſplēdidiſſimū. ad extra nō radiatiuū ad nr̄m viſū licet ſꝫm Tho. in ſum. in iſta inferi ora nobiliſſime influat. Dubitatur vtꝝ diuerſe manſiones ſint in celo empirreo. Rn̄. tho. in. iiij. di. xlix. ꝙ ſic. vbi tria ſꝫm eum notanda ſunt. Primo ꝙ diuerſi ſunt gradus ī be atis quo ad eoꝝ beatitudines. Se cūdo quo ad manſiones. Terco pe nes quid attendant̉ iſte differētia Primo ſunt gradus beatitudinis in beatis nō quo ad obiectum. ſꝫ quo ad oꝑationem. Beatitudo em̄ ꝯſi ſtit ſꝫm philo. x. Eth. in duobꝰ. Pri mo in nobiliſſima oꝑatione ſcꝫ in vi dendo diligendo et fruendo deum clare. et vnꝰ clarius alio iſta habet et ſic beatitudo habet gradus. Cꝰ racō eſt qꝛ pͥmium debet correſpon dere merito. ſed vnus plus ꝙͣ alius hic meruit. vn̄. j. Coꝝ. xv. Stella differt a ſtella in claritate. ſic erit et reſurrectio mortuoꝝ. Secundo
conſiſtit in obiecto nobiliſſimo. ſcꝫ deo. et ſic beatitudo nō habet gra dus. qꝛ deus eſt vnicus qui ab om̄i bus videt̉. vn̄ Math. xx. d̓r ꝙ om̄s acceperūt ſingulos denarios Scd̓o notandū ſꝫm eundē ibidem ꝙ ſunt etiam gradus in celo qūo ad manſi ones aīe et corꝑis vt docet autori tas Iohīs. xiiij. In domo pr̄is mei manſiones multe ſunt. et racō quia ī qualibet ciuitate et quolibꝫ palla cio bene ordinatis eſt manſionū di ſtinctio. ſed celū eſt ordinatiſſima ciuitas ſꝫm ꝙ Apoc. xxj. d̓r. Primo oſtendet̉ ſꝫm tho. manſio aīe. ſcd̓o corꝑis. Pro intellectu primi notan dū ꝙ ſicut manſio in corꝑalibus eſt locus corꝑalis ī quo quiete quis ha bitat poſt motum. ſic in ſpūalibus poſtꝙͣ hic quis motibꝰ virtutū la borauit tandem ī loco ſuo videlicꝫ deo quieſcet dulciſſime velut in do mo ꝓpria dicēte btō Aug. j. ꝯfeſꝫ. feciſti nos dn̄e ad te ⁊ inquietum ē cor noſtrū donec requieſcat in te ⁊ math. xj. xp̄s ait. Venite ad me om nes qui laboratis et onerati eſtis. et ego reficiā vos. vn̄ aſſecutio vl timi finiſ appetitiui motꝰ noſtri d̓r manſio. ⁊ ideo diuerſimode aſſeque di finem vltimū dicūt̉ diuerſe mā ſiones. et tn̄ cum deus adeptus eſt vnica eſt omniū manſio et domus vt vnitas domus rn̄deat vnitati be atitudinis que eſt ex ꝑte obiecti. ⁊ pluralitas manſionū reſpōdeat dif ferentie que eſt in beatitudine ex ꝑ te beatoꝝ ſicut etiā videmꝰ ī rebꝰ naturalibꝰ ꝙ idē eſt locus ſurſum omniū leuiū ad que tendūt. ſꝫ vnū qd̓qꝫ ꝑtingit ꝓpinquiꝰ ſꝫm ꝙ eſt le uius ⁊ ita habet diuerſas māſiōes ſꝫm differētias leuitatis. ⁊ hec qͥdē

Capitulum Quintum. Preceptum
dicta ſunt de loco ſpūali anime. C ¶ Sed d̓ loco corꝑis di. tho. ī iiij d. xliiij. locꝰ ꝯgruus vnicuiqꝫ cor pori glorioſo deputatus ſꝫm grādū ſue dignitatis ꝑtinet ad pͥmium ac cidentale. non tn̄ oꝑtet ꝙ diminua tur aliquid de pͥmio quantūqꝫ ē ex tra illū locū. qꝛ ille locus nō ꝑtinet ad p̄mium ſꝫm ꝙ actu ꝯtinet cor pus locatū cū nihil influat ī corpꝰ globoſum. ſꝫ magis recipiat ſplen derem de ip̄o ſꝫm ꝙ debitus eſt pro meritis. vn̄ gaudiū de tali loco ma net etiā ei qui eſt extra locū illum. hec tho. ¶ D. Terco notandum ꝙ quo ad p̄miū eſſentiale ille ſimplici ter ī celo deo ꝓpinquiorē habebit manſionem q̄ hic plus habuit d̓ ca ritate Cuiꝰ racō eſt ſꝫm Tho. ibidē qꝛ tota racō merēdi in actu aliquo et principiū mereodi eſt caritas. et ideo ſꝫm eius diuerſitatem p̄mia di ſtinguent̉. ꝙͣuis etiam ex ip̄o gene re actus poſſit aliquis gradus in merendo conſiderari. Non quidem reſpectu premij eſſentialis qd̓ eſt gaudium de deo. ſed reſpectu ali cuiꝰ pͥmij accedētalis quod eſt gau dium de aliquo bono creato. vnde qui hic plus habet de caritate illiꝰ cor anime ⁊ oculi aīe in patria erūt aptiores ad recipiendū maiorē ha bitum luminis glorie et qui clariꝰ videt. plus diliget. et qui plus dili get plus gaudebit et deo ꝓpinqui or erit. hec Tho. in ſummis Ex qui bus patet primo ꝙ maritata ꝓpin quius deo in patria cōiunget̉. ⁊ ſi militer maius gaudium habebit ꝙͣ virgo minoris caritatis. Difficile tn̄ eſt maritata maiorem caritatem hr̄e ꝙ virginem. qꝛ ſꝫm Apo. j. Co rinth. vij. Mulier cogitat ea q̄ viri
ſunt. vn̄ alibi d̓r. de virginibꝰ p̄ce ptum dn̄i nō habeo. ꝯſilium auteꝫ do. patet. ij. ꝙ in domo celi empir rei corꝑaliter vnus plus appropin quat humanitatī xp̄i ſꝫm ꝙ plꝰ me ruit hic vt ꝓbabile videt̉. et ſi ꝓ pinquintati anime ad deū correſpō det ꝓpinquitas ad xp̄i humanitate tunc maritata etiā ſic pōt plus hu manitati xp̄i appropinquare ꝙ te pida virgo. vn̄ xp̄us marie magda lene familiarior fuit. Patet. iij. ꝙ aliquo alio reſpectu virgines ſunt ꝓpinquiſſime quo ad accedentale p̄ mium videlicꝫ aureolā. de qua vid̓ bit̉ de aureolis poſtea. qꝛ Apocal. xiiij. ſequūtur agnū quocūqꝫ ierit. deinde vidue et poſtea ꝯuigate et demū alij ꝯtinētes. et poſtremo pu eri ꝓ illo videbit̉ facere ꝙ xp̄s in cena iohāni ꝓpinquiorē ſibi et fa miliariorem in ſeſſione oſtendit ꝙ petro xp̄i vicario E ¶ Scd̓m pri cipale extrinſecum gaudiū eſt mun di viſibilis purgatio et innouatīo. de quo notat Tho. in. iiij. di. xlvij. vbi cauſam purgacōis mūdi inferi oris aſſignat ſic. qꝛ mūdus aliquoᶜ ꝓpter hominē factus eſt oportꝫ ꝙ qn̄ homo glorificat̉ ſꝫm corpꝰ etiā elemēta huiꝰ mūdi oꝑtet ꝙ ad ſta tum meliorē mutent̉ vt ſic locꝰ ſit cōuenientior ⁊ aſpectus delectabi lior. Ad hoc aūt ꝙ gloriam corꝑis homo ꝯſequat̉ oꝑtet prius remo ueri ea que glorie opponūtur. que ſunt duo ſcꝫ corrupco et infectō cul pe. qꝛ vt d̓r. j. Coꝝ. xv. Corruptio incorruptelam nō poſſidebit. et a ci uitate glorie omnes immūdi foris erunt. Apoca. vlti. Et ſimiliter oꝑ tet md̓m a qrijs diſpoſicōibꝰ ante ꝙ in nouitate glorie adducantur

Capitulum Preceptum Decimum
Quintum
ꝓporcionari ei qd̓ de homīe dictuꝫ eſt. Quāuis aūt res corꝑalis ſubie ctu infectōis culpe eſſe non poſſit. tn̄ ex culpa quādā incōgruitas ī re bus corꝑeis relinquitur ad hoc ꝙ ſpūalibus dedicent̉. ideo videmus ꝙ loca in quibꝰ aliqua crimina ſūt cōmiſſa nō deputant̉ ad aliqua ſacͣ in eis exercenda niſi purgacōe que dam p̄miſſa. et ſꝫm hoc ex peccatis hominū quanda inydone itateꝫ ad glorie ſuſceptione. ꝑs mūdi recipit que in vſum nr̄m cedit. vn̄ quantū ad hoc mūdatione indiget. et ſimili ter circa mediū locū ꝓpter elemēto rū ꝯtactum multe ſunt corrupcōeſ et generacōes ⁊ alteracōes q̄ puri tati eoꝝ derogat. Et ideo ab his o ꝑtet elementa purgari. Sꝫ diceres ꝑ quid purgabit̉. Rn̄. ſꝫm Aug. x. de ci. dei. et habet̉ in j. glo. Coꝝ. vij. figura huiꝰ mundi p̄terit. dicit glo. Pulcritudo huiꝰ mūdi. mūda noꝝ ignium ꝯflagracōne ꝑibit qd̓ declarat Tho. vbi prius dicit. Illa mūdi purgaco vt dictū eſt remoue bit a mūdo infectione ex culpa reli ctam et impuritatē omixtionis. et erit diſpoſico ad glorie ꝑfectionem et ideo quatū ad hec tria quenien tiſſime fiet ꝑ ignem f ¶ Primo qꝛ cū ignis ſit nobilſſimū elementorū habꝫ naturales ꝓprietates ſimiles ꝓprietatibꝰ glorie vt maxime ptꝫ de luce. Scd̓o qꝛ ignis nō ita reci pit comixtione extranei ꝓter effica ciam virtutis actiue ſicut alia ele menta. Terco qꝛ ſpera ignis remo ta eſt a nr̄a habitacōe. neqꝫ ita cō miuis eſt nobis vſus ignis ſicut ter re aque ⁊ aeris. vn̄ nō ita inficitur et ꝓpter hoc habꝫ magna efficaciā ad purgandū et ad idem ſubtiliandū etiā circa finem mūdi regnabit viciū cupiditatis. mūdo iam quaſi ſe neſciente. qꝛ vt d̓r Math. xxiiij. Tunc infrigeſcet caritas multorū. vn̄ tunc etiā purgato cōuenienter fiet ꝑ ignem. Sed diceres vſqꝫ quo ignis attinget. Rn̄. ſꝫm ꝙ d̓r. ij. pe. iij. tm̄ aſcendet iudicij ignis quātū aque diluuij ſcꝫ. xv. cubitis ſuꝑ om nes montes. ꝑ ignem em̄ poterunt ꝯſumi impuritates elemētoꝝ que ex eoꝝ cōmixtione ꝓueniunt. hmoi aūt impuritates p̄cipue ſunt circa terra vſqꝫ mediū aeris interſticiū. vn̄ vſqꝫ ad illud ſpacium ignis vlti me ꝯflagracōis elemēta purgabit tm̄ etiā aque diluuij aſcenderūt qd̓ ꝓbabiliter eſtimari pōt ex altitudi ne montiū quos determinata men ſura tranſcenderunt. Sed di. quot loca purgacōne indigent. Rn̄. infer nus n̄ purgabit̉. qꝛ totum qd̓ eſt fe dum in elemētis ꝑ ignem ad locum damnatoꝝ ꝯgregabit̉. vnde ad in fernū purgamēta adducent̉. Felū purgacone indiget. qꝛ licet diaboli ibi peccauerūt. tn̄ cū ſtatim diabo li inde eiecti fuerunt nō fuit locus peccandi. eadem racōe nec ꝑadiſus nec ſpera ignis nec ſuꝑior regio ae ris. ¶ G Sed diceres quo ordine erit purgacō ꝑ ignem et iudicis ad uentus. Rn̄. ſꝫm eundē ibidē. Prīo ꝯflagracō ignis que mundū purga bit iudicem p̄cedet. vn̄ Psͣ. Ignis aūt ip̄m p̄cedet. Scd̓o vt d̓r di. xlv iij. quarti. ꝑ totū tam maloꝝ ꝙ bo noꝝ hominū corꝑa tunc viuentiuꝫ incinerabit. ſed differenter. Quia ī mortali ꝓtunc manētes penoſe cre mabuntur in venialibus exiſtentes purgabuntur penoſe et vtiliter. ſed mundi reſoluentur ſine dolore

Decimum Preceptum
Capitulum Quintum.
Tercō oīm tā maloꝝ ꝙͣ bonoꝝ re ſurrectō mortuoꝝ fiet reſurrectio bonoꝝ et eorū corporū glorifitaco ſimul erit vn̄. j. cor. xv. ſeminatur ī ignobilitate. et reſurget in gloria. ſimul aūt cū corꝑa ſanctoꝝ gloria bunt̉. etiā tota creatura ſuo modo renouabitur vtꝫ rō. viij. Ip̄a crea tura liberabitur a ſꝫuitute corrup ciōis in libertate glorie filioꝝ dei Quarto boni in ictu oculi rapien̉ ꝓpria virtute agilitatis dote ob uiam xp̄o in aere. j. teſ. iij. Et ꝓtuc xp̄s iudex veniēt et ignis ſꝫm illud psͣ. Inflāmabit ī circuitu inimicos eius ſcꝫ xp̄i Quīto poſt iudicis ſen tentia ignis inuoluet malos virtu te diuina vn̄dan. vij. fluuiꝰ igneꝰ rapiduſqꝫ egrediet̉ a facie eꝰ glo. vt peccatores trahat in gehēnam. et loquitur eadē glo. d̓ igne d̓ quo nūc eſt mentio vtꝫ ꝑ quandā glo. q̄ ibi dicit vt bonos purget et malos puniat vn̄ quicquid groſſum eſt in igne et fedum ſeꝑabitur a puro ig ne et retrudet̉ ī infernū. quicquid aūt pulcrum ē ⁊ nobile et ſubtile ⁊ lucidū in ſuꝑioribus reſꝫuabit̉ ad gloriā ſanctorum vt dicit glo. baſi lij ſꝑꝑ illo pͣsͣ. Vox domini interce dētis flāmam ignis vn̄ lu. iij. Cuiꝰ ſupra iudicis ventilabrum in manu ſua et ꝯgregabit triticū ſuum id ē electos in horreū paleaſ aūt id eſt reꝓbos ꝯburet ignē in extinguibi li. H ¶ Sed diceres qūo innoua buntur alia corꝑa ꝓtūc ex quo non purgabuntur oīa. Rn̄. ſꝫm tho. ⁊ a lios ſuꝑ materia di. xlviij. i. iiij. q dam corꝑa purgabunt̉ vt elemēta et corꝑa beatoꝝ. vn̄ terra erit tūc vt criſtallus et planabitur aer erit clarior nec habebit obſcui itatē vē
tos impreſſiones alias nec ſimilia aqua et ignis fient puriora et ma nebunt ſꝫm ſubſtantias et qualita tes ꝓprias q̄ ſenſus ſanctoꝝ mul cebunt luce ꝑſpicuitate. et primis qualitatibus non an̄t nocebunt. a lia aūt corꝑa innouabunt̉ ſuꝑius quia ſol ſtabit in oriente. luna ī oc cidente ⁊ motus omnium celoꝝ ceſ ſabit ip̄is quieſcentibꝰ ⁊ omnia am pliori illuſtrabunt̉ et ſic a motu et a minori ſuce liberabunt̉. vnde iſa xlvj. Ecce ego creo celum nouum et terram nouā. et non erūt in mē noria priora et apoc. xxj. vidi celū nouum et terram nouā. vd̓ iſa. xxx. erit lux lune ſicut lux ſolis et lux ſolis erit ſeptēpliciter ſicut lux vij dieꝝ in die qua allegauerit domi nus vulnus populi ſui vbi gloſ. j. terli. poſt iudicium. et celū erit no uum et terra noua. omnia eī ꝓpter hominem fac̓ta in eius lapſu peio rata ſūt et ſol ⁊ luna ſuo luīe mino rata. hec ibi vn̄ ſuꝑ. iiij. d. tho. di. xlviij. Qd̓ quidam illam minoracio nem ad literaꝫ ꝓbabiter intelligūt ſed alij ꝓbabilius vt dicit. dicūt ꝙ minoracio illa facta ſit quo ad vſuꝫ homīs nō in ip̄is celis. ſic ꝙ homo poſt peccatū non tn comode conſe cutus eſt ab eis ſicut ante ꝑ quem modū etiā gen. iij. terra maledicta dicitur in oꝑe ade. vt ſic ſit minora cio in rebus non ſꝫm ſubſtantiā ſed ſꝫm effectum. vnde homo an̄ pecca tum tm̄ cōmodum habuit ex lumīe lune ſicut nunc ex lumine ſolis ſed poſt reſurrectionē lux lune augmē tabitur ſꝫm rei veritatem. et vt di citur tunc luna lucebit tm̄ quantuꝫ nunc ſol lucet. ſol aūt in ſeptuplum plus ꝙ mō luceat. quantitas autē

Preceptū. Decimum
Capitulum
Sextum.
melioracōnis et modus illi ſoli co gnita eſt qui erit melioracōiſ actor Oīa ſūt tho. Om̄ia p̄fata tangit A po. ro. viij. di. Scimꝰ qm̄ creatura ingemiſcit ⁊ ꝑturit vſqꝫ adhuc. id ē ad modū ingemiſcentis ⁊ ꝑturiē tis ſe habꝫ motu generacōe corru ptiōe ⁊ multis alijs. ſequit̉ ibi. nō ſolum autē illa ſed noſip̄i primicias ſpūs hn̄tes. et ip̄i inter nos gemi mus expectantes redempcōem cor poris noſtri. ſepe em̄ ſalui facti ſu mus. Cū igit̉ tanta inuocō fiet bn̄ xp̄s ait Cu. xxj. Celū et terra tranſi bunt ſupple quo ad ſpēm quā nūc hn̄t nō quo ad ſubſtantiā. et. j. Co. vij. p̄terit figura huiꝰ mūdi Dubitatur cur iſta inuocatio fiet. Rn̄. ſꝫm tho. ibidē. Primo vt habi tacōes ꝯuenientes glorificatis cor ꝑibus didicent̉. Scd̓o vt ꝓ labore quo homini iuſſu dei ſeruierunt re munerent̉. Terco vt beati deū in nouatis tanꝙͣ in ſpeculo mūdiori ſpeculent̉. Dubitat̉ vtꝝ animalia plante ⁊ mineralia maneat ſꝫm ſub ſtantia poſt iudiciū. Rn̄. idem ꝙ nō ſꝫ tn̄ beati naturas eoꝝ cognoſcet optime vt in tercō dicetur gaudio. aco quare nō manent prima. quia illa que manet debēt de ſui natura eſſe ꝑpetua vt homī tūc aſſimilenʳ ſed p̄fata nō ſunt hm̄ōi. ſꝫ hō. celi. angeli. ⁊ elemēta. Scd̓a p̄fata cor ruptibilia ſolum ſunt creata ꝓpter hoīem vt eū in hoc exilio iuuēt ad patria ſꝫm illud pͣsͣ. Om̄ia ſubieciſti ſub pedibꝰ eiꝰ ⁊cͣ. et Ro. j. Inuiſibi lia dei a creatura mnd̓i ꝑ ea q̄ fac̓ta ſunt intellecta ꝯſpiciūt̉. ſꝫ poſt iu diciū om̄s erūt ī termīo ſeu patria inferni vel celi. ad quid ergo vale rent cū nullus eis egeat. Tercia cā
et redit in ſcd̓am qꝛ ideo nunc ſunt p̄fata corruptilia vt hō iuuetur ad ꝯſtructionem domus patrie. ſed fi nito mūdo corruptibili quilibet eſt in domo celeſti. ergo deponi debēt ſcale que ſunt he corruptibiles cre ature ſicut fit in p̄paratione turris et pallacij terrem Sextum. Capitulum Erciū principale gaudiū extrinſecū erit viſio cor Aꝑalis delectabiliſſima ¶ A Vbi notandū pri mo ſꝫm Tho. in. iiij. di. xliiij. ꝙ om nes quinqꝫ ſenſus erunt actu in pa trīa. racō qꝛ ibi erūt in maiore ꝑfe ctōe ꝙͣ hīc. ſed hic ſunt in actu. gͦ ibi. Itē viciniꝰ habet ſe ſenſus ad aīam ꝙ corpus. ſꝫ corpꝰ p̄miabitur ꝑ dotes fluētes ab aīa. ergo ſenſus Itē ſocius laboris debet eſſe ſociꝰ ꝯſolacōis. ſꝫ quinqꝫ ſenſus hic ſꝫui erūt laborando aīe. ergo ip̄a ꝯſola ta ſcꝫ aīa ip̄i id eſt ſenſus p̄miari de bent. Scd̓o notandū ꝙ quilibꝫ ſen ſus in patria cognoſcet aliqua ſin gularia vel ſaltē aliqd̓ ſingulare. ⁊ p̄cipue magis excellens de qualibꝫ ſpecie reꝝ ſenſibiliū. ꝓbat mgr̄ io. de tambaco de ſenſibilibus delicijs ꝑadiſi. quia ſꝫm doctores cōmuni ter ī patria plus reſtituet̉ ꝙͣ in ꝑa diſo adam ꝑdidit ſed in ꝑadiſo fuiſ ſet ognicio reꝝ ſenſibilium igit̉ ⁊cͣ B ¶ Cercō notadum ꝙ ꝙͣuis poſt hanc vitam nō ſint q̄dam ſenſibilia puta animalia plante ⁊cͣ. tn̄ ꝑ influ xas ſpecies ſenſibus a deo median te intellectu pn̄t veriſimiliter ī pa tria videri ſenſibilia p̄terita nō exi ſtentia. patꝫ qꝛ aīa ſeꝑata ſꝫm tho.

Decimum Preceptum
Capitulum Sextum.
videre deum cum non ſit coloratus nec lucidus corꝑaliter. tam̄ vt dic. tho. in iiij. d. xlix. videbit oculꝰ di uinitatem ſicut viſibile ꝑ accidens cū ex vna ꝑte viſꝰ corꝑalis tantam gloriā dei īſpiciet. in corꝑibꝰ preci pue glorioſis. et maxīe ī corꝑe xp̄i et ex ꝑte alia ītellectꝰ tā clare vid̓ bi deū ꝙ ī rebus corꝑalibus viſis deꝰ ꝑcipiet̉. ſic ī locucōne ꝑcipitur vita. vn̄ aug. de ci dei di. valde cre dibile ē ſic nos viſuros tūc mūda na corꝑa celi noui et terre noue. vt deum vbiqꝫ pn̄tem et vniuerſa cor ꝑalia gubernate ꝑſpicuitate clariſ ſima videamꝰ non ſicut inuiſibilia dei ꝑ ea q̄ facta ſunt ītellecta ꝯſpi ciuntur ſed ſicut hoīes mox vt aſpi cimus nō credimus viuere ſed vid̓ mus hec aug. et tho. Sextū agens multitudinem gaudij in viſu ſupra tactum eſt ſatis qꝛ nec diſtantia in terſticiū nec ſitꝰ viſuꝫ impediet E ¶ Quartū prīcipale gaudiū extrī ſecuꝫ erit ꝑ auditū. qui erit in actu vel ī cantū ꝓbat tho. in iiij. d. xliiij ꝑ aug. di. ſuꝑ illud pſal. Exultacōeſ dei in gutture eoꝝ. Corda et ling ue eoꝝ non deſinent ſaudare deuꝫ Ideꝫ habetur ꝑ glo. ſuꝑ illud oſee iiij. In cantico et cimbalis īmo in patria erit riſus vt di. tho. qd̓li. xj. q. vj. ſꝫm illud iob viij. impleat̉ oſ tuuꝫ riſu. et labia tua iubilo. nō ſo lum aūt vt ꝓbat mgr̄ ioha. d̓ tam. vbi priꝰ in patria modus audiēdi erit ꝑ īmutacioneꝫ ſoni realem. ſed ꝑ ſpecies influxas diuinitus audi tui ſꝫm quas habebit iocunditateꝫ cantus philomene et aliaꝝ auium qꝛ in ſtatu īnocēcie homo iſta etiaꝫ habuiſſet. Ad magnitudinē etiā de lectacionis in auditu faciet ſex qui
de viſu tacta ſunt. Primo reſtitucō ꝯmodi naturalis. quia em̄ ad hoīs peccatū omnia d̓teriorata ſunt hō in ſtatu innocencie tantaꝫ delecta cionē habuiſſet ad vocem cicāde ſi cut modo ad voceꝫ philomone. ſed pꝰ reſurrectione reſtituetur ⁊ an plius dabitur auditui. Secūdo ad gaudiui auditus faciet melioracō obiectorū audibiliū. que melioracō conſiſtet in verboꝝ ſignificacione in organorum emundacione in ex teriorum impedimentoꝝ amociōe et in ip̄aꝝ vocum claritatis ſuꝑna turalis ꝑfectōne. Nam quo ad pri mum quanto vox eſt maioris clari tatis exp̄ſſiua tanto delectabilor ē ꝯfert etiam quinto ꝯſonantia ma gis debita ſꝫm noticiam artis mu ſice que exercebunt aliquando actu vt potencia educatur in actum et deus glorificetur. vnde cantus hic quorumcūqꝫ muſicorum in ꝯpera cione ad celeſtem muſicam eſt ve lud rugitus ruſticorum hic reſpe ctu naturalium hic cantorum. et ſe cundum groſſam eſtimaconem erit in quorundam ſanctorum vocibus ſuauitas quinquageſies tanta quā ta nunc eſt naturalis et artificialiſ vocum et ſonoruꝫ ſuauitas. In qui buſdam cencies tanta. Et ſic aſcen dendo. ſic de pulcritudīe coloris di ctum eſt. Tercio gaudium auditus augebit maior ꝑfectio auditi orga ni quo ad ablacionem eorū que au ditum īpedire poſſent. Quarto mul titudo et varietas audibilium ſꝫm ſpeciem et numerum q̄ maiora erūt ſimul vel ſucceſſiue ꝙ hic. Quinto ꝙ ꝑ accidens ī vocibus et ſonis au diemꝰ deū ī oībus. Sexto nec diſtā tia ītrinſecū nec ſitꝰ ſonū impediet

Capitulum Preceptum
Decimum f ¶ Quintū principale extrinſecum gaudiū erit ꝑ olefactiuum ſenſum odoratū. vn̄ dicit Tho. di. xliiij. O dor erit in patria cū eccleſia cantet ꝙ odor ſuauiſſimus erūt corpora ſanctoꝝ. Nā odor in via nō ſolū eſt fumialis euaporatio ſꝫ etiā ſpūalis q̄dam ad odoratū multliplicacō. ſed in corꝑibꝰ glorioſis erit odor ī ſua vltima ꝑfectione nullo mō ꝑ humi dū ſpūſſancti et tn̄ immutabit ſpūa li immutacōe ſicut odor fumalis et ſenſus odoratus in ſanctis. qꝛ nul la humiditate impediet̉ cognoſcet nō ſolū excellentias odoꝝ ſicut in nobis nunc ꝯtingit ꝓpter cerebri nimiam hūiditate ſed etiā minimas odoꝝ dr̄as. hec tho. et nō ſolū ado rabimꝰ ꝑ immutacōem ab obiectis ſanctoꝝ corpoꝝ. ſed etiā ꝑ ſpecies influxas odorabilium. odorabimus balſamū cinamonium ⁊cͣ. Ad magni tudinē aūt delectatacōis ī odoratū ſex faciēt Primoº reꝑacō naturalis cōmodi in ꝑadiſo ſi manſiſſemꝰ ad odorem rute tn̄ cōmodū habuiſſe mus ſicut mō in tota apotheca. ſed in patria plus ſaltē in equippolēti reſtituet̉. ij. melioracō obiectorum vt groſſa eſtimatione corꝑis glori oſi minoris meriti quinquageſīes tanta ſit quāta eſt nunc q̄cunqꝫ ſua uitas. et cencies ī duplo ſanctioris vn̄ imaginandū eſt corpꝰ beati qua ſi quoddā corpus ꝯpoſitū ex roſis lilijs et ſimilibꝰ optime redolenti bus nutritum cinamomo et ſumme odoriferis et punctū balſamo ⁊ op timis vngentis. tale erit obiectum olefactui. Tercio ꝯfert ſicut prius dictū eſt de alijs ſic etiā de quarto v. et. vj. G ¶ Sextū principale extrinſecū gaudium erit guſtus. vn̄
Sextum. ſꝫm Tho. vbi sͣ. guſtus habet et ha bebit in patria mediū cōiunctum. ⁊ erit in actu tn̄ ſꝫm ꝙ eſt ſenſus ali menti. ſꝫ erit ſꝫm ꝙ eſt iudicium ſa poꝝ ita tn̄ ꝙ immutabit̉ ab aliquo cibo vel potū ſumpto niſi forte di cat̉ ꝙ ibi guſtus erit in actu ꝑ im mutacōem lingue ab aliqua humi ditate adiūcta. ⁊ qꝛ ſanctꝰ Tho. nō dubitat quin in actu fiatguſtus. ſꝫ modum ſub dubio reliquit. Tradit magr̄ iohēs vbi s. modū dicens. ꝙ in patria guſtus erit in actu ꝑ im mutacōem ſpūalem ſeu intencona lem abſqꝫ ſumpcōne ꝑ modū cibi et maſticacōe facta a corꝑe beatorum mediante tn̄ ſapore eis formaliter inherente. qͥ corꝑa ſi maſticata fuiſ ſent ante glorificaconem nata fuiſ ſent mediante ſuo ſapore guſtū im mutare. vn̄ in patrīa beati duplici ter guſtare poſſunt. Vno mō ꝑ inte tionalem immutacōem lingue a ſa pore ſanctis inherente. Alio modo ꝑ influxū ſpecieꝝ a deo ſicut de a lijs ſenſibꝰ dictū eſt. Ad magnitu dine etiā guſtatī gaudij facient ſex Primo reſtituco cōmodi naturalis qꝛ adam in ſtatu innocētie de omē ſtione alicuiꝰ fructus vel aque tm̄ delectatus. ſicut mō quis delectat̉ in guſtū clarēti vel zucare. plꝰ aūt ī pria reſtituet̉ ꝙͣ ꝑ adam ꝑditu ē. Scd̓o ꝯfert melioraco obiectorū ī ordine ad guſtū Nā ceteris paribꝰ quantū pulcritudo corpoꝝ glorio ſoꝝ excedet omnē pulcritudinē cor poꝝ nūc exn̄tiū tm̄ ad minꝰ excedēt ſuauitas ſaporis corpoꝝ glorioſoꝝ in ſtatu futuro omnē naturalē ſua uitatem ſaporis tocius mūdi. Ita vt corpus minimi ſancti ſit quīqua geſies ſuauiꝰ ꝙ ſapor mellis zuca

Preceptum Capitulum Decimum
in iiij. intelligit intelligibilia ꝑ ſpe cies influxas ergo et ſenſus ꝑcipit ſenſibilia ꝑ ſpēs influxas alias ſen ſus non ꝓporconaretur intellectui ꝑ tunc in ꝑfectibilitate qd̓ moſtrū oſum foret et hanc ſenſacōem nec ſitus nec diſtantia nec abſentia ſen ſibilis īpediet nec interpoſicio. ptꝫ qꝛ tho. diuina virtus beatis ad nu tum ī omnibus ſubueniet et aderit et aſſiſtet in omnibus qui volūt. cū hoc tn̄ omne quinqꝫ ſenſus ſentiēt in patria ſua ꝓpria obiecta ꝑ ſpēs receptas a ſenſibilibus ꝓtunc exn̄ tibus. ꝓbatur etiā ex dictis ſancti tho. ī iiij. d. vl. q. vl. dicētis A bea tis nihil abſtrahi debet qd̓ adperfe ctionē beatitudīs ꝑtinet. ſꝫ ſentire ꝑ ſpecies influxas n̄ ſolum ꝑ recep tas eſt hmoōi ¶ Hijs ſuppoſitiſ videbit oculus beati quīqꝫ in gene re rōe quoruꝫ gaudium ſummū ha bebit. Primo nō exiſtentia poſt iu dicium vt flores animalia piſcicu los aues ⁊ ſimilia videbit veriſimi liter ꝑ ſpēs ſenſibus a deo influxaſ patet qꝛ illa vidiſſet in ſtatu inno centie. ſed in patria plus videbit. Scd̓o videbunt ſancti md̓m ꝓtunc ſenſibilem ī iiij. elementis tūc pur gatum et celoꝝ ſperis ſtellis et pla netis innouatam vt ſupra dictuꝫ ē Terco videbunt corꝑa beatoꝝ tūc pulcerrima. vnde anſ. li. d̓ ſimilitu dinibus pulcritudo ꝙ perfecte hic nullus habet naturaliter ab hoīe appetit̉. In illa vero beatitudine pulcritudo iuſtorum ſolis excellet pulcritudinē qui ſeptēpliciter quaꝫ mo ſit ſplendidior fulgebunt īquit iuſti ſicut ſol ī regno ⁊cͣ. Corpꝰ qui dam dn̄i p̄lucere ſoli nullus ambi git ſanus. cui cū ſimiles erimus teSextum. ſte appoſto. reformabit corpꝰ hūi litatis noſtre ꝯfigurātū corꝑi cla ritatis ſue. hec de anſ. Quarto vi debunt danatos in inferno vt pro bat tho. d. vl. iiij. nam iſa. vl. d. E gredientur et videbūt cadauera vi roꝝ qui p̄uaricati ſunt in me glo. Electi egredient̉ intellectiua vel manifeſta viſione vt ad laudeꝫ dei magis accedant̉. ꝓbatur etiā rōne qꝛ a beatis nihil abſtrahi debet qd̓ ad ꝑfectionem beatitudīs ꝑtineat vnum qd̓qꝫ aūt ex ꝯꝑacionē ꝯtra rij magis ognoſcit̉. qꝛ ꝯtraria iu xta ſe poſita magis eluceſcūt. et iō vt beatitudo ſanctoꝝ eiſ magis cō placeat. et de ea vberiores gracias agant. dat̉ eis vt penas impioꝝ ꝑ fecte intueant̉. Et ꝙͣuis corꝑa da natoꝝ fiāt turpiſſima vn̄ viſio bea toꝝ ſicut et dei ꝑ hoc n̄ ledet̉. nec ꝓtūc beati ꝯpaciunt̉ danatis. qꝛ ſumme ſe ꝯformat diuine volūtati q̄ punit danatos. ſꝫ de penis eoruꝫ gaudebūt nō in quātū penā hn̄t dā nati. ſꝫ inquantū ad pena dānatoꝝ ꝯſiderant ordine diuine iuſticie et ſuā liberatiōꝫ. vn̄ ī pſal. Letabitur iuſtꝰ cū viderit vindicta. Quīto vi debūt xp̄i hūanitatē in iudico et ſꝑ vn̄ lu. xxj. tūc videbunt filiū hoīs veniētē cū poteſtate magna ⁊ ma ieſtate. q̄ ad gloriā ꝑtinent. In pri mō aduentu ſꝑ hūiliter veniet ſꝫ in ſcd̓o cū poteſtate et maieſtate veni et vt gloria patris on̄dat et pote ſtatē danatis. veniet cū cicatricibꝰ ⁊ ſigno crucis q̄ beatis d̓lectabilis ſima erūt ī vidēdū D Eſt etiā hicſꝫm io. de tambaco. nota vbi fu pra ꝙ in quolibet ſenſu multitudo delectacionis cauſatur in patria ex ſex videlicet ex reſtituconē ꝯmodi

Sextum. Preceptū. Decimum Capitulum
naturalis. Ex melior acōne obiecto rum ex acumine potentie ſenſitiue ex diuerſitate viſibiliū. ex ꝯīectu ra deitatis. ꝑ ſenſibilia. ⁊ ex hoc ꝙ nec diſtantia impedit obiecta nec ſi tus nec interſticium. ⁊ hoc veruꝫ ē quo ad ſpecies influxes ſed recep tas ſpeciēs ſenſus adhuc vald̓ a re motis ſꝫm tho. ꝑcipiet. vnde verſꝰ Cōmodū. obiectū. acuit. diuerſa di ſtancia deus. exēpli gr̄a in ꝓpoſito de viſu ſex faciunt ad eiꝰ delecta biliſſimā et ꝑfectiſſimaꝫ delectacō nem. Primo reſtituco ꝯmodi natu ralis. qꝛ in ꝑadiſo habuiſſet tm̄ cō modū de lumīe lune ſicut nūc de lu mine ſolis. vt allegatum fuit ſupra ſuꝑ iſa. xxx. ſꝫ ſtatus glorie ꝑfectio ra reſtituet perdita in ꝑadiſo ſcd̓o ad magnitudinē delectacōis ī viſu faciet melioracō obiectorum in or die ad viſum ſiue ſint elementa ce li. ſtelle. ſiue etiā corꝑa ſanctorum et etiā alia q̄ ꝑcipiemus ꝑ ſpecies ī fluxas vtꝫ ꝑ gloſam iſa. xxx. dicen tem omnia meliorari hoīe reſurgē te ſicut deteriorata ſunt ip̄o cade te. Conſiſtit aūt melioracio in qua tuor vicꝫ in augmentaciōe lucis. in clarificacōe coloris in quenientia membroꝝ et incorꝑali pulcritudīe beatoꝝ qui coloratī erūt cādido ⁊ rubicundo puriſſimis coloribus ſe cundū optime ꝯplexiōis ꝯuenien tiam et phiſonomīe decentia. Erūt qꝫ etiā corꝑa eoꝝ terſa et polita ⁊ ꝑſpicua. decētiſſime quātitatis licꝫ vnus alio maior ſit quantitate ſꝫm ꝙ hic ꝑueniſſet natura non erran te. Cicatrices etiaꝫ ꝓ xp̄o ſuſcepte. ſicut et xp̄i erūt decentiſſime. nam pulcritudo minimi ſancti ad minus erit quinquagēſies vel fere tanta
quanta eſt modo pulcritudo natu ralis cuiuſcūqꝫ corꝑis etiā celeſtis et pulcritudo ſancti induplo maio ris meriti fere cencies tanta. et ſic deinceps ſꝫm maius meritū. Racō ē qꝛ ex ſupradictis minimus ſanctus erit ꝓtunc ſepcies excedens pulcri tudine ſolis ꝓtunc. q̄ erit ſicut lux vij. dieꝝ iſa. xxx. ſed ſepcies ſepteꝫ faciunt. xlix. ergo ⁊cͣ Tercō ad mag nitudinē. delectacionis in viſu fa ciet acumine viſus et claritas ocu loꝝ que maior ⁊ minor erit ſꝫm ma rita vie. nec oculi quocūqꝫ lumine offendent̉. qꝛ omnia luīa tūc mul cebunt non ledent ſicut et diſcipuli xp̄m viderunt corruptibilibus ocu lis cum maximo gaudio ītrāſ figu racione dicente pe. dn̄e bonum eſt nos hic eſſe ec. ⁊ ſꝫm iohā. de tam. vbi priꝰ notand̓ ꝙ ſi homo n̄ equa liter meruit ſꝫm viſum vel ſꝫm au ditum. et ſic de alijs ſenſibus. ſꝫm hoc magis vel minus meliorabunʳ obiecta illius vel alterius ſenſus. ſalte m ſꝫm effectum ſcꝫ ꝯmodi vel delectacōis Quarto ꝯfert ad mul titudinē delectacōnis in viſu diuer ſitas viſibiliū. qꝛ videbimus ꝑ ſpe cies receptas omnes ſperas celoꝝ omnes ſtellas omnia elementa oīm ſanctoꝝ infinita qd̓ ammo corꝑa et dānatorū. Et ꝑ ſpecies influxas d̓ qualibet ſpecie animaliū. plantarū lapidum. roſarū. violaꝝ. et minera lium. videbimus aliqua vel de qua libet ſpecie ⁊ de ſingulis ſpeciebus excellentiſſimū illius ſpeciei qꝛ ta lia in ſtatū innocentie habuiſſemꝰ Quinto augebit delectacionē viſ viſio deitatis in qualibet creatura ptūc exn̄te vn̄ ꝙͣuis oculꝰ corꝑaliſ directe ⁊ ſicut viſibile ꝑ ſe n̄ poſſit

Preceptum Capitulum Septimum.
Decimum Pro tali em̄ claritate xp̄us poſt ce nam Ioh. xvij. ſubleuatis oculis ī celū dixit.i. orauit. Pater venit ho ra clarifica filium tuū. ſupple in re ſurrectione quatuor dotibꝰ corꝑis q̄ tn̄ ꝓprie in xp̄o non ſorcuūtur nō men dotis cum ſit ſponſus. licet ip̄e quatuor habeat excellentiſſime. Et ſequitur vt filiꝰ tuus clarificet te ſupple in mēbris. vn̄ ſtatim addit. ſicut dediſti mihi poteſtate omnis carnis vt omē qd̓ dediſti ei det eis vitaꝫ eternā. Hec aūt eſt vita eter na vt cognoſcant te ſolū veꝝ deū. et quem miſiſti hieſum xp̄m. Sunt aūt ſꝫm Tho. ideo quatuor dotes corꝑis. qꝛ ad hoc ꝙ corpus ſit ꝑfe cte ſubiectum aīe. nec ea impediat in oꝑibꝰ glorie quatuor requirūt̉. Duo ꝑtinent ad ſenſum ⁊ duo ad motū. quo ad ſenſum requirit vnū vt ſit facile receptibile ſpirituum ſenſibiliū ⁊ ad hͦ diſponit claritas Alteꝝ vt nō ſit receptibile paſſio nū ignobiliū ad qd̓ diſponit impaſ ſibilitas. Quo ad motū duo requi rūt̉. Vnū eſt vt ꝑ ꝯtraria inclina cōem nō reſiſtat ſuo motori. ad qd̓ diſponit agilitas. Aliud eſt vt cor ꝑa ꝑ quē inouet̉ nō reſiſtant ei ad quod diſponit ſubtilitas E ¶ Eſt igit̉ octauū gaudiū et prima dos impaſſibilitas. de qua d̓r. j. Co. xv. ſeminatur in corruptione reſurget in incorruptione. ⁊ ſꝫm Tho. di. xl iiij. Reſultat ex virtute aīe ſuū cor pus potenter ꝯtinētis ita vt ānul lo exteriori agente valeat immuta ri. Et ꝙuis corꝑa beatoꝝ ſint opo ſita ex ꝯtrarijs. tn̄ illa ꝯtrarietas erit ad oīmodā equalitatē ⁊ ocor diam redūcta. Et differt illa impaſ ſibilitas ab ea quā adam in ſtatū in
nocētie habuit et quā pueri ī origi ginali decedentes habebūt. qꝛ im paſſibilitas ſanctoꝝ erit non poſſe pati id ē nullo mō et nūꝙͣ poſſe pa ti. ſed ade impaſſibilitas fuit poſſe nō pati id ē aliquo mō ⁊ interim ꝙ nō peccaret diuina potentia eū pro tegente exteriꝰ. Impaſſibilitas ve ro pueroꝝ in limbo erit nihil pati. ſi tn̄ in igne ꝓijcerent̉ paterentur ſed beati etiā in inferno exn̄tes nō paterent̉. Et erit illud donū impaſ ſibilitatis ī vno magis ꝙͣ in alio qꝛ cauſa eiꝰ eſt maior in vno ꝙͣ ī alio. Cauſa em̄ eius eſt dominiū aīe ſuꝑ corpus qd̓ quidē cauſat̉ ex hoc ꝙ fruit̉ aīa deo immobiliter. vn̄ ī eo qui ꝑfectꝰ fruit̉ eſt maior impaſſi bilitatis cauſa. huic doti aſſociant̉ duo dona corꝑis q̄ ponit Anſꝫh. li. de ſimil. videlicꝫ ſanitas ⁊ vite lon geuitas. ⁊ terciū addi pōt ſcꝫ cica tricū formoſitas. ſanitate inquit ꝑ fecta hic caremus a prima natiuita tis die eſurimꝰ ſitimus ⁊cͣ. hic vnꝰ claudus alter ſcabioſus ⁊cͣ. Quibuſ dam tn̄ delinimur medicamētis ne ſumma hic ſit miſeria. in futuro au te ſumma ſanitas erit de qua psͣ. ſa lus iuſtoꝝ a dn̄o. Sed dicis vndiqꝫ ſanus ſum. Rn̄. Anſꝫ. Quid dicis o hō tangaris fuſte ⁊ clamabis teqꝫ deceptū querulaberis. Ibi ⁊ longe uitas vite erit quā hic nullus ꝑfe cte habet moriturus. quātumlibet viuet diutius ſomniū eſſe videt ꝙ vixit cū morit̉. hec anſꝫ. f ¶ De cicatricibꝰ dic̄ tho. di. xliiij. in. iiij. Cicatrices inquit vulneꝝ nō erunt in ſanctis nec in xp̄o fuerūt inquan tu important aliquē defectū. ſꝫ in quantū ſunt ſignāa ꝯſtantiſſime vir tutis qua paſſi ſūt ſancti ꝓ iuſticia

Capitulum Preceptum.
Septimū.
Decimum et fide vt ex hoc ⁊ ip̄is ⁊ alijs gau diū creſcat. vn̄ dicit Augꝰ. li. xxij. de ci. dei. Neſcio quō ſic afficimur amore martiꝝ beatoꝝ vt velimus in illo regno ī eoꝝ corꝑibꝰ videre vulneꝝ cicatrices que ꝓ xp̄i nomīe ꝑtulerūt. ⁊ fortaſſe videbimus. nō em̄ deformitas in eis. ſꝫ dignitas ē q̄dam. ꝙͣuis in corꝑe nō corꝑis. ſed virtutis pulcritudo refulgeat. nec tn̄ ſi aliqua martiribꝰ amputata et ablata ſunt membra ſine ip̄is meni bris erūt in reſurrectōe mortuorū. quibꝰ dictū eſt capillus capitis eiꝰ no ꝑibit. G ¶ Nonū extrinſecum gaudiū principale eſt ſcd̓a dos ſub tilitatis. de qua. j. Coꝝ. xv. ſemina tur corpus aīale ſurget corpꝰ ſpūa le. i. ſpiritui ſimile. hec dos eſt que aufert ſꝫm Tho. groſſitiue corꝑis cauſatā ex compoſicōe elementaliū qualitatum. Eſt aūt duplex ſubtili tas vna ex caritate parciū ſtantiuꝫ nō ꝓpinqua. ⁊ ex tali ſubtilitate ef ficit̉ corpus facile diuiſibile. ⁊ hec nō erit in corꝑibꝰ glorioſis. Alia ē ex ꝑfecta victoria forme ſuꝑ mate riam. ⁊ hmōi ſubtilitatis eſt vnire et ſic celum eſt ſubtile. ⁊ corꝑa bea toꝝ ſic erūt ſubtilia. Eſt em̄ ſubtile ī ꝓpoſito qd̓ eſt facile penetratiuū alteriꝰ. vn̄ corꝑibꝰ beatoꝝ cedent abſqꝫ vlla difficultate et reſiſtētia q̄libet corꝑa nō glorificata vt dicit Vuilhel. de vniuerſo. li. j. c. lj. huic doti corrn̄det apte fortitudo corꝑa lis oppoſita imbecillitati. de quibꝰ Anſ. in li. de ſimi. ſic dicit. fortitu do nr̄a hic a beſtijs ſuꝑat̉. ſꝫ in vi ta futura. nihil reſiſtere poterit quin moueat et ſi voluerit euertat nec in hoc plus laborabūt ꝙ oculꝰ mouēdo ſeſe. Cū em̄ angelis ſimileſ
erimus nequaꝙͣ minoris fortitudi nis erimꝰ. Sꝫ fortaſſis q̄riſad quid illa fortitudo ꝓderit cū ꝓtunc ni hil ſit ī quo vires exercere poſſimꝰ qui hoc dicit pauca nobiſcū quid ī hmōi habeat vſus humanꝰ attēdit Attendat ⁊ videbit qꝛ nō ſꝑ de om nibꝰ q̄ habemus. ſꝫ q̄ nos hr̄e ſpera mus nō paꝝ gaudemꝰ ⁊ quaſi actu vtimur. ſicut verbi gr̄a ip̄o viſu po teſtate aliqn̄ vtimur nō in eaꝝ pn̄ cia rerū tm̄. ⁊ ita de multis in hūc modū ſic et tūc de hac qua nūc for titudine agit̉ erit ſola nāqꝫ eiꝰ poſ ſeſſio grata nobis erit ⁊ exultacio grandis. licet ī actu nequaꝙͣ ſit ne ceſſaria nobis cūctis vt dictū eſt ī ſuo ſtatu queniēter collocatis. hec eadē. q. ſi aūt de velocitate aut de aliqua beatitudinis ꝑte moueatur hac ſolutione nō aptiore ſoluatur. ſic igit̉ iuſtus fortis erit. vt etiā ſi velit terra cōmouere poſſit. hec de anſꝫ. H ¶ Sed dubitat̉ vtꝝ cor pus glorioſum ſit palpabile. Rn̄det tho. ꝙ ſic di. xliiij. vn̄ iohīs. xx. xp̄s ait. palpate ⁊ videte cū reſurrexiſ ſet. Eſt tn̄ notandū ꝙ palpabile d̓r aliqd̓ corpus ex duobꝰ ſcꝫ ꝙ habet qualitates quibꝰ natus eſt immuta ri ſenſus tactꝰ calore frigore ⁊cͣ. vt habet aer ignis et hmōi. et ex hoc ꝙ reſiſtit tangēti. ſicut terra aqua ⁊ ꝯpoſita plura. ſꝫ tangibile d̓r ſꝫm ꝙ habet reſiſtere tangenti. vn̄ aer nō eſt palpabilis. qꝛ nō reſiſtit tan genti. vn̄ ignis nō eſt palpabilis. qꝛ nō reſiſtit tangenti ſꝫ nec tangibiliſ et nec corꝑa celeſtia ſūt tangibilia nec palpabilia. vn̄ Gre. dicit. Corru pi neceſſe eſt omē qd̓ palpatur. Cor pus ergo glorioſum habꝫ ex ſua na tura qualitates ſuas que nate ſunt

Preceptū. Capitulum Sextum.
Decimum re vel cuiuſcūqꝫ alteriꝰ rei ſaporeſe in pn̄ti nō tn̄ dentibus maſticabimꝰ vel ꝯteremus. ſed deo influēte ꝑci piemꝰ intencōnaliter. De reſiduis quatuor dicendū eſt ꝓpocionabili ter ſicut de viſu H ¶ Septimum principale extrinſecū gaudium eſt actuatio tactus. vn̄ ⁊ xp̄s glorifica tus tactꝰ eſt. ⁊ Ioh. xx. ait noli me tangere. Et beata agnes ait. quem cū tetigero caſta ſum mediū aūt ta ctus ſicut ⁊ guſtus cōiunctum eſt. Modus aūt tangendi ſꝫm tho. vbi priꝰ talis eſt ꝙ erit immutacō ſpū alis a qualitatibꝰ tangitibilibꝰ. ſic̄ etiā incorꝑe ade fuit qd̓ nec vrere nec gladiꝰ ſcindere potuiſſet. et tn̄ hoꝝ ſenſum habuiſſet. Impaſſibili tatis em̄dos excludit naturalē im mutacōem. gͦ ſpūalis erit. Itē erit ſine omni immutacōe ꝙ ſubiectū ꝑ ſe faciat. ſꝫ ꝑ ſoēs erit ip̄i tactui a deo influxas. Ex quo ſequit̉ ꝙ nec tactus impediet̉ diſtantia nec ſitu nec interpoſicone. hūc ſenſum etiaꝫ ſine influxis ſpēbus om̄es pn̄t hr̄e ſic et viſum vt dicit. tho. erūt etiaꝫ in patria amplexꝰ et oſcula ad pa rentibꝰ cognatos amicos et natos vt dicit Ioh. ep̄s in ſermone de om nibꝰ ſanctis. Itē bern̄. in ſꝫmōe de omibꝰ ſanctis. ſed tactus tactꝰ ta les et oſcula erunt ſine omni vene rea ꝯcupiſcentia. ſicut etiā in via ex naturali pietate mater filiū. pa rentes natos. et alieni oſculantur infantulos. ac maria elizabeth ani plexata eſt. poterint etiā ꝑ ſpēs in fluxas fieri ꝯtactus mutui inter di ſtantes. Ad tactus aūt gaudiū faci ent ſex. primo reſtitutio ꝯmodi na turalis. qꝛ in patria erūt corꝑa ter ſa polita ⁊ qualitates prime ad me
diū reducte temꝑatiſſime. Ita vt minimꝰ ſanctus in tangendo habi turus ſit quinquageſies tantā dele ctacōnem quantā nunc quicūqꝫ ha bet de quocunqꝫ tangibili. De reſi duīs. v. dicēdū ſicut de p̄cedentibꝰ ſenſibꝰ. De gaudio aūt. v. ſenſuū p̄ ſertim tactus dicit. Anſ. li. de ſimi. ſicut voluptas quam hic q̄rere niti mur nō niſi ꝑ anxietatem inuenit̉ cū ad id ꝑuenerint homīes qd̓ vo luptate putāt. nō niſi odorando ea dem frui valent qui ſi nō fuerīt im mediati fruiti in anxietatē vertūt̉ Poſt hāc vero vitā aut in oīmoda voluptate ſunt. aut omnino reple bunt̉ anxietate. Sicut em̄ ferrum ignitū qualibet ſui ꝑte ꝯtinet ignē ſic in ſe boni voluptatē. hanc volu ptatem qꝛ nemo hic ſenſit. ideo nec explicari pōt ꝑfecte a quoꝙͣ. hec il le. Exemplū eſt de fauo mellis qd̓ ī omni ſui ꝑte melle penetrat̉. et de buccella intincta vino optimo vn diqꝫ panē penetrante. ſic voluptas patrie om̄es aīe et corꝑis venas oſ ſa. medullas. artus et ꝯplexionem penetrat ſicut de igne videmus in ferro ignito. Capitulum Septimum. Ctauū principale extrin ſecū gaudiū eſt dos im paſſibilitatis A ¶ vbi notandū primo ſꝫm tho. iij. iiij. di. xliiij. ⁊.xlix. ꝙ dos eſt ꝑ petuus ornatꝰ aīe et corꝑis in eter na beatitudine iugīter ꝑſeuerans. Eſt em̄ inter xp̄m hoīem et animam ꝙͣlibet matrimoniū ſpūale teſte A po. ephe. v. Sacramentū hoc mag nū eſt. dico aūt in xp̄o ⁊ eccleſia. ex

Preceptum Decimum
Capitulum
quo habetur, ꝙ ſpūale matrimoni um ꝑ corꝑale ſignificatur. dantui aūt ſponſis carnalibꝰ tria. dos. do natio ꝓpter nupcias et ꝑafernalia Dos eſt donatīo facta ſponſe ex ꝑ te patris ⁊ hoc ad vſum ſponſi pro pter onera matrimonij. ⁊ datur ad matrimonij ſolaciū. tn̄ ad poſſeſſio nem ſponſe. et ſic dat̉ ſponſe in ꝓ prietatē licet ſponſe det̉ ad diſpen ſacōem ſeu vſum et tradit̉ qn̄ ſpon ſa ī domū ſponſi traducit̉ ꝙͣuis an̄ traductione ꝓmittat̉. et eſt dos n̄ qd̓cunqꝫ donū ſponſe ſꝫ p̄cipue qua ſi patrimoniū eiꝰ de qūo viuere et ſuſtentari debeat et ſꝫm multas le ges ſponſus non pōt dotem inuita vxorē ab ea alienare. B Sic in matrimonio ſpūali qd̓ eſt inter xp̄m hoīem ⁊ eccleſiā ſe quālibet deuo tam anima vel hoīem tota trinitas que eſt pater noſter eccleſie. ſeu de uoto homini dat dona aliqua in ꝓ prietatem ad voluntatē tn̄ ⁊ ad di ſpenſacōꝫ xp̄i ſponſi qn̄ eccleſia vel aīa in domū ſponſi int̓rodūcit̉. qd̓ fit in patria. ꝙͣuis ante trāductōꝫ mi hic aiuicta que dona dotes appel lant̉. Et ſunt duplices dotes. qͥdaꝫ anime de quibꝰ in terco principali dicet̉. Alie corꝑis qꝛ tam anima ꝙ corpus xp̄o ī patria iunget̉ C Scd̓o notandū ꝙ ſicut ſponſis car nalibꝰ triadant̉. dos videlicet de qua dictū eſt. donacō ꝓpter nupci as q̄ eſt illud qd̓ a ſponſo dat̉ ſpon ſe. et perafernalia eſt illud qd̓ habꝫ ſponſa p̄ter dotem. vt ſunt munera ab amicis data ſponſe ⁊ ſimilia. ſic in patria cuilibet homini ſeu deuo te aīe dant̉ tria. dotes vt dictū eſt donatīo ꝓpter nupcias quod erit ī futuro gaudiū qd̓ habebimꝰ reſpe
Septimū. ctu humanitatis xp̄i eā cognoſcen do ⁊ vidēdo. de quibꝰ poſtea dicẻ. et ꝑafernalia que erunt alia dona poſtmodū declaranda. ¶ D Ter cō notandū ꝙ corpꝰ et q̄libet potē cie ſenſitiue homīs glorificatī qua tuor dotes habebūt id eſt quatuor qualitates ſuꝑnaturales nobiliſſi mas. q̄ ſunt impaſſibilitas. ſubtili tas. agilitas. et claritas. qͥ quatuor ponūtur in lr̄a et glo. j. Coꝝ. xv. et in ſequētibus allegabit̉. Sunt aūt quatuor vt refert Tho. di. xlix. ꝓ pter quatuor virtutes cardinales. quaꝝ materia ſunt bona corꝑalia. vt prudentie correſpondet claritas ꝓpter cognicōem iuſticie q̄ eſt per petua ⁊ immortalis. impaſſibilitas fortitudini. agilitas ex qua ꝯtigit vt nihil corꝑi poſſit reſiſtere. vn̄ a gilitas notat̉. j. Coꝝ. xv. ꝑ hoc ꝙ dicit. ſurget in virtute. Temperan tie vero q̄ hic corpus attinuat ſub tilitas. et ſic quatuor virtutibꝰ car dinalibꝰ quatuor correſpondet do tes corꝑis. ſicut tribꝰ theologicis virtutibꝰ correſpondet tres dotes anime vt poſtea dicet̉. Sunt autē quatuor dotes corꝑis alia racōe. qꝛ ſicut in pn̄ti aīa in corpus influit quatuor quibꝰ corpus caret ip̄a ab ſente videlicꝫ ꝙ corpꝰ viuū eſt co loraciꝰ. durabilius. virtuoſiꝰ. et a gilius. ſic aīa beatificata corꝑi ī pa tria ꝑ redundantia influet quatu or ꝓpocionabiliter dotes claritate impaſſibilitatē. ſubtilitatem. ⁊ agi litatē. vt illis mediantibꝰ corpus ꝑfectiſſime aīe ſubijciat̉. ſicut aīa deo ꝑ ſuas tres dotes. Sunt etiam quatuor dotes corꝑis ſicut in clari tate radij ſolaris qui eſt clariſſimꝰ ſubtiliſſimꝰ. agilimꝰ. ⁊ impaſſibilis

Septimum. Capitulum Preceptum
immutare tactū. Sꝫ tn̄ qꝛ corpus ē omnino ſubiectū ſpūi. in poteſtate eiꝰ eſt vt ſꝫm eas immutet tactum vel non immutet. Similiter etiā cū ſꝫm naturā ꝯpetat ſibi vt reſiſtat cuilibet alteri corꝑi tranſeunte ita ꝙ nō poſſit eſſe cū eo ſimul in eodē loco. ſed miraculoſe hec pōt diuina virtute ꝯtingere ad nutū ip̄ius ꝙ ſit cū alio corꝑe in eodē loco et ſic nō reſiſtit ei tranſeūti. vn̄ ſꝫm natu ram ſuā palpabile eſt corpus glori oſum. ſed ex virtute naturali. Hoc em̄ ei ꝯpetit vt cū nō vult. non pal pet̉ a corꝑe nō glorioſo. vn̄ Greg. di. dn̄s palpanda carneꝫ p̄buit qua clauſis ianuiſ introduxit vt ꝓfecto oſtenderet poſt reſurrectionem cor pus ſuū eſſe et eiuſdem nature ⁊ al teriꝰ glorie. Qualitates aūt tangi biles ī corꝑibꝰ glorioſis licꝫ nō ſint reducte ad mediū rei ſꝫm eq̄ diſtan ciam ab extremis accepta. tn̄ ſūt re ducte ad medium ꝓporcōīs ſꝫm ꝙ optime ꝯpetit complexiōi humane in ſingulis ꝑtibꝰ. et ideo tactus il loꝝ corꝑm eſt delectabiliſſimus. qꝛ potentiā ſemꝑ delectat̉ in cōuenie ti et triſtat̉ in exceſſu. hec tho. I ¶ Decimū extrinſecū gaudiū eſt tercia dos ſcꝫ agilitas de qua apo. j Coꝝ. xv. ſeminatur in infirmitate reſurget in virtute glorioſa.i. mo bile ⁊ viuum. Eſt aut agilitas dos ſꝫm tho. di. xliiij. ꝑfectio ſuꝑaddita corꝑi qua corpus glorioſum erit oī no ſubiectū aīe glorificate nō ſoluꝫ vt nihil in eo ſit qd̓ reſiſtat volūta ti ſpiritus. qꝛ etiā hoc fuit in coꝑe ade. ſed etiā vt ſit in eo aliqua ꝑfe ctio effluens ab anima glorificata in corpus ꝑ quā abilitet̉ ad p̄dictā ſubiectionē vt ſic corpus ſit expedi
tum ⁊ abile ad obediendū ſpiritui in om̄ibus motibꝰ et actiōibus. vn̄ ſicut nūc dat natura velocioribꝰ a nimalibꝰ inſtrumēta diuerſe diſpo ſiconis in figura et quantitate. Ita deus dabit corꝑibꝰ ſanctoꝝ aliquā diſpoſicōem aliam ꝙͣ modo habeāt no quidem in figura et quantitate. ſed in ꝓprietate glorie que d̓r agi litas. hec tho. Dubitat̉ vtꝝ beati corꝑaliter aliqn̄ mouēant̉. Rn̄. ibi dem ꝙ ſic. Corꝑa inquit glorioſa a liqn̄ moueri eſt neceſſariū ponere. qꝛ et ip̄m corpus xp̄i eſt motum in aſcenſione ⁊ ſimiliter corꝑa ſancto rū que de terra reſurgent ad celuꝫ empireū aſcendent. ſꝫ etiam poſtꝙͣ celos aſcenderunt. veriſimile eſt ꝙ aliqn̄ moueant̉ ꝓ libitu ſue volun tatis vt illud qd̓ habent in virtute actu exercentes diuinā ſapientiam ꝯmendabilem oſtendant. virtꝰ em̄ ꝓcedens in actus exerciciū potenci or ⁊ ꝑfectior apparet. qꝛ actus ma nifeſtat potentiam. ⁊ vt etiā viſus eoꝝ reficiat̉ pulcritudine creatura rū diuerſaꝝ in quibꝰ ſapientia dei eminenter relucidebitᵐ k ¶ Dubi tat̉ ſcd̓o vtꝝ anime glorificate mō ueant corꝑa ſua motū nō organico Rn̄det duran. in. iiij. ꝙ nō ſꝫ motu ꝓgreſſiuo. Nō em̄ mouebit totum corpꝰ ſuū ſimul ꝙ ad modū graue mouet̉ totū ſimul deorſum. et leue totum ſimul ſurſum. racō eſt qꝛ ſꝫm ſanctos in anima poſt reſurrectōeꝫ nō erit aliqua noua virtus ad mo uendū p̄ter illam quā habuit in cor ꝑe viuens. Dubitat̉ terco an in in ſtanti anima ꝓtunc moueat corpus glorificatū. Rn̄det tho. ꝙ nō ſed in tꝑe imꝑceptibili. Vuilhel. dicit vbi ſupra ꝙ glorificatus hō pōt ī ictu

Preceptum
Capitulum
Decimum oculi diſtantiꝰ moueri amplius qͥ mille milia miliarioꝝ ⁊ ꝓbat ibidē vn̄ Augꝰ. etiam dicit. ꝓtinus vbi volet ſpiritus erit et corpꝰ. Simi le eſt iam de animo per imaginati onem. qui de roma imaginata in tē pore imꝑceptibili imaginari p̄t pa riſius. Verūtamen melior aīa ſicut habebit corpus ꝑfectius ita etiam moueri pōt velocius. ſed mō corꝑa noſtra ſunt tarda. Tum qꝛ elemēta terre in nobis mouēt deorſum ⁊ le ue ſurſum. et ſic de alijs. Tum etiā qꝛ appetitus mouēdi in nobis ſunt interdū ꝯtrarij vt ſenſualitas mo uet qtra racōem. de hoc dono dicit Anſꝫ. li. de ſimili. nunc ꝑtim agiles ſumꝰ. ſꝫ in hoc etiā a paſſeribus ſu ꝑamur. ſed tunc ſicut angeli a celo ad terrā dicto celeriꝰ mouebimur. Vides em̄ quāta celeritate ꝑ ange lum homo ab Abacuck delatus ſit danieli a iudea in caldeaꝫ. par erit velocitas quibꝰ ꝓmiſſa eſt equali tas. Si em̄ reſurrectio in ictu oculi fiet. ſic ⁊ noſtra oꝑaco fieri pōt cū corruptile induerit incorrupcōem. ſicut em̄ velociſſime radiꝰ ſecularis ab oriente fert̉ in occidens. et ocu li viſus a terra in celū ſicut animuſ cū corꝑe quo voluerit. hec Anth. Huic etiā doti appropriat̉ corꝑis libertas. de qua ibidem dicit liber eſt. qui cogi nō pōt ad ea que nolit nec ab eo quod velit. ſed hoc nullꝰ integre hic habet ſed in futuro be atus quicūqꝫ certe angelis ſimilis efficit̉. eoꝝ libertatem habebit. ⁊ ſicut in angelis nō eſt inſtrumentū qd̓ obſiſtet ac impediat aūt ꝯſtrin gat ꝓ velle ſuo cū omnia penetret ſicut ⁊ xp̄s clauſo ꝓdijt ſepulcro qͥ hoſtio clauſo diſcipulis apparuit.
Septimū cuī xp̄o ſimiles erimus. In illa em̄ vita ſi bonus fuerit nihil pacietur ab eo qd̓ nolit ſed agere ꝑmittetur quecunqꝫ voluerit. hec ille. ¶ T Vndecimū extrinſecū gaudium eſt quarta dos dicta cleritas de qua. j. Coꝝ. xv. ſeminatur in ignobilitate ſurgēt in gloria. qd̓ ad claritatem ꝑ tinet. et Math. xiij. fugebūt iuſti ſi cut ſol in regno patris mei. hec cla ritas erit intrinſeca corꝑi glorioſo ⁊ cauſabit̉ ex redundacia anime ad corpus. et ſꝫm ꝙ aīa fuerit maioris claritatis in lumine glorie et frui tione beatifica ſꝫm hoc plus corpꝰ eius clarificabit̉. ideo. j. Coꝝ. xv. d̓r. ſtella differt a ſtella ī claritate. ita et reſurrectio mortuoꝝ. et ita ī corꝑe glorioſo cognoſcetur gloriā anime. ſicut in vitro cognoſcit̉ co lor corporis qd̓ otinet̉ in vaſe vi treo. vt dicit Grego. ſuꝑ illud Iob Nō adequabit̉ ei aurū vel vitrum hec Tho. Etiā patꝫ ꝙ corꝑa glori oſa erunt ꝑuia vt vitrum. et clara vt auꝝ Sunt eī nūc duo q̄ cauſant in noſtro corꝑe obſcurritatē ſcꝫ ma terie impuritas. ⁊ luminis paucitaſ ſed vtrunqꝫ tollet̉. et claritas da bitur ꝑſpicua et fulgida. Sed dubi tares primo. erunt ne omnes ꝑtes corꝑis equales in claritate et colo re. Rn̄dꝫ tho. di. xliiij. in. iiij. ꝙ nō qꝛ corꝑis gloria nō tollet naturam ſed ꝑficiet. vn̄ color qui debet̉ cor pori ex natura ſuaꝝ parciū remane bit in eo. ſed ſuꝑaddet̉ claritas ex gloria anime. Sic etiā videmꝰ cor pora colorata ex ſui natura ſplēdo re ſolis reſplendere. vel ex aliqua cauſa extrinſeca vel intrinſeca ⁊ ſic claritas glorie redundat ab anima ſupple ꝑ cauſalitatē in corpus ſꝫm

Preceptū. Capitulum Octauum
ſuum modū. et eſt ibi alio mō ꝙͣ ſit in anima. ita in quamlibet ꝑtem cor ꝑis redundabit ſꝫm ſuū modum. vn̄ nō eſt incōueniens ꝙ diuerſe ꝑtes habeant diuerſimode claritate ſꝫm ꝙ ſunt diuerſimode diſpoſiti ex ſua natura ad ip̄aꝫ. Vna em̄ pars habꝫ maiorem diſpoſicōem ad claritatem ꝙͣ alia. ſicut oculi ꝙ manꝰ et ſpūs ꝙ oſſa. ⁊ humores ꝙ caro vel ner uus. ¶ M Dubitat̉ ſcd̓o an cla ritas corpoꝝ glorioſoꝝ viſum offē dat ſicut hic radius ſolis. Rn̄. ꝙ nō Racō eſt qꝛ ſicut corpus glorioſum nō pōt pati aliquid paſſiōe nature ſed paſſione anime.i. recepcōe que nientis ſolū. Ita ex ꝓprietate glo rie nō aget niſi actione anime. ſed ſꝫm hoc magis delectat. Offendit autem inquantum agit actione na ture inquantū agit califaciendo et diſſoluendo organū viſus et diſgre gando ſpūs. et ideo claritas glorio ſi corꝑis licet excedat claritatem ſo lis. tn̄ de ſui natura nō offendit vi ſū ſꝫ demulcet ꝓpter ꝙ claritas il la comꝑat̉ claritati iaſpidis. Apo calipſꝫ. xx. Dubitat̉. iij. an in pote ſtate corꝑis glorioſi ſit videri vel nō videri. Rn̄. idem. ꝙ ſic qꝛ clari tas ꝓuenit ex imperio voluntatis cui ſubdet̉. vn̄ in poteſtatē anime glorificate erit ꝙ videat̉ vel non videatur. ſicut ⁊ quelibet actio cor ꝑis in anime poteſtate erit. alias n̄ eſſet corpus glorioſum inſtrumen tum ſumme obediens principali a genti. Capitulum Octauum Vodecimū gaudium ex trinſecū eſt aureolaꝝ et fructuū datīo qͥ habent circa animā et corꝑa beata ſicut ꝑafernalia in matrimonio A ¶ Vbi notandū ſꝫm Tho. ⁊ ali os in. iiij. di. xlix. ꝙ differūt aurea aureola et fructus. Nam aurea eſt gaudiū qd̓ de deo immediate habꝫ anima in ſuꝑioribꝰ viribus ſcꝫ d̓ vi ſione dei clara. de fruitione ⁊ certi tudine tentionis. que tria ſequūtur gaudium anime. et illud eſt aurea. Aureā hanc meremur hic ꝑ quod cūqꝫ certamen cuiuſcunqꝫ tempta conis ꝙ ex caritate vincimus. ſꝫm illud Apo. nemo coronatur niſi qui legittime certauerit ¶ B ¶ Aureo la vero eſt anime gaudiū ab oꝑibꝰ a ſe factis. que hn̄t racōeꝫ victorie excellentis xp̄i formiter facta. vel ſic. Eſt premiū de oꝑibus ꝑfectōniſ quibꝰ homo maxime xp̄o ꝯforma ſꝫm ꝑfectam victoriam. et hanc au reolam meremur aut martirio aut doctrina. aut virginitate. fructꝰ aūt eſt gaudiū et delectatīo de ſpū ali exercicio in ſpernēte delectacō nes p̄ſertim venereas. et hūc mere mur cōtinentia ꝯiugali aūt vidua li aut virginali. Ex quibꝰ patet ꝙ tam aurea ꝙ aureola ſunt prīcipa liter in anima. ſꝫ ſicut ex gaudio eſ ſentialis p̄mij qd̓ eſt aurea de deo immediate habiti redundat. fluit. et cauſat̉ in corpus beati quidā de cor qui ē gloria corꝑis ſeu dos cor poris quadruplex. de quibꝰ dictū ē Sic etiā ex gaudio aureole reſultat aliquis decor in corpus rep̄ſentati uus ſpēalis triumphi. de quo gau det anima vt p̄dicatoris in ore. vir ginis in illa ꝑte. martiris in cicatri ce vel in alia ꝑte corꝑis ſꝫm genus martirij. Ita vt ſtatim ex aſpectu corꝑis ſciat̉ qualis quiſqꝫ fuit mar tir aut virgo. aut doctor ſeu p̄dica

Capitulum Preceptum Decimum
Octauum
tor. Ex quibꝰ patꝫ ꝙ aurea eſt gau dium de deo. aureola de triumpho excellenti. et fructus eſt gaudiū et delectatio de exercicio ſpūali. patꝫ etiā ꝙ ſic aurea eſt principaliter ī aīa ⁊ ſecd̓ario in corꝑe ꝑ redundan tiam. Et ſic duo ſunt qd̓mino auree ſic etiā due ſunt aureole de eadē vi ctoria. vna in aīa. alia in corꝑe per redundantiaꝫ. Patet etiā tercō. ꝙ opus meritorium duo habet bona vnū qꝛ ex caritate fit. Aliud qꝛ ex cellenter et victorioſe puta marti riū ⁊cͣ. Idcirco etiaꝫ duplex p̄mium habebit. Auream ꝓpter primuꝫ. et aureolam ꝓpter ſcd̓m. Tn̄ p̄mium correſpondes merito rōe caritatis quatumcūqꝫ ſit paruum eſt maius quolibet p̄mīo rn̄dente actui racōe ſui generis. et id̓o aureola diminū tiue d̓r reſpectu auree. dicit̉ auteꝫ aureola diminutiue ab aurea naͣ eſ ſenciale p̄miū dicitur aurea ſiue cō rōna. tū qꝛ datur victoribus ⁊ vi ctorie debet̉ corona. vnd̓ job. vij. milicia eſt vica hominis ſuper ter ram tum etiā qꝛ ꝑ ip̄m homo effici t̉ ꝑticeps diuinitatis et ꝑ ꝯſequēſ regie poteſtatis. ſꝫm illud apoclip. v. feciſti nos deo noſtro regnum et ſacerdotes. Dubitatur primo vnd̓ habeatur ꝙ tres ſunt aureole. Rn̄ ꝙ ex gloſa ordinarij. et ſanctorum dictis de virginum enuchis ⁊cͣ. Da bo eis nomen melius a filijs et fili abus gloſa melius nomen ꝓpriam gloriam excellentemqꝫ ſignificat ſꝫ per enuchos patet ſꝫm iſaiam lxvj. hec dicit. deus qui ſe caſtrauerunt ꝓpter regnum celorum virgines d̓ ſignantur. et ſuper illo exodi. xxv. afcies alteram coronam aureolam gloſa. Corona pertinet virginibus
Ad hanc etiā coronam pertinet cā ticum nouum qd̓ virgines tantum coram agno concinunt. Et que ſe quuntur agnum quocūqꝫ ierit. De martirum patet ꝑ augꝰ. libro d̓ ſan cta virgine dicens. Nemo quantū puto auſus fuit preferre virgini tatem martirio ſed virginitati de betur. ergo martirio. de doctorum patet ſuper illud epheſi. j. ſciatis q̄ ſit ſuꝑeminens magnitudo virtutiſ eis dicit. glo. crementum habebūt doctores ſancti vltra id quod alij cōmuniter habebunt. Dubitatur ſcd̓o Cur tm̄ tres ſint aureole vide licet martirum virginum et docto rum Rn̄. primo ꝙ tantuꝫ tria ſunt opera excellentiſſima trium poten ciarum. nam excellentiſſimuꝫ opus racionalis eſt veritatis p̄dicacio cō cupiſcibilis obſꝫuacō virgītatis. ⁊ iraſcibiliſ ꝑpeſſio mortis. Scd̓o qꝛ tm̄ tres ſunt hoſteſ quos excellētiſ ſime vincere poſſumus vicꝫ inuūdꝰ caro demoīa martires vincunt mū dum virgines carnē ⁊ p̄dicatores d̓ monem in cordibus ſuis et aliorum ¶ ¶ Terco qꝛ xp̄o in operibꝰ tribꝰ ꝑfectiſſime ꝯformamur. in predica cione. in puritate. et martirio. Du bitatur tercō q̄ aureolaꝝ ſit perfe ctior Rn̄. tho. d. xlix. ſimpliciter in ter tres aureolas martirū ē potior qꝛ pugna martirij eſt fortior ſꝫm ſe ip̄am ⁊ vehementiꝰ affligens ⁊ ſꝫm pe. de pa. ibidem poſt hoc aureola doctoꝝ. vt ptꝫ in cathalogo ſancto rum. qꝛ etiā eccleſia in letanijs pre fert martires doctoribus et docto res virgībus ꝓut etiā tho. allegat Tn̄ quantū ad aliquid tres aureole habet ſe ſicut excedentes et exceſſe p̄eminēt eī ſꝫm aliquid aureola vir

Decimum Preceptum Capitulum
ginuꝫ alijs in quantū pugna carnis eſt ꝑiculoſior et vicino. ſed non ſic eſt de martirio ⁊ de doctrina. p̄emi net etiaꝫ aureola doctoꝝ alijs. qꝛ pugna doctoꝝ verſatur circa intel ligibilia de qua apo. ephe. vj. non eſt nobis colluctacō aduerſus car nem et ſanguinē. ſed aduerſus pote ſtates. Alie vero ſunt circa paſſiōeſ ſenſibiles. Dubitat̉ quarto an dr̄a ſit īter aureolā ⁊ palma Rn̄. ꝙ ſic. qꝛ aureola eſt p̄miū accidētale. nō qd̓libet ſed pͥmiū correſpondes pu gne vel victorie p̄cellenti. Sed pal ma eſt p̄mium accidentale quod nec radici vicꝫ caritati nec oꝑi p̄cellēti debet̉ ſed voluntati ꝙ palmā mar tirij. martinus habet et dn̄icus qui auide deſiderauerūt martirium nec tn̄ actum martirij habuerunt ¶ D Dubitat̉ v. ī ſpēali d̓ aureola mar tirū que exigantur ad hoc ꝙ aliqͥſ aureolam martirū ꝓprie dictaꝫ ha beat Rn̄. ſꝫm tho. et pe. pa. ꝙ tria neceſſaria ſunt viꝫ pena cauſa ⁊ vo luntas. pexigit̉ tn̄ caritas in omni habente aureolam. Primū ergo eſt pena n̄ quecūqꝫ ſed mortis. vt opor tet recepta. Ex quo patet primo ꝙ non debetur aureola martiꝝ obedi entibus ſolum. licet in eis vſqꝫ etiā ad mortem mactetur ꝓpria volun tas. Secundo ꝙ nec pauꝑibus ſolū ꝙuis mereantur indeo. Tercio ꝙ nec penitentibus licet carnem ſuaꝫ crucifigant. Quarto nec martirium ſolum ſicientibus vt martino ⁊ dn̄i co. Quinto nec ioh. euangeliſte licꝫ in olei dolium feruentis miſſus ſit non mortuꝰ. Sexto nec pueris ī ca mino ignis qꝛ illeſe exiuerūt. nec ſe ptimo ſilueſtro ⁊ anathaſio. licꝫ ma gnam ꝑſecucionē ſint paſſi. ſed tam̄
quilibet xp̄ianus qui in caritate mo ritur ꝑ obedientia vel voluntatem habet moriendi ꝓximo. vel qd̓cūqꝫ aliud opus facit bonum de tali ha bebit in celo ſpeciale p̄mium ⁊ gau dium. ſed non omne tale meret̉ dici aureola. Exempli gra ꝑfecte pauꝑ es voluntarij habebūt iudiciariam poteſtatem. et ſic carnis maceracio aliud ſpeciale gaudium. et ſic intel lige de alijs oꝑibus ſꝫm tho. īmo in terdum plus de aurea quis mereri p̄t ī talibꝰ vt pꝰ dicẻ. Nec octauo lucrecia. que ſeip̄aꝫ interfecit paga na. Nec nono ſeneca qͥ ꝓpter ſe vt tollerabiliorē mortem haberet aꝑ tionem venaꝝ in balneo elegit ꝓp ter qd̓ ſanctulꝰ vt refert greg. iij. dia. occidēdꝰ et opcionē ſibi d̓ mor te eligenda data nullam eligere vo luit. ſꝫ illam dixit ſe tolleraturuꝫ ꝙͣ deus ꝑmitteret. quē tn̄ deꝰ a morte eripuit. ſed martirij aureolam hn̄t Primo q̄dam que ſe ne corrumpe tur femine ſubmerſerūt. qꝛ ſpēali i ſtinctū ſpūs ſancti hoc fecerūt. vt li. j. de. ci. dei refert augꝰ. ſimiliter ſampſon eadē de ca. Itē beatꝰ pe. qui ſibi mortem elegit euerſus pe dibuſcrucifixi. nō ꝓpter ſe ſꝫ ꝓpter xp̄i honorē. nec refert vtrum mors ſtatim an poſtea ſequat̉ dum tn̄ ꝓ pter illud cauſetur vel accelleretur vnde mortui in carcere ⁊ in ſtabuliſ vt marcellus papa. Iteꝫ mortui in exilio martires ſunt qꝛ hmꝯi mortē in eis acceleraſſe preſumuntur ¶ E Secundū qd̓ ad martiriū requirit̉ eſt cauſa. qꝛ em̄ martir teſtis ē in ca fid̓i ꝓ ecc̄īa vel ꝓ quocūqꝫ articulo fidei vel iure eccleſie. aut ꝓ quacū qꝫ virtute in fuſa. qꝛ virtutibꝰ de ſponſatur eccleſia xp̄o. quicunqꝫ ſic

Decimum
Octauum Capitulum Preceptum
morit̉ martir eſt. vn̄ Iohēs bapti ſta ꝓ veritate p̄dicaconis. Agnes ꝓ virtute caſtitatis. et Tho. cantu arienſꝫ ꝓ iuribꝰ eccleſie occiſi tota liter martires ſunt. Similiter tam mater ꝙ filiꝰ in vtero eiꝰ ſi ab in fideli in vtero lederet̉ in odium fi dei. qn̄ vtrūqꝫ vel alteꝝ mori cōtin geret. Similiter qui vulnus non le tale ſuſciꝑet et ꝑ negligentiam que nō eſſet mortale peccatū moreret̉ in vulnere neglecto. Similiter qui potius vellet occidi ꝙ mendacium dicere qd̓cunqꝫ peccādo. Similiter qui cruce ſignati in bello hoſtium xp̄i ꝓpter xp̄m ſuſcepto pugnando ꝑeunt martires ſūt. qꝛ nō ſe ſꝫ xp̄m defendūt et eccleſiam et ſic moriu tur. vnde mortem nō fugiūt ſed eli gunt. Similiter ſi quis ꝓpter bonū cōmune nō relatum ad xp̄m ſuſtine ret mortem aureolā nō mereretur. ſed ſi hoc referat ad xp̄m aureolaꝫ merebitur et martir erit vtpote ſi rem publica defendat ab hoſtiū im pugnacōne qui fidem xp̄i corrupere moliūtur et in tali defenſionē mor tem ſuſtinent. Tercio requirit̉ vo luntas vn̄ qui dormiendo occidere tur nunꝙͣ priꝰ volūtatē ad martir um habita inuitus occideret̉. aut fugiens. aut ſe defendens inuitus occideret̉ martir n̄ eſſet niſi fierēt vt priꝰ dictū eſt de cruce ſignatis. Ypter qd̓ Mauricius cū ſocijs ſuis arma ꝓiecit vt fieret māiur Inno centes etiā nō ꝑfectam racōem au reole habent niſi vt quidā tenent vſus racōnis in eis miraculoſe fue rit ſicut de iohāne baptiſta in vtē ro ꝓbabile eſt. f ¶ Dubitat̉. vj. quibꝰ debeatur aureola virginum Qn̄. ſꝫm Tho. vbi prius ꝙ habenti
bus tria. primo inexꝑientiam habē tibus veneree voluptatis volunta rie hoc eligentibꝰ et finaliter in ſi mili propoſito ꝑſeuerantibꝰ. ſemꝑ tn̄ p̄ſupponitur caritas que eſt au ree meritoritoria. vn̄ patꝫ ꝙ decem ſunt genera hoīm virginū aureola carentium ſꝫm Tho. iij. iiij. Primo frigidi et enuchi qui voluntate ha bent ducēdi cōiūgem ſi poſſent. vn̄ Augꝰ li. de ſancta virginitate qui bus ip̄m virile membꝝ debilitatur vt generare nō poſſint nō ſunt enū chi. ſufficit tn̄ ꝙ xp̄iani fuerint. et dei p̄cepta cuſtodiunt. eo tn̄ ꝓpoſi to ſunt vt cōiugēs ſi poſſent hr̄nt. cōiugatis fidelibus adequari. Se cūdo qui ſolū ad tempus quo intra bunt matrimoniū ꝯtinere ꝓponūt et ſic decedunt nō mutato ꝓpoſito Terco qui primo proponūt ꝑpetue ꝯtinere. attij poſtea mutant̉ in p poſito et ſic decedūt. Quarto qui ī veteri teſtamento virginitatē ſer uauerūt adulti ſine ſpēali inſtīctu ſpūſſancti. Quinto violenter oppͥſ ſa et ꝯſentiens deliberate ſtatim. Sexto inexꝑtes veneree volupta tis cū ꝓpoſito ꝑpetue caſtitatis in mortali decedentes que ſunt vere fatue virgines. Septimo infidelis vel fidelis nihil cogitans de virgi nitate vel cōiugio vel incōtinētia. et ſic decēdens. Octauo baptiſati infantes ante vſum racōis decedē tes. Nono infantes ante baptiſmū decedentes G ¶ Sꝫ quereres nu quid incorrupti aureolā nō meren tes ⁊ in caritate decedentes ſpēale gaudiū habebūt de innocentia cor rupconis. Rn̄dꝫ. Tho. in. iiij. ꝙ ſic et ſi nō ꝓpoſuerūt ꝑpetuo ſeruare Sicut innocentes q̄ peccare potue

Preceptum
Capitulum Octauum
Decimum runt de innocencia ſpūaliter gaude bunt ſed illud gaudiū non eſt aureo la H Decīmo qui moroſis dele ctacionibꝰ pleno ꝯſenſu et delibe rato īmorantes ſine tactu virili ꝓ prio motū animalis etiaꝫ corꝑis in vigilia ad polutione. vel ad ſimileꝫ exꝑientiam veneree voluptatis ꝓ grediuntur etiam ſaluis ſignaculis corꝑee integritatis de quo habes p̄ cepto. ix. I Sūt etiam ſex ge nera hoīm qui veram aurealaꝫ vir ginum poſſidebūt. Primo beatiſſi ma maria virgo virginuꝫ. q̄ vt tho dicit. ꝙͣuis non habuit pugnā ꝑ te ptacione que fit a carne habuit tn̄ pugnā que fit ꝑ temptacione ab ho ſte. que nec etiā ip̄m xp̄m reueritus tēptare fuit. vtꝫ. mat. iiij. Secūdo vt in exꝑte venerea voluptate ī vi gilia cū ꝓpoſito ꝑpetue ꝯtinendi. Cercō in exꝑte venerea voluptate cū ꝓpoſito interrupto de ꝯtinendo de quo finaliter penituerūt. Quar to q̄ in veteri teſtamento ex diuino inſtinctu virginitatē ſꝫuauerunt ſi cut credit de iere. eze. et helia quo rū ꝯiugīa non leguntur. Quīto vi oppreſſe que in venerea voluptate nunꝙͣ ꝯſenſerunt de liberate. quia cuiꝰ principium ē totaliter extra n̄ eſt ordinale a rōe. vnde deſectacō q̄ eſt cū ſeminiſ emiſſione virginitatē non tollit in ſumno facta. Similis ro eſt de mulieribus q̄ dormientes aut in ebrietate. aut amentes a vi ris ognoſcuntur niſi forte illa inte cione dormitum ierūt vt a viro cō gnoſcantur et eadem rōe ille q̄ vi gilantes ꝑ violentiam corrumpunʳ ſiue ab homīe ſiue a demone incu bo. ſi quantū poſſunt remittunt̉ vt ꝯſꝫuent corpus a corrupcōe anime
vel ſalteꝫ mentē a ꝯſenſu et ſiue ꝓ fide. ſiue ꝓ quacūqꝫ alia cauſa vio lenter corrumpant̉. virginitate nō ꝑdunt. ſed ſi pro fide hoc quis ſuſti neat. erit meritoriū ⁊ ad genꝰ mar tirij ꝑtinebit. vnde luciā dixit. ſi me inuitam violare feceris mihi caſti tas duplicabit coronam. nō ꝙ ha beat duas virginitates aureolas. ſꝫ ꝙ duplex p̄mium reportabit. vnum ꝓ virgītate cuſtodia. Aliud ꝓ iniu ria quam paſſa eſt. dato etiā ꝙ ta lis violenter opp̄ſſa ꝯcipiat nec ex hoc meritum virgītatis ꝑdit nec tn̄ mr̄i xp̄i equabitur in qua fuit cum integritate mentis. etiā integritas carnis. Omīa ſunt tho. verba. Se xto frigidi et enuchi voluntatē ha bentes incorrupcionē ꝑpetuam ſer uandi. etiā ſi facultas adeſſet coeū di. faciunt em̄ deneceſſitate virtu tem k ¶ Dubitat̉ vij. quibꝰ au reola doct. debeatur. Rn̄. ſꝫm tho. et pe. de pa. vbi priꝰ ꝙ habentibꝰ tria. Primo qui actu docuerūt Se cundo qͥ ex officō docuerūt vel miſ ſi. Terco qui docuerūt publice ⁊ re cta intencione ꝑtinentia ad ſaluteꝫ ꝑ que diabo. a cordibus hominū ex pugnatur ſicut quibuidam ſpiritua libus armis. d̓ quibus ſecūda cor. x Arma milicie noſtre nō ſunt carna lia ſed ſpūalia neceſſario tn̄ p̄exigỉ caritas ex qua ꝓcedat doctrina ꝓ pter primum p̄lati ꝙͣ tumcūqꝫ mag ni nō habebunt aurolaꝫ qui nunꝙͣ actu docuerūt. licet habitū litera tiſſimi fuerint. non em̄ habitui ſed actui debetur aureola doctoꝝ. Si militer n̄ habebūt p̄lati. quibus ex officio doctoꝝ ꝯpeterēt p̄dicare qͥ non p̄dicauerūt. qꝛ pugnati debet̉ ſꝫm illud. j. thi. ij. non coronabit̉ ni

Capitulum Preceptum
Octauum
Decimum ſi qui legitime certauerit. ſimiliter nec p̄lati nec alij qui ſolum ī priua to nō publice docuerunt actu aure olam habebunt ꝓprer carenciā ſcd̓i mulieres nō habebunt nec viri qui nō ſunt miſſi legitime ad docendum nec fraterne correctōi priuati debe tur. ꝓpter tercij carenciā non habe bunt aduocati aduocantes. nec me dici. nec philoſophi ſuas artes docē tes imo nec theologis philoſophiā docentibus niſi vtant̉ ad declara cione theologie vt paulꝰ interduꝫ fecit. et hiero. et alij. nec theologꝰ ex officio p̄dicans fine indebito. ſꝑ ſcilicet ꝓpter vanaꝫ gloriā vel qui verbuꝫ dei ꝓpter lucrū temꝑale ad ulterans recipit mercedē ſuam nun ꝙͣ habebit doctoꝝ aureolam. etiaꝫ ſi in caritate decedat non em̄ peni tentia poteſt recuꝑare aureolaꝫ. qꝛ penitentia non viuificat mortua o pera. q̄ nunꝙͣ viua fuerūt dicunt̉ aūt mortua. non ſolum ſine carita te facta. ſed etiā ſine intencione re cta et quecūqꝫ p̄ fuerunt a prīcipio meritoria. virgo tn̄ mente ſolū cor rupta penitendo recuꝑare pōt au reolam qꝛ mortificata opera ꝑ peni tenciā reuiuiſcūt id ē que viua fue rūt. ⁊ ꝑ mortale fuerunt mortifica ta. ſed virginitas illius q̄ mentē cor rupta eſt quo ad integritatē carniſ et quo ad ꝓpoſituꝫ ꝯtinendi viua fuit licet poſtmodū ꝑ ꝓpoſitum co eundi potuerit mortificari. Id̓o pe nitentia reuiuiſcere pōt. ſed ſic nō eſt de p̄dicante ſemꝑ ex īani gloria vel ex auaricia. qꝛ nunꝙͣ ſuus actꝰ bonus fuit. ſed doctoꝝ aureolā ha bebunt p̄dicantes et docentes tribꝰ modis ſupradictis ſiue fecerūt ma giſtri ſiue ſimplices ſacerdoteſ. ſiue
p̄lati. ſiue n̄ p̄lati ſiue docuerīt ſcri pto ſiue verbo ſiue legēdo ſiue p̄di cādo. ſcripta eī oponere qͥdam mo dꝰ dicēdi ē et nota. ꝙ docere ē opꝰ caritatis et miſꝫicordie magnū. ¶ L Dubitatur octauo. vtruꝫ in eadem ſpecie vna aureola p̄emineat alteri et vtꝝ vniꝰ virginiſ aureola ſit nō bilior ꝙͣ aureola virginis alterius et ſic de martirij et doct. aureolis. Rn̄. ꝙ ſic. vna em̄ ſꝫm excellentiam actus per ꝙͣ hic pugnauit nobilior erit vt exempli gr̄a qͥ acerbius mar tirium. aut qui puriorem virginita tem. vitando occaſiōes habuit aut qui plures ſaluauit p̄dicādo vel fre quentiꝰ p̄dicauit nobiliorem habe bit aureolam. Et racō eſt qꝛ aureo la ſupponitur auree. ſed aurea eſt in vna maior et nobilior ꝙͣ in alio vt de dotibus patuit et patebit. er go ⁊ aureola M ¶ Sed nota ſꝫm tho. ꝙ ꝙͣuis aliquis poſſit ꝑueni re ad alciuſ vel inferius vel equale meritum p̄mij ſcꝫ eſſencialis ꝑ radi cem caritatis habendo ſolam volū tatem ad martiriū ꝙͣ martir ī actu mereatur ꝑ martiriū tn̄ nō martiri ſatus nō venit ad aureolā niſi priꝰ martiriſetur. et ſic etiā eſt de alijs duabꝰ aureolis ꝑiformiter ſꝫm tho ſciendum. Sciendum ſm eundeꝫ q̄ meritū aureole poteſt intēdi dupli citer. vno modo ex ꝑte radiciſ. ſcꝫ ca ritatis. alio mō ex ꝑte operis. Con tingit em̄ aliquos duos quoꝝ vnꝰ ex minori caritate maius tormentū martirij habet vel magis predica cioni inſtat aut etiam magis ſe a delectacōnibus carnis elōgat. In tenſioni ergo meriti que attendit̉ penes radicem. nō reſpondet inten ſio aureole. ſꝫ intenſio auree. ſed in

Decimum Preceptum Capitulum Nonum
tenſioni meriti que eſt ex genere a ctus reſpondet intēſio aureole. vn̄ pōt eſſe ꝙ aliquis minus in marti rio meret̉ quantū ad eſſentiale p̄ mium qui habebit ꝓ martirio ma iorem aure olam Capitulum Nonum Vnc dicendū eſt qui ſūt fructꝰ debiti beatis qui buſdā vel om̄ibus d̓ quo notat tho. in. iiij. di. xlix Qd̓ fructus de quo loquit̉ criſtus Mat. xiij. et luc. viij. qua diuidit in triceſimū. ſexageſimū. et centeſimū eſt quoddā premiū qd̓ debet̉ homī ex hoc ꝙ de carnali vita in ſpūaleꝫ tranſit et reſpondet illi virtuti fru ctus p̄cipue qui hoīeꝫ p̄cipue a ſub iectione carnis liberat. hoc autē fa cit ꝯtinētia ſola. qꝛ ꝑ eam repri mū tur delectacones q̄ maxime guſtum ſpūalis dulcedinis impediūt ꝙ fru ctus ſuo nomīe importat. Nā ꝑ de lectacōes venereas aīa p̄cipue cor pori ſubdit̉ adeo vt in actu carna li ſꝫm Iero. nec ſpūs ꝓphecie cor da ꝓphetaꝝ tangit. nec in illa de lectacōe eſt poſſibile aliquid intel ligere. vt phūs di. vij. ethi. Et id̓o ꝯtinentie magis correſpondet fru ctus ꝙ alteri virtuti. ¶ B Huiꝰ aūt fructus ſimilitudo ſic accipitur fructus em̄ ex ſemine ꝯſurgit. fru ctus aūt ſꝫm hoc pōt ꝓdire ex ſemi ne qꝛ vis ſementia eſt efficax ad cō uertendū humores terre in ſua na turam. et quanto hec virtus eſt ef ficacior et terra ad hoc paratior tā to fructus ſequit̉ vberior Spūale aūt ſemen qd̓ in nobis ſeminat̉ eſt verbū dei. vn̄ quāto aliquis magīs
in ſpūalitate cōuertit̉ a carne rece dens tanto in eo eſt maior fructus. verbi dei. ſꝫm hoc igit̉ fructus dif fert ab aureola. qꝛ aureola ꝯſiſtit in gaudio qd̓ habet̉ de oꝑis ꝑfecti one. Sed fructꝰ in gaudio qd̓ habe tur de ip̄a diſpoſicōe oꝑantis ſꝫm gͣ dum ſpūalitatis in que ꝓficit ex ſe mine verbi dei. vn̄ ſicut aureola nō debet̉ cuilibet victorie. ſꝫ excellēti ⁊ cū hoc in materia excellenti. Ita fructus ſuo mō qui importat dele ctacōem debita ꝓ ꝯtinentia a ve hementi delectacōe. ideo dabit̉ il li virtuti non que ſpreuit minores delectacōes ſicut guſtus puta ab ſtinentie. ſꝫ dabitur illi qui ſpreuit maiores ſcꝫ venereas ſicut ꝯtinen tie et caſtitati. Alber. li. d̓ quatuor coequeuis di. Qd̓ ſicut videmus in officijs agriculature ꝙ omē qd̓ fru ctuꝫ fert terra eſt. ſed tn̄ cultor gu ſtat et ꝑcipit ip̄m fructū. Sic etiaꝫ terra corꝑis noſtri vel anime fert fructū. ſꝫ anima guſtat ip̄m ſeu ſpi ritū. eſt fructus ꝓprie qui generaʳ ex grāno cadenti ī terram ad quod viuificandū et fouendū et nutrien dum habꝫ terra virtute ſicut dictū s ei a principio germinet terra her bam virente et facientem ſemen iu xta genus ſuū. Continentia aūt eſt ſꝫm delectacōes carnis ꝯtinendo il lud ad quod poteſtate acceꝑat. pri mus homo et etiā accn̄s ꝯtinentie qd̓ eſt virginitas naſcit̉ nobiſcū in agro coꝑis noſtri vt faciliꝰ excolaʳ vn̄ qꝛ fortitudo que eſt circa cultū extrinſecū vel reſiſtentia paſſionuꝫ et parcimonia circa victū. et iuſti cia circa extrinſecos actus. q̄ omīa minorem laborem exigūt nō eſt fru ctus de quo nunc loquim̉. ſed circa

Capitulum Qlonum Preceptum Decimum
venerea q̄ magno indigent cultu C Sꝫ q̄reres q̄ ſūt grādꝰ fructuū Rn̄. lu. viij. et mat. xiij. ꝙ tres. vicꝫ triceſimus. ſexageſimꝰ. ⁊ centeſimꝰ qui dant̉ in patria quoſ triplex gra duſ qͣtinendi meruit in via. Cuiꝰ rō eſt. qꝛ ꝑ ꝯtinentia cui fructus rn̄dꝫ homo in quandā ſpūalitatē adduci tur carnalitate abiecta. Et id̓o ſꝫm diuerſum modū ſpūalitatiſ quē ꝯti nentia facit. diuerſi fructus diſting uuntur. Eſt em̄ quedā ſpūalitas ne ceſſaria ad ſalutem. et quedā ſuꝑha bundans. neceſſeria quidē ſpūalis ē in hoc ꝙ rectitudo ſpūs ex delecta cōe carnis non ꝑuertatur. qd̓ fit cū aliquis ſꝫm rectum ordinem racōis vtitur delectabilibꝰ carnis. et hec eſt ſpūalitas ꝯiugatoꝝ Spūalitaſ vero ſuꝑhabundas eſt ꝑ quā homo ab huinſmōī delectacionibꝰ carnis ſpm̄ ſuffocantibꝰ oīno ſe abſtrahit ſꝫ hoc ꝯtingit dupliciter vel reſpe ctu ſolum p̄ſentis et futuri temꝑis et hec eſt ſpūalitas viduaꝝ. vel eſt reſpectu cuiulibet tꝑis p̄teriti. pn̄ tis. et futuri. ⁊ hec eſt virginiū. ſer uantibus ergo ꝯtinentia ꝯiugaleꝫ datur in patria fructus triceſimus vidualem ſexageſimꝰ. virginalē cē teſimus. Cuius racio ſꝫm tho. et al. vbi ſupra aſſignari pōt ex ip̄a natu ra numerorū. Tricenariꝰ em̄ nume rus ex ductu ternarij in denarium ſurgit. Eſt aūt ternariꝰ numerꝰ oīs rei ꝑfectio vt d̓r. jͣ. celi. Et habet ī ſe ꝑfectionē quandam omnibus cō munem. ſcꝫ principij. medij. et finis vnde quenienter ꝯiugatis aſſigna tur ternariꝰ. in quibus ſupra obſer uancia decalogi qui ꝑ denarium aſ ſignatur nō additur ꝑfectio niſi cō munis ſine qua nō eſt ſalus. ſꝫuant
em̄ boni ꝯiugati denarium decalo gi et ꝯtinent ſe a tribus malis cir cūſtancijs vicꝫ a tꝑe indebito. a ꝑſo na indebita. et a circūſtancia inde bita. Ideo ſtipes ꝯtinencie eoꝝ ra mo triplici dilatatus merito habe bit fructu triceſimū ⁊cͣ D Sex agenariꝰ aūt numeruſ ex ductu ſe narij indenariuꝫ ſurgit ſeu cauſat̉ Et habet ſe ad tricenarium in dup la ꝓporcione. Id circo ſignat fru ctum vidualis ꝯtinentie. qꝛ hec cō tinet. primo reſpectu oīm ꝑſonaruꝫ Secūdo ꝯtinet reſpectu omnis fu turi tꝑis. ⁊ ſic dupliciter excedit cō iugale. iō duplum fructū habet re ſpectū ꝯiugatoꝝ. videlicet ſexage ſimum. vel etiā viduiſ datur ſexage ſimus. qꝛ lx. ꝯponuntur ex denario ⁊ ſenario vidue aut vere ſꝫuant de narium p̄ceptorum. et cū hoc ſena rium operuꝫ miſꝫicordie. Eo ꝙ nec meritum futuꝝ. nec natos in futu rum hn̄t ꝓuidere. Et ſic ſtipes de calogi in duplici ramo arborē ꝯiu gum excedit. id̓o ſexageſimum fru ctum habebūt. E ¶ Centenariꝰ aūt quenienter rn̄det virginitati. qꝛ denarius ex cuius ductu cetena rius ſurgit eſt limes et terminꝰ nu meroruꝫ. ſimiliter virginitas tenet ſꝑualitater. limite ſeu apice. qꝛ ad eam nihil de ſpūali addi poteſt. Cō tinet em̄ virgo ab omnibꝰ a quibus ꝯiigati et vidue et cū hoc ꝯtinēt triplici tꝑe ꝑfecte videlicet. p̄teri to. pn̄ti. ⁊ futuro. ideo nonagenari us virginibꝰ debetur. ſed qꝛ ſuper hoc votum emittunt ꝯtinentie vir gnialis. vel ſaltē firmū ꝓpoſitū ad dūt ſuꝑ tria tꝑa. Idcirco cetenariꝰ eis merito debẻ quaꝝ ſtipes ē ob ſꝫuaco d̓calogi. ⁊ rami decuplices.

Preceptum Capitulum Nonum
Decimum f ¶ Dubitat̉ hic primo vtꝝ ali quis de fructibꝰ debeatur infanti bus poſt baptiſmū mortuīs. Rn̄. al ber. vbi prius ꝙ non proprie. fru ctus em̄ proprie dentur laboranti. Eſt aūt infantiuꝫ fructus muneris potius ꝙ vſus vel laboris. Sicut ſi ager ꝓfert aliqua q̄ ſponte naſcū tur ex beneficō ſolis tm̄. Sol em̄ iu ſticie ꝓ ꝑuulis laborauit quibus vt ſupratactū eſt eorum innocencia ⁊ integritaſ aliqd̓ gaudium in patria dabit G Dubitat̉ ſcd̓o vtrum binubes id ē que ſecundario nupſe runt debeat̉ fructus ſexagaſimus poſtꝙͣ ꝯtinent altero ꝯiuguꝫ mor tuo. Rn̄. ꝙ non ꝓprie ſꝫm al. et pe. pa. vbi priꝰ. qꝛ ꝯtinencia vidualis a ſecundis nupcijs ebſtinet. H G Dubitat̉. iij. vtrū iſti qui nunꝙͣ in matrimonio fuerūt nec virginitatē ſeruauerūt an fauctum aliquē ha beat. Rn̄. ꝙ ſic vnd̓ pe. pa. diſ. xxxix ſicut ad aureolā non ſufficit votuꝫ ſeu ꝓpoſitum ſine effectu ſic nec ad fructum. vnde ſi quis in ꝯtinens ī morte peniteat cū ꝓpoſito ꝯtinen di. auream quidē habet ſed nō fru ctum. qui vero corruptus peccato penitens vixit ſanus. cū ꝓpoſito cō tinendi ſolum matrimonialiter. fru ctum habebit triceſimū. ſed cum ꝓ poſito ꝯtinendi ſimpliciter habe bit fructum ſexageſimū. centeſimuꝫ autē habere nō poteſt. ſicut nec au reolam. qꝛ corde et corꝑe corruptꝰ eſt. Ad idem ē tho. eadem diſ. dic. fructus nō omnibus queniunt ſal uandis. ſicut patet de hijs qui in fi ne penitent. et īcōtinenter vixerūt Eis em̄ non fructus ſed eſſenciale p̄ mium debet̉. nec cuilibet vidue. ſꝫ ei ſolum que ꝓponit ſeruare viduitatem. et que ſeruat ſexageſimꝰ de betur fructus I¶ Notat tamē tho. vbi prius ꝙ fructus triplici ter accipitur. Vno modo vt dictū eſt hactenus. Secundo modo fru ctus ſpūalis ſumitur ad modum et ſimilitudinē corꝑalis fructus. In quantū corꝑalis fructus eſt qd̓dam ꝯmodum. qd̓ ex labore agriculture expectatur. et ſic fructꝰ d̓r illud p̄ mium qd̓ homo ꝯſequitur ex labo re quo in hac vita laborat Et ſic omne p̄mium qd̓ in futuro habebi tur ex nr̄is laboribus fructus dici Et ſic accipit̉ ro. vj. habetis fru ctum veſtrum in ſanctificacōem fi nem vero vitam eternam Tercō ſumitur fructus ſpūaliter ꝓ eo ꝙ reficit tm̄ ꝙuis nō ſit vltimꝰ finis. Et ſic virtutes fructꝰ dicunʳ inquantū mentem ſincera delectaci one reficiunt. vt ambro. di. et ſic ac cipitur galla. v. fructꝰ autem ſpūs ſunt caritas. gaudiū. ⁊cͣ vbi ponunʳ duodecim. quos ponit ibidem dicit ꝙ fructus ſpūs ſunt qui in hac vi ta in anima ꝯſurgūt ex ſeminacōe gratie. et ponit apoſ. primo ꝑficien tes in anima interiꝰ quīqꝫ. Scd̓o ſe ptem perficientes in anima exteriꝰ Primo em̄ interiꝰ ꝑficitur anima in corde per amore qꝛ primū principiū motiuum virium interioꝝ eſt incli nacio ad bonum q̄ dicitᵐ amor ſiue caritas. Secūdo ꝑficit̉ ꝑ gaudium amor qꝛ vſtimus terminꝰ quo ꝑfici mur interius eſt gaudium. qd̓ ꝓce dit ex p̄ſencia rei ꝑ caritateꝫ amate qui ei habet caritatē. hēt qd̓ amat et ſic ꝯſurgit gaudiū. Tercō ꝑficiʳ pace. tunc em̄ amans pacem habet qn̄ rem amatam ſufficiēter poſſidet et res amata ſufficieus eſt amanti

Decimum Capitulum Preceptum Decimum
ꝓpter ſuam ꝑfectionē. Quarto ꝑfi citur paciencia. ſunt em̄ q̄ pacem cō trahant aduerſa q̄dam ꝯtra que ꝑ ficit pacīa q̄ facit. aduerſa paciēter tollerare. vnde luce xxj. In pacien cia vr̄a poſſidebitis animas. Quito ꝑficitur longanimitate. qꝛ dilacio boni amati etiaꝫ impedit gaudium ꝯtra quem dilacōem ꝑficit longa nimitas q̄ expectaciōe non frangiʳ vnd̓ math. xxiiij. Qui ꝑſeuerauerit vſqꝫ ad finem. hic ſaluus erit. Sex to ꝑficitur bonitate q̄ ad ſequentia extrinſeca ꝑficiunt q̄ ſunt aūt iuxta nos vt ꝓximus. aut ſupra vt deus. aut infra vt ſenſitiua et corpus. pri mo ergo in corde in ordine ad ꝓxi mum ꝑficit bonitas ꝑ rectam et bo nam voluntatem Eſt em̄ bonitas rectītudo et duceldo animi qua om nibus alijs bn̄ vtitur. qꝛ lu. vj. Nō poteſt arbor bona fructꝰ malos fa cere. Septio benignitas ꝑficit ī or dine ad ꝓximū. vt quis eī bona ſua largiter ꝯmunicet. vnd̓ benignitas d̓r quaſi bona igneitas quaſi faciēſ hominē fluere ad ꝓximum. reꝝ lar gitas. vnde. ij. co. ix. hilarem dato diligit deus. vn̄ col. iiij. Induite be nignitatem ⁊cͣ Octauo ꝑficitur ma ſuetudīe qua quis paciēter ſuſtinet̉ ꝓximi moleſtias. de qua mathe. xj. Diſcite a me qꝛ mitis ſum et humi lis corde. Nono fide perficimur ad deū ſuꝑ nos. fides ei eſt hec ꝯgni cio quedā inuiſibiliū certitudinē q̄ daꝫ. ſꝫm illud gene. xv. Credidit ab raham deo et reputatū eſt ei ad iu ſticia. Decimo modeſtia ad id qd̓ in fra nos eſt. ſcꝫ corpus ꝑficiēs in ex terioribus actibus. nam modeſtia actibus ſeu dictis moduꝫ imponit. Vndecimo quo ad appetitu ſenſibilium interiorem ꝑficit ꝯtinentia q̄ etiā a licitis abſtinet. Duodecimo caſtitas que licitis recte vtit̉. hec/ de Tho. Gal. v. Capitulum Decimum Redecimū gaudiū extri A ſecū corꝑis erit de ſocie tate iocudiſſima beatoꝝ ⁊ ſegregacōne a ꝯſorcio maloꝝ. hec duo principalia gaudia erūt et vtrunqꝫ nobis multitudini innumerabili. Primo gaudebūt tot gaudijs quot ſunt ꝯſodales beati angeli ⁊ hoīes Scd̓o gaudijs quot damnatoꝝ demonū ⁊ hoīm euaſe rūt ſodales. de primo di. Anſꝫ. ꝓ ſo lo. c. penul. interroga intima tua ſi caꝑe poſſint gaudiū ſuū d̓ tāta btī tudine ſua. ſꝫ certe ſi quis aliꝰ que oīno ſicut teip̄m diligeres eand̓ btī tudinē hr̄et duplicaret̉ gaudiū tu um. qꝛ nō minus gauderes ꝓ eo ꝙͣ pro teip̄o. ſi vero duo vel tres vel multo plures idip̄m hr̄ent tantūde ꝓ ſingulis ꝙͣtū ꝓ teip̄o gauderes ſi ſingulos ſicut teip̄m amares. Er go in illa ꝑfecta caritate innumera biliū angeloꝝ beatorū et hoīm vbi nullus minus diliget aliū ꝙͣ ſeip̄m nō aliter gaudebit quiſqꝫ ꝓ ſingu lis alijs ꝙ ꝓ ſeip̄o. ſi ergo cor hoīs de tato ſuo bono vix capiet gaudiū ſuū quo capax erit tot et tantorum gaudioꝝ hec anſꝫ. B ¶ Vn̄ Tho in. iiij. di. xlix. di. Illud gaudiū qd̓ vnus ſpēaliter videt̉ habere inter omēs homines beatos. illud qd̓am mo om̄s beati ſimiliter hn̄t inquan tū ſcꝫ ꝑ caritatē ꝑfectā vnuſquiſqꝫ bonū alteriꝰ bonii ſuū reputat. nō tn̄ hoc gaudiū quo vnꝰ alteri con

Preceptum Decimum
Preceptum Decimum
gaudet de aureola quā in eo videt pōt in n̄ hn̄te aureolā vocari aure ola. qꝛ non dat̉ in premiū victorie eiꝰ ſꝫ magis reſpicit victoriā alie nā Corona vero ip̄is victoribꝰ red dit nō victorie cōgaudentibꝰ pro pter illoꝝ gaudioꝝ multitudinem d̓r Math. xxv. fideli ſeruo. Euge ſꝫ ue bone et fidelis ⁊cͣ. intra ī gaudiū dn̄i tui. nō d̓r gaudiū te intrabit. qꝛ etiā extrinſecū gaudiū vix hō caꝑe pōt hūana ꝯiectura. huic. xiij. gau dio aſſociari pn̄t tria bona beatitu dinis q̄ ponit anſhel. li. de ſimil. vi delicꝫ amiciciā. ꝯcordiam. et hono rem. De prima em̄ dicit ꝑfecta ami cicia eſt que in inimicicia cōuerti n pōt. Hec em̄ ſi quis tantā amiciciaꝫ hr̄et velut pater ad filiū. verti tn̄ pōt in inimiciciam. ſed in patria ꝙ tū ſe quiſquis tm̄ et tam diu diliget alterum. nec video quomō poſſit al ter eſſe p̄ſertim cū omēs vnū corpꝰ xp̄i ſint et xp̄s qui eſt pater omniū ſit caput. ¶ De. ij. ſcꝫ ꝯcordia dicit Concordia nec ad noſip̄os hic plerūqꝫ habemꝰ cū corpus ⁊ anima diſſideant. ſed hec ceſſabūt cū cor pus in deum tendēt. Ibi em̄ erit tā ta ꝯcordia vt quēadmodū ad queꝫ locum oculus dexter velit ad eūdeꝫ et ſine labore et ſiniſter. Eccīa vna erimus et xp̄i corpus et ſponſus. ſꝫ dicis. ſi ergo volo que voluero. et idem mecū omnes volunt. gͦ maior petro eſſe potero ſi voluero Rn̄. in becillitati tue te maiorē petro vel le non potes. qꝛ hoc velle eſt ſe nil velle eſſe. Illi em̄ eſſe in gloria e qualem velle nō poteris cuiꝰ meri ti impar es. pulcerrimū em̄ illd̓ cor pus ꝓ nullo cōmodo violare vis. In humano etin̄ corꝑe nec pes manus eſſe appetit. nec oculus auris. ſic et in illa dei ciuitate admirabili Quiſqꝫ em̄ ꝓ modulo ſuo ſacīabit̉ vt nec amplius velle poſſit Tho. in iiij. di. xlix. aſſignat racōnem ſic di. in beatis erit ꝑfecta caritas vn̄ qui libet ibi plus diliget deū ꝙ ſeip̄m Et ideo magis volet id quod eſt conueniens deo ꝙ id quod eſſet ei vtiliꝰ. et ideo magis volet diuinaꝫ iuſtitiam ſaluari in hͦ ꝙ ip̄e minuſ habeat qd̓ eſt deo cōuenientius ꝙͣ in hoc ꝙ plus habeat qd̓ eſſet ſibi vtiliꝰ D ¶ De..iij. videlicꝫ hono re ſic dicit Anſ. Honorari autē hō appetit ab homībꝰ vt eoꝝ verbis aut factis collaudet̉. verbis vt eū collaudēt. factis vt eū ſibi p̄ponāt ſꝫ cū honorē hmōi appetit. tale eſt ac ſimius vnus querat ab alijs lau dari eiſqꝫ in regimīe p̄poni. hūc tn̄ honorē nullꝰ ad plenū hic habere pōt eū nec imꝑator ab omnibus co gnoſcat̉ aut omnibꝰ preponaʳ. In futuro aūt ab om̄ibus beatis coro nabitur. Cuiuſmōī aūt honor ſit fu turis declaremꝰ exemplis. Ecce po nit̉ pauꝑ omni ſolacio deſtitutus. vulneꝝ et aliarū infirmitatū corru ptus et omni quo vel a frigoris a ſperitate defendat̉ tegimine nudꝰ hūc talem tali mō iacentē ⁊ in nul lo ſemet iuuare volentem. ſi rex ali quis potentiſſimus tranſiens vide ret miſertus vulneribꝰ mēderi iu beret curatūqꝫ ſuis regalibꝰ indu mētis ſeu ornamētis indutum p̄ſen tatū p̄ciperet et in filiū adoptaret adductū. ac deinde p̄ciꝑet vt in re gno ſuo filiꝰ ſuus haberet̉ a cun ctis atqꝫ in nullo qd̓ imꝑaret a quo ꝙͣ vt ꝯtradiceret̉ heredem ſuū fi

Preceptum
Decimum Capitulum
Decimum ret et eū ſuo nomīe vocare vellet. nonē diceres hūc magnifice et ino pinate honoratū ⁊ certe nobis hec deus om̄ia faciet. nati em̄ de putre dine carnis replemur multis miſeri is omni ſolacō deſtituti. omniū paſ ſionū infirmitate obnoxij ac pecca rū vulneribꝰ pleni a deo recipimur curat. ſanat. reſtituit. ornat. facit incorruptibiles. adoptatos cohere des ⁊cͣ. Ego inquit dixi dij eſtis. om niqꝫ creature iubebit vt nobis obe diat. vocamur dij nomīe ſuo. Ipſe deus deificans eſt. tu vero deꝰ dei ficatꝰ. ſed ratio fortaſſis in apoſto lis et excellentibus locū habet. ſed quid de me qui longe diſto. Attēde ꝙ vniuerſaliter ait. ego dixi dij e ſtis et filij excelſi om̄es vt nullū ab iſta deitate excipiendus oſtenderet hec anſꝫhel. Et ponit exemplū Sco ti in de ligno. plumbo. et ferro ī ig nem poſitis quoꝝ vnum altero ma gis ignitū fit cū ignis totum pene trauerit. Sicut em̄ ibi nullū fit ig nis ſed quodlibet fit ignitū et vnū plus alio ignoſcit̉. ſi in patria vnuſ quiſqꝫ deificatꝰ erit ex dei vnione Attamen vnꝰ alio beatior nulluſqꝫ vere d̓r deꝰ ꝑ eſſentia ſꝫ ꝑticipacōe vt ſic cuiqꝫ ꝓ modulo ſue vnionis ꝓpinquioris ad deū deitatis nomē et honor cuiqꝫ impendatur ¶ E Xiiij. extrinſecū gaudium habebit̉ reſpectu xp̄i humanitatis Pro cuiꝰ intellectu notandū ſꝫm mgr̄m ioh. de tamba. tract. de delicijs ſenſibili bus ꝑadiſi ꝙ beati duplex gaudiuꝫ habebūt. Vnū eſſentiale qd̓ habe būt de creatore viſo et amāto. alid̓ accidentale de creatura cognita et amata. Sed cū in homine ſit corpꝰ et anima quoꝝ vtrūqꝫ beatificabiʳ
eſſentialiter ⁊ accn̄taliter. Idcirco eſſentiale gaudiū adhuc eſt duplex ſꝫm ꝙ in xp̄o duo reꝑiūtur. vnū eſt anime et erit viſio et fruicō diui ne eſſentie in ſe et ꝑ ſe. de quibꝰ di cet̉ in tercō principali. Et qꝛ deus in ſe nō p̄t cognoſci a corporeis ſen ſibꝰ. Idcirco vt iſti ſenſus beatifi cent̉ deo. Eſt aliud gaudiū eſſenti ale corꝑis qd̓ habebimꝰ de xp̄i hūa nitate ꝑcepta. qꝛ ibi eſt terminus ⁊ finis et ſummū a ſenſibus humanis deſiderabiliſſimū. hec diſtinctio nō tat̉ Iohī. xvij. vbi xp̄s ait deſcribē do beatitudine di. hec eſt vita eter na id ē beatitudo eſſentialis vt co gnoſcāt te ſolum deū verū. ecce p̄ miū eſſentiale anime et quē miſiſti ieſum xp̄m. ecce p̄miū eſſentiale cor ꝑis f ¶ Vn̄ in xp̄i hūanitate ſola om̄s ſenſus nr̄i quietabūt̉ vt opta re neq̄ant gaudia maiora triplici de ca. Primo qꝛ xp̄i humanitas erit ꝑ fectiſſime decorata p̄mijs. q̄ in alijs dicunt̉ tres aureole. iiij. dotibus corꝑis. et decoratīōe ſumma oīm ſē ſuuꝫ ſuoꝝ que omnia in criſto vide bimus et noſtris fruemur ſenſibus Secūdo quia noſtra anima in aīma xp̄i videbit ſummas ꝑfectiōes in eſ ſencia eiꝰ in virtutibus varijs. in actibꝰ trium dotum aīe. in his etiā que in nobis dicunt̉ aureole ⁊ ſimi libus. Et ſic ſumme gaudebit de hiſ anima noſtra. Terco quia in xp̄i hu manitatē ꝑ accidens videbimꝰ deū vt expoſitum ē ſupra. Et tāto plus ꝙ in alijs rebus quāto deus magiſ eſt vnitus humanitati xp̄i ꝙͣ alijs rebus ſit vnitus erit igit̉ xp̄i hūa nitas iocundiſſimū obiectum. v. nō ſtroꝝ ſenſuum ſꝫm illd̓ iob. xix. Cre do ꝙ redemptor meꝰ viuit ⁊cͣEt in

Vndecīmum. Capitulum Decimum Preceptum
carne mea videbo deum ſaluatoreꝫ meum. Et eadem rōe audiet. adora bit. guſtabit. et tanget. qꝛ viſus po nitur ꝓ noticia aliorū ſenſuum. pri mo qꝛ in patria erit xp̄s viſui obie ctum pulcherrimū. qꝛ hic etiaꝫ fuit pulcherrimꝰ hoīm ſꝫm illud psͣ. ſpe cioſus forma p̄ filijs hoīm. Cicatri ces eum nō deformant ſꝫ vltra omē qd̓ deus gemis et coronis cogitari poteſt decorabūt. Ita vt deus pa ter omnibus dicat aīabus illud. ca. iij. Egredimini filie ſion et. vidēte regem in diademate quo coronauit eū mater ſua ſcꝫ ſinagoga in die ſo lēnitatis et leticie ſupra. egredimi ni ⁊ videte G ¶ Sed q̄reres quo ergo xp̄s videre poterit ſuam pul chritudine ꝓpriā faciem. Similiter qūo alij. ſancti ꝓprias. Rn̄. mgr̄. iō ꝙ ꝑ ſpecies influxas hoc pn̄t vbiqꝫ ⁊ ſemꝑ. et etiam pn̄t videre ꝓprias facias ꝑ ſpecies a ſe receptas et re flexas. poſſunt em̄ vti corꝑibus glo rioſis alioꝝ. vel etiā manībꝰ ꝓprijſ leuando eas an oculos tanꝙͣ ſpecu lis md̓iſſimis. Cuiuſ racō eſt. qꝛ ſꝫm gre. corꝑa glorioſa ſunt tranſpare tia. polita etiā ſunt et aīe beatoruꝫ poſſunt vti corꝑibus ſuis et ſpecie bus ſenſibilibus ad placituꝫ ſicut ⁊ xp̄s in reſurrectiōe. vnde ſubtrahē do vel immutando poſſunt corpora ſua facere terminata et ꝑ ꝯſequēs optima ſpecierū receptacula et ſic videre eis ſitū oppoſita. Secūdo in patria xp̄s erit auditui nr̄o obiectū iocundiſſimū. ita vt verbum vnum amoroſe alteri amicabiliter allocū tum p̄ dulcedine mortaliſ homo ſuf ficere n̄ poſſet quin cor eiꝰ. p̄ dulce dine qualificatū deficeret non mira culoſe deꝰ aliquē vellet ꝯſeruare
xp̄s itaqꝫ ſimul poſſe loqui poteſt ⁊ cantare optimis regulis artis muſi ce ⁊ alia habebit in ſummo que cre ature beate hēbunt ꝑticipatiue ſo lum ab eo de guſtū tactu. olefactu ꝯtemplare ſicut ſupradictū eſt de alijs dummo nobiliſſime xp̄o attri buas amplexus etiā caſtiſſimoſ xp̄s ī patria nemini negabit. qui hic dul citer a deuotis permiſit ſe tangi et quoſdā eſt amplexatus vt patet in die reſurrectōis de mulieribus ac cedentibus q̄ pedēs eius tenuerunt et mar. ix. d̓r. Iheſus accipiens pue rum que cum ꝯplexus eſſet aīt illiſ quiſquis vnum ex hijs pueris rece pit. me recipit et marci. x. ait ſinite paruulos venire ad me et. 9plexās eos bn̄dicebat eoſ. hec omīa d̓ ioh. de tāba. vbi ſupra. Vndecimum Capitulū Vo ad ſcd̓m principale d̓ interioribꝰ gaudijs bea toꝝ notandū ꝙ taliū re ꝑiunt̉ quīqꝫ ꝑ oppoſitū ad. v. interiores penas damnatorū rec itatas sͣ. ca. iij. Primū gaudium interiꝰ erit in ſenſuū interioꝝ ⁊ ex terioꝝ multiplici melioracōne. Se cūdū eſt in iraſcibilis et ꝯcupiſcibi lis quietacōe. Terciū in intellectuſ reſpectu oīm ſciſibilium ꝑfectōne. Quartū ī oīm p̄teritoꝝ gͣtiſſima cō templacōe. Quintū in oīm oꝑacōnū ad dei volūtatē ꝯfirmacōe B I Quantū ad. j. notand̓ ſꝫm io. de. ta ba. vbi priꝰ ꝙ. xij. ſunt q̄ in pr̄ia fa ciūt ſenſibiliū interioꝝ ⁊ exterioꝝ maximā delectacōem. ⁊ qd̓libꝫ inter illa. xij. hꝫ ſub ſe valde multa. Pri mū eſt debita ſpirituū quātitaſ vel

Capitulum Decimum
Vndecimum. Capitulum
adminꝰ ſpirituū maior puritas ſuꝑ poſito ꝙ in prīa foret delectacō cū om̄i dilatacōe. Scd̓m eſt ꝯplexiōis bonitas cuiꝰ ſignū ꝙ melācolici nō ſunt aptī ad d̓lectacōes ſicut ſagui nei. In pr̄ia aūt ſancti optimas ha bebūt ꝯplexiones ſꝫm cuiuſlibꝫ me rita. Terciū eſt iuuenilis etas. quia lꝫm philo. viij. ethi. In ſenibꝰ mi eſt de delectacōe ꝙ in iuuenibus. In etate aut xp̄i reſurgimꝰ ſꝫm A po. vn̄ aptitudinē maximā habebi mus ad gaudendū. ſic etiā ſulphur maiorem habet aptitudinem ad ig nendum ꝙ lignum fumigas. Quar tum eſt ꝑfecto tam ſenſuum ꝙ oꝑa cōnum. qꝛ quāto potentia eſt perfe ctior. tanto oꝑacio eſt d̓lectabilior ſꝫm philoſophū. iiij. ethi. fiat autē ptunc refluētia ab anima in corpꝰ vt in ſuis oꝑacionibus ꝑficiant̉ ſē ſus ꝓut di. augꝰ in epiſtola ad dio ſcoꝝ. Quintū eſt ꝙ oꝑabimur attē cius ꝙ in via. qꝛ ꝓtunc non erūt i pedimenta que nūc. Inde ſurgeret maxīa delectatio. Sextū eſt qꝛ ſine leſiōe organoꝝ acuabunt̉ cēs ſen ſus nr̄i. Septimū ē qꝛ nō vexabim̉ in organis mēbroꝝ et ſenſuū tedio vel labore. Octauū eſt imꝑmixtio delectacōnis cū triſticia. Nonum ē ꝙ nō minus delectabimur in ꝓceſ ſu delectacōis ꝙ in principio. De cimū ꝙ magis a longinqͦ poſſumꝰ videre corꝑa ſanctoꝝ glorioſa audi re odorare et ſic de alijs ſenſibꝰ ꝙ nō glorioſa qd̓ delectabiliꝰ eſt. qꝛ a longiquo vidēdo audiēdo plura vi demꝰ ⁊ audimus. Vndecimū ē ꝙ li cet nō ꝑ ſe tn̄ ꝑ accn̄s intellectus et affectꝰ ſentiēdo recreabūtur ꝑ pn̄ ciā dei ī omībꝰ rebꝰ exn̄tem maxīe in xp̄o ſicut ꝯcludimꝰ aliquē in via
viuere ex locucōne. Duodecimū eſt maiꝰ meritū ſꝫm ſenſum quo mēbra hic ⁊ potentie cooꝑate ſunt ad me ritū ꝓpter q̄ in pr̄ia magis gaude bimꝰ ſꝫm ſenſus. nō ſolū abſolute ſꝫ etiā in ꝯꝑacōe vniꝰ ſenſus ad aliū ⁊ vniꝰ mēbri ad aliud. qꝛ ſi aliquis ſꝫm certū ſenſū hic plus meruit pri uatiue vel poſitiue ꝙ ſꝫm aliū. ſꝫm hoc etiā ampliꝰ p̄miabit̉ vt oculus a vanis viſibiliꝰ abſtinēdo vel eu cariſtiā deuote videndo. ⁊ ſic de au ribꝰ et de alijs ſꝫm talem ꝑtē plus p̄miabitur. vn̄ diues in inferno ſꝫm Gre. vbi plus peccauit ibi amplius ſcꝫ ī lingua tortꝰ eſt. ſic eadē rōe la zarꝰ vbi plꝰ meruit ibi plꝰ p̄miabỉ C ¶ Scd̓m prīcipale interiꝰ gau diū erit de iraſcilis et ꝯcupiſcibiliſ quietacōe. qꝛ ꝯcupiſcibilis ampliꝰ de ſenſibilibꝰ delicijs nō poterit op tare cū ſit apice ꝑfecta nec iraſcibi lis alicui habebit triſti repugnare aut aliquid tanꝙͣ difficile ⁊ arduū ꝯſid̓are. ibi etiā erit amicicia vera inter xp̄m ⁊ eiꝰ matre ex vna ꝑte ⁊ nos ex alia. de quo anſ. de ſimi. di. ſic. Cōtemplare xp̄m ꝑ quē tibi oīa gaudia eueniēt ⁊ ꝑcipies ꝙ ille plꝰ ꝙ tu teip̄m et ꝙͣ om̄s alij ſe incom ꝑabiliter amet te ⁊ tu ſuꝑ te ip̄m ⁊ ſuꝑ om̄s alios ineffabili quadā ſua uitate illū amabis. hec ille. Ibi eti am amicicia ꝑfecta erit inter te et om̄s electos hoīes. Ibi etiā amici cia erit inter te ⁊ oēs angelicos ſpi ritꝰ. Ibi etiā gaudebimꝰ de euaſio ne oīm odioꝝ q̄ hn̄t damnatī de a micicia ꝯcordia ⁊ honore habes p̄ cedenti capitulo de pn̄ti etiā mate ria hr̄e potes plura q̄ dicta ſunt de penis interioribus damnatoꝝ. ſcd̓o mēbro prīcipali ibidē D ¶ Terciū

Decimum Preceptū. Capitulum Vndecimum
principale interius gaudiū erit de intellectus reſpectu oīm ſcibiliū ꝑ fectiōe. Vbi notandū ꝙ intellectꝰ aīe beate qd̓ammō ſciet innumera bilia ꝑ quīqꝫ influxꝰ. Primo cogno ſcet ꝑ ſpēs īfluxas ſicut alie ſubſtā cie ſeꝑate naturaliter plura. Scd̓o ꝑ ſpēs acquiſitas hic in via. Tercō ꝑ ſpēs receptas ꝑ ſenſus corꝑis glo ficati vt dictū eſt de actuacōe quī qꝫ ſenſuū. Quarto ꝑ illumīacōꝫ aīe xp̄i et beate virginis ⁊ alioꝝ ſuꝑio rū beatoꝝ. vn̄ di. tho. in. iiij. di. xl ix. qn̄ gloria hoīm et angeloꝝ erit penitus ꝯſummata om̄s beati ſciēt oīa q̄ deus ſciētia viſionis nouit.i. om̄ia que vnꝙͣ ſunt p̄terita oīa pn̄ cia ſimpliciter. et oīa q̄ vnꝙͣ ſunt fu tura ita tn̄ ꝙ nō om̄s beati videāt in eſſentia diuina. ſꝫ aīa xp̄i ibi ple ne om̄ia ſicut ⁊ nūc videt. Alij aūt ibi videhūt plura vel paucōra ſꝫm gradū qui deū cognoſcēt. et ſic aīa xp̄i de his q̄ p̄ alijs videt in verbo om̄s alios hūiliabit. vn̄ d̓r apoc̄. xx. ꝙ claritas dei illūiat ciuitatē bea toꝝ ⁊ lucerna eiꝰ eſt agnus. ⁊ ſimi liter alij ſuꝑiores illuminabūt infe riores nō quidē noua illuminacōne vt ſcīa inferioꝝ ꝑ hoc augeat̉. ſed quadā ꝯtinuacōe illūicōnis. ſicut ſi intelligat̉ ꝙ ſol quieſces illuminat aerē. et ideo d̓r Dan̄. xij. ꝙ qui ad iuſticiā erudiūt multos fulgebunt quaſi ſtelle in ꝑpetuas eternitates p̄paracō autē ordinis d̓r ceſſatura quantū ad ea q̄ nunc circa nos ꝑ an geloꝝ ordinata miniſteria exercenʳ hec tho. Quinto in dei eſſentia vel ſpēali dei influētia cognoſcēt om̄īa etiā indiuidua. vn̄ Anſ. li. de ſimili. di. ſicBeatitudinis ꝑs eſt ſapīa que hic ſe carere eſtimat. ſi quid nō agnouerit quod alteꝝ ſcire putauerit Sꝫ que eiꝰ ſapīa qui ſeip̄m ignorat Quis em̄ ꝑfecte cognoſcere valeat cuiuſmōi res ſit corpus eiꝰ interiꝰ quale poſteriꝰ ⁊ interius. In futu ro aūt beatꝰ nihil eoꝝ q̄ ſcire volū erit ignorabit qꝛ ī ſūma ſapīa tociˢ creature bonitatē videbit quam in deo meliꝰ ꝙͣ ī ſeip̄a relucere ꝯſtat ibi ſinguli om̄s. ibi ab omībꝰ ſingu li cognoſcent̉. nec quenꝙͣ oīno la tebit qua patria qua gēte qua ſtir pe quis editꝰ fuerit vel quid etiā ī vita ſua fecerit. E ¶ Sꝫ diceres nūquid ſcelera mea q̄ erubeſcenda cūctis ꝯfeſſio deluerat. ibi cūctis imꝑato cōtuenda tradūtur ī cordis mei libro ſꝫ tu cui tanta dimiſſa ſūt nūquid ingratꝰ eris. certe vt ī iſtiꝰ laudibꝰ eternaliter iocundus ſemꝑ de quāta miſeria ſis erutus. vt pu to curā habebis Cū ergo ſinguloꝝ ꝯſcientie ſingulis pateāt fateri au dio curata crimina ſine ꝯfuſiōe ad magnā miſericordiā dei eiuſqꝫ gra tificacōem tuāqꝫ ꝯgratulacōꝫ cun ctis patere. nō em̄ ꝓ peccatiſ te ma ior corde anguſtia p̄met ſcelerū ve tuoꝝ magis pudebit ꝙ aliquē ma gis vulneribus ſauciatū. nuncqꝫ ex ꝑte omni ſanatū aboliti languoris. moleſtia nūquid eoꝝ q̄ in cunis po ſitus infans egerit verenda pudet̉ Tunc quippe cū integri ſanitas ꝑ fecta mundicia plena. remiſſio oīm ſecura offenſionū impunitas certe tibi arriſerit. cognicō vel recorda tio pctōꝝ tuoꝝ in nullo tibi horro ri vel ꝯfuſio ineſſe pōt. veꝝ ſuper agnitis delictis velut enormi ac fe da infirmitate tua pietas. virtus. ſapiētia medici qui te ſanauit ſubli mius a cūctis admirabit̉. laudabiʳ

Preceptum
Vndecimum. Capitulum
Decimum magnificabit̉. laus talis aūt dei e tia gloria tua e f ¶ Sꝫ dicis. glo ria dei ibi intuendā video. ſed quō inter tot innocētes in me ſanata in tuentes nō me iudicent. nō intelli go de quo agis frater intelliget ne quaꝙͣ ſe. ſed deū in que peccaſti of fendiſſe quē tu videris penitus ig nouiſſe. nec in cor innocentis aſcen dere pōt vt te iudicet cū ſic deū of fēderet. ſed magis clemenciā admi rabit̉ nō ſolum in te. ſed etiā in ſe qui nec hoc medicamēto indigeret cuſtoditus fuit ſi ip̄i etiā angeli te indignū ſocietate ſua iudicare vel lent dicentes. tu homo de puluere factus ꝯtra p̄ceptum te in ſcenum peccati dimerſiſti nunquid nobis ſi milis eſſe vis quos nunꝙͣ ꝯtra dei p̄ceptum ire audiſti. reſpondebis ſi de puluere vt dicis factus ſum nō mirum ſi vento temptacōis impul ſus ſum cadens. veꝝ agnita xp̄i g cia ꝓ eo omnia reliqui eiꝰ volūta tem conatus ſum implere. vidi tri bulacōnes in fame in ſiti qͥ ad eius honorem ſuſtinui. vos aūt nunꝙͣ hoꝝ minimū tuliſtis. ſed hec ratio nacio adultos tm̄ reſpicit. qui vim ſibi fecerūt. vn̄ alij dicere p̄n̄t ꝙ in regno dei vr̄am querimꝰ equalita tem dono et gracie xp̄i aſcribimus cuiꝰ ſauguis bonis cunctis prepon derat. hec Anſꝫ. G ¶ Quartum intrinſecū gaudium principale ꝯſi ſtit in omnium p̄teritoꝝ gratiſſima ꝯtemplacōe. Nam tunc diſtinctiſſi me videbūt tam in ꝓprijs oꝑibꝰ ꝙ in alienis. quomō diligentibꝰ deuꝫ ſꝫm Apoſt. omīa cooꝑant̉ in bonū. celum. terra. mūdus. infernꝰ. boni et mali. ꝓſpera ⁊ aduerſa. demon ⁊ bonus angelus. Tunc videre poterūt iudicia dei que hic ſunt abiſſus multa vbi Osͣ mirabit̉. di. zelaui ſu ꝑ iniquos pacem pctoꝝ videns. nō eſt reſpectꝰ mortī eoꝝ ⁊cͣ. Et ſequi donec intrem ī ſanctuariū dei ⁊ in telligam in nouiſſimis eoꝝ.i. poſt hanc vitā eternam. Iere. xij. quare viā impioꝝ ꝓſperat̉ bene eſt omi bus qui oꝑantur iniquitate c. Sed p̄cedit iuſtus quidē es dn̄e ſi diſpū tem tecum ⁊cͣ. hic erunt tot gaudia quot de cognitis vt in p̄cedenti me bro dictū eſt notabilia beati ꝯſide rant dona eis hic ī via collata. hic etiā maxima gaudia habet ꝙ eua ſerunt om̄s vernies ꝯſcientie quos habent damnatī in inferno. ¶ H Quintū intrinſecū gaudiū ꝯſiſtit in omniū oꝑacōnum ad dei volunta tem ꝯfirmatione. Sicut em̄ damna ti ꝑpetue peccant. ita iſti perpetue deū honorat. et ſicut damnatī pro quolibet ſuo malo actū eſſentialem penā hn̄t.i. inſeꝑabilem deordina cōem. ſꝫm illud Aug. li. ꝯfeſꝫ. Iuſ ſiſti dn̄e et ita factū eſt vt pena ſit ſibi om̄is animꝰ inordinatꝰ. ita ſal uati in quolibet ſuo actu quoddam inſeꝑabile et ꝯtinuū pͥmium habet et complacentia de bonis actibus quos deū in eis vident oꝑari Duodecimum. Capitulum Audia ſuꝑiora anime be A lati in patria nūc vltimo ſunt declaranda que cō ſiſtūt ī dotibꝰ anime tri bus. Vbi primo notandum quid ſit dos. de hoc dictū eſt sͣ. vij. ca. Se cūdo notat Tho. in. iiij. di. xlix. pro prie inquit dotes anime ſunt imme diata principia illiꝰ oꝑacōis in qua

Preceptū. Capitulum Duodecimum.
beatitudo ꝯſiſtit ꝑ quā anima xp̄o cōiungit̉. Et ſunt tres dotes tanꝙͣ tria ſup̄ma dona animam ſumme or dinantia ⁊ diſponentia ad beatitu dinē. Prima eſt viſio id ē habitus luminis glorie ſeu ſapientie. Scd̓a eſt dilectio.i. ꝯſummata ⁊ ꝑfecta caritas patrie. Tercia eſt comp̄hen ſio id ē intencō dei infiniti boni qui ſe tradit ſua vnione ip̄iꝰ aīe eſſen tie intellectui voluntati et memo rie. Et hoc donū terciū eſt deus ip̄e quo maius intelligi nequit. Et his tribus ſup̄mis donis ꝑmanentibus aīa elicit tres ꝑfectiſſimas oꝑacōeſ Ex primo viſione dei claram. ex ſe cūdo dilectōeꝫ dei ſumma. ⁊ ex ter cio certitudinē de nō amiſſibilitate ſupͥmam. que tria ſequit̉ inexplica bilis aīe delectacō. fruitio. ⁊ letifi cacō. vn̄ ſicut ad dulciter ⁊ delecta biliter videndū aliquid. puta rōſaꝫ tria principaliter requirūt̉. Primū vt oculus ſit tranſparens ⁊ mūdus ꝑ humidū glaciale. Scd̓o vt lumen corporale adueniat oculo ⁊ medio qd̓ facit mediū tranſparēs in actu vt poſſit moueri a colore. Et tercio ſimilitudo quedā deciſa a rōſa que ſimilitudo roſam in oculo repn̄tet qꝛ roſa nō eſt in oculo. ſꝫ eiꝰ ſimili tudo in ſpecie coloris. Sic etiaꝫ ad videndū deum beatifice. primo re quirit̉ aliquod lumen in ip̄o oculo aīe qd̓ eſt intellectus ita vt fiat po tens ad deū intelligendū nō per qd̓ ſed ſub quo potentior fiat ſicut po tentia ꝑ habitū fit fortior ſꝫm illd̓ Math. v. Beati mūdo corde. Scd̓o habitus caritatis ꝑfectꝰ affectum mulcens vt delectabiliſſime videaʳ̉ Tercō deus ip̄e loco ſimilitudinis ī corꝑalibus ſic ſe vniet memorie vt
ſit principiū quo drū videndi et nō vnit ſe ꝑ ſimilitudinē G ¶ Sed q̄ ritur cur ſint tres dotes aīme. Rn̄. ſꝫm Tho. et alios triplici de cauſa. Primo vt ſic ſaciet̉ tota imago aīe que ꝯſiſtit in intellectu volūtate ⁊ memoria. velut in aīe tribꝰ ſup̄mis potencijs. Nā ſapīa ſeu lumen glo rie ꝑficit ſumme intellectū. caritas ꝯſummata affectū ⁊ ꝯp̄henſio dei appropriate memoriā. Scd̓o vt ſū me remunerent̉ tres nobiſſime vir tutes vie. fides. caritas ⁊ ſpes. Nā fides meret̉ lumen glorie. ſpes in tentionē et caritas ſummā dilectio nem. fides tn̄ et ſpes nō manebunt eſſentialiter in patria. ſed fidei ſuc cedit lumen glorie ⁊ ſpei tentio Ea ritas vero manebit ſed ꝑficiet̉ ibi ſꝫm ill ud Apo. j. Coꝝ. xiij. nunc ma nent fides ſpes ⁊ caritas. maior au tem hoꝝ eſt caritas. Tercō vt tri bus ꝑſonis diuinis optime ꝯforme mur. Nā ꝑ lumen glorie ſeu habitū ſapīe ꝯformabimur filio qui eſt ſa pientia. ꝑ caritatem ſpiritui ſancto qui eſt caritas. et ꝑ tentionē ꝑ quā oīa poſſumꝰ patris potētie E ¶ Eſt itaqꝫ prima dos aīe lumen glo rie quod quidā dicūt eſſe ip̄am gra ciā ꝯ ſummatā. alij habitū ſapiētie Certum tn̄ eſt ꝙ eſt quidā habitus et decor anime vt determinauit ec cleſia. exͣ d̓ here. in cle. ad nr̄m. vbi d̓r ſic ꝙ aīa rōnalis pōt eſſe beata ꝑ naturā ꝙqꝫ nō indigeamus lumi ne glorie eleuante ad deū videndū ⁊ beate fruendū error. Cuiꝰ racōeꝫ aſſignat ſanctꝰ Tho. prima ꝑte. q. xij. di. qꝛ om̄e qd̓ eleuat̉ ad aliquid qd̓ excedit ſuam naturā oꝑtet̉ ꝙ di ſponat̉ alīqua diſpoſitione ad talē formam. Cū igit̉ virtus naturalis.

Preceptum
Duodecimum. Capitulum
Decimum intellectus creati n̄ ſufficit ad dei eſſentiam ſꝫm illd̓ Ro. vj. gracia dei vita eterna. oꝑtet ꝙ ex diuina gr̄a ſuꝑcreſcat ei virtus intelligendi. ⁊ hoc augmentū virtutis intellectīe vocamus lumen glorie. Et eſt illud de quo d̓r Apoca. xxj. ꝙ claritas d̓i illuminabit ea ſcꝫ ſocietatē deū vi dentiū. ⁊ in Psͣ. in lumine tuo vide bimus numen. et ſꝫm hoc efficimur deiformes id ē deo ſimiles ſꝫm illd̓. j. Iohis. iij. Cū apparuerit ſimiles ei erimꝰ. huiꝰ etiā luminis et doni magnitudo facit ꝙ quis in pr̄ia plu ra in deo videt ꝙ aliꝰ et ꝙ plus di ligit et gaudet. vn̄ vbi sͣ. dicit tho. videntiū deum vnꝰ alio ꝑfectiꝰ vi det. et hoc erit ꝑ hoc ꝙ intellectꝰ vniꝰ habebit maiorem virtute vi dendi deū. facultas aūt vidēdi deū nō ꝯpetit intellectui ꝑ naturam. ſꝫ ꝑ lumen glorie quod intellectū in quandā deiformitatē conſtituit. vn̄ intellectus plus ꝑticipans de lumi ne glorie ꝑfectius deū videbit. plꝰ aūt ꝑticipat de lumine glorie q̄ plꝰ habet de caritate quā hic meruit ⁊ ad patriā attulit. qꝛ vbi eſt maior caritas eſt maius deſideriū. et deſi deriū qd̓ ammo facit deſiderantem aptū et patulum ad ſuſceptione de ſiderati. vn̄ qui plus habebit de ca ritate ꝑfectius eū videbit et beaci or erit. D ¶ Sed q̄reres videbit ne minimꝰ btūs ſpēs om̄es ⁊ gene ra reꝝ et racōes eaꝝ. Rn̄. idem ꝙ ſic. qꝛ naturale deſideriū racōnalis creature eſt ad ſciendū omnia q̄ ꝑti nent ad ꝑfectione intellectus crea ti. et hec ſunt ſpēs et genera reꝝ ⁊ racōes eaꝝ que videbit in deo qui libet vidēs eſſentiā diuinā. Cogno ſcere aūt aliqua ſingularia et cogitatus et facta eoꝝ nō eſt de ꝑfecti one intellectꝰ creati nec ad hoc na turale deſideriū. tendi tn̄ vt ſupra habitū eſt in autoritate Anſꝫ. Ta lia em̄ cognoſcimꝰ. vn̄ videbit vnꝰ quiſqꝫ cogitacōes alterius ꝓut ip̄e vult dicente Gre. vniuſcuiuſqꝫ mē tem ab alterius oculis corpulentia nequaꝙͣ abſcondet. dato etiā vt di. Tho. ꝙ tunc ſolus deus videretur qui eſt fons et principiū tocius eſſe ⁊ veritatis. ita repleret deſideriuꝫ naturale ſciendi ꝙ nihil aliud que reret̉ ⁊ beatꝰ eſſet. vn̄ dicit beatꝰ Augꝰ. v. ꝯfeſſi. Infelix homo qui ſcit om̄ia illa ſcꝫ creaturas. te autē neſcit. Beatus aūt qui te ſcit etiaꝫ ſi iſta neſciat. qui vero te et iſta nō uit. nō ꝓpter illa beatior. ſꝫ ꝓpter te ſolum beatus. hec ille E Sꝫ quereres videbit ne vnus in eſſen tia diuina plura ꝙ aliꝰ de his que deus facere pōt. Rn̄. ibidem. horuꝫ que deꝰ facit vel facere poteſt tan to aliquis intellectus plura cogno ſcit quanto ꝑfectius deū videt. In patria ergo videbimꝰ deum in ſe ⁊ deū in nobis et nos in deo. et deum ī creaturis et creaturas in deo. Co gnoſcere aūt deū in ſua eſſentia eſt viſio meridiana. Cognoſcere vero creaturas in verbo id eſt in diuina eſſentia eſt viſio matutina. Sed co noſcere creaturas in ſe hoc ē in pro prio genere eſt ognitio veſꝑtina. In via ant quintuplex medium eſt inter nos et deum. Primū peccati. Eſa. lix. pcta veſtra diuiſerūt inter vos et deū. hec impediūt ne deꝰ vi deat̉ et cognoſcat̉ delectabiliter. et eſt mediū impioꝝ. Scd̓m mediū ſunt creature. Ro. j. Inuiſilia dei a creatura mūdi ꝑ ea q̄ facta ſunt

Decīmum Preceptū. Capitulum Duodecimum.
intellecta ꝯſpiciuntur. ſempiterna quoqꝫ virtus eiꝰ ac diuinitatis. et eſt mediū philoſophoꝝ. Terciū fi gure. illd̓ mediū fuit patriarchaꝝ et ꝓphetaꝝ. vn̄. j. Coꝝ. x. Om̄ia in figura ꝯtingebant illis. Quartum ſcripture. de quo psͣ. Declaracō ſer monū tuoꝝ illuminat et intellectū dat ꝑuulis. et hoc eſt mediū theo logoꝝ. Quintū eſt fidei. vn̄ apoca. ij. Eſto fidelis vſqꝫ ad mortem. et dabo tibi coronam vite. et illud eſt mediū fidelium oīm in ſpeculo et in enigmate. ſed ī patria ſine omni me dio ſpecie et ſimilitudīe deꝰ ogno ſcet̉ ſeip̄o. qꝛ immerſus toti anime ſupplebit vicem ſimilitudinis. et e rit quo met videmꝰ et qd̓ videmus vt ſic vniat̉ deus toti anime. ſicut iā lux oculo. mel fauo. et vinū pani intinctio. vn̄. j. Coꝝ. xiij. Videmus nunc ꝑ ſpeculū et in enigmate tunc aūt facīe ad faciem. Scd̓a dos ē di lectio id ē caritatis habitꝰ ꝓtunc ī ſumma ſui ꝑfectione ꝯſiſtens. ma ior et minor ſꝫm ꝙ in via quis me ruit. hec caritas ſola eſt de qua. j. Coꝝ. xiij. caritas nūꝙͣ excidit. hec caritas amplexabit̉ infinitū bonū ſine medio imꝑdibiliter que in via media et inſecura deū dilexit. d̓ qua caritate Anſꝫ. li. ꝓſo. c. xxiiij. ſic di cit. excita nunc anima mea ⁊ erige totum intellectū tuū et cogita qua tū potes tale et quantū ſit illud bo num ſi em̄ ſingula bona delectabi lia ſunt cogita mente ꝙͣ delectabi le ſit illud bonū qd̓ otinet iocundi tatem oīm bonoꝝ et nō qualem in rebꝰ creatis ſumus exꝑti ſed tanto differente quāto differt creator a creatura. Si em̄ bona eſt vita crea ta ꝙͣ bona eſt vita creatrix. ⁊ capitulo. xxv. F Qui hoc bono fru etur qd̓ illi erit. et quid illi nō erit. certe quicquid volet erit. et quicqͥd nollet nō erit. Ibi quippe erūt bo na corꝑis et anime qualia nec ocu lus vidit nec auris audiuit. nec in cor homīs aſcenderūt. Cur ergo ꝑ multa vagaris homuncio querēdo bona anime tue et corꝑis tui. Ama vnū bonum in quo ſunt oīa bona ⁊ ſufficit. Si d̓lectat pulcritudo ful gebūt iuſti ſicut ſol ſi velocitaſ aut fortitudo aut libertaſ corꝑis cui ni hil obſiſtere poſſit erūt ſimiles an gelis dei. Quia ſeminat̉ corpꝰ ani male et ſurget corpus ſpūale. pote ſtate vtiqꝫ nō natura ſi longa et ſa lubris vita. ibi ſana eſt eternitas ⁊ eterna ſanitas. qꝛ iuſti in ꝑpetuum viuent et ſalus iuſtoꝝ a dn̄o ſi ſaci etas ſaciabimur cū apparuerit glo ria dei. ſi ebrietas inebriabunt̉ ab vbertate eiꝰ domus. ſi melodia ibi angeloꝝ chori ocinūt ſine fine deo ſi quelibet n̄ immūda ſed mūda vo luptas torrente voluptatis ſue po tabit eos deus. ſi ſapīa ip̄a dei ſapi entia oſtendet ſeip̄am. ſed amicicia diligent deū plus ꝙͣ ſeip̄os et inui cem tanꝙͣ ſeip̄os. et deꝰ illos plus ꝙͣ illi ſeip̄os. ſi ocordia omībꝰ illis erit vna voluntas. qꝛ nulla ibi erit niſi dei voluntas. ſi poteſtas omni potentes erunt ſue voluntatis vt deus ſue. Nā ſicut poterit deus qd̓ volet ꝑ ſeip̄m. ita pot erunt illi qd̓ volūt ꝑ illum. qꝛ ſicut illi nō aliud volent ꝙͣ quod ille. ita ille nolent quicquid illi nolet. et qd̓ ille volet nō poterit nō eſſe. ſi honor ⁊ diuī cie deus ſaruos bonos et fideles ſu pra bona multa ꝯſtituet. īmo filij dei et dij vocabūtur et erūt. et vbi

Duodecimum. Preceptum
erit filiꝰ eiꝰ ibi erūt et illi heredeſ quidē dei coheredēs aut xp̄i. ſi ve ro ſecuritas certi ita erūt vt nulla tenus iſta vel potius illud bonū ſi bi defutuꝝ ſciant. Interroga inti in tua ſi caꝑe poſſunt tm̄ gaudium ſuū de tanta beatitudine ſua. Ter cia dos aīe eſt intentio ſeu compre hēſio ꝓut opponit̉ inſecutioni vie Spes em̄ eſt in via expectatīo futu re beatitudinis. Et ſpēs q̄ differtꝰ affligit animā. de qua. j. Coꝝ ix. ne ſcitis ꝙ hi qui in ſtadio currūt om nes quidē currūt. ſꝫ vnꝰ accipit bra uium. ſic currite vt comp̄hendatis ſed in patria ſpes deſinet. et certi tudo et ſecuritas perpetua dabi tur ꝑ dei immediata eſſentiaꝫ q̄ aīe illabet̉. de hac dote dicit Anſꝫ. li. de ſimili. ſecuritas om̄es alias ꝑtes beatitudinis ꝯfirmat. nec haberi poſſunt ꝑfecte ſine illa. in hac autē vita nihil ſecurum extat totaliter. ſub eadem em̄ ꝑte pauper ex diuīte mortuus ex viuo pōt exiſtere. In futuro aut bonus quicquid voluē rit habebit et nil ex eo ſe amiſſurū timebit. hec ille. Om̄ia p̄dicta gau dia et ſingula videbit ſe habere be ata anima. et ex iſtis qūo ad infini tu quoddāmō ſurget in ea gaudiuꝫ de quo Anſꝫ. ibidem ſic dicit. Quid quēſo maiꝰ gaudiū cogitari poſſit ꝙ ex illis compactū p̄tactis gaudi um em̄ erit eī intus ⁊ extra gaudiū ſurſum atqꝫ deorſum. gaudiū circū circa et vbiqꝫ gaudiū plenū. hec de Anſꝫ. vn̄ ibidē li. ꝓſo. ca. vlt. or̄one ſic ꝯcludit. Deus meꝰ ⁊ deus meꝰ ſpēs mea et gaudin̄ cordis mei. dic anime mee ſi hoc eſt gaudiū d̓ quo nobis dicis ꝑ filium tuū. Petite et accipietis vt gaudiū v. in ſit plenū
Capitulum Inueni nanqꝫ gaudium qd̓dam ple num et plus ꝙ plenū. Pleno quidē corde plena mente plena aīa pleno toto homine. Nō ergo totum illud gaudiū intrabit in gaudentes. ſꝫ to ti gaudentes intrabūt in gaudium vtiqꝫ tm̄ gaudebūt quantum ama bunt. tm̄ amabunt quantum cogno ſcent dn̄e tūc et quantū te amabūt. Certe nec oculꝰ vidit nec auris au diuit nec in cor homīs aſcendit in hac vita quantū te cognoſcent et amabūt in alia vita. Oro deus co gnoſcam te. amem te. vt gaudeam de te. et ſi nō poſſum in hac vita ad plenū vel ꝑficiam in dies vſqꝫ dum veniat illud ad plenū. Dn̄e ꝑ filiū tuum iubes īmo conſulis petere et ꝓmittis accipere vt gaudiū noſtri ſit plenum. peto dn̄e quod ꝯſulis ꝑ admirabilem ꝯſiliarium noſtrum Accipiam quod ꝓmittis ꝑ veritatē tuam vt gaudium meū plenum ſit. meditetur interim inde mens mea. loquat̉ inde lingua mea. amet illd̓ cor meum. ſermocionetur os meū. eſuriat illud anima mea. ſiciet caro mea. deſideret tota ſubſtantia mea donec intrem in gaudium dn̄i. Qui es trinus et vnus deus benedictus in ſecula. Amen. Iohānis Nider ſacre paginis Egre gij doctoris ordinis predicatorum Conuentualis Nurenbergenſis p̄ce ptorij p̄clariſſimum opus finit feli citer.