Melliflui doctoris beati Bernar di abbatis ſaluberrimus Liber medi tationū: feliciter incipit. ¶ Quomodo homo ad dei imaginē factus: ꝑ cognitionē interioris hoīs in memoriāt cognitionē: et dilectionē dei valeat ꝑuenire: et ita ipſe in deo ⁊ deus in eo requieſcere: Capl̓m. I. Ulti multa ſciunt: et ſeipſos neſciunt: alios inſpiciūt; et ſemetipſos deſerunt: deuꝫ querunt ꝑ iſta exteriora deſerētes interiora ſua: quibus interior eſt deus: Idcirco ab exterioribus redeam ad inte riora: et ab inferioribus ad ſuperiora aſcendā: vt poſſim cognoſcere vnde venio: aut quo vado: quid ſim ⁊ vnde ſim: et ita ꝑ cognitionē mei valeam ꝑuenire ad cognitionem dei. Quāto nāqꝫ in cognitione mei proficio: tāto ad cognitionē dei accedo. ¶ Secundum interiorē hominē tria in mente mea inuenio: ꝑ que deū recolo: conſpicio ⁊ cōcupiſco. Sunt aūt hec tria: memoria: intelligentia: ⁊ voluntas ſiue amoi Per memoriā remīſcor. Per intelligentiā intueor. Per voluntatē ample Liber meditationū. ctor. ¶ Cū dei reminiſcor in memoria mea eū inuenio; ⁊ ī ea de eo ⁊ ī eo delector? ẜm ꝙ ipſe mihi donare dignatur. Intelligentia intueorquid ſit ipſe deus in ſeipſo: qͥd in angelis: quid in ſanctis: quid in creaturis: et quid in hominibus. ¶ In ſeipſo eſt incōprehenſibilis vel eternꝰ; quia principiū et finis. Principiū ſine principio; finis ſine fine. ¶ Ex me intelligo ꝙ incōprehenſibilis ſit deus: qm̄ meipſuꝫ intelligere nō poſſum quē ipſe fecit. ¶ In angelis eſt deſiderabilis: qꝛ in eū deſiderāt angeli ꝓſpicere. ¶ In ſanctis eſt delectabilis; qꝛ in eo aſſidue felices letant̉. ¶ In creaturis eſt admirabilis: qꝛ oīa potēter creat; ſapiēter gu bernat et benigne diſpenſat. ¶ In hoībꝰ eſt amabilis: quia eorū deus eſt: et ipſi ſūt ppl̓us eiꝰ. Ip̄e em̄ ī eis habitat tāqͣꝫ ī tēplo ſuo: ⁊ ip̄i ſūt tēplū eiꝰ. Nō dedignat̉ ſingulos neqꝫ vni uerſos. Quiſqͥs eiꝰ meminit eūqꝫ intelligit ac diligit: cum illo eſt. ¶ Diligere debemus eū: qm̄ ipſe pͥor dilexit nos: ⁊ ad imaginē ⁊ ſil̓itudinē ſuā nos plaſmauit. Qd̓ nulli alij creatu re donare voluit. Ad imaginē dei facti ſumꝰ: hͦ ē ad ītellectū et noticiā filij: ꝑ quē ītelligim ⁊ cogͦſcimꝰ patrē ⁊ acceſſū habemꝰ ad eā. Tā ta cognatio ē iter nos ⁊ dei fil⁊ ꝙ ip̄e imago dei eſt: et nos ad imaginē eiꝰ facti ſumꝰ: Quā beati bernardi. cognationē etiaꝫ ipſa ſil̓itudo teſtatur; qm̄ nō ſolū ad imaginē ſꝫ etiā ad ſil̓itudinē eius facti ſumꝰ. Oportet itaqꝫ id qd̓ ad imaginē ꝯditū ē cū imagine ꝯuenire; et nō īuacuū nomē ima ginis participare. ¶ Repreſentemus ergo in nobis ſimilitudinē in appetitu pacis: in amore caritatis; in intuitu veritatis. ¶ Teneamus eū in memoria? portemus in conſciētia ⁊ vbiqꝫ preſentē veneremur. ¶ Mens ſiqͥdem nr̄a eo ipſo eiꝰ imago eſt; quo eiꝰ capax eſt: eiuſqꝫ particeps eſſe poteſt. ¶ Non propterea eius imago ē qꝛ ſui meminit mens ſeqꝫ ītelligit ac diligit: ſꝫ qꝛ poteſt meminiſſe: intelligere ac di ligere eū a quo eſt facta. Quid em̄ facit ſapīa ipſa facit. ¶ Nihil em̄ tā ſil̓e ē illi ſūme ſapīe qꝫ mēs rationalis: que ꝑ memoriā: ītelligētiā ac voluntatē in illa trinitate ineffabili ꝯſiſtit. Cōſiſtere aūt in illa nō poteſt: niſi eiꝰ meminerit: eumqꝫ intelli zat ac diligat. ¶ Memine rit itaqꝫ dei ſui ad cuius imaginē facta eſt: eū intelligat: diligat atqꝫ colat cū qͦ ſꝑ pōt eſſe be ata. ¶ Beata ſiqͥdē aīa apud quā deus requiem inuenit: ⁊ in cuius tabernaculo requieſcit. Beata em̄ q̄ dicere poteſt: Qui creauit me requdeuit in tabernaculo meo. Negare ſiquidem et reꝝpiem celi non poterit. ionē nr̄i qui deū in ex¶ De re Liber meditationū. terioribus querimꝰ: cū ſit in nobis ſal tē per fidē: Et quō in mēte noſtra ima go diuine trinitatis reperiat̉ ſcd̓m me moriā: intelligentiā: et voluntatem: quō etiā per iſta patri et filio et ſpūiſancto aſſimilemur: Ca. II. c Ur ergo nos deſerimus: et in iſtis exte rioribus deū querimꝰ: qui apud nos eſt ſi nos apud eū eſſe velimus? ¶ Reuera nobiſ cum eſt et in nobis: ſed adhuc per fidem: donec mereamur videre ꝑ ſpeciem. ¶ Nouimus inquit apl̓s chriſtū habitare ꝑ fidē in cordib nr̄is: qꝛ chriſtus in fide: fides in mēte: mēs in corde: cor in pectore. ¶ Per fidem recolo deū creatorē: adoro redēptorē: expecto ſaluatorē. ¶ Credo videre in oībꝰ creaturꝭ hr̄e ī meipſo: et qd̓ his omnibus ineffabiliꝰ atqꝫ iocūdiꝰ et beatius eſt cognoſcere in ſeipſo. Patrē nanqꝫ et filiū cū ſanctoſpū cognoſcere vita eterna ē: beatitudo ꝑfecta: ſūma voluptas. ¶ Oculus nō vidit: nec auris audiuit̉: nec in cor homīs aſcēdit: quāta claritas: qͣnta ſuuitas: ⁊ quāta iocūditas maneat nos in illa viſione: qn̄ deū facie ad faciē videbimꝰ: qͥ eſt lux illumītatorū: requies exercitatoꝝ: patria re le. a: vita vl̓ qi aqꝫ p indlicū iuie trū nlnꝰ.. er memqnā filio ineltſic̄ volū vilentior vol dnullū ylectio nan prituſſancti qdiffuſa eſt xin nobis/ IImiſſena Ieuam beati bernardi. uentiū: corona vincentiū. ¶ Ita in mēte mea quādā imaginē illius ſūme trinitatꝭ reperio: ad quā ſūmā trinitatē recolendāt inſpiciendā: ac diligēdā: vt eius recorder: in ea delecter: et eā cōtemplerꝭ totū id qd̓ viuo debeo referre. Mens imago dei ē: in qua ſūt hͨ tria: ſcꝫ memoria: intelligētia ⁊ volūtas. Memorie attri buimꝰ omne qd̓ ſcimus etiā ſi nō inde cogitamus. Intelligētie tribuimꝰ omnē qd̓ verū co gitando inuenimꝰ: qd̓ etiā memorie cōmēdamus. ¶ Per memoriā patri ſimiles ſumus: ꝑ intelligētiā filio: Spūiſancto nihil tā ſimile in nobis eſt ſic̄ volūtas vel amor ſiue dilectio que excellentior volūtate eſt. ¶ Dilectio donū dei eſt: ita qd̓ nullū hoc dono dei excellentius eſt. ¶ Dilectio nanqꝫ q̄ ex deo eſt: deus eſt: et ꝓprie ſpirituſſanctus dicitur: per quem caritas dei diffuſa eſt in cordibꝰ nr̄is: per quē tota trinitas in nobis habitat. ¶ De miſeria exterioris hoīs quātū ad eius originē: cōceptionē: natiuita tē: mortē: et ante diſtrictū iudicē preſentationē. Ca. III. Ecundū exteriorē hoīem de parētibus illis venio: qͥ me fecerūt an̄ dānatū qͣꝫ na Peccatores peccatorē in peccato ſuo ge Liber meditationū. nuerūt: et de peccato nutrierūt. ¶ Miſeri mi ſerū in hāc lucis miſeriā induxerunt. ¶ Nihil ex eis habeo niſi miſeriā et peccatū; et corruptibile corpus hoc qd̓ geſto. Ad illos vero fe ſtino: qͥ morte corꝑis hinc exierūt. ¶ Cū eorū ſepulchra inſpicio: nihil īuenio in eis niſi cine rem et vermē et fetore et horrorē: Qd̓ ego ſū ip̄i fuer̄t: ⁊ qd̓ ip̄i ſūt ego ero. ¶ Quid ſū ego? Homo de humore liquido. Fui em̄ ī moneta cōceptionis de humano ſemine conceptus. Deinde ſpūma illa coagulata modicū cre ſcendo caro facta eſt. ¶ Poſtea plorās ⁊ eiulans traditus ſū huius mūdi exilio. ¶ Et ecce iam moriar plenus iniqͥtatibus et abomina tionibꝰ. ¶ Iamiam preſentabor ante diſtrictū iudicē: de oꝑibus meis rationē redditurus. ¶ De querulatione ſuꝑ venturo die iudicij in quo libri cōſcientiarū aperient̉: et oīa ſcelera cōmiſſa cūctis ma nifeſtabuntur: Ca. IIII. v¶ EEmihi miſero cū venerit dies illa iudicij ⁊ aperti fuerint libri in quibꝰ oēs mei co natus ⁊ cogitationes pn̄te dn̄o recitabuntur. Tūc dimiſſo capite pre cōfuſione male conſciētie in iudicio corā domino ſtabo trepiduſs et anxius: vtpote cōmemorās ſcelerū cō niſiinit̓ beati bernardi. ſa meorū. ¶ Et cū dicetur de me: Ecce homo et opera eius; tunc reducā ante oculos meos omnia peccata et delicta mea. ¶ Quadā nāqꝫ vi diuina fiet vt cuiqꝫ ſua oꝑa bona vel mala cūcta in memoriā reuocētur; ⁊ vno mētis intuitu mira celeritate cernantur? vt accuſet vel excuſet ꝯſciētia ꝯſcientiā; atqꝫ ita ſil̓ ⁊ ſinguli oēs iudicent̉. Iudiciū faciet geſtorū quiſqꝫ ſu orum. Cūctaqꝫ cunctoꝝ:; cunctis arcana pate bunt. Qd̓ em̄ nunc ꝯfiteri erubeſcimusʸ tunc omnibꝰ manifeſtabit̉: ⁊ quicqͥd hic diſſimulādo palpamꝰ totū illic vindex flāma cōburet. Ignis vbiqꝫ ferox ruptis regnabit habenis. ¶ Ꝙ deꝰ tāto diſtrictiꝰ iudicat: quā to diutiꝰ negligentes ad emēdationē expectat: ⁊ de redargutōe noſtri qͥ tādiu hic viuere deſideramꝰ: vbi mala quotidie creſcūt ⁊ hora mortis ignorat̉. De formidoloſa quoqꝫ ac doloroſa aīe a corpore ſeparatiōe: ⁊ an̄ tri bunal iudicis ꝑductiōe: multiſqꝫ cau ſis timorē: horrorem atqꝫ dolorē aggrauantibus: Ca. V. Uantoqꝫ diutiꝰ nos expectat iudex vt emēdemꝰ: tāto diſtrictiꝰ iudicabit ſi ne Liber meditationū. glexerimus. ¶ Cur ergo tantopere iſtam vi tā deſideramus: in qua quāto amplius viuimus: tāto plus peccamus et quanto vita eſt longior: tāto eſt culpa numeroſior? ¶ Quotidie nāqꝫ creſcūt mala: ⁊ ſubtrahūtur bona: aſſidue variat̉ homo ꝑ ꝓſpera ⁊ aduerſat ⁊ ignorat qn̄ moriatur. ¶ Sicut em̄ ſtella ī celo cō ruſcans velociter currit et repēte deficit: ⁊ ſicut ſcintilla ignis ſubito extinguit̉ et in cinerē redigitur: ſic cito finitā datur iſtā cernere vitam. ¶ Dū em̄ libenter ac iocūdiſſime morat̉ hō in mūdo iſto: diuqꝫ ſe victurū arbitrat̉: ac multa in longa tēpora diſponit agēda: ſubito rapit̉ ī mortē; ⁊ ex improuiſo aufert̉ aīa a corpore. ¶ Uerū tn̄ cum magno mētu magniſqꝫ doloribus ſeparat̉ aīa a corpore. ¶ Ueniunt em̄ angeli aſſumere illā: vt ꝑducant eā an̄ tribunal iudicis metuēdi. Et tūc illa memorās oꝑa ſua mala et peſſima que die noctuqꝫ geſſit: cōtremiſcit: ⁊ querit illa fugere induciaſqꝫ petere dicēs: Date mihi inducias vel vnius hore ſpaciū. ¶ Tunc quaſi loquētia ſimul eiꝰ oꝑa dicent: Tu nos egiſti: oꝑa tua ſumus: nō te deſeremus ſed ſemꝑ tecū erimus: tecū ꝑgemus ad iudiciū: Uitis quoqꝫ multis ⁊ multiplicibus criminibꝰ eam accuſabūt: Multaqꝫ falſa teſtimonia aduerſus illam inueniēt: qͣꝫqͣꝫ jntuiner uerat intē nec beati bernardi vnuꝫ ad dānationē eiꝰ poſſet ſufficere. ¶ Demones vero terribili vultū ⁊ horribili aſpectu eā terrebūt; ingentiqꝫ furore eā ꝑſequentur: ⁊ cōprehēdent tā terribiliter qͣꝫ horribiliter: vo lentes eā retinere ⁊ poſſidere: niſi ſit qui eripiat. ¶ Tunc aīa inueniens oculos clauſos ⁊ os: alioſqꝫ corꝑis ſenſus ꝑ quos ſolebat egredi ⁊ delectari ī iſtis exterioribꝰ; reuertitur ad ſe: ⁊ videns ſe ſolā ⁊ nudā: ingenti horrore cō cuſſa: deſperatione deficiet in ſe: et cadet ſub ſe. Et qꝛ amore mūdi ⁊ voluptate carnis: dei amorē dereliquerat; derelinquet̉ a deo miſera in hora tante neceſſitatis atqꝫ demonibus tradet̉ in inferno cruciāda. ¶ Sic aīa peccatoris in die qua ignorat: ⁊ hora qua neſcit rapitur a morte: ⁊ ſegregatur a corꝑe: ꝑgitqꝫ mi ſerijs plena: tremēs ac dolens: ⁊ cū nullam ex cuſationē habeat quā ꝓ peccatis ſuis poſſit obtēdere: cōtabeſcit; ⁊ ꝑtimeſcit ante deū apparere. ¶ Ingenti horrore cōcutitur: ⁊ multiplicibus cogitationū eſtibꝰ agitatur: cū vrgente ſolutōe carnis: ⁊ ſubductis e medio om nibus: ſe ⁊ illū terminū ꝯſiderat cui appropinquat: ⁊ poſt paululū hoc inuenit qd̓ in eternū nō poterit mutari? ¶ Conſiderat plane: eternus iudex qͣꝫ diſtrictus veniat: ⁊ ante ſeuerita tē tante Iiuſticie quas rationes vite ſue ponat. Liber meditationū. Si em̄ cuncta opera que intelligere potuit nic deuitauit: ventura tamē corā diſtricto iudice illa magis que in ſemetip̄a nō intelligit ꝑtime ſcit. ¶ Creſcit pauor cū cogitatꝭ ꝙ viā huius vite nequaqͣꝫ ſine culpa trāſire potuit: Nec hͦ quidē qd̓ laudabiliter vixit ſine aliquo reatu N eſt; ſi remota pietate iudicet̉. ¶ Quis em̄ cōſiderare valeatꝭ quāta mala ꝑ momēta tēpoꝝ ꝑpetramuſ: ⁊ quanta bona facere negligimꝰ? Sicut em̄ peccatū eſt ꝑpetratio mali; ſic de lictū eſt deſertio boni. ¶ Grauis ſiquidem ia ctura eſt: cū nec bona facimus: nec bona cogi tamus; ſed cor noſtrū ꝑ vana ⁊ inutilia deſinimus vagari. ¶ Nimis em̄ difficile eſt cor te pens ab illicita cogitatiōe obſeruare. Nimis etiā difficile eſt frequēter terrenas occupatio nes abſqꝫ pctīs adminiſtrare. ¶ Quapropter nullus ſemetip̄m diiudicare ⁊ reprehēdere ꝑfecte pōt: ſed multis cogitationibꝰ occupatus ſibimetipſi aliqͦ modo manet incognitꝰ: vt oīno qd̓ tolerat neſciat: ꝓpterea vrgēte exituſmaˢªſ iori terretur metu: qꝛ ⁊ ſi illa que ſciuit nūqͣꝫ ſe p̄t ermiſiſſe meminit: formidat tn̄ ea q̄ neſcit. De dignitate aīe ⁊ eius cū carne ꝓ pter qua ſuꝑius cōmemorata patitur tanta ſocietate: eiuſdēqꝫ carni miſe beati bernardi. rijs: ac vilitate: ꝑ quā ⁊ homo vanitati ſil̓is ⁊ vilis factꝰ eſt. De ſuꝑbia qͦꝫ rep̄ſſione/ ⁊ hoīs rep̄henſione ob hoc ꝙ carnē p̄ponit aīe: que tāte p̄cioſita. tis eſt vt nō niſi ſanguine chriſti redimi potuerit: ꝓ qua ⁊ chriſtꝰ aīam ſuā dedit ⁊ ſe occidi ꝑmiſit. Ca. VI. Nima inſignita dei imagine: decorata ſimilitudine: deſponſata fide: dotata ſpi rituſancto: redēpta ſanguine chriſti: deputata cū angelis: capax beatitudinis: heres boni tatis: ratiōis particeps: quid tibi cū carne vn̄ iſta pateris? Propter carnē aliena tibi pctā īputant̉: et tue iuſticie quaſi pānus mēſtruate reputātur; atqꝫ tuipſa ad nihilū es redacta: et quaſi nihilū vel īane reputata. ¶ Nihil aliud eſt caro: cū qua tibi tāta ſocietas eſt: niſi ſperma caro facta: fragili veſtita decore: ornata vi libus et varijs coloribus. Sed erit in proximo cadauer miſerum et putridū et cibus ver mium. ¶ Nā quantūcūqꝫ extollatur: ſemꝑ ca ro eſt. Si diligēter cōſideres qͥd ꝑ os ⁊ naͣres ceteroſqꝫ corporis meatꝰ egrediat̉: viliꝰ ſterquiliniū nunqͣꝫ vidiſti. ¶ Si ſingi las eiꝰ miſe rias enumerare velis: qͣꝫ ſit onerata peccatis: irretit a vitijs: pruriēs ꝯcupiſcētijs: occupata l 2 Liber meditationū paſſionibus: polluta illuſionibus: prona ſem per in malum: ⁊ in omne vitium ꝓcliuis; plenam omni confuſione ⁊ ignominia inuenies. Propter carnē homo vanitati ſimilis factꝰ eſt: quia ex illa vitiū cōcupiſcentie traxit quo captiuus tenet̉: ⁊ incuruatur vt diligat vanita tē ⁊ iniquitatē operetur. ¶ Attende homo qͥd fuiſti antē ortū: ⁊ quid es ab ortu vſqꝫ ad oecaſum: atqꝫ quid eris poſt hāc vitā? ¶ Profe cto fuiſti qd̓ non eras; poſtea de vili materia factus: ⁊ in viliſſimo panno inuolutus: menſtruali ſanguine in vtero materno fuiſti nutri tus tunica tua fuit pellis ſecūdina: Sic indutus et ornatus veniſti ad nos; nec memor es qͣꝫ vilis ſit origo tui. Forma: fauor populi: fer uor iuuenilis: opeſqꝫ ſurripuere tibi noſcere quid ſit homo. ¶ Nihil em̄ aliud eſt homo qͣꝫ ſperma fetidū: ſaccus ſtercorū: ⁊ cibꝰ vermiū. Poſt hominē vermis: poſt vermē fetor ⁊ hor ror. Sic in nō hominē vertitur omnis homo. Cur ergo ſuꝑbis homo nō attendens qd̓ fuiſti vile ſemen et ſanguis coagulatus in vtero matris: Deinde miſerijs huiꝰ vite expoſitus ⁊ peccatis: Poſtea vermis ⁊ cibus vermiū futuruſ in tumulo? Quid ſuꝑbis puluis ⁊ cinis: cuius cōceptio culpa: naſci miſeria: viuere pe na: mori anguſtia? ¶ Cur carnē tuā o homo beat idꝰ in pptiſ edeo ⁊ tuare dare inide beati bernardi. p̄cioſis rebꝰ impinguas ⁊ adornas: quā poſt paucos dies vermes deuoraturi ſunt in ſepul chroanimā vero tuā non ornas bonis operibus: que deo ⁊ angelis eius p̄ſentāda eſt in ce lis? ¶ Quare animā tuam vilipendis: ⁊ ei car nem p̄ponis? ¶ Dominā ancillari: ⁊ ancillam dominari: magna abuſio eſt. ¶ Totus ſiqui dē mundus iſte ad vniꝰ anime preciū eſtimari nō poteſt. ¶ Nō em̄ ꝓ toto mundo deꝰ animā ſuam daret; quā ꝓ anima humana dedit. ¶ Sublimiꝰ eſt ergo anime preciū: que nō niſi ſanguine chriſti redimi potuit ¶ Quā ergo cōmutationē dabis ꝓ anima tua? qui ꝓ nihilo das illā? ¶ Nōne filius dei cū eſſet in ſinu patris: a regalibus ſedibꝰ ꝓ ea deſcēdit vt eā liberaret a ptāte diaboli? Quā cū vidiſſet pec catorū funibꝰ irretitā: iam iāqꝫ demonibꝰ tra dendā: vt morte ꝑpetua damnaret̉: fleuit ſuꝑ illā: que ſe flere neſciebat: nec ſolum fleuit ſed etiā ſe occidi ꝑmiſit: vt precio ſanguinis ſui eā redimeret. ¶ Aſpice mortalis: ꝓ te datur hoſtia talis. Cur homo mirarꝭ: morior ne tu mo riaris. Teſtes ſunt claui: ꝑ quos crimina laui. Mortē morte domo: ne moriaris homo. ¶ De admonitione homīs: vt agnoſcens qͣꝫ nobilis ſit anima ꝓ qua chrib 3 Liber meditationū ſtus tāta paſſus eſt: etiā ſeipſum affligat: neqꝫ attēdat qͥd caro ſed quid ſpi ritus poſcat. Et de excuſationis eius efficaciſſima cōfutatione ꝑ aliorū exemplū mortis certificationē: eterno o naſue rūqꝫ ſuppliciorū ⁊ cruciatuū cōminationē: cum ſūmaria illorum explication: Ca. VII. lia. a Gnoſce homo qͣꝫ nobilis eſt anima tua ⁊ qͣꝫ grauia fuerūt vulnera eius ꝓ quibꝰ neceſſe fuit chriſtū dominū vulnerari. Si nō eſſent hec ad mortē ſempiternā: nunqͣꝫ ꝓ eoꝝ remedio filius dei moreret̉. ¶ Noli ergo vilipendere anime tue paſſione: cui a tanta maie idiui ſtate tantā vides exhiberi cōpaſſionē. Fudit IAbi ipſe lachrymas ꝓ te: laua ⁊ tu ꝑ ſingulas noctes lectum tuū cordis cōpunctione ⁊ lachry marū aſſiduitate. Fudit ipſe ſanguinē ſuū ꝓ tua redemptione: funde ⁊ tu tuuꝫ quotidiana corporis afflictione: quē ſi ſemel ꝓ chriſto po nere nō potes: ſaltē mitiori ⁊ lōgiori martyrio quodā pone. ¶ Noli attēdere quid caro velit: ſed quid ſpūs poſcat. ¶ Tunc em̄ glorioſus qͥs erit: cū ad dn̄m ſuū redierit: ita tamē ſi de corpore ſecū mīme tulerit: ⁊ deterſerit om yaū beati bernardi. ne ſordidū. ¶ Si vero dicis: Durꝰ eſt hic ſer mo: nō poſſum mundū ſpernere: ⁊ carnē meā odio habere? Dic mihi vbi ſūt amatores mū di: qui ante pauca tēpora nobiſcū eranti nihil ex eis remanſit niſi cineres ⁊ vermes. ¶ Attē de ergo diligēter quid ſūt: ⁊ quid fuerūt. Homines fuerūt ſicut tu: comederunt: biberunt: riſerunt: duxerūt in bonis dies ſuos: ⁊ in pun cto ad inferna deſcēderūt. Hic caro eoꝝ vermibus: ⁊ illic aīe eoꝝ ignibꝰ deputant̉: donec rurſus infelici collegio colligati ſempit̓nis inuoluant̉ incendijs: qui h̓ ſocij fuerūt in vitijs: Una nāqꝫ pena implicat quos vnꝰ amor ligat in crimine. ¶ Quid ꝓfuit illis inanis gloria: breuis leticia: mūdi potētia: carnis voluptas falſe diuitie: magna familia: ⁊ mala ꝯcupiſcen tia? Ubi riſus: vbi iocus: vbi iactātia: vbi arrogantia? De tāta leticia quāta triſticia: poſt tantillā voluptatē tā grandis miſeria: de tāta exultatione ceciderūt in magnā miſeriā: gran dem ruinā: ⁊ magna tormēta. ¶ Quicqͥd illis accidit tibi accidere pōt qꝛ homo es: homo de humo: limus de limo. De terra es et de terra viuis: ⁊ in terrā reuerteris qn̄ veniet dies vltima: que ſubito veniet et forſitan hodie erit. ¶ Certū eſt qꝛ morieris: ſed incertū eſt quādo: aut quō: aut vbi: quoniā mors vbiqꝫ te exb 4 Liber meditationū pectat. Tu quoqꝫ ſi ſapiēs fueris: vbiqꝫ eā ex pectabis. Si carnē ſequeris; in carne punieris. Si in carne delectaris: cruciaberis in carne. Si curioſas veſtes requiris; ꝓ ornatu veſtium ſubter te ſternet̉ tinea: ⁊ operimentū tu um erunt vermes. ¶ Iuſticia em̄ dei aliud iu dicare nō pōt: niſi quod merentur opera nr̄a. ¶ Qui em̄ plus diligit mundū qͣꝫ deū: ſeculuꝫ qͣꝫ clauſtrum: gulam qͣꝫ abſtinentiā: luxuriā qͣꝫ caſtitatē ſequit̉ diabolū: ⁊ ibit cū eo ī ſupplicium eternū. ¶ Quis putas tūc meror erit: qͥs luctus: que triſticia cū ſeperabunt̉ iniuſti a cō ſortio ſanctoꝝ ⁊ a viſione dei: ⁊ tradent̉ in po teſtatē demonū: ⁊ ibunt cū ipſis in igneꝫ eter nū: ibiqꝫ ſemꝑ erunt ſine fine: in luctu ⁊ gemitu? Procul qͥppe a beata patria paradiſi exultati cruciabūtur in gehenna ꝑpetua: nunqͣꝫ lu cē viſuri: nunqͣꝫ refrigeriū adepturi: ſed ꝑ milia miliū annorū in inferno cruciandi: nec vnqͣꝫ inde liberandi: vbi nec qui torquet aliquan do fatigat̉: nec qui torquet̉ aliqn̄ morit̉. Sic em̄ ignis ibi cōſumit vt ſemꝑ reſeruet: ſic tor menta aguntur vt ſemꝑ renouentur. ¶ Iuxta vero qualitatē culpe ſuſtinebit vnuſquiſqꝫ pe nam gehenne: ⁊ ſimilis culpe rei ſuis ſimilib iungetur cruciandi. ¶ Nil aliud audiet̉ ibi: niſi fletus ⁊ planctꝰ: gemitus ⁊ vlulatus: mero beati bernardi res ⁊ ſtridores dentiū. ¶ Nihilqꝫ ibi videbit̉ niſi vermes ⁊ laruales facies tortorū/ atqꝫ teterrima monſtra demonioꝝ. ¶ Uermes crudeles mordebunt intima cordis. Hinc dolor inde pauor: gemitus: ſtupor ⁊ timor horrēs. Ardebunt miſeri in igne eterno in eternū ⁊ vl̓ tra. ¶ In carne cruciabūtur ꝑ ignē: in ſpiritu ꝑ cōſcientie vermē. Ibi erit dolor intolerabilis: fetor īcōparabilis: timor horribilis: mors corꝑis ⁊ aīe: ſine ſpe venie ⁊ miſcd̓ie: ſic tamē moriētur vt ſꝑ viuāt: ⁊ ſic viuēt vt ſꝑ moriant̉. Ita aīa peccatoris/ aut in inferno ꝓ pctīs cruciabit̉: aut ꝯuerſa a pctīs in paradiſo ꝓ bo nis meritis collocabit̉. ¶ Nunc gͦ vnū e duobus eligamus: aut ſemꝑ cruciari cuꝫ impijs: aut ꝑpetualiter letari cū ſanctis. Bonū ſiquidē ⁊ malū: mors ⁊ vita ante nos ſūt poſita: vt ad qd̓ voluerimus manū extendamus. Sꝫ ſi tormenta nō terrēt nos: ſaltē p̄mia inuitent. ¶ De ſūmaria ac dulciſſima eternorū premiorū expoſitiōeꝫ vt ꝑ hec ſaltē a deſiderijs carnis retrahamurꝫ ⁊ ad petuo letaamorē celeſtiū: vbi ſpūs ꝑ ri ac ſaciari pōt: inuitemur: Ca. VIII. ¶ Remium eſt videre deū: viuere cū deo? eſſe in deo qui erit omnia in oībus: ha Liber meditationū bere deū: inherere deo qui eſt ſummū bonū. Et vbi eſt ſummū bonū ibi eſt ſumma felici tas: ſumma iocunditas: vera libertas ꝑfecta caritas eterna ſecuritas; ⁊ ſecura eternitas. Ibi eſt vera leticia: plena ſciētiaᶻ oīs pulchritudor ⁊ oīs beatitudo. Eſt ibi paxꝭ pietas: bonitasˡ lux: virtꝰ: honeſtaſ. Gaudia: leticie: dul cedo: vita ꝑhennis. Gloria: laus: reqͥes: amor ⁊ cōcordia dulcis. ¶ Sic cū deo beatꝰ homo erit in cuius ꝯſciētia peccatū inuentū nō fuerit. ¶ Uidebit eū ad voluntatē: habebit ad vo luptatē: fruetur ad iocunditatē. In eternitate vigebit; In ꝟitate fulgebit; In bonitate gaudebit. ¶ Sic habebit ꝑmanēdi eternitateꝫ: ſic cognoſcēdi facilitatē ⁊ requieſcēdi felicitateꝫ. ¶ Ciuis ſiquidē erit illiꝰ ſancte ciuitatis cuius angeli ciues ſunt deꝰ pater templū: filius eiꝰ ſplendor: ſpirituſſanctꝰ caritas. ¶ O ciuitas celeſtis? māſio ſecura; patria totū ꝯtinens qd̓ delectat. Populus ſine murmure: īcole qͥeti: hoīes nullā indigentiā habentes. Quā glorioſa dicta ſunt de te ciuitas dei: ſicut letantiuꝫ omniū habitatio eſt in te. ¶ Oēs letantur in leticia ⁊ exultatōe: Oēs delectāt̉ de deo: cuiꝰ aſpectꝰ delectabil̓: facies decora: eloquiū dul ce. Delectabilis ad videndū: ſuauis ad habēdū: dulcis ad ꝑfruendū. Ipſe ꝑ ſe placet: et ꝑ iſuificit beati bernardi. ſe ſufficit ad meritū: ſufficit ad p̄miū: nec extra illuꝫ quicqͣꝫ aliud querit̉: qꝛ totū in illo inueni tur quicqͥd deſiderat̉. ¶ Semꝑ libet illū aſpicere: ſemꝑ habere: ſemꝑ in illo delectari: ⁊ illo ꝑfrui. ¶ In illo clarificat̉ intellectus: ⁊ purifi catur affectꝰ ad cognoſcendā ⁊ diligendā veritatē ⁊ hoc eſt totū bonum hominis: cognoſcere ſcꝫ ⁊ amare creatorē ſuum. ¶ Que ergo nos angit veſania vitioꝝ: ſitire abſinthiū mū di huiꝰ: ſequi naufragiū vite labētis: pati infortuniū impie tyrannidisª ferre dn̄ium: et nō magis cōuolare ad ſanctorū felicitatē: ad angelorū ſocietatē: ad ſolēnitatē ſuꝑne leticie: et ad iocunditatē cōtemplatiue vite: vt poſſim introire in potētias domini: ⁊ videre ſuꝑabūdantes diuitias bonitatis eiꝰ. ¶ Ibi vacabimus ⁊ videbimus qͣꝫ dulcis eſt dominus: ⁊ qͣꝫ magna multitudo dulcedinis eius. Uidebimus glorie decorē; ſanctoꝝ ſplendorē: ⁊ regie ptātis honorē. Cognoſcemꝰ vtiqꝫ patris potentiā? filij ſapientiā; ſpūſſancti benigniſſimā clementiā ⁊ ita habebimus noticiā illiꝰ ſūme trinitatis. ¶ Nunc corꝑa per corpus videmꝰ: imagines etiā corpoꝝ ꝑ ſpiritū cernimus: tūc vero ipſam veritatē puro mentis intuitu videbimus. O beata viſio videre deū in ſeipſo: videre ī nobis ⁊ nos in eo felici iocūditate Liber meditationū ⁊ iocunda felicitate. ¶ Quicqͥd deſiderabimꝰ totū habebimus nihil amplius deſiderātes: ⁊ qͥcqͥd videbimꝰ amabimus ipſo amore btī. Btī inqͣꝫ dulcedīe amoris: ⁊ ſuauitate ꝯtēpla tiōis. Hec erit ſūma ꝯtēplatōis? hͦ erit ſūma il liꝰ felicitatꝭ: qm̄ ī ſuo puro eſſe ītelliget̉ ſincera diuinitas. ¶ Comp̄hēdet̉ tūc incōprehēſibil̓ trinitas? patebunt arcana diuinitatis; videbit̉ ⁊ amabit̉ deus: ⁊ hec viſio ⁊ dilectio totū cor hominis implēs ⁊ ſatians; tota erit illiꝰ beatitudinis conſūmatio: Una erit omniū lingua: iubilatio indefeſſa: vnꝰ affectus; amor eternꝰ: patebit veritas: implebit caritas: ⁊ erit integra corporis ⁊ anime ſocietas. ¶ Fulgebit ſicut ſol hūanitas glorificata? quieta erit ⁊ concors carnis ⁊ ſpūs ſanitas. ¶ Angeloruꝫ ⁊ ho minū vnū erit gaudiū: vnū colloquiū: vnum conuiuiū. Nō lāguebit amor? nec liquefiet dilectio: p̄ſentibus omnibꝰ bonis: nulla erit af flictio dilatiōis: qm̄ beatifica diuine maieſtatis preſentia: omnibꝰ erit omnia; ⁊ erit cōmunis omniū: omnipotētia: ſapientiat pax: iuſticia ⁊ intelligētia ¶ Nō erit in illa patria diuer ſitas linguarū: ſed pacifica ⁊ concors concor dia morū ⁊ affectuū. ¶ In torrente illiꝰ voluptatis nihil appetet vltra cumulata ſacietas? tanta erit felicitas. ¶ Ibi ſiquidē erit cumulus itauiſi beati bernardi felicitatꝭ; ſuꝑeminēſ gl̓ia: ⁊ ſuꝑabūdās leticia. De queſtione: Quis ad p̄dicta p̄mīa cōſequēda ſit idoneꝰ: ac Reſpōſione affirmāte ꝙ ad hec habiles ſint verus penitēs: bonus obediēs famabilis ſocius: ⁊ fidelis ſeruꝰ: cū ſinguloꝝ deſcriptōe ⁊ explanatōe: Ca. IX. Ed ad hec quis idoneꝰ? Profecto ver penitēs bonus obediēs: amabilis ſociꝰ: fidelis ſeruꝰ. ¶ Uerus penitēs eſt ſemꝑ in labore ⁊ dolore: dolet de p̄teritis: laborat ꝓ futuris cauēdis. Uera ſiqͥdē pnīa eſt ſine inter. miſſione tꝑis/ de p̄teritis malis dolere. Uer penitēs ſic plāgit cōmiſſa vt nō cōmittat plāgenda. ¶ Irriſor nāqꝫ eſt ⁊ nō verus penitēs: qui adhuc agit qd̓ peniteat. Si ergo vis ver penitēs eſſe: ceſſa a peccato ⁊ ampliꝰ noli pec care: qm̄ inanis eſt penitētia quā ſequens coinquinat culpa. ¶ Bonus obediēs dat ſuum velle ⁊ ſuū nolle: vt poſſet dicere: Paratū cor meū deꝰ: paratū cor meū. Paratū quecūqꝫ p̄ ceperis facere: paratū ad nutū tuū citius obe dire: paratuꝫ tibi vacare: ꝓximis miniſtrare: meipſum cuſtodire: ⁊ in celeſtiū contēplatiōe requieſcere. ¶ Amabilis ſocius omnibꝰ eſt of ficioſus: ⁊ nulli oneroſus. Omnibꝰ eſt officio Liber meditationū ſus: qꝛ deuotus ad deū benignus ad ꝓximū: ſobrius ad mundū dn̄i ſeruus: ꝓximi ſocius: mundi dn̄s. Suꝑiora hꝫ ad gaudiū: eqͣlia ad ꝯſortiū: īferioria ad ẜuitiū. Nulli ē oneroſus? ſed inferiora redigit ad vtilitatē mediorū ⁊ ad honorē ſuperiorū: ſuꝑiora trahens: inferiora ſequēs ab illis poſſeſſus iſta poſſidēs. ¶ Fi delis ſeruꝰ eſt in cōtemplatiōe dei; ⁊ cuſtodia ſui. ¶ Cuſtodie ergo tue priꝰ adhibe omnem diligentiā? Deinde ītelligēs te nūqͣꝫ poſſe ſufficere ad cuſtodiendā tuā induſtriā?; diuinam implora clementiā. ¶ Itēqꝫ ad cōtemplendā in te creatoris tui voluntatē bonā/ ⁊ beneplacentē atqꝫ ꝑfectā: angelicā exorā tutelā: patro ciniaqꝫ omniū ſanctorū cū chriſto regnantiū ſuꝑ te roga. Curre ꝑ ſingulos; ſupplica ſingulis: ⁊ ſimul omnibꝰ clama: ⁊ dic: Miſeremini mei miſeremini mei ſaltē vos amici mei; Recipite fugitiuū veſtrū: ſed fratuelē ſed cōſanguineū in ſanguine redēptoris. ¶ En pauper ſtat ad hoſtiū clamat ⁊ pulſat: aperite pulſanti: ⁊ cōducite eū ad regē: vt ꝓſtratus corā eo: indicē ei omnes miſerias ⁊ neceſſitates quas patior. Ad extremū vero p̄lato tuo cor tuuꝫ cū oī ꝓgenie recōſigna: nullū in eo remaneat peccatū quod nō pura confeſſione deleatur. Ieſum chriſtū etiā ſuꝑ cor tuū pone ſicut ſi beati bernardi. gnaculū. ¶ Cū em̄ xp̄s cordis oſtiū cuſtodit ⁊ cordis oſtiariꝰ eſt: vt ꝑ illū īgrediant̉ ⁊ egredi antur omnes cordis familie? cōſequenter aſſiſtunt milia miliū angelorū ad fores exteriorū ſenſuū excubantiū: Nec alienigena audet irrūpere terribiles illas acies ꝓpter oſtiarij reuerentiā ⁊ angelorū cuſtodiam. ¶ De curioſa ꝓprie vite exploratione: ⁊ ꝑ quotidianā diſcuſſionē exami natione: modiqꝫ diſcutiēdi traditiōeꝫ Et ad mutuā in orationibꝰ cōmemorationeꝫ habendā exhortatione atqꝫ ꝑſuaſione: Ca. X. Ntegritatis tue curioſus explorator vi tam tuā quotidiana diſcuſſione examina. ¶ Attende diligēter quātum ꝓficiasᶻ vel quātū deficias? qualis ſis in moribus ⁊ qualis ī affectibꝰ qͣꝫ ſimilis ſis deo vel qͣꝫ diſſimi lis qͣꝫ ꝓpe vel qͣꝫ longet nō locorū interuallis: ſed morū affectibꝰ ¶ Stude cognoſcere te qͥa multo melior ⁊ laudabilior es ſi te cognoſcis: qͣꝫ ſi te neglecto cognoſceres curſus ſiderum: vires herbarū? cōplexiōes hominū: naturas animaliū; ⁊ haberes omniū celeſtium ⁊ terreſtrium ſcientiā. ¶ Redde ergo te tibi: ⁊ ſi non ſꝑl aūt ſepe: ſaltē interdū. Rege tuos affectus Liber meditationū dirige actus: corrige exceſſus; nihil in te maneat īdiſciplinatū. Pone omnes trāſgreſſiones tuas/ ante oculos tuos. Statue te ante te tanqͣꝫ ante aliū; ⁊ ſic temetipſum plāge. Plora iniquitates tuas ⁊ peccata? quibꝰ deū offen diſti. Indica ei miſerias tuas; oſtēde illi malicias aduerſariorū tuorum. ¶ Cūqꝫ te coram eo in lachrymis mactauerꝭ: p̄cor te vt memor ſis mei. ¶ Ego em̄ ex quo cognoui te in chriſto diligo teꝫ ⁊ illuc tui mentionē defero: vbi ⁊ illicita cogitatio ſuppliciū; ⁊ honeſta ꝓmere tur premiū ¶ Ad altare nāqꝫ domini cū peccator ſto ſed ſacerdos/ tua me comitatur memoria. Tu vero mihi vicē reddes ſi me amaueris; ⁊ orationū tuarū participē me feceris: ibi cū recordatione tecuꝫ eſſe deſidero p̄ſens: vbi ꝓ te ⁊ tuis familiaribus/ preces deuotas corā deo fundis. ¶ Nec mireris ſi dixi p̄ſens: quoniā ſi me amas: ideo amas qꝛ imago dei ſum: ita tibi p̄ſens ſum: vt tuipſe tibi. ¶ Quic̄ quid em̄ tu es ſubſtātialiter: hoc ego ſū. Ima go em̄ dei eſt omnis anima rationalis: quoni am qui in ſe imaginē dei querit tam ꝓximum qͣꝫ ſe querit: ⁊ qui illam in ſe querendo inuenit in omni homine eandē cognoſcit. Uiſio autē anime intellectus eſt. Si ergo te vides me vides: qꝛ nihil aliud ſum qͣꝫ tu: ⁊ ſi tu deū diligis beati bernandi. me imaginē dei diligis: ⁊ ego diligendo deuꝫ diligo te: ⁊ ita dū vnuꝫ querimus/ ⁊ ad vnum tendimꝰ: ſemꝑ nobis inuicē p̄ſentes ſumꝰ: ſed in deo in quo nos diligimus. ¶ Quo intrans eccleſiā ad oranduꝫ ſiue pſallendū ſe p̄parare deūqꝫ laudare ⁊ glorificare debeat. Et ꝙ ſupernis ciuibus nihil magis ſpectare libe at: Nec aliquid ſummo regi iocundi exhiberi poſſit: Ca. XI. c Um ad orandū ſiue ad pſallendū eccleſiam intraueris: fluctuātiū cogitationuꝫ tumultū exteriꝰ relinq̄: curāqꝫ exterioruꝫ oīm penitus obliuiſcere; vt ſoli deo vacare poſſis. Fieri em̄ nō poteſt vt aliquando cum deo lo quatur; qui cū toto mundo etiā tacens fabula tur. Intende ergo illi qui intēdit tibi: audi illū loquentē tibi: vt ipſe exaudiat te loquentē ſibi. Ita fiet ſi diuinis laudibꝰ ſoluendis cū debita reuerētia ⁊ ſollicitudine aſſiſtas; ſi ſingula verba diuine ſcripture diligēter intendas. Nō ꝙ ego iſta faciā: dico: ſed ꝙ facere vellem: et non feciſſe penitet: et non facere piget. Tu vero cui maior gratia conceſſa eſt: votis ⁊ deuotis p̄cibus pias aures domini ad te Liber meditationū flecte: lachrymis et ſuſpirijs ꝓ tuis exceſſibꝰ illū clemēter exora atqꝫ ſpiritalibus canticis in omnibꝰ operibꝰ ſuis illuꝫ lauda ⁊ glorifica. Nil eniꝫ magis ſupernis ciuibus ſpectare libet? nil regi ſūmo iocūdiꝰ exhibetur: ſicut ip ſe teſtat̉: Sacrificiū laudis honorificabit me. Quantā curā ⁊ ſollicitudinē ſuꝑni ciues de nobis habeant: quāto ve deſiderio aduentū noſtruꝫ expectēt: Ꝙqꝫ nobis ad eos feſtinanduꝫ/ atqꝫ currendū ſit: cum non ſolū ipſi: ſed et creator eorū pater ⁊ filiꝰ ⁊ ſpirituſſanctus: totaqꝫ celeſtis curia nos expectetꝭ in qua cū magna leticia ſuſcipiet̉ quicūqꝫ iugi oratione ⁊ aſſidua cogitatione in illa conuerſat̉: Ca. XII. ō Or felix eſſes ſi ſpiritalibꝰ oculis ſemel intueri poſſes quomodo p̄ueniunt principes cōiuncti pſallentibus in medio iuuencū larū tympaniſtriaꝝ: Uideres ꝓculdubio qua cura: quo ve tripudio interſunt cantantibꝰ; aſſiſtunt orantibꝰ; aſſunt meditantibꝰ ſuꝑſunt quieſcentibꝰ: ꝓuidentibus atqꝫ ꝓcurantibus p̄ſunt. ¶ Diligunt quidē ſuos conciues ſuperne poteſtates: ⁊ ꝓ his qui hereditatē capiunt ſalutis ſollicite cōgaudent: ꝯfortant: inſtruūt: beati bernardi. ꝓtegunt: ꝓuidentqꝫ omnibꝰ/ omnes in omnibus. ¶ Ipſi em̄ deſiderant aduentū noſtrum: quoniā de nobis expectant ciuitatis ſue ruinas reſtaurari ¶ Diligenter querūt ⁊ libenter audiunt bona de nobis. Sollicite diſcurrunt medij inter nos ⁊ deum; noſtros gemitus ad eū fideliſſime deportātes; ipſiuſqꝫ gratiā deuotiſſime reportantes ¶ Non dedignabūtur eſſe ſocij noſtri: qui iam facti ſunt miniſtri noſtri. ¶ Exultare eos fecimus quando cōuerſi ſumus ad penitentiā. Feſtinemus ergo de no bis eorū leticiā adimplere. ¶ Ue tibi quicūqꝫ es qui deſideras reuerti ad vomitū: redire ad lutum: putas ne placatos habebis in iudicioꝫ quos tanto ⁊ tā ſperato gaudio vis priuare? Exultauerunt quādo venimus ad religioneꝫ: tanqͣꝫ ſuꝑ his quos ab ip̄a inferni porta cerne rent reuocari. ¶ Quid vero nunc erit ſi ab ipſa paradiſi ianua viderint redire? ⁊ retrorſum abire eos qui iam alteꝝ pedem habēt in celo? Nā ſi corpora inferius corda ſurſum. ¶ Curramus ergo: nō paſſibus corporis? ſed affecti bus: ſed ſuſpirijs: ſed deſiderijs; quoniā nō ſo lum angeli: ſed angeloꝝ creator noſ expectat. Expectat nos deus pater tanqͣꝫ filios ⁊ heredes; vt conſtituat nos ſuꝑ omnia bona ſua. Expectat nos dei filius tanqͣꝫ fratres: ⁊ cohec 2 Liber meditationū redes; vt fructum ſue natiuitatis/ ⁊ preciū ſui ſanguinis offerat deo patri. ¶ Expectat nos ſpirituſſanctꝰ: Ipſe ſiquidē ē bonitas et benignitas: in qua ab eterno predeſtinati ſumus. Nec dubiū quin p̄deſtinationeꝫ ſuā adimple re velit. ¶ Ergo quia om̄is celeſtis curia nos expectat ⁊ deſiderat: deſideremus eā quanto poſſumus deſiderio. ¶ Cū magna nāqꝫ cōfuſi on ⁊ rubore ad illā ꝑueniet quiſquis eā vehe menter videre nō deſiderat. ¶ Quicūqꝫ vero iugi oratione ⁊ aſſidua cogitatione in illa con uerſat̉: ⁊ ſecurꝰ hinc egreditur: ⁊ cū magna leticia illic ſuſcipietur. Ꝙ vbiqꝫ ⁊ frequenter ſit orandū: ac de effectu orationis noſtre. Ꝙ eti am ſemꝑ ⁊ vbiqꝫ de deo ſit cogitādū ⁊ in corde noſtro cenaculū chriſto exhibendū: nobiſqꝫ ipſis velut templo dei vtendū: quē et ſemꝑ ante oculos habere: ⁊ in omnibꝰ que agimꝰ p̄ſentē eſſe debemus agnoſcere: Ca. XIII. Hicunqꝫ ergo fueris intra temetipſum ora: ſi lōge fueris ab oratorio noli locuꝫ querere: quoniā tuipſe locus es. Si fueris in lecto aūt in alio loco: ora: ⁊ ibi eſt tēplū. ¶ Fre beati bernardi. quenter orandū et flexo corpore mens eſt erigenda ad deū. ¶ Sicut em̄ nullum eſt momētum quo homo nō fruatur vel vtat̉ dei boni tate ⁊ miſericordia; ſic nullū debet eſſe momē tū quo eū p̄ſenteꝫ nō habeat in memoria. Sꝫ dicis: Ego quotidie oro ⁊ orationis mee nullum fructū ſentio: ſed ſicut accedo ad illā ſic et recedo? ⁊ nemo mihi reſpondet: nemo mihi lo quitur: nemo mihi quippiam donat; ſed incaſſum laboraſſe videor. ¶ Sic loquit̉ humana ſtulticia: non attendens quid ꝓmittat veritas dicens: Amen amē dico vobis quicqͥd orantes petitis: credite qꝛ accipietis et fiet vobis. Noli ergo vilipendere orationē tuā: quoniam ille ad quē oras nō vilipēdit eam: ſed anteqͣꝫ egrediatur de ore tuo: ipſe eā ſcribi iubet in libro ſuo. Et vnū e duobꝰ indubitant̓ ſperare debemus: qm̄ aūt dabit nobis quod petimꝰ: aut quod nouit eſſe vtilius. ¶ Cogita itaqꝫ de deo quicqͥd melius potes: ⁊ de te quicqͥd de terius vales. ¶ De te vero ⁊ de illo ampliꝰ cre dere debes: qͣꝫ cogitare potes. ¶ Omne tempus in quo de deo nō cogitas: hoc te cōputa ꝑdidiſſe. ¶ Omnis quidem res aliena eſt a no bis: tempus tantū noſtꝝ eſt: vaca ergo: ⁊ vbicūqꝫ fueris: ibi totꝰ ⁊ tuus eſto. ¶ Noli te rebꝰ tradere: ſed cōmodare. ¶ Quocūqꝫ loco conc 3 Liber meditationū ſiſtis: cogitationes tuas tracta: ⁊ aliqͥd ſalutare in animo tuo verſa. Omnis ſiquidē locꝰ ad meditandū eſt cōgruus. ¶ Tota ergo facul tate animū colligēs libere tecū habita: ⁊ in la titudine cordis tui deambulās: ibidē cenaculū grande ſtratū chriſto exhibe. Mens nāqꝫ ſapiētis ſemꝑ eſt apud deū. Illum ſemꝑ ante oculos habere debemus: ꝑ quē ſumus: viuimus ⁊ ſapimus. Ipſum naqꝫ vt eſſemus habemus auctorē: ipſum etiā vt ſapiētes ſumus habemus doctorē? ⁊ vt beati ſimꝰ/ eterne ſuauitatis habemus largitorē. Et in hoc eiꝰ imaginē: hoc eſt illius ſūme trinitatis: in nobis co gnoſcimus. Nā ſicut ille eſt ⁊ ſapiens eſt ⁊ bo nus eſt: ſic ⁊ nos ꝓ modulo noſtro ⁊ ſumus/ ⁊ nos eſſe ſcimꝰ: ⁊ id eſſe ⁊ noſſe diligimꝰ ¶ Utere ergo teip̄o velut dei templo: ꝓpter illud qd̓ in te eſt ſimile deo. Honor ſiquidē ſūmus eſt deo: illū venerari ⁊ imitari. Imitarꝭ ſi piꝰ es. ¶ Templū em̄ ſanctū eſt deo mens pij: ⁊ altare optimū cor eius. ¶ Ueneraris ſi miſericors es: ſicut ipſe omnibꝰ miſericors eſt. ¶ Hoſtia ſiqͥdē acceptabilis deo eſt: facere bonū omnibus ꝓ deo. Fac omnia ſicut filius dei: vt dignus ſis eo qui dignatus eſt te vocare filiuꝫ. In omnibus vero que agis: deuꝫ eſſe preſentem cognoſce. beati bernardi ¶ De cautela atqꝫ cuſtodia nobis neceſſaria ne deū offendamꝰ qui ſem per ⁊ vbiqꝫ p̄ſens: cuncta que facimꝰ cernit: cū quo ⁊ nos ſemꝑ ſecuri ſumꝰ cōtra inſidias diaboli: eo ꝙ nō deſerit ſperātes in ſe: niſi prior deſeratur. Quomō etiam cor ꝑ cuius diſtractionem deus deſerit̉: ſit cuſtodiendum atqꝫ mundandū: Ca. XIIII. Ne c Aue ergo ne in eo quod male delectat vel viſio tua vel cogitatio tua demoret̉: nec dicas aut facias quod nō licet etiā ſi libet: nec aliquo ſigno vel facto deuꝫ offendas: qui vbiqꝫ p̄ſens cernit quicquid facꝭ. Magna cuſtodia neceſſaria eſt tibi: quoniā oīa agis ante oculos iudicis cuncta cernētis. ¶ Cū illo ta men ſemꝑ es ſecurus: ſi talē te p̄paraueris: vt tecū eſſe dignet̉. Si tecū nō eſt ꝑ gratiā: adeſt tamē ꝑ vindictā: ſed ve tibi ſi ita tecū eſt: īmo ve tibi ſi ita tecuꝫ nō adeſt. ¶ Illi nāqꝫ iraſcit̉ deus: quē peccantē non flagellat. ¶ Nam quē hic flagellando nō emendat; in futuro dānat. Certū eſt ꝙ mors vbiqꝫ tibi minatur: diabolus vero vbiqꝫ inſidiat̉ vt animā tuā rapiat quādo egredietur de corpore. ¶ Tu vero c 4 Liber meditationū noli timere: quoniaꝫ deus qui in te habitatꝭ ſi tamē habitat: eripiet te a morte et a demone. Fidelis em̄ ſociꝰ ēt nec deſerit ſperātes in ſe: niſi prior ipſe deſerat̉. ¶ Deſeritur aūt cū cor ꝑ inutiles ⁊ prauas cogitatiōes: vaga mēte diſtrahit̉. ¶ Idcirco omni ſollicitudine ⁊ cuſtodia illud debeſ cuſtodire̓ ⁊ tenere; vt in illo deus requieſcere poſſit. In omni qͥppe creatura que ſub ſole eſt mūdanis vanitatibꝰ occupat̉: nihil humano corde ſublimiꝰ: nihil nobilius? nihilqꝫ deo ſimiliꝰ reperit̉; qͣpropter nihil ali ud querit a te niſi cor tuū. Munda ergo il lud ꝑ purā confeſſionē: ⁊ aſſiduā orationē: vt mūdo corde deū videre poſſis ꝑ continuā dei circūſpectionē. ¶ In omni loco eſto ei ſubiectꝰ. ⁊ intentus: Compone mores tuos: vt ſis in te pacatꝰ ¶ Dilige oēs homines; ⁊ omnibus te amabilē exhibe: vt ſis pacificꝰ ⁊ dei filiꝰ. Sic eris bonꝰ monachus: ſanctꝰ: humilis ⁊ rectꝰ: ⁊ cū talis fueris memento mei. De increpatione ⁊ accuſatione ſui ipſius ꝓpter predictorū omiſſionē et negligentiā: maiorēqꝫ dilectionē lectionis qͣꝫ oratōis. De inſanie quoqꝫ noſtre deteſtatione: dū cum domino maieſtatis in oratione loquentes: au beati bernardi. res ab ipſo auertimus: Ca. XV. v ¶ Emihi qui iſta dico ⁊ nō facio? et ſi aliquādo facio; nō diu ꝑſeuero. ¶ Iſta habeo in memoria: et nō ſeruo in vita? habeo in ſermonibus; ⁊ nō in moribus. Legem in corde ⁊ ore tota die rumino: ⁊ cōtraria legi facio? lego in ea de religione; ⁊ plꝰ diligo lectionē qͣꝫ orationē. Verūtamen nihil aliud docet me di uina ſcriptura: niſi religionē amare: veritateꝫ ſeruare: caſtitatē tenere: caritatē hr̄e. ¶ Ego aūt miſer ⁊ miſerabilis citiꝰ curro ad lectionē qͣꝫ ad orationē: libentiꝰ volo legere qͣꝫ miſſas auſcultare. ¶ Expectat me quandoqꝫ aliquis volens de neceſſitate ſua loqui mihi: Ego vero librum aliquē accipio: quē ille vel ille habere vellet: lego in eo: et legendo in eo: amitto caritatis fructꝰ: pietatis affectus: cōpunctionis fletus: miſſarum vtilitatē: celeſtium contē plationē: qua nihil in hac vita dulcius ſentit̉: nihil auidius ſumitur: nihil ita mentē ab amo re mundi ſeparat: nihil ſic animū roborat con tra tēptationes: nihil ita hominē excitat ⁊ adiuuat ad omne opus bonum ⁊ ad omnem laborem. ¶ Miſerere mei deus: quoniam ibi plus pecco vbi peccata mea emēdare debeo. In oratorio nanqꝫ ſepe dum oro nō attendo quid dico. ¶ Ore quidē oro: ſed menteꝫ foris Liber meditationū. vagantem oratiōis fructu priuo: Corpore ſū interius: ſed mente exterius: et ideo perdo qd̓ dico. Parum enim ꝓdeſt ſola voce cantare: ſine cordis intentione. ¶ Propterea magna ꝑuerſitas: īmo magna inſania eſt: quando cuꝫ domino maieſtatis in oratiōe loqui preſumimus: ⁊ inſenſati aurem ab ipſo auertimus: et neſcio ad quas ineptas et inanes fabulas cor conuertimus. ¶ Magna quoqꝫ inſania eſt et grauiter vindicanda: cū viliſſimus puluis lo quentem ad ſe creatoreꝫ vniuerſitatis audire dedignatur ¶ Ineffabilis vero eſt diuine bonitatis dignatio: que quotidie ꝯſpicit nos in felices aures auertētes: obturantes corda: et nihilominus clamat ad nos dicens: Redite p̄ uaricatores ad cor: vacate ⁊ videte quoniam ego ſum deus. Loquit̉ mihi deus in pſalmo: ⁊ ego illi: nec tamē cum pſalmū dico attendo cuius ſit pſalmus. ¶ Idcirco magnā iniuriā deo facio: cum illum precor vt preces meas exaudiat: quas ego qͥ fundo non audio. ¶ Deprecor illum vt mihi intendat: ego vero nec mihi nec illi intēdo: ſed quod deterius eſt: immunda ⁊ inutilia in corde verſando fetorē hor ribilem eius aſpectibus ingero. De cordis mutabilitate: inſtabilipip.ij im cour t beati bernardi. tate: inquietudine ⁊ vanitate: ac de ſa lubri ꝑ diligentem diſcuſſionem fragilitatiſqꝫ ſue cognitionē atqꝫ veram confeſſionē remedio: Ca. XVI Ihil eſt in me corde meo fugatius: quod quotiens me deſerit ⁊ ꝑ prauas cogitati ones defluit: totiens deū offendit. ¶ Cor meum cor vanum: vagum ⁊ inſtabile: dū ſuo du citur arbitrio: diuino caret conſilio. In ſeipſo nō poteſt conſiſtereꝫ ſed omni mobili mobilius ꝑ infinita diſtrahit̉: ⁊ hac illacqꝫ ꝑ innume ra diſcurrit. Et duꝫ ꝑ diuerſa requiē q̄rit: nec inuenit: in labore miſerū ac vacuum a requie manet: ſibi nō concordat: a ſe diſſonat: a ſe reſilit: voluntates alternat: conſilia mutat: noua edificat: vetera deſtruit: deſtructa reedificat: eadēqꝫ iterum atqꝫ iterum: alio ⁊ alio modo mutat ⁊ ordinat: quia vult ⁊ nō vult: ⁊ nun qͣꝫ in eodē ſtatu ꝑmanet. ¶ Sicut em̄ molendinum voluitur velociter et nihil reſpuit: ſed quicquid imponitur molit: ſi autē nihil imponatur ſeipſum conſumit: ſic cor meum ſemper eſt in motu: ⁊ nūqͣꝫ requieſcit: ſed ſiue dormiā ſiue vigilem: ſomniat ⁊ cogitat quicqͥd illi occurrit. Et ſicut molendinum arena ſi impona tur exterminat: pix inquinat: palea occupat: Liber meditationū. ſic cor meū cogitatio amara turbat: immunda maculat: vana inquietat ⁊ fatigat. ¶ Et ita cor meū dum futurū non curat gaudium: nec diuinum querit auxiliū: ab amore celeſtiū elō gatur: ⁊ in amore terreſtrium occupatur. ¶ Cū qꝫ elabit̉ ab illis: ⁊ inuoluitur in iſtis: vanitas illud recipit: curioſitas deducit: cupiditas alli cit: voluptas ſeducit: luxuria polluit: torquet īuidia: turbat iracundia: cruciat triſticia: Sic qꝫ miſeris caſibus: ſubiugatur omnibꝰ vitijs. Qm̄ vnū deū qͥ ei ſufficere poterat dimiſit: ꝑ multa diſpergitur: ⁊ hūc ⁊ illuc querit vbi qͥ eſcere poſſit: et nihil inuenit qd̓ ei ſufficiat donec ad ip̄m redeat. A cogitatiōe ī cogitationē deducit̉: ⁊ ꝑ varias occupatiōes ⁊ affectiōes variat̉: vt ſaltem varietate ipſarū reruꝫ imple atur: quarū qualitate ſatiari non poteſt. Sic labitur cordis miſeria ſubtracta diuina gratia ¶ Cūqꝫ ad ſe reuertitur et diſcutit quid cogitauit: nihil reperit qꝛ nō opus fuit: ſed īportuna cogitatio que cōponit de nihilo multa. Sic deniqꝫ decipit imaginatio: quā demonū format illuſio. ¶ Imperat mihi deus: vt pre beam illi cor meuꝫ: ⁊ quia imperanti deo non ſum obediens et ſubditus: mihi ſum rebellis ⁊ cōtrarius: vnde mihi ſubiugari nō potero: donec illi fuero ſubditus: mihiqꝫ ſeruiam noniptiſ ni ſine x ⁊nll nreceſi ſe not nlecti Iver ntur ius ſi beati bernardi. lēs: qꝛ ei nolo ſeruire volēs. ¶ Idcirco plura machinatur cor meū vno momēto qͣꝫ omnes hoīes ꝑficere poſſent vno anno. ¶ Cū deo nō ſū vnitꝰ: ⁊ iō ī meip̄o ſū diuiſus. Cū illo vero vniri nō poſſum: niſi ꝑ caritatē: nec ſubijci niſi ꝑ humilitateꝫ: nec vere humilis eſſe niſi per veritatem. ¶ Expedit ergo vt in veritate me diſcutā ⁊ cognoſcam qͣꝫ vilis qͣꝫ fragilis ⁊ qͣꝫ la bilis ſum. Deinde cuꝫ omnes miſerias meas cognouero: neceſſe eſt vt illi inheream ꝑ queꝫ ſum: ſine quo nihil ſum: ſine quo ad ipſum redire ⁊ nihil facere poſſum: ⁊ qꝛ a deo peccando receſſi: niſi per verā confeſſionē ad eum redire non poſſum. ¶ De recognitione negligentiarū et defectuum cōmiſſorum circa ea que ad veram ac debitā confeſſionē exiguntur. Et ꝙ nō ſufficiat ſoli deo con fiteri: quinīmo valde cōueniens ſalu berrimūqꝫ ſit vt ſacerdoti peccata ꝑ confeſſionē aperiantur: Ca. XVII. fAteri ergo oportet quod fatendū eſt: qꝛ nunqͣꝫ eo modo aūt ea intentōe qua pec caui: peccata cōfeſſus ſum: neqꝫ omniū recordatus ſum: aut ꝓpter vetuſtatē: aut ꝓpter mul Liber meditationū. titudinē: Que autē cōfeſſus ſum: nō pure con feſſus ſum ꝓpter turpitudinē. ¶ Confeſſionē etiā meam diuiſi: vt diuerſa diuerſis ſacerdotibus manifeſtarē: ⁊ ita venia carui: ad quā ꝑ partes ꝑuenire putaui. ¶ Execranda nāqꝫ fictio eſt peccatū diuidere: ⁊ ſuꝑficietenꝰ radere: ⁊ nō intrinſecus eradicare ¶ Nō em̄ eſt vti lis confeſſio niſi ſit ī oris veritate: ⁊ cordis pu ritate. Et vt tres ſunt qui teſtimoniū dāt in ce lo: pater ⁊ filius ⁊ ſpirituſſanctꝰ: addamꝰ tres: ſcilicet ſacerdotē: os ⁊ cor: vt in ore duorū vel triū teſtium ſtet omne verbum. ¶ Sed dicis: Sufficit mihi ſoli deo ꝯfiteri: qꝛ ſacerdos ſine eo a peccatis me ſoluere nō poteſt. Ad quod nō ego ſed beatus iacobus reſpondet dicens: Confitemini alterutrū peccata veſtra. ¶ Cō ueniens nāqꝫ valde eſt vt nos qui deo peccan do cōtumaces fuimus: penitēdo ſupplices ſacerdotibus ⁊ miniſtris eius ſimus. Et homo qui ad dei gratiā cōſeruandaꝫ mediatore egu it: iam eā recuperare niſi ꝑ mediatorem homi nē non poſſit. ¶ Gemat ergo ⁊ ſuſpiret ⁊ anxius ꝓ peccato timeat ⁊ expaueſcat: ſollicitꝰ diſcurrat: auxiliatores ⁊ interceſſores querat: ꝓ ſternat ſe humiliter homini: qui hūiliter aſtare noluit creatori. Nam ⁊ hoc ſaluberrimum eſt: vt homo corde peniteat: ⁊ ore ſuum pecca Iiur beati bernardi. tum confiteatur: quatenus deus qui pͥus adeſt per gratiā: cor ad penitentiā cōpungat: de inde aſſit vt confitenti peccatoꝝ veniam tribuat. ¶ Ꝙ ſi forte peccator vere peniteat: ſed interueniēte neceſſitatis articulo ad cōfeſſionem venire nō poſſit: cōfidenter credere debe mus: ꝙ ſummus ſacerdos cōplet in eo: quod mortalis nō potuit. ¶ Nam apud deū factum conſtat qd̓ homo quidē vere voluit ſed nō va luit adimplere: quia confeſſionem nō cōtemptus excluſit: ſed impediuit neceſſitas. De multimoda ſuijpſius accuſatione: per peccatorum ⁊ vitiorū in to ta vita ſua perpetratorum enarrationem: Ca. XVIII. N capl̓o vbi pctā mea emēdare debui: peccatꝭ peccata addidi. Cū de illis fui ꝓ clamatꝰ: aut aliquo modo excuſaui: aut ex toto negaui: aut quod deteriꝰ eſt defendi: et impatiēter reſpondi. ¶ Cū nullum ſit peccatuꝫ a quo nō ſim cōtaminatus aliquo modo: aut contaminari nō poſſim: iuſtum eſt vt remota omni occaſione emendationē ꝓmittam: vndecūqꝫ aūt a quocūqꝫ clamer: quatenꝰ ſic libe rari valeam a peccato ꝑpetrato vel ꝑpetrando. Multitudinem iniquitatū mearum expa Liber meditationū. ueſcens: aliorū tranſgreſſiones rep̄hendere ti mui: ⁊ ideo mortis auctor extiti: quia virꝰ qd̓ clamando expellere potui nō expuli. ¶ Indi gnatus ſum aduerſus alios: qui me de vitijs meis rep̄hendebant: ⁊ quos amare debui odi ui. ¶ Illa que mihi nocebant vel diſplicebāt: deſideraui vt nō eſſent: Sciebam tamē qd̓ in natura ſua erant bona: ⁊ a bono factore facta: ſed ideo mihi nocebant: quia ego malus erā ⁊ male eis vtebar. Nihil em̄ mihi contrariuꝫ eſt niſi ego ip̄e: meū eſt qͥcquid mihi nocere po teſt: ⁊ ego ipſe mihi ſum ſarcina ¶ Optaui etiam vt deus peccata mea neſciret: aut punire nollet: aut punire nō poſſet: ⁊ ita volui deum eſſe inſipientē: iniuſtum ⁊ impotentē: quod ſi eſſet: deus nō eſſet. ¶ Non eſt ſuꝑbia ſuꝑ ſuperbiam meā: ꝓpterea longe a ſalute mea ver ba delictorum meoruꝫ. Suſpecta ſiquidē eſt deo ſuperbia: nec fieri pōt vt cū eo in gratiaꝫ reuertatur. Diuerſum vtriqꝫ hoſpitiū: neqꝫ in eodē cohabitant animo: quibus non licuit co habitare in celo. In celo nata eſt: ſed velut im memor qͣ via inde cecidit: illuc poſtea redire nō potuit. ¶ De aere: pluuia vel nimio calore vel frigore turbatꝰ fui: ꝯtra deū iniq̄ murmuraui. Omnia nāqꝫ que ad vſum vite accepimꝰ ad vſum culpe ꝯuertimꝰ. Quapropter iuſtuꝫ beati bernardi eſt: vt qui in cunctis peccauimus: in cunctꝭ feriamur. ¶ Sępe ad ſacrū myſterum vocē meam fregi: vt dulcius cantareꝫ: magiſqꝫ delecta bar in vocis modulatione qͣꝫ in cordis cōpun ctione. Deus vero cui nō abſconditur quicqͥd illicitū ꝑpetrat̉: nō querit vocꝭ leuitatē: ſꝫ cordis puritatē. ¶ Nā dū cantor ppl̓m mulcet ſuis vocibus: deū irritat prauis moribus. ¶ Li centiam loquendi vel aliquid faciendi ſepe ni mia importunitate vel calliditate a p̄latis meis extorſi: nō attendens miſer quoniā ille ſe de cipit qui aꝑte vel occulte fatagit vt hoc ei pater ſpiritualis iniungat quod ipſe deſiderat. Acum: vel cultellū: vel aliquid tale multoti ens nimiū deſideraui: nec ꝯfeſſus ſum: qꝛ peccatū non eſtimabam ꝓpter rei vilitatē: verūtamen non multū diſtat quecūqꝫ ſubſtantia vilisvel p̄cioſa requirat̉: dū equaliter ſit corruti ruirētis affectus. Nō em̄ cultellus vi tiū ſt: ſed cultelli appetitus: neqꝫ aurū vitiū eſt: ſed auri appetitus ſiue cupiditas. ¶ In la bore nō laboraui quantū potui vel quantum debui. ¶ In ſilentio etiā fui ocioſus: quod eſt maximū peccatū. ¶ In ſilentio nāqꝫ nemo ſic debet eſſe ocioſus: vt in eodē ſilentio nō cogitet vtilitatē ꝓximi: neqꝫ in opere ſic actuoſus vt nō requirat contēplationē dei. ¶ Parū em̄ Liber meditationū. ꝓficit ſibi: qui alteri non ꝓdeſt cū poteſt. De vitijs meis me aliquotiēs iactaui: putans eſſe inſigne virtutis vbi erat lapſus criminis. De virtutibus etiā vitia feci. Iuſticia nāqꝫ duꝫ ſu um modū excedit crudelitatis vitiū gignit: et nimia pietas diſſolutionē diſcipline parturit. Sic ſepe vitiū eſt: qd̓ virtus eē putatur: ſicut remiſſa ſegnicies manſuetudo creditur: et pigricie vitiū: quietis virtutē imitatur. ¶ Finxi me eſſe qd̓ non eram: dixi me velle quod nolebā: aliud ore dicebā: ⁊ aliud corde voluebā: ⁊ ita ſub ouina pelle vulpinā cōſcientiā abſcō debam. Uulpina plane cōſciētia eſt tepida cō uerſatio: animalis cogitatio: ficta cōfeſſio: bre uis ⁊ rara cōpunctio: obedientia ſine deuotion: oratio ſine intētione: lectio ſine edification: ſermo ſine circūſpectione. ¶ De ſpe impetrande venie propter peccati cognitionē: et ob id ampliori ſuijpſius accuſatione: diſcuſſione et reprehenſione: Ca. XIX. o Or dura ſunt mihi iſta que loquor: quia memetipſum loquendo ferio. ¶ Uerūta men quia peccatorē me nō nego: ſed peccatuꝫ meū cognoſco: erit fortaſſe apud deū pium iu dicem impetratio venie: ipſa cognitio culpe. beati bernardi. ¶ Dicā ergo dicam miſeriam meā: ſi forte pi etas ſua moueat ipſum. Dicam peccatū meum: quoniam noticia peccati initium eſt ſalutis. Magnam fero coronam: ⁊ veſtem rotundam: regulam ſeruo ieiuniorum: ſtatutis pſal lo horis: ſed cor meū longe eſt a deo meo. Ex terioreꝫ ſuꝑficiem intuens: omnia mihi ſalua arbitror: nō ſentiens vermē interiorē qui inte riora mea corrodit. Comederūt alieni robur gens in ea que meum et ignoraui: ⁊ iō totus foris ſunt: ⁊ ignarus interiorum meorū: ſicut aqua effuſus ſum ⁊ ad nihilū ſum redactus: p̄ teritorum obliuiſcens: p̄ſentia negligens: futura nō p̄uidēs: Ingratꝰ ſuꝫ ad bn̄ficia: ꝓnus ad mala: ⁊ tardus ad bona. ¶ Si me nō inſpi cio neſcio meipſum: ſi aūt me inſpicio tolerare meipſuꝫ nō poſſum: qꝛ tanta in me inuenio que digna ſunt rep̄henſione ⁊ ꝯfuſione. Et qͣꝫto ſepius ⁊ ſubtilius me diſcutio: tāto plures abominatiōes in angulis cordis inuenio. Ex quo nanqꝫ peccare cepi: nunqͣꝫ vnū diem ſine peccato tranſire potui: nec adhuc peccare ceſ ſo: ſed de die in diē peccata peccatis addo: et ea q̄ p̄ oculis habeo: nec gemo. Erubeſcēda vi deo nec erubeſco: dolēda intueor nec doleo: quod eſt mortis ſignū ⁊ dānationis indiciū. Mēbrū enim qd̓ dolorē nō ſentit mortuū eſt: d 2 Liber meditationū ⁊ morbus inſenſibilis eſt īcurabilis. Leuis ſū ⁊ diſſolutus: nec meipſuꝫ corrigo: ſed ad peccata que cōfeſſus ſum quotidie redeo: nec caueo foueam in quā vel ego cecidi vel alios cadere vidi. Cūqꝫ plorare ⁊ orare deberē ꝓ malis que feci: ⁊ bonis que facere neglexi: prochdolor verſum eſt mihi in cōtrariū: Nam tēpui ⁊ frigui a feruore oratiōis: ⁊ iam ſine ſenſu fri gidus remanſi: ⁊ ideo flere meipſum non poſſum: quoniā lachrymarū gratia receſſit a me. Peccata mea celare nō poſſum: quoniā quocūqꝫ vado cōſcīa mea ē mecū: ſecū portas qͥcquid ī ea poſui: ſiue bonū ſiue malū: Seruat viuo: reſtituet defuncto depoſitū quod ſeruā dum accepit. Si male fecero adeſt illa: ſi autē bene facere videor ⁊ exinde extollor: adeſt iterum. Adeſt viuo: ſequit̉ mortuū: vbiqꝫ mihi gloria vel confuſio inſeparabilis ꝓ qualitate depoſiti. Sic ſic in domo ꝓpria ⁊ a ꝓpria fami lia habeo accuſatores: iudices ⁊ tortores. Accuſat me cōſcientia: teſtis eſt memoria: ratio iudex: voluptas carcer: timor tortor: oblectamentū tormentū. Quotquot em̄ fuerūt oblectamenta mala: tot erunt tormenta: Nā inde puniemur vnde delectabamur. ¶ De diuini adiutorij inuocatiōe ꝓ beati bernandipter trium principaliū inimicorū: cor poris videlicet: mundi ac diaboli cir cundationem: Ca. XX. a ¶ Diuua me domine deꝰ meus: quoniaꝫ inimici mei animā meaꝫ circūdederunt: ſcꝫ corpus: mundus ⁊ diabolus. ¶ Corpꝰ fu gere non poſſum neqꝫ fugare? circūferre illud neceſſe eſt quoniā alligatū eſt mihit perimere nō licet: ſuſtentare cogor. Cum vero illud impinguo; hoſtem meū aduerſuꝫ me nutrio. Si em̄ multū comedo ⁊ id robuſtū fuerit; ſanitas ⁊ fortitudo eiꝰ aduerſant̉ mihi ¶ Mūdus vero circūcinxit ⁊ obſedit me vndiqꝫ; ⁊ ꝑ quinqꝫ ſenſus corꝑis mei: qͣſi ꝑ portas ſagittꝭ ſuis me vulnerat: ⁊ mors ītrat ꝑ feneſtras meas ī aīaꝫ meā. Reſpicit oculus: ⁊ mentis ſenſū auertit. Audit auris; ⁊ intētionē cordis inflectit. Odo ratꝰ: cogitationē impedit. Os loqͥtur ⁊ fallit. Per tactū ꝟo ardor libidinis ꝓ aliqua parua occaſione excitatur; ⁊ niſi ilico reſpuatur ⁊ expuatur: totū corpus occupat ⁊ eſtuat: vrit ⁊ ī cendit: Primo carnē modicū titillat: deinde turpi delectatiōe mētē maculat: ⁊ ad extremū ꝑ conſenſum prauitatis mentē ſibi ſubiugat. Porro diabolus quē videre nō poſſum? et ideo minus cauere: tetendit arcuꝫ ſuū: ⁊ in eo dꝫ Liber meditationū parauit ſagittas ſuas vt ſagittet me. Narrauit vt abſconderet laqueos; ⁊ dixit quis videbit eos. Laqueos poſuit in auro ⁊ argento; et in omnibꝰ his qͥbus abutimur: cū in illis male delectamur illaqueamur. Neqꝫ ſolū laqueuꝫ poſuit ſed ⁊ viſcum. Uiſcus eſt amor poſſeſſionis: affectus cognationis? cupiditas honoris ⁊ carnis voluptas: quibus anima inuiſcatur ⁊ irretitur: ne pennis contēplationis ꝑ pla teas ſuperne hieruſaleꝫ poſſit volare. Sagit. te diaboli ſunt ira: inuidia: luxuria ⁊cͣ. quibus anima vulnerat̉. Et quis eſt ille: qui iacula ei ignea poſſet extinguere? Prochdolor his telis ſuperatur ſepe fidelis anima. ¶ De querela ſuper bellis: tēptamētis ac periculis vndiqꝫ occurrentibꝰ. De proprijs etiam vniuſcuiuſqꝫ premiſſorum inimicorū ſuggeſtionibus: ſingularū quoqꝫ diſcretione: ⁊ diabo licarum ſuperatione: Ca. XXI. h Eu mihi qm̄ vndiqꝫ bella mouent̉: vndi qꝫ mihit ela volantꝰ vndiqꝫ tēptamenta: vndiqꝫ pericula? quocūqꝫ me verta nulla ſecū ritas: ⁊ que me mulcent ⁊ moleſtant timeo. ¶ Eſuries ⁊ refectio: ſomnus ⁊ vigilie: labor ⁊ beati bernardi. quies pugnant ꝯtra me. Nō minus ſuſpectꝰ eſt mihi iocus qͣꝫ ira; multos ſiquidē iocando ſcandalizaui. ¶ Neqꝫ minꝰ vereor ꝓſpera qͣꝫ aduerſa. Proſpera nāqꝫ ſuauitate ſua īcautū me decipiunt: Aduerſa vero qꝛ aliquid amaritudinis in ſe habent? velut potiones amare ſuſpectū ⁊ timidum me faciunt. ¶ Magis timeo malū qd̓ facio in abſcondito qͣꝫ qd̓ facio in aperto. Malū nanqꝫ qd̓ nemo videt: nemo rep̄hēdit; ⁊ vbi nō timetur rep̄henſor: ſecuriꝰ accedit tēptator: facilius ꝑpetrat̉ iniquitas. Nimirū vtrobiqꝫ bellūⁱ vtrobiqꝫ periculum: vtrobiqꝫ timendū. Et ſicut in hoſtili regione verſantibꝰ; hac illacqꝫ circūſpiciendū eſt: ⁊ ad oēm ſtrepitū circūagenda eſt ceruix. ¶ Caro ſuggerit mihi mollia: mundus vana: diabol amara. Quotiens aliqͣ carnalis cogitatio mētem meā importune pulſat: de cibo: de potu: de ſomno: ceteriſqꝫ ſimilibus ad curaꝫ carnis ꝑtinentibus: caro mihi loquit̉. ¶ Cū vero de ambitione ſeculi: de iactantia: de arrogantia: cogitatio vana in corde meo verſat̉: de mūdo eſt. ¶ Quādo aūt ad racundiā: ad irā: ad ama ritudinē animi ꝓuocor: diabolica ſuggeſtio ē; cui nō aliter qͣꝫ ipſi diabolo reſiſtendū eſt: nec aliter ab ea cauendum qͣꝫ ab ipſa dānatione. ¶ Demonū eſt malas ſuggeſtiones ingerere; d 4 Liber meditationū noſtrū eſt illis nō cōſentire. ¶ Nā quotiēs reſi ſtimus: diabolū ſuperamus; angelos letificamus: deū honorificamus. Ipſe em̄ nos hortatur vt pugnemus: adiuuat vt vincamꝰ; certātes in bello ſpectat: deficiētes ſubleuat: vin centes coronat. ¶ De varia illorum inimicorū impu gnatione: ſingulariqꝫ diaboli in adiu torio carnis cōfidentia atqꝫ eiuſdem cū illo federatione: ⁊ de grandi impu gnationis illoꝝ periculo: Ca. XXII. c Aro mea de luto eſt: ⁊ ideo lutoſas ⁊ vo luptuoſas cogitatiōes ab illa habeo; va nas ⁊ curioſas de mundo: a diabolo amaras ⁊ malicioſas. ¶ Iſti tres inimici me impugnāt ⁊ ꝑſequuntur; nunc quidē aperte: nūc vero oc culte: ſemꝑ aūt malicioſe. ¶ Diabolus vero plus confidit in adiutorio carnis; quoniā magis nocet domeſticꝰ hoſtis. Illa vero ad ſubuerſionē meam cū illo fedus inijt; vtpote de peccato nata: ⁊ in peccato nutrita: vitijs corrupta in ipſa origine: ſed multo ampliꝰ vitiata praua cōſuetudine. Hinc eſt ꝙ tam acriter ꝯcupiſcit aduerſus ſpiritū? ꝙ aſſidue murmurat ⁊ impatiens eſt diſcipline; ꝙ illicita ſugge rit: nec obtēperat ratōi: nec inhibet̉ vllo timo beati bernardi re. Huic accedit: hāc adiuuat: hac vtit̉ ille tor tuoſus ſerpens: hoſtis hūani generis? cui nul lū eſt aliud deſideriū: nullū negociuꝫ: nullum ſtudiū: niſi ꝑdere aīas noſtras. ¶ Hic eſt qui iugiter malū machinatur: argute loquit̉: artificioſe ſuggerit: callide decipit: illicitos mot inſufflat: ⁊ venenatas cogitatiōeſ inflammat: Mouet bella: nutrit odia: incitat gulā? mouet libidinē: deſideria carnis īſtigat: peccati occa ſiōes parat: ⁊ mille nocēdi artibꝰ corda hoīm pulſare non ceſſat. ¶ Hic eſt qͥ baculo noſtro nos cędit: et manus nr̄as ꝓprio cingulo ligat: vt caro q̄ data eſt nob̓ in adiutoriū: fiat nobis in ruinā ⁊ ſcandalū. ¶ Grauis luctatio ⁊ grāde periculū ē ꝯtra domeſticū hoſtē pugnare: maxime cū nos aduene ſimus ⁊ ille ciuis. Ille ſuā inhabitat regionē: nos exules ſumus ⁊ egrini ¶ Maximū quoqꝫ diſcrimē ē aduerſus diabolice fraudis aſtutias: tā crebros īmo cō tinuos ſuſtinere conflictus: quē tā aſtutū fecit nō tā natura ſubtilis: qͣꝫ longa exercitatio ma licie huius. De ereptione inimicoꝝ petitione: viteqꝫ emēdāde ꝓmiſſionē. Et vt ad illā vitam feſtinemꝰ eāqꝫ amemꝰ: vbi ſūma felicitas ⁊ oīm deſiderabiliū in Liber meditationū explicabilis abundātia: nullaqꝫ miſe ria: ac cunctorū contriſtabiliū ininter ruptibilis ⁊ perpetua abſentia: cōſolatoria pulcherrimaqꝫ exhortatione: Ca. XXIII. Ripe me de inimicis meis deꝰ meus: ⁊ ab his qui oderūt me: qm̄ cōfortati ſunt ſuꝑ me. ¶ Ego aūt qui vſqꝫ ad hūc diē contra me vixi: iā ꝑ tuā gratiā mihi viuere incipiam. Sic em̄ viuere debemus vt cū corpꝰ ceperit a vermibꝰ deuorari in ſepulchro: aīa letet̉ cū ſanctis in celo. Illuc ſpūs dirigēdus eſt: qͦ iturꝰ ē. Illuc feſtinare debemꝰ: vbi ſꝑ viuam ⁊ vbi nūqͣꝫ ampliꝰ mori timeamus. ¶ Si ſic amamus iſtā labilē vitā ⁊ caducā vbi cū tanto labore viuimꝰ: vbi comedēdo: bibēdo: dor miendo vix neceſſitatibꝰ carnis ſatiſfacimus: multomagis amare debemꝰ eternā vitaꝫ vbi nullū laborē ſuſtinebimꝰ: vbi ſꝑ ſūma iocundi tas: ſūma felicitas: ſūma libertas: ⁊ felix beatitudo: vbi ſil̓es erunt hoīes angelis dei: ⁊ ful gebūt iuſti ſic̄ ſol in regno pr̄is eoꝝ. ¶ Qualis putas tūc ſplendor animaꝝ erit: qn̄ ſolis ſplēdorē habebit lux corpoꝝ? ¶ Nulla erit ibi tri ſticia: nulla anguſtia: nullꝰ dolor: nullꝰ timor: nullꝰ labor: nulla mors: ſed ꝑpetua ſanitas ſꝫ beati bernardi. ibi ꝑſeuerabit. ¶ Nō ſurget ibi macies: neqꝫ carnis miſeria: nulla ibi egritudo: nulla oīno neceſſitas: nō fames: non ſitis: nō frigus: non eſtꝰ: nō laſſitudo ieiunij: neqꝫ tēptatio īimici: nec peccādi volūtas: nec delinquēdi facultas: ſꝫ totū leticia: totū exultatio poſſidet: homīes qꝫ angelis ſociati: ſine vlla carnis infirmitate imꝑpetuum manebunt. ¶ Ibi erit iocunditas infinita: beatitudo ſempiterna: in qͣ qui ſemel ſuſcipit̉ ſꝑ retinet̉. ¶ Ibi eſt reqͥes a laboribꝰ: pax ab hoſtibꝰ: amenitas de nouitate: ſecuri tas de eternitate: ſuauitas atqꝫ dulcedo d̓ eter na dei viſionē. Et qͥs nō illic vehemēter habi tare deſideret ꝓpter pacē: ꝓpter amenitatē: ꝓpter eternitatē: ⁊ ꝓpter dei viſionē? ¶ Nullus ibi ꝑegrinus: ſed quicūqꝫ illic venire merebūtur ſecuri in patria manebūt ſemꝑ leti: ⁊ ſemi ſatiati de viſione dei. Et quāto quis plus hic obediēs ꝓ deo fuerit: tāto ibi ampliorē mercedē ab eo recipiet. Et qͣꝫto ampliꝰ deū amabit: tāto ꝓpius eū videbit: quē cernere ſitiuit. ¶ De rep̄henſiōe hoīs hic theſaurizātis. De malicia quoqꝫ: neqͥcia ⁊ im pugnatiōe veteris hoīs aduerſus no uum: atqꝫ illius debitā penā digna caſtigatione: Ca. XXIIII. Liber meditationū Ies hominis ſicut vmbra ſuꝑ terraꝫ: et nulla eſt mora tꝑis tranſeuntis cū ſtare videt̉. ¶ Cur gͦ theſaurizat hō in terra: cū ſine dilatione tranſeat ⁊ illud qd̓ colligitur et ipſe qͥ colligit. Et tu homo quē fructū expectas in mūdo: cuius fructꝰ ruina eſt: cuiꝰ finis mors eſt: Vtinā ſaperes ⁊ intelligeres: ac nouiſſima ꝓuideres. Itē fili memorare nouiſſima tua: ⁊ in eternū nō peccabis. ¶ Scio q̄ndā qͥ ꝑ mul tos annos tecū vixit familiariter: ad menſam tuā ſedit: cibū de manu tua ſumpſit: ⁊ in ſinu tuo dormiuit: cū voluit tecū colloquiū habu it: hic iure hereditario ſeruꝰ tuus eſt: ſed qꝛ ab eūte etate delicate nutriuiſti eū: ⁊ virge peꝑciſti: cōtumax effectus eſt: leuauitqꝫ calcaneum ſuū ſuꝑ caput tuū: ⁊ te in ſeruitutē redegit: et tui crudeliter dn̄atur. ¶ Sed fortaſſis dices: Quis eſt hic? Uetus hō tuus: qui conculcat ſpm̄ tuū: qͥ ꝓ nihilo habet terrā deſiderabilē: qui ſola que carnis ſunt ſapit. ¶Homo iſte a natiuitate cecus eſt: ſurdus ⁊ mutus: inuēteratus dierū malorum: rebellis virtuti ⁊ veri tati: inimicꝰ crucis chriſti: deridet innocentē ⁊ tranſeuntē ſimpliciter: ambulat in magnis et in mirabilibus ſuꝑ ſe. Arrogātia eiꝰ eſt maior qͣꝫ fortitudo: Nullum timet: nulluꝫ reueretur: Dicit in inſipiētia ſua: nō eſt deꝰ. Tabeſcit bo beati bernardi nis ⁊ malis paſcitur: immūdis cogitationibꝰ potitur ⁊ non fatigatur in illis: tranſgrediens vſqꝫ ad finem: diſpergit ⁊ diſſipat ꝓpria ſicut ꝓdigus: cupit ⁊ rapit aliena ſicut auarus: tur pitudinē ⁊ ignominiā cōgregat ſicut ſimulās ⁊ callidus ꝓuocat iram dei. Homo iſte totus in peccatis natus eſt ⁊ ſic nutritus: amicꝰ iniquitatis: filius mortis: vas ire in cōtumeliaꝫ: aptus ad interitū ¶ Qui cū talis ſit: enarrat iu ſticias dei: ⁊ aſſumit teſtamentū eius ꝑ os ſuum: Odit diſciplinā: ꝓijcit dominū poſt tergum ſum. Cū videt furem currit cū eo: ⁊ cum adulteris portionē ſuam ponit: aduerſus filium matris ſue nutrit ſcandalum. Suꝑ te etiā theſaurizat irā in die ire: vult a te hereditateꝫ tuā auferre: ⁊ deſuꝑ terrā memoriā tuaꝫ tollere. Et tu tātā iniuriā n̄ vindicas: ſꝫ diſſimulas: neqꝫ ei durū verbū loqueris: neqꝫ vultum iratum oſtendis: ſed blandiēti tibi arrides: ludis cū illuſore. An neſcis: quia hiſmael ē qui tecū ludit? Ludus iſte nō ē puericie: neqꝫ ſimplici tatis vel innocentie: ſed eſt illuſio anime: ſed ē perſecutio ⁊ mors. ¶ Iam te in foueam quā fe cit p̄cipitauit: iā effeminatꝰ: iā iugo miſere ſer uitutis p̄ſſus: ſub pedibꝰ eiꝰ miſerrime ⁊ viliter conculcaris. ¶ O miſer ⁊ miſerabilis homo: quis te liberabit de vinculo īproperij hu Liber meditationū ius? ¶ Exurgat deus ⁊ cadat armatus iſte: ca dat ⁊ conteratur inimicus: id eſt: contemptor dei: cultor ſui: amicus mundi: ſeruus diaboli. Quid tibi videtur? Si recte ſentis mecum di cis: Reus eſt mortis: crucifigatur. Noli ergo diſſimulare: noli differre: noli parcere: ſed audenter: feſtinanter: ardenter: inſtanter crucifige hominē illum: ſed cruce chriſti in qua eſt ſa lus ⁊ vitā: ad quē ſi ex toto corde clamauerit crucifixus tuus: audiet benigne reſpondentē: Hodie mecū eris in paradiſo. ¶ De ingenti pietatis ac miſericordie chriſti ⁊ dei erga hominē cōmendatione: ⁊ vt opera det̉ interne lectioni ad ſuijpſiꝰ cognitionē: dei dilectionem: inimicorū ſuperationē: atqꝫ eter ne felicitatis ꝯſecutionē: finali admo nitione ⁊ libri ꝯcluſione: Ca. XXV. ¶6 Chriſti pietas inopinata erat ſalus miſeri: ſed tam gratuita eſt ⁊ ꝓbata dei dilectio: tam inopinata dei dignatio: tā ſtupen da dulcedo: tam inuicta māſuetudo: vt qui ad eū clamauerit exaudiat illum: qm̄ miſericors eſt. ¶ O qͣꝫta eſt miſericordia dei: qͣꝫ ineffabilis eſt mutatio dextre excelſi. Heri erat in teebris: l beati bernardi. nebris: hodie in ſplēdore lucis. Heri in ore leonis: hodie in manu mediatoris. Heri in por ta inferni: hodie in delicijs paradiſi. ¶ Sed quid ꝓſunt he littere admonitionis niſi deleas de libro ꝯſciētie tue litteras mortis? Quid ꝓſunt hec ſcripta ⁊ intellecta: niſi temetipſum legas ⁊ intelligas? ¶ Da ergo operā interne le ctioni: vt legas ⁊ cognoſcas teipſum: vt legas ⁊ diligas deū: vt pugnes ⁊ vincas mundū et omnē inimicū: quatenus labor tuus cōuertatur in requiē: luctus in gaudium: ⁊ poſt tenebras huius vite videas ortū ſurgentis aurore: videas etiā meridianū ſoleꝫ iuſticie: in quo Eponſum pariter cū ſponſa ꝓſpicies: vnū eun dēqꝫ dn̄m glorie: Qui cū patre ⁊ ſpūſctō viuit ⁊ regnat ꝑ omnia ſecula ſeculorum Amen. ¶ Explicit Liber meditationū beati Bernardi. Anno. M.cccc.xcij. V. 4 4.7Xtut. 9.. L. l. S L.c.ê�°bj. LIME UAD STXDI BISLIOTNEX DosSEIDORI v1 1. o i. a. j. q I x Loſec xiuco. j o. ¶ Seeea. i R ſ L6 Te. ft 8 ii xv 1 Lx cai D A.xe. c.j T 8. I xgA1 61 etſ xpor x. xfa. ſ AAH Itis P 4i.. prti6. 3 xt M ſicrathant A ciſꝫ hortacals x encario Itna. migc.. Auttorn om te It. ic Kº 44 ſ ja 11 g6ſoꝝ Et Ea ¶Ieri. nic at Ix ntm. Rū Duo pratqo poone v va ſalorg. diſuhc. ¶ Ob Lxj TTThox. ſeob? xx. ſxixj. xxxxxix ſi gi LI 2